საქმე №ას-1054-2019 30 სექტემბერი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ძ.“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 25 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ძ.“ (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ პირგასამტეხლოს სახით 148 895,37 ლარის გადახდის შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2015 წლის 4 დეკემბერს მხარეთა შორის გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ხელშეკრულების ობიექტს წარმოადგენდა ქუჩის კაპიტალური შეკეთების სამუშაოები. შესყიდვის ობიექტის ღირებულება შეადგენდა 2 189 637,54 ლარს. სამუშაოების მიწოდების ვადა განისაზღვრა ხელშეკრულების გაფორმებიდან 37 კალენდარული დღით (2016 წლის 10 იანვრის ჩათვლით).

3. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების 8.2. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, მიმწოდებელს დაეკისრება ჯარიმის გადახდა ყოველ ჯერზე ხელშეკრულების ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით, ხოლო ამავე ხელშეკრულების 8.4. პუნქტის თანახმად, კი სამუშაოს დასრულების ვადის და წერილობით განსაზღვრული ხარვეზის აღმოფხვრის გონივრული ვადის დარღვევის შემთხვევაში, მიმწოდებელს დაეკისრება პირგასამტეხლო – ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ხელშეკრულებით, ასევე განისაზღვრა, რომ სამუშაოს ან მისი ნაწილის მიღება-ჩაბარება ხორციელდება ა(ა)იპ „თ. მ. ლ.“ მიერ დადასტურებული №2 ფორმის საფუძველზე. ამასთან, სამუშაოების (ან მისი ნაწილის) შესრულების თარიღად ჩაითვლება ტექნიკური ზედამხედველობის მიერ დადასტურებული „შესრულებული სამუშაოების აქტში“ მითითებული თარიღი.

4. მოპასუხემ დაარღვია სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს შესრულების ვადა, კერძოდ, მის მიერ სამუშაოების შესრულების 37-დღიანი ვადა, რომელიც ამოიწურა 2016 წლის 10 იანვარს, ვადაგადაცილებულ იქნა 67 დღით. შესაბამისად, სამუშაოების შესრულების ვადაგადაცილებისათვის დაერიცხა პირგასამტეხლო 146 705,73 ლარის ოდენობით. ამასთან, მოპასუხემ სამუშაოების ნაწილი შეასრულა არაჯეროვნად. 2014 წლის №01.16.52 წუნდების აქტით დასტურდება, რომ მის მიერ შესრულებული სამუშაოების ნაწილი ა(ა)იპ „თ. მ. ლ.“ მიერ მიჩნეულ იქნა წუნდებულად, რის გამოც, ხელშეკრულების 8.2. პუნქტის შესაბამისად, დაეკისრა პირგასამტეხლო 2189,64 ლარის ოდენობით.

5. ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური შესყიდვების საქალაქო სამსახურის წერილებით მოპასუხის დირექტორს ყოველ ჯერზე ეცნობებოდა დაკისრებული პირგასამტეხლოს შესახებ.

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ობიექტის ღირებულება თავდაპირველად განისაზღვრა 2 189 637,54 ლარით, თუმცა საბოლოოდ შესრულებული სამუშაოების ფაქტობრივმა ღირებულებამ შეადგინა 1 774 170,84 ლარი. ამასთან, ობიექტის ჩაბარების ვადა ხელშეკრულებით თავდაპირველად განისაზღვრა 37 კალენდარული დღით – 2016 წლის 10 იანვრამდე, თუმცა საბოლოოდ მიღება-ჩაბარების აქტით სამუშაოების შესრულების თარიღია – 2016 წლის 17 მარტი.

7. ობიექტზე სხვადასხვა მიზეზებით შექმნილი გარემოებებიდან გამომდინარე, მოპასუხემ არაერთხელ მიმართა როგორც ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის უფროსს, ასევე, უშუალოდ ქ. თბილისის მერს დავით ნარმანიას სამუშაოების შესრულების ვადის გაგრძელების მოთხოვნით. ამ წერილებში მოყვანილი გარემოებები გათვალისწინებულ იქნა 2016 წლის 18 აპრილის საბოლოო მიღება-ჩაბარების აქტში და ჩაიწერა, რომ მხარეებს ერთმანეთთან პრეტენზია არ გააჩნდათ, რასაც, ასევე ადასტურებდა ის, რომ მოპასუხის მიერ შესრულებული სამუშაოების სრული ანაზღაურება მოხდა 2016 წლის 18 აპრილის საბოლოო მიღება-ჩაბარების აქტში მითითებული თანხის ოდენობით. მათ შორის, ხელშეკრულების 4.4. პუნქტის მიხედვით, მოხდა 2.5% საგარანტიო თანხის დაბრუნება საბოლოო მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების შემდეგ და არ იქნა გამოყენებული ხელშეკრულების 7.4. პუნქტი.

8. მოპასუხემ, ასევე განმარტა, რომ 2016 წლის №01.16.52 აქტის გაფორმებამდე, 2016 წლის 6 აპრილის წერილით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის უფროსმა აცნობა, რომ მიზანშეწონილად არ მიაჩნდა, მოპასუხეს შეესრულებინა წუნდებული ა/ბ-ის საფარის მოფრეზვა და ხელახლა დაგება და აღნიშნული სამუშაოთა მოცულობა არ ექვემდებარებოდა გადახდას წუნდების გამო. შესაბამისად, არ მომხდარა წუნდებულად ცნობილი სამუშაოს ანაზღაურება.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 12 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 25 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2015 წლის 4 დეკემბერს მხარეთა შორის გაფორმდა ხელშეკრულება სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ, რომლის საგანს წარმოადგენდა ქუჩის კაპიტალური შეკეთების სამუშაოების შესყიდვა. ხელშეკრულების საერთო ღირებულება შეადგენდა 2 189 637,54 ლარს. სამუშაოების შესრულების ვადად განისაზღვრა ხელშეკრულების გაფორმებიდან 37 კალენდარული დღე.

12. ხელშეკრულების 6.1. პუნქტის თანახმად, სამუშაოს ან მისი ნაწილის მიღება-ჩაბარება უნდა განხორციელებულიყო ა(ა)იპ „თ. მ. ლ.“ მიერ დადასტურებული №2 ფორმის საფუძველზე. ამასთან, სამუშაოების (ან მისი ნაწილის) შესრულების თარიღად ჩაითვლებოდა ტექნიკური ზედამხედველობის მიერ დადასტურებული „შესრულებული სამუშაოების აქტში“ მითითებული თარიღი.

13. ხელშეკრულების 8.2. პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში (გარდა შესრულების ვადის და წერილობით განსაზღვრული ხარვეზის აღმოფხვრის გონივრული ვადის დარღვევისა), მიმწოდებელს დაეკისრება ჯარიმის გადახდა ყოველ ჯერზე ხელშეკრულების ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით. ხოლო, ამავე ხელშეკრულების 8.4. პუნქტის თანახმად კი, სამუშაოს დასრულების ვადის და წერილობით განსაზღვრული ხარვეზის აღმოფხვრის გონივრული ვადის დარღვევის შემთხვევაში მიმწოდებელს დაეკისრება პირგასამტეხლო ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

14. 2016 წლის 18 აპრილს მხარეთა შორის შედგა საბოლოო მიღება-ჩაბარების აქტი, სადაც აღნიშნულია, რომ „მიმწოდებლის“ მიერ ქუჩის კაპიტალურად შეკეთების სამუშაოები ნაწარმოებია 2015 წლის 4 დეკემბრის სახელმწიფო შესყიდვების ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად და სამუშაოების შესრულების თარიღია 2016 წლის 17 მარტი.

15. მხარეთა შორის 2015 წლის 4 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოების ნაწილი მოპასუხემ შეასრულა ვადადარღვევით. ვადაგადაცილებულ იქნა 67 დღე, რის გამოც მოსარჩელის მიერ დაეკისრა ხელშეკრულების 8.4. პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო – 146 705,73 ლარი.

16. მხარეთა შორის 2015 წლის 4 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული შესრულებული სამუშაოების ნაწილი ა(ა)იპ „თ. მ. ლ.“ მიერ მიჩნეულ იქნა წუნდებულად, რის გამოც მოპასუხეს დაეკისრა სამუშაოების არაჯეროვნად შესრულებისათვის ხელშეკრულების 8.2. პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო – 2189,64 ლარის ოდენობით.

17. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს პირგასამტეხლოს, როგორც ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების ან/და ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფის საშუალების, გამოყენების სამართლებრივი წინაპირობები.

18. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 417-ე მუხლი ითვალისწინებს პირგასამტეხლოს დაკისრების შესაძლებლობას ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის, კერძოდ, აღნიშნული მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. ამავე კოდექსის 418-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, კი ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს. შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას.

19. ამდენად, პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის დამატებით საშუალებას. ვალდებულების დარღვევამდე პირგასამტეხლო ემსახურება ვალდებულების შესრულების სტიმულირებას, ვინაიდან მოვალემ იცის, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მას მოუწევს გარკვეული საზღაურის გადახდა. პირგასამტეხლო ატარებს პრევენციული და მინიმალური ზიანის ანაზღაურების ფუნქციას. მნიშვნელოვანია, რომ პირგასამტეხლო მოვალეს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, ვალდებულების დარღვევით კრედიტორმა ზიანი განიცადა თუ არა.

20. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2015 წლის 4 დეკემბერს მხარეთა შორის გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა ქუჩის კაპიტალური შეკეთების სამუშაოების შესყიდვა. სამუშაოების შესრულების ვადა განისაზღვრა ხელშეკრულების გაფორმებიდან 37 კალენდარული დღით. დადგენილია, ასევე, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების საბოლოო შესრულება მოხდა 2016 წლის 17 მარტს, 67 დღის დაგვიანებით. ამასთან, შესრულებული სამუშაოების ნაწილი მიჩნეულ იქნა წუნდებულად, რის გამოც მოპასუხეს დაეკისრა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო სამუშაოების დასრულების ვადის დარღვევისა და ხელშეკრულების არაჯეროვნად შესრულების გამო, სულ – 148 895,37 ლარი. შესაბამისად, მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს პირგასამტეხლოს სახით აღნიშნული თანხის მოპასუხისათვის დაკისრება.

21. სსსკ-ის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. ამავე კოდექსის მე-8 მუხლის თანახმად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას. კეთილსინდისიერება როგორც ნორმატიული, ისე სუბიექტური ნების განმარტების ინსტრუმენტია. მის საფუძველზე აღმოიფხვრება როგორც კანონის, ისე ხელშეკრულების ხარვეზი. სამართლის დოქტრინის თანახმად, კეთილსინდისიერების პრინციპს სამი ფუნქცია აკისრია: 1) ყველა ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე; 2) კეთილსინდისიერების პრინციპს აქვს ხარვეზის (სამართლის ნორმის) შემავსებელი ფუნქცია, ასევე ხელშეკრულების პირობათა (რომელიც მხარეთა მიერ ან/და კანონით არ იყო გათვალისწინებული) დამატების ფუნქცია; 3) გამაუქმებელი, შემზღუდავი და „მაკორექტირებელი“ ფუნქციები.

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლო 2015 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებაში განმარტავს, რომ „კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას. კეთილსინდისიერება როგორც ნორმატიული, ისე სუბიექტური ნების განმარტების ინსტრუმენტია. მის საფუძველზე აღმოიფხვრება როგორც კანონის, ისე ხელშეკრულების ხარვეზი. კეთილსინდისიერების პრინციპის შინაარსი, უპირველეს ყოვლისა იმით გამოიხატება, რომ მხარეს, გარდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულებისა, ევალება ვალდებულების კეთილსინდისიერად შესრულებაც, ანუ კონტრაჰენტის პატივსადები ინტერესების გათვალისწინება და დაცვა. ამ მოთხოვნის დარღვევა, კი არა მხოლოდ სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების პროცესში, არამედ სახელშეკრულებო მოლაპარაკებათა და ძირითადი ვალდებულებების შესრულების შემდგომ ეტაპზეც შესაძლებელია პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი გახდეს“. „კეთილსინდისიერების ზემოთ აღნიშნული ფუნქციებიდან გამომდინარობს, რომ ნებისმიერ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში კრედიტორს არ შეუძლია უარი თქვას მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების მცირე ხელშეწყობაზე, როდესაც მოვალეს კრედიტორის მხრიდან ესაჭიროება ასეთი ხელშეწყობა მასზე ნაკისრი ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებისათვის“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება. საქმე №ას-1338-1376-2014).

23. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში პალატის შესაფასებელია, რამდენად შეესაბამებოდა მოსარჩელის ქმედება პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე სამოქალაქო სამართალში დამკვიდრებულ კეთილსინდისიერებისა და ერთმანეთის უფლებებისადმი გულისხმიერად და პატივისცემით მოპყრობის პრინციპს.

24. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ, 2015 წლის 4 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხემ სამუშაოების შესრულების პერიოდში, არაერთხელ მიმართა მოსარჩელეს და მოითხოვა სამუშაოების შესრულებისათვის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვადის გაგრძელება სხვადასხვა ობიექტური გარემოებების გამო. 2015 წლის 21 დეკემბრის წერილში მოპასუხემ განმარტა, რომ საახალწლო ვაჭრობასთან დაკავშირებით, შეუძლებელია სამშენებლო სამუშაოების წარმოება 2015 წლის 25 დეკემბრიდან 2016 წლის 7 იანვრის ჩათვლით და მოითხოვა ობიექტის ჩაბარების ვადის 15 კალენდარული დღით გაგრძელება. 2016 წლის 18 იანვრის წერილში მითითებულია, რომ 2016 წლის 7 იანვრიდან, როცა მოპასუხემ განაახლა მუშაობა, შეიქმნა დამატებითი სირთულეები, კერძოდ, ქუჩის მოსახლეობამ სპეცტექნიკით მუშაობის საშუალება არ მისცა, რის გამოც იძულებულნი გახდნენ 350 მ. სიგრძის სანიაღვრე ქსელი (სიღრმით 2.5-3.5 მ.) ხელით გაეთხარათ, რამაც წაიღო დამატებით 10-11 სამუშაო დღე. შესაბამისად, ისევ მოითხოვა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის გაგრძელება. მოპასუხემ, ასევე ნალექიანი და ყინვიანი დღეების გამო სამუშაოების შესრულების შეუძლებლობის გამო არაერთხელ ითხოვა სამუშაოების ვადის გაგრძელება. ამას გარდა, მოპასუხის მიერ შესაგებელზე დართული 2016 წლის 22 თებერვლის წერილიდან ირკვევა, რომ მას შესასრულებელი სამუშაოების განხორციელებაში ხელი შეუშალა იმ გარემოებამ, რომ ქუჩაზე მოსაწყობი საგზაო ნიშნებისა და სავალი ნაწილების სამუშაოების განსახორციელებლად საჭირო იყო პროექტის შეთანხმება სატრანსპორტო სამსახურთან და საპატრულო პოლიციასთან, რაც არ იყო შეთანხმებული. ამდენად, ზემოთ აღნიშნული ობიექტური გარემოებების გამო, მოპასუხემ არაერთხელ მოითხოვა შესასრულებელი სამუშაოებისათვის დადგენილი ვადის გაგრძელება. ამ გარემოებების თაობაზე ცნობილი იყო, ასევე მოსარჩელისათვის, ვინაიდან მას მოპასუხის მიერ ყოველ ჯერზე წერილობით ეცნობებოდა აღნიშნულის თაობაზე. თუმცა, მათი მხრიდან მოპასუხის წერილებს არანაირი რეაგირება არ მოჰყოლია. აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.

25. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასკვნას და მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ ვადადარღვევა გამოწვეული იყო მისგან დამოუკიდებელი ობიექტური გარემოებებით და მოსარჩელე მხარეს სამოქალაქო სამართალში მოქმედი კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, ეკისრებოდა მეორე მხარის ინტერესების გათვალისწინება და მისი უფლებებისადმი გულისხმიერების გამოჩენა, რაც მოსარჩელის მხრიდან არ განხორციელებულა. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საქმის მასალებით დგინდება, რომ მოსარჩელემ ყველა წერილი, რაც კი მოპასუხე მხარის მიერ იქნა გაგზავნილი კონტრაჰენტის მიმართ, შექმნილი ობიექტური გარემოებების გათვალისწინების თხოვნით, დატოვა აბსოლუტური რეაგირების გარეშე, რაც იმთავითვე ეწინააღმდეგება ერთმანეთის უფლებებისადმი და მოვალეობებისადმი პატივისცემით მოპყრობის სტანდარტს.

26. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ უსაფუძვლოდ არ გაითვალისწინა ის გარემოებები, რაც საფუძვლად დაედო მოპასუხის მიერ სამუშაოების შესრულების ვადის გადაცილებას და მოპასუხეს დააკისრა ვადადარღვევისათვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო, რაც მოსარჩელის მიერ პირგასამტეხლოს დაკისრების უფლების გამოყენების, როგორც უფლების ბოროტად გამოყენებად შეფასების საფუძველს ქმნის, რაც ეწინააღმდეგება სსკ-ის 115-ე მუხლის დანაწესს.

27. რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილს, რომელიც შეეხება მოპასუხისათვის წუნდებული შესრულებიდან გამომდინარე პირგასამტეხლოს დაკისრებას, სააპელაციო სასამართლომ განმარტამ, რომ მხარეთა შორის 2015 წლის 4 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების 6.3. პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ შესრულებული სამუშაო ან მისი ნაწილი არ აკმაყოფილებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს, შემსყიდველი ან/და მისი უფლებამოსილი პირი აცნობებს მიმწოდებელს შემოწმების შედეგებს დაწუნებული სამუშაოს მოცულობისა და წუნდების მიზეზების მითითებით. შემსყიდველი უფლებამოსილია, საკუთარი შეხედულებისამებრ განუსაზღვროს მიმწოდებელს გონივრული ვადა დაწუნებული სამუშაოს გამოსწორების მიზნით.

28. სარჩელზე დართული 2016 წლის 14 აპრილის №0.16.52 აქტით დგინდება, რომ წუნდებულად ჩაითვალა ქუჩის კაპიტალური შეკეთების სამუშაოების ნაწილი – პკ 11+60-დან პკ 13+20-მდე მონაკვეთზე მოწყობილი წვრილმარცვლოვანი ა/ბეტონი. ამასთან, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის მიერ, ხარვეზის აღმოფხვრისათვის დამატებითი ვადის მიცემის გარეშე, მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული, რომ მოპასუხეს არ შეესრულებინა წუნდებული ა/ბ-ის საფარის მოფრეზვა და ხელახლა დაგება.

29. მოპასუხისათვის არ იქნა ანაზღაურებული ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოს ღირებულება მისი წუნდების გამო. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ, მართალია, ხელშეკრულების ზემოთ აღნიშნული პუნქტი, მისი სიტყვასიტყვითი განმარტებით, შემსყიდველს უფლებამოსილებას ანიჭებს, საკუთარი შეხედულებისამებრ დაუნიშნოს ან/და არ დაუნიშნოს შემსრულებელს დამატებითი ვადა წუნდებული სამუშაოს გამოსწორებისათვის, თუმცა აღნიშნული პუნქტი არ უნდა იქნეს გაგებული იმგვარად, რომ შემსყიდველს მიეცეს უპირობო უფლება კეთილსინდისიერების პრიციპის გვერდის ავლით, ყოველგვარი ფაქტობრივი მოცემულობის გაუთვალისწინებლად, თავისი შეხედულებისამებრ დაუნიშნოს ან არ დაუნიშნოს შემსრულებელს ვადა ხარვეზის აღმოსაფხვრელად. არამედ, აღნიშნული გადაწყვეტილების მიღება უნდა მოხდეს საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სათანადოდ და ობიექტურად გამოკვლევის შედეგად, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა აშკარაა, რომ დამატებითი ვადის მიცემას აზრი არ აქვს ან/და არსებობს სხვა ისეთი ობიექტური გარემოებები, რა დროსაც დამატებით ვადაში წუნის გამოსწორებას აზრი ეკარგება.

30. საქმის მასალებიდან არ დგინდება, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არსებობდა რომელიმე ასეთი გარემოება. ამასთან, მოპასუხის მიერ სასამართლო სხდომაზე წარმოდგენილი 2016 წლის 29 მარტის წერილით დგინება, რომ მოპასუხე გამოთქვამდა მზადყოფნას წუნდებების აღმოსაფხვრელად და ითხოვდა დამატებით ვადას, რაც არ განხორციელდა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის ქმედება უნდა შეფასდეს უფლების ბოროტად გამოყენებად, რაც საბოლოო ჯამში საფუძველს აცლის მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას.

31. გარდა ზემოაღნიშნული გარემოებებისა, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ 2016 წლის 18 აპრილით დათარიღებულ მხარეთა შორის შედგენილ საბოლოო მიღება-ჩაბარების აქტზე, სადაც აღნიშნულია, რომ „მიმწოდებლის“ მიერ ქუჩის კაპიტალურად შეკეთების სამუშაოები ნაწარმოებია 2015 წლის 4 დეკემბრის სახელმწიფო შესყიდვების ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. სამუშაოების შესრულების თარიღია 2016 წლის 17 მარტი და მხარეებს ერთმანეთის მიმართ პრეტენზია არ გააჩნიათ. შესაბამისად, სააპელაციო პალატას უნდა შეეფასებინა მოცემულ აქტში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება.

32. სამოქალაქო კანონმდებლობაში ამომწურავადაა ჩამოთვლილი ვალდებულების შეწყვეტის სამართლებრივი საფუძვლები. კერძოდ, ესენია: ვალდებულების შეწყვეტა ვალის შესრულებით, დეპონირებით, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვით, ვალის პატიებით, ცალკეულ შემთხვევებში კრედიტორის გარდაცვალებით და იურიდიული პირის ლიკვიდაციით.

33. სსკ-ის 448-ე მუხლის შესაბამისად, ვალის პატიება მხარეთა შორის შეთანხმებით იწვევს ვალდებულების შეწყვეტას.

34. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ნეგატიური ვალის აღიარება არის შემთხვევა, როდესაც კრედიტორის მოთხოვნის უფლება ისპობა, რადგან იგი მოვალის წინაშე აღიარებს, რომ მისი მოთხოვნა არ არსებობს, ანუ კრედიტორი უარს ამბობს მოთხოვნის არსებობაზე. ნეგატიური ვალის აღიარების დროს სახეზე გვაქვს კრედიტორის მხრიდან აღიარება იმისა, რომ მოთხოვნა არ არსებობს, რაც წყვეტს მასსა და მოვალეს შორის არსებულ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობას და ახალ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობას აღარ წარმოშობს. ნეგატიური ვალის არსებობის აღიარება, სამართლებრივი შედეგების მხრივ, ვალის პატიებას უთანაბრდება და შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 448-ე მუხლის რეგულირების რეჟიმში ექცევა და იწვევს ვალდებულების შეწყვეტას. „ვალის პატიება წარმოადგენს კრედიტორის შეპირებას მოვალის წინაშე, რომ მოთხოვნის უფლება არ განახორცელოს (pactum de non petendo). მოვალე არ თავისუფლდება, რამდენადაც ის იძენს მხოლოდ შესაძლებლობას, მოთხოვნის უფლების განხორცელებას შეეპასუხოს. ვალი რჩება შესრულებადი, ხოლო მოთხოვნა აღარ არის მიღწევადი“.

35. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2016 წლის 18 აპრილის მიღება-ჩაბარების აქტში შემსყიდველის მიერ გაკეთებული განცხადება, რომ მოპასუხესთან არანაირი პრეტენზია არ გააჩნია, წარმოადგენს ვალის არარსებობის აღიარებას, რაც ვალდებულების შეწყვეტის საფუძველია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელი პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

36. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის მოთხოვნა ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების შესახებ და აღნიშნა, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოს გარეშე ხარჯებთან. ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯი წარმოადგენს სასამართლოს გარეშე ხარჯებს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის მესამე ნაწილი). ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“).

37. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს ამ კოდექსის 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ოდენობისა. ამავე კოდექსის 47-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ მხარეს არ შეუძლია ადვოკატის ხარჯების ანაზღაურება, სასამართლოს უფლება აქვს ამ მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე მოიწვიოს ადვოკატი სახელმწიფოს ხარჯზე, თუ განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გამო ადვოკატის მონაწილეობა ამ საქმის განხილვაში მიზანშეწონილია. ასეთ შემთხვევაში ადვოკატი მიიღებს ანაზღაურებას სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტამდე ოდენობით.

38. ამდენად, სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება. სასამართლოს შეხედულებით ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, პროცენტული ცენზის დადგენა (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 47-ე მუხლის მეორე ნაწილი) გამორიცხავს ხარჯების ხელოვნურად გაზრდას და უზრუნველყოფს იმ მხარის ინტერესების დაცვას, რომელსაც ხარჯების გადახდა უნდა დაეკისროს.

39. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილი იურიდიული მომსახურების შესახებ ხელშეკრულების 4.1. პუნქტის შესაბამისად, ადვოკატის ჰონორარი განსაზღვრულია დავის საგნის ღირებულების (148 895,37 ლარი) 4%-ის ოდენობით. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული სამართლებრივი საფუძვლებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების სახით, მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ, უნდა დაეკისროს 5955 ლარის გადახდა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

40. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

41. კასატორმა მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი №7, №9, №10, №11, №12, №13, №14 და №15 მიღება-ჩაბარების აქტებით დასტურდება, რომ მოპასუხემ დაარღვია სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს შესრულების ვადა, რის გამოც ხელშეკრულების 8.4 პუნქტის საფუძველზე დაეკისრა პირგასამტეხლო 146 705.73 ლარის ოდენობით.

42. საქმეში წარმოდგენილი 2016 წლის 14 აპრილის №01.16.52 წუნდების აქტით, დგინდება, რომ მოპასუხის მიერ შესრულებული სამუშაოების ნაწილი ააიპ „თბილისის მუნიციპალიტეტის ლაბორატორიის" მიერ მიჩნეულ იქნა წუნდადებულად, რის გამოც ხელშეკრულების 8.2 პუნქტის შესაბამისად დაეკისრა პირგასამტეხლო 2.189.64 ლარის ოდენობით.

43. სსკ-ის 417-ე მუხლის, 319-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 418-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კასატორმა ყურადღება გაამახვილა ორივე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მითითებულ იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხე მოსარჩელეს პერიოდულად მიმართავდა სამუშაოს მიწოდების ვადის გაგრძელების მოთხოვნით სხვადასხვა საფუძვლით, რაც მოსარჩელის მიერ უსაფუძვლოდ არ იქნა გათვალისწინებული. შესაბამისად, სასამართლოს მიერ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მხრიდან სამუშაოს მიწოდების ვადის გაუგრძელებლობა მიჩნეულ იქნა უფლების ბოროტად გამოყენებად, რაც, სასამართლოს განმარტებით, წინააღმდეგობაში მოდის სსკ-ის 115-ე მუხლთან.

44. საქმეში მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ ზემოაღნიშნულ წერილებთან დაკავშირებით კასატორმა განმარტა, რომ საქმეში მოპასუხის მიერ წარმოდგენილია რამდენიმე განცხადება, რომლებიც ეხება სამუშაოს მიწოდების ვადის გაგრძელებას. აღსანიშნავია, რომ ზემოაღნიშნული წერილებიდან მხოლოდ 2015 წლის 21 დეკემბრის განცხადება იქნა წარმოდგენილი, ხელშეკრულებით განსაზღვრულ სამუშაოს დასრულების ვადაში (2016 წლის 10 იანვარი). რაც შეეხება წერილს, მხარე მიუთითებდა, რომ საახალწლო ვაჭრობასთან დაკავშირებით შეუძლებელი იყო სამშენებლო სამუშაოს წარმოება 2015 წლის 25 დეკემბრიდან 2016 წლის 7 იანვრის ჩათვლით. შესაბამისად, მოითხოვა ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოს დასრულების ვადის 15 კალენდარული დღით ვადის გაგრძელება.

45. კასატორმა ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილი სახელმწიფო შესყიდვის 2015 წლის 4 დეკემბრის ხელშეკრულებაზე, რომლის 3.1 პუნქტის თანახმად, სამუშაოს მიწოდების ვადაა ხელშეკრულების გაფორმებიდან 37 კალენდარული დღე (2016 წლის 10 იანვარი). მიმწოდებლისათვის ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე ცნობილი იყო ხელშეკრულებით შესასრულებელი სამუშაოს როგორც ადგილმდებარეობა, ასევე მისი შესრულების ვადები. შესაბამისად, იგი ინფორმირებული იყო იმის შესახებ, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადა ასევე მოიცავდა ახალი წლის დღეებს, შესაბამისად, თუ მოპასუხეს მიაჩნდა, რომ აღნიშნული გარემოება წარმოადგენდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში სამუშაოს შესრულების დამაბრკოლებელ გარემოებას, მას შეეძლო, აღნიშნული გაეთვალისწინებინა ჯერ კიდევ ხელშეკრულების დადებამდე და უარი ეთქვა სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულების გაფორმებაზე. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია სასამართლოს განმარტება, რომ უსაფუძვლოდ არ იქნა გაზიარებული მოპასუხის მიერ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში წარდგენილი ზემოაღნიშნული განცხადება და მოპასუხის მიერ 2015 წლის 21 დეკემბრის განცხადებაში მითითებული გარემოებანი ვერ იქნება მიჩნეული მოქმედი კანონმდებლობითა და სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულების მე-11 პუნქტით გათვალისწინებულ ფორსმაჟორულ გარემოებად, რამეთუ აღნიშნული გულისხმობს ისეთ მდგომარეობას, როგორიცაა სტიქიული მოვლენები, გაფიცვები, ომი და ა.შ და რომელთა თავიდან აცილებაც მათ მიერ შეუძლებელია. მოცემულ შემთხვევაში კი, ის გარემოება, რომ სამუშაოს შესრულების პერიოდი მოიცავდა ახალი წლის დღეებს (რაც მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო ხელშეკრულების გაფორმებამდე) ვერ იქნება მიჩნეული ფორსმაჟორ გარემოებად და, შესაბამისად, მოპასუხისათვის დაკისრებული პირგასამტეხლო ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებად.

46. გასაჩივრებულ განჩინებაში სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხის მიერ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში წარდგენილ 2016 წლის 18 იანვრის განცხადებაზე, რომელშიც მხარე ასევე მოითხოვდა სამუშაოს მიწოდების ვადის გაგრძელებას იმ საფუძვლით, რომ ქუჩაზე სპეცტექნიკას მუშაობის უფლება არ მისცა და მოპასუხის გარკვეული სამუშაოების წარმოება მოუწია ხელით. შესაბამისად, მოპასუხემ მოითხოვა ხელით ჩატარებული სამუშაოს გამო დაკარგული ვადით სამუშაოს მიწოდების ვადის გაგრძელება, რაც, მისი განმარტებით, შეადგენდა 10-11 დღეს. სულ, საახალწლო ვაჭრობიდან და მოსახლეობის მოთხოვნის გამო, დაკარგული დღეების რაოდენობა, შპს „ძამა" მოსაზრებით, შეადგენდა 25 დღეს. შესაბამისად, მოითხოვა სამუშაოს მიწოდების ვადის გაგრძელება 25 კალენდარული დღით.

47. მოპასუხის მიერ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში 2016 წლის 18 იანვარს წარმოდგენილ წერილზე კასატორმა განმარტა, რომ, სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულების თანახმად, მიწოდების ვადად განისაზღვრა ხელშეკრულების გაფორმებიდან 37 კალენდარული დღე (2016 წლის 10 იანვრის ჩათვლით). აღსანიშნავია, რომ ზემოაღნიშნული წერილი ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში წარმოდგენილ იქნა მას შემდეგ, რაც გასული იყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს მიწოდების ვადა (10.01.2016). შესაბამისად, გაუგებარია სააპელაციო სასამართლოს მითითება აღნიშნულ წერილზე, ვინაიდან 2016 წლის მდგომარეობით მხარეს უკვე ერიცხებოდა პირგასამტეხლო და აღნიშნული პერიოდისთვის უკვე გასული იყო მიწოდების ვადა. ამდენად, თუ სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევდა, რომ 2016 წლის 18 იანვრის წერილში მითითებული გარემოებანი წარმოადგენდა მიწოდების ვადის გაგრძელების უპირობო საფუძველს, აღნიშნული განცხადება მოსარჩელეს უნდა წარდგენოდა მიწოდების ვადის განმავლობაში. შესაბამისად, სამუშაოს მიწოდების ვადის გასვლის შემდეგ წარმოდგენილი მოთხოვნა არ შეიძლება ყოფილიყო უკვე ვადაგასული მიწოდების ვადის გაგრძელების საფუძველი და არც სასამართლოს მიერ უნდა ყოფილიყო გაზიარებული აღნიშნული წერილი.

48. მოპასუხის მიერ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში წარმოდგენილ 2016 წლის 18 იანვრის წერილში მოპასუხე მიუთითებდა, რომ ვინაიდან, მოსახლეობამ ქუჩაზე სპეცტექნიკის მუშაობის შესაძლებლობა არ მისცა, მოპასუხეს გარკვეული სამუშაოების წარმოება მოუწია ხელით. შესაბამისად, მოპასუხე მიიჩნევდა, რომ აღნიშნული გარემოება წარმოადგენდა ვადის გაგრძელების საფუძველს. კასატორმა მიუთითა სსსკ-ის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილზე და განმარტა, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა მოპასუხე მხარის მიერ 2016 წლის 18 იანვრის წერილში მითითებული გარემოება, შესაბამისად, ვადის გაგრძელების საფუძვლად მითითებული გარემოებანი მხოლოდ მხარის ზეპირსიტყვიერი განმარტებაა, რაც არ არის გამყარებული შესაბამისი მტკიცებულებით. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხის 2016 წლის 18 იანვრის წერილში მითითებული გარემოებანი არ ქმის ფორსმაჟორული გარემოების არსებობის და, ასევე, პირგასამტეხლოს დაკისრებისას ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენების ვარაუდს.

49. გასაჩივრებულ განჩინებაში სასამართლომ ასევე მიუთითა მოპასუხის მიერ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტში წარდგენილ იმ წერილებზე, რომლითაც მხარე ნალექიანი ამინდების საფუძვლით ითხოვდა მიწოდების ვადის გაგრძელებას. აღსანიშნავია, რომ 2016 წლის 5 თებერვლის წერილით მოპასუხე ითხოვდა, ნალექიანი ამინდების გამო, 18 კალენდარული დღით მიწოდების ვადის გაგრძელებას (2016 წლის 28 თებერვლის ჩათვლით). საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტაციით, კერძოდ, 2016 წლის 18 თებერვლის მოპასუხის წერილით ასევე დგინდება, რომ აღნიშნული საფუძვლით მხარე სამუშაოს მიწოდების ვადის გაგრძელებას ითხოვდა დამატებით 6 კალენდარული დღით (2016 წლის 5 მარტის ჩათვლით). ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული წერილები, მსგავსად სხვა წერილებისა, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში წარდგენილ იქნა მას შემდეგ, რაც ამოიწურა სამუშაოს მიწოდების ვადა, ამდენად, გაუგებარია, რა საფუძვლით უნდა გაგრძელებულიყო უკვე ვადაგასული მიწოდების ვადა და რატომ იქნა 2016 წლის 10 იანვრის შემდგომ წარმოდგენილ წერილებზე ყურადღება გამახვილებული სასამართლოს მიერ. ამასთან, კასატორმა დამატებით აღნიშნა, რომ 2016 წლის 5 თებერვლისა და 2016 წლის 18 თებერვლის წერილებში მოპასუხე მიუთითებდა ნალექიან და ყინვიან ამინდზე და აღნიშნული საფუძვლით ითხოვდა მიწოდების ვადის გაგრძელებას, თუმცა აღსანიშნავია, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი შესაბამისი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა კონკრეტული ნალექისა და ყინვის არსებობის პირობებში სამუშაოების განხორციელების შეუძლებლობა. ამდენად, ყინვისა და ნალექის არსებობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება მიჩნეულიყო ვადის გაგრძელების საფუძველად, თუ წარმოდგენილი იქნებოდა, ასევე, კონკრეტული ყინვისა და ნალექის არსებობის გამო სამუშაოების წარმოების განუხორციელებლობის შესახებ მტკიცებულება. ამასთან, მხარისათვის თავიდანვე ცნობილი იყო სამუშაოს მიწოდების პერიოდი (ზამთრის პერიოდი), შესაბამისად, შეეძლო ევარაუდა, რომ აღნიშნულ პერიოდში შესაძლოა, ყოფილიყო ყინვიანი და ნალექიანი ამინდი, რის გამოც ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში სამუშაოების წარმოების შეუძლებლობის საფუძვლით შეეძლო უარი განეცხადებინა ხელშეკრულების დადებაზე.

50. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოპასუხეს სასამართლო წესით სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელის მიერ წუნდებით შესრულებული სამუშაოს ჩაუბარებლობა. შესაბამისად, დადასტურებული გარემოებაა, რომ მხარემ გარკვეული სამუშაოები აწარმოა არაჯეროვნად, ამდენად, სასამართლოს განმარტება დამატებითი ვადის მიცემის შესახებ უსაფუძვლოა განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც სამუშაოს ჩაუბარებლობა, როგორც აღინიშნა, მოპასუხის მიერ სადავოდ არ გამხდარა.

51. კასატორმა მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მოთხოვნებს, კერძოდ, აღნიშნულ საკითხზე ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების მიზნით, მნიშვნელოვანია უზენაესი სასამართლოს სამართლებრივი განმარტება, ვინაიდან, მსგავსი ტიპის არაერთი დავა არსებობს.

52. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 22 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

53. მოპასუხემ საკასაციო შესაგებლით მოითხოვა სასამართლო ხარჯის, კერძოდ, ადვოკატის მომსახურებისათვის გადახდილი 9000 ლარის, კერძო საჩჲვარზე და საკასაციო შესაგებელზე დახარჯული ფურცლების, შესაგებლის აკინძვის, საფოსტო კონვერტის და მომსახრების ხარჯის – 17 ლარის, ასევე, სანოტარო ხარჯისთვის (რწუმნებულების, იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების, ადვოკატის სახელზე განცხადების შედგენისა და დამოწმებისათვის) 30 ლარის ანაზღაურება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

54. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

55. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

56. 2015 წლის 4 დეკემბერს მხარეთა შორის გაფორმდა ხელშეკრულება სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ, რომლის საგანს წარმოადგენდა ქუჩის კაპიტალური შეკეთების სამუშაოების შესყიდვა. ხელშეკრულების საერთო ღირებულება შეადგენდა 2 189 637,54 ლარს. სამუშაოების შესრულების ვადად განისაზღვრა ხელშეკრულების გაფორმებიდან 37 კალენდარული დღე.

57. ხელშეკრულების 6.1. პუნქტის თანახმად, სამუშაოს ან მისი ნაწილის მიღება-ჩაბარება უნდა განხორციელებულიყო ა(ა)იპ „თ. მ. ლ.“ მიერ დადასტურებული №2 ფორმის საფუძველზე. ამასთან, სამუშაოების (ან მისი ნაწილის) შესრულების თარიღად ჩაითვლებოდა ტექნიკური ზედამხედველობის მიერ დადასტურებული „შესრულებული სამუშაოების აქტში“ მითითებული თარიღი.

58. ხელშეკრულების 8.2. პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში (გარდა შესრულების ვადის და წერილობით განსაზღვრული ხარვეზის აღმოფხვრის გონივრული ვადის დარღვევისა), მიმწოდებელს დაეკისრება ჯარიმის გადახდა ყოველ ჯერზე ხელშეკრულების ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით. ხოლო, ამავე ხელშეკრულების 8.4. პუნქტის თანახმად კი, სამუშაოს დასრულების ვადის და წერილობით განსაზღვრული ხარვეზის აღმოფხვრის გონივრული ვადის დარღვევის შემთხვევაში მიმწოდებელს დაეკისრება პირგასამტეხლო ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

59. 2016 წლის 18 აპრილს მხარეთა შორის შედგა საბოლოო მიღება-ჩაბარების აქტი, სადაც აღნიშნულია, რომ „მიმწოდებლის“ მიერ ქუჩის კაპიტალურად შეკეთების სამუშაოები ნაწარმოებია 2015 წლის 4 დეკემბრის სახელმწიფო შესყიდვების ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად და სამუშაოების შესრულების თარიღია 2016 წლის 17 მარტი.

60. მხარეთა შორის 2015 წლის 4 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოების ნაწილი მოპასუხემ შეასრულა ვადადარღვევით. ვადაგადაცილებულ იქნა 67 დღე, რის გამოც მოსარჩელის მიერ დაეკისრა ხელშეკრულების 8.4. პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო – 146 705,73 ლარი.

61. მხარეთა შორის 2015 წლის 4 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული შესრულებული სამუშაოების ნაწილი ა(ა)იპ „თბილისის მუნიციპალიტეტის ლაბორატორიის“ მიერ მიჩნეულ იქნა წუნდებულად, რის გამოც მოპასუხეს დაეკისრა სამუშაოების არაჯეროვნად შესრულებისათვის ხელშეკრულების 8.2. პუნქტით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო – 2189,64 ლარის ოდენობით.

62. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარემ მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამარტლომ არასწორად ჩათვალა მოპასუხის მიერ სადავო სამუშაოების შესრულების ვადის გაგრძელების საფუძვლად მითითებული გარემოებანი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ვადის დარღვევის საშეღავათო მიზეზად. აღნიშნული დამაბრკოლებელი გარემოებები მოპასუხეს უნდა გაეთვალისწინებინა ხელშეკრულების დადებისას და საჭირო ვადა სწორად განესაზღვრა.

63. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

64. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

65. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს მოპასუხის მიერ, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო, პირგასამტეხლოს დაკისრების კანონიერება.

66. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები.

67. შესრულების ვალდებულება პირველ რიგში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომას გულისხმობს. ამავდროულად, პირველადი ვალდებულების შეუსრულებლობისას წარმოიშობა ნაწარმოები შესრულების (ზიანის ანაზღაურება, პირგასამტეხლო) ვალდებულება. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა. სამოქალაქო კანონმდებლობა ვალდებულების დარღვევის პრევენციისათვის ითვალისწინებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით სამართლებრივ საშუალებებს, რომლებიც ვალდებულების შესრულებას ემსახურებიან და რომელთა შერჩევა მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული. ასეთ საშუალებათა რიგს განეკუთვნება ვალდებულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება პირგასამტეხლო (სუსგ 25.05.2010 წ. საქმე №ას-1220-1480-09).

68. სსკ-ის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის.

69. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებულია ვალდებულების დარღვევასთან.

70. პირგასამტეხლო ეკისრება მხარეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება – ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას. მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას თავის თავში ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს ოდენობაზე მსჯელობისას გასათვალისწინებელია მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა.

71. პირგასამტეხლო დამატებითი (აქცესორული) ვალდებულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი წარმოშობა და ნამდვილობა ძირითადი ვალდებულების არსებობაზეა დამოკიდებული.

72. ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია გააჩნია: ერთი მხრივ, მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს ანუ, პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს რეპრესიული ხასიათის სანქცია ეკისრება.

73. პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად (სუსგ 6.05.2015წ. საქმე №ას-1158-1104-2014, 10.02.2016წ. საქმე №ას-1265-1187-2015).

74. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებულია ვალდებულების დარღვევასთან. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება დამოუკიდებელია ზიანის მიყენების ფაქტის მტკიცებისაგან ანუ, პირგასამტეხლოს მოთხოვნისათვის კრედიტორს არ ეკისრება მიყენებული ზიანის დამტკიცების ვალდებულება. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება კრედიტორს ყოველთვის გააჩნია, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა მან ზიანი. მთავარია ვალდებულების დარღვევის ფაქტი. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი კრედიტორის ერთი და იმავე ინტერესის დაკმაყოფილებისაკენ არიან მიმართული, დამოუკიდებელ მოთხოვნებად რჩებიან (საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირგასამტეხლოს თავისებურებებთან დაკავშირებით ყურადსაღებია გერმანიის საკანონმდებლო და პრაქტიკული მიდგომები საქართველოსათვის, როგორც რომანულ-გერმანული სამართლებრივი სისტემის ქვეყნისათვის. შესაბამისად, იხ., Gottwald, in MüKo BGB, 6. Aufl. Band II §340,rn.15; Rieble in Staudinger BGB Komm, Buch 2, Neubearbaitung 2009, §340,Rn.71; BGH NJW 1975, S. 164f. Walchner in Dauner-Lieb/Langen BGB Komm. 2.Aaul., Rn.6; BGH NJW 1963, შ.1197).

75. ამდენად, პირგასამტეხლო ეკისრება მხარეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება – ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას. მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას თავის თავში ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს ოდენობაზე მსჯელობისას გასათვალისწინებელია მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა (იხ. საქმე №ას-816-767-2015, 19.11.2015წ.).

76. პირგასამტეხლო დამატებითი (აქცესორული) ვალდებულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი წარმოშობა და ნამდვილობა ძირითადი ვალდებულების არსებობაზეა დამოკიდებული.

77. ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია გააჩნია: ერთი მხრივ, მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს ანუ, პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს რეპრესიული ხასიათის სანქცია ეკისრება.

78. პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად (იხ. საქმე №ას-428-428-2018, 13.07.2018წ.)

79. წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით განასხვავებენ კანონისმიერ და სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოს. კანონისმიერად მიიჩნევა პირგასამტეხლო, რომელიც ნორმატიული აქტითაა დადგენილი. მაშასადამე, პირგასამტეხლოს კვალიფიკაციისათვის კანონისმიერ ან სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოდ – გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება, თუ ვისი ნებით არის იგი წარმოშობილი (კანონმდებლის თუ მხარეთა შეთანხმებით).

80. აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, პირგასამტეხლოს დაკისრების სამართლებრივ წინაპირობას წარმოადგენს ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის მიერ ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა.

81. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოპასუხემ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში ნაკისრი ვალდებულება სრულად და ჯეროვნად ვერ შეასრულა და რამდენჯერმე მიმართა მოსარჩელეს სამუშაოს შესრულებისათვის დადგენილი ვადის გაგრძელების მოთხოვნით.

82. მხარეთა შორის 2015 წლის 4 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების 6.3. პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ შესრულებული სამუშაო ან მისი ნაწილი არ აკმაყოფილებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს, შემსყიდველი ან/და მისი უფლებამოსილი პირი აცნობებს მიმწოდებელს შემოწმების შედეგებს დაწუნებული სამუშაოს მოცულობისა და წუნდების მიზეზების მითითებით. შემსყიდველი უფლებამოსილია, საკუთარი შეხედულებისამებრ განუსაზღვროს მიმწოდებელს გონივრული ვადა დაწუნებული სამუშაოს გამოსწორების მიზნით.

83. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არსებულ სასამართლო პრაქტიკას სავსებით შეესაბამება გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის ვალდებულების შესრულების ვადის გაგრძელებისას სსკ-ის 115-ე მუხლით გათვალისწინებული კეთილსინდიეირების პრინციპის მოხმობის შესახებ.

84. თანამედროვე ქართულ სამართლებრივ სივრცეში კეთილსინდისიერება მატერიალურ სამართლებრივ ნორმად გადაიქცა და სამართლიანობასა და თანასწორობაზე დამყარებულ სამართლებრივ სისტემაში გაერთიანდა, რითაც უფრო ფართო დატვირთვა შეიძინა. კეთილსინდისიერების პრინციპი თანამედროვე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობასა და დოქტრინაში დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, სამართლიანობას, ვალდებულებების მიმართ პატიოსან დამოკიდებულებას.

85. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების არა დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა, რაც ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველია.

86. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას. კეთილსინდისიერება როგორც ნორმატიული, ისე სუბიექტური ნების განმარტების ინსტრუმენტია. მის საფუძველზე აღმოიფხვრება როგორც კანონის, ისე ხელშეკრულების ხარვეზი. კეთილსინდისიერების პრინციპის შინაარსი, უპირველეს ყოვლისა, იმით გამოიხატება, რომ მხარეს, გარდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულებისა, ევალება ვალდებულების კეთილსინდისიერად შესრულებაც, ანუ კონტრაჰენტის პატივსადები ინტერესების გათვალისწინება და დაცვა. ამ მოთხოვნის დარღვევა კი არა მხოლოდ სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების პროცესში, არამედ სახელშეკრულებო მოლაპარაკებათა და ძირითადი ვალდებულებების შესრულების შემდგომ ეტაპზეც შეიძლება პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი გახდეს.

87. კეთილსინდისიერების პრინციპს სამი ფუნქცია ეკისრება: 1) ყველა ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე; 2) კეთილსინდისიერების პრინციპს აქვს ხარვეზის (სამართლის ნორმის ხარვეზის) შემავსებელი ფუნქცია, ასევე ხელშეკრულების პირობათა (რომლებიც მხარეთა მიერ ან/და კანონით არ იყო გათვალისწინებული) დამატების ფუნქცია; 3) გამაუქმებელი, შემზღუდავი და „მაკორექტირებელი“ ფუნქცია.

88. კეთილსინდისიერების ზემოაღნიშნული ფუნქციებიდან გამომდინარობს, რომ ნებისმიერ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში, კრედიტორს არ შეუძლია უარი თქვას მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების მცირე ხელშეწყობაზე, როდესაც მოვალეს კრედიტორის მხრიდან ესაჭიროება ასეთი ხელშეწყობა მასზე ნაკისრი ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებისათვის.

89. კეთილსინდისიერების პრინციპი უპირველეს ყოვლისა, გულისხმობს კონტრაჰენტის ინტერესების გათვალისწინებას, რომლის არარსებობის შემთხვევაში ადგილი აქვს უფლების ბოროტად გამოყენებას (სუს 2015 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-1338-1376-2015). იგი წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლის შეფასებით კრიტერიუმს, რომლის შესაბამისადაც, სამართლიანისა და უსამართლოს გამიჯვნის გზით, პირი იღებს ობიექტური დამკვირვებლის შეფასებით ყველაზე სამართლიან გადაწყვეტილებას. კეთილსინდისიერების პრინციპი ქართულ სასამართლო პრაქტიკაში მიჩნეულია უშუალოდ მოქმედ სამართალდ და მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად (სუს 2012 წლის 21 მაისის განჩინება საქმეზე №ას-221-213-2012), რომლის მიზანი სამართლიანი შედეგის დადგომა და უსამართლო შედეგის თავიდან აცილებაა (სუს 2011 წლის 24 მაისის განჩინება საქმეზე №ას-23-18-2011).

90. კეთილსინდისიერების პრინციპის გამოყენება აქტუალური ხდება მაშინ, როცა პირის მოთხოვნა ან ქმედება ფორმალურად შეესაბამება მოქმედ მატერიალურ კანონმდებლობას, მაგრამ მისი განხორციელება კონკრეტულ შემთხვევაში უსამართლოა (სუს 2015 წლის 4 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-528-501-2015). შესაბამისად, მისი ფუნქცია აშკარად უსამართლო შედეგების თავიდან აცილებაა, რაც პირდაპირ უკავშირდება სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილურობასა და სიმყარეს (სუს 2015 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-549-521-2015).

91. ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების მიხედვით, თითოეული მხარე ვალდებულია მოქმედებდეს კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანობის ფარგლებში, რაც არ შეიძლება შეიზღუდოს ან გამოირიცხოს ხელშეკრულებით (Principles of European Contract Law (PECL), Art. 1:201.). კეთილსინდისიერებისა და ნდობის პრინციპის პრინციპი მიჩნეულია ყოველისმომცველ პრინციპად, თუ არ არის დადგენილი კონკრეტული შემთხვევისთვის სპეციალური დანაწესი (Lando O., Is Good Faith an Over-Arching General Clause in The Principles of European Contract Law?, European Review of Private Law, 6-2007, Kluwer Law International, 842.).

92. კეთილსინდისიერებისა და ნდობის პრინციპები ნაცნობია როგორც გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის 1980 წლის ვენის კონვენციისთვის საქონლის საერთაშორისო ნასყიდობის ხელშეკრულებათა შესახებ CISG), ასევე საერთაშორისო კომერციულ ხელშეკრულებათა პრინციპებისათვის (UNIDROIT) და ისინი მოიაზრება როგორც გენერალური საფუძვლები ამ აქტებისათვის (მუხლი 7(1) CISG (Convention on Contracts for the International Sale of Goods; საქართველში რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 1994 წლის 3 თებერვლის N407 დადგენილებით. <https://matsne.gov.ge/ka/document/view/37228> [15.06.2016]); მუხლი 1.2. PICC). მისი შინაარსი საკმაოდ ზოგადი ხასიათისაა და კონკრეტიზაციას ცალკეულ მოთხოვნებში, კერძოდ ურთიერთგამომრიცხველი მოქმედებების აკრძალვაში, ასევე ორმხრივ ინფორმირებულების ვალდებულებაში ჰპოვებს (Magnus U., Die UNIDROIT Principles und die Wiener Kaufrechtskonvention, The UNIDROIT Principles 2004, Their Imapact on Contractual Practice, Jurisprudence and Codification, Reports of the ISDC Colloquium (8/9 June 2006), Zürich 2007, 59.).

93. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე მხარეთა თანამშრომლობა, მეორე მხარის ინტერესების გათვალისწინება, მეორე მხარის უფლებებისა და ქონებისადმი განსაკუთრებული გულისხმიერების გამოჩენა საჭიროა ამ ურთიერთობის ნორმალურად განვითარებისათვის. ასეთ შემთხვევაში, ორივე მხარე იქნება კმაყოფილი: კრედიტორი – ვალდებულების შესრულების მიღებით, ხოლო მოვალე - ვალდებულებისაგან გათავისუფლებით.

94. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 316-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, ხელშეკრულების ყოველ მხარეს ვალდებულების შინაარსისა და ხასიათის გათვალისწინებით ავალდებულებს გამოიჩინოს მეორე მხარის ქონებისა და უფლებებისადმი გულისხმიერება. გულისხმიერების ვალდებულება მხარეებისათვის დამატებითი ვალდებულების დაკისრებას არ გულისხმობს, ყოველთვის ვალდებულების შინაარსშივე მოიაზრება და ერთგვარ მორალურ კატეგორიას განეკუთვნება. იგი შეიძლება გულისხმობდეს ასევე წინასახელშეკრულებო პერიოდში მხარის მიერ განხორცილებული ქმედებებისადმი პატივისცემას, აგრეთვე მისთვის სათანადო ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულებასაც.

95. ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინცპიებში (მუხლი 1:202) გულისხმიერების ვალდებულება ნახსენებია როგორც Duty of co-operate, რაც შეიძლება გაგებულ იქნეს როგორც გულისხმიერებად, ასევე თანამშრომლობის ვალდებულებად. ამ პრინციპის დარღვევა წარმოადგენს სახელშკრულებო ვალდებულების დარღვევას და ამ დროს გამოიყენება ვალდებულების დარღვევის დროს გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლები. შესაბამისად, მოვალეს შეუძლია მიუთითოს ამ საფუძვლებზე იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ კრედიტორმა დაარღვია გულისხმიერების ვალდებულება (Lando O., Beale H.G., Principles of European Contract Law, Parts I and II, Kluwer Law International, London/Boston, 2000, 120.)(იხ. 24.02.2017წ. საქმე №ას-862-828-2016).

96. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოპასუხემ არაერთხელ მიმართა მოსარჩელეს განცხადებით და მიუთითა კონკრეტული ობიექტური გარემოებების წარმოქმნის შესახებ (როგორიცაა მაგალითად: ქუჩაზე მოსაწყობი საგზაო ნიშნებისა და სავალი ნაწილების სამუშაოების განსახორციელებლად საჭირო იყო პროექტის შეთანხმება სატრანსპორტო სამსახურთან და საპატრულო პოლიციასთან, რაც არ იყო შეთანხმებული, მეტეოპირობები და სხვა). აღნიშნულის მიუხედავად, მოსარჩელემ მითითებული გარემოებები მხედველობაში არ მიიღო.

97. დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას არ წარმოადგენს კასატორის არგუმენტი, რომ მოპასუხეს ხელშეკრულებაზე ხელმოწერისას უნდა განეჭვრიტა ნაკისრი ვალდებულების შესრულებისათვის ხელისშემშლელი ყველა გარემოება და ისე განესაზღვრა შესრულებისათვის საკმარისი პერიოდი.

98. ამდნეად, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ უსაფუძვლოდ არ გაითვალისწინა ის გარემოებები, რაც საფუძვლად დაედო მოპასუხის მიერ სამუშაოების შესრულების ვადის გადაცილებას და მოპასუხეს დააკისრა ვადადარღვევისათვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო, რაც მოსარჩელის მიერ პირგასამტეხლოს დაკისრების უფლების გამოყენების, როგორც უფლების ბოროტად გამოყენებად შეფასების საფუძველს ქმნის, რაც ეწინააღმდეგება სსკ-ის 115-ე მუხლის დანაწესს.

99. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

100.კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

101. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

102. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

103. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

104. მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლის მიერ საკასაციო შესაგებელში მოთხოვნილი საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული 9000 ლარის ოდენობის ხარჯის, აგრეთვე, საკასაციო შესაგებელზე დახარჯული ფურცლების, შესაგებლის აკინძვაზე, საფოსტო კონვერტსა და მომსახურებაზე გაღებული ხარჯებისათვის კრებსითად – 17 ლარის და სანოტარო ხარჯებისათვის (რწმუნებულების, იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების, ადვოკატის სახელზე განცხადების შედგენისა და დამოწმებისათვის) 30 ლარის, კასატორისათვის გადასახდელად დაკისრების მოთხოვნის შესახებ, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის V-ე თავი ეძღვნება პროცესის ხარჯებს. ამავე კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოსგარეშე ხარჯები. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით განმარტებულია, თუ რას შეადგენს თითოეული მათგანი, კერძოდ, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე, მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები. სახელმწიფო ბაჟი წარმოადგენს სახელმწიფო ბიუჯეტში სავალდებულო შესატანს. რაც შეეხება საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ ხარჯებს, მათი ამომწურავი ჩამონათვალი მოცემულია საპროცესო კოდექსის 44-ე მუხლში, რომლის თანახმადაც, საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯებია: მოწმეების, სპეციალისტებისა და ექსპერტებისათვის მისაცემი თანხები; თარჯიმნად მოწვეული პირებისათვის მისაცემი თანხები; ადგილობრივ დათვალიერებებზე გაწეული ხარჯები; სასამართლოს დავალებით ფაქტების კონსტატაციაზე გაწეული ხარჯები; მოპასუხის მოძებნის ხარჯები; სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებული ხარჯები; ადვოკატისათვის სახელმწიფო სალაროდან გადახდილი თანხები; სპეციალურ საექსპერტო დაწესებულებაში სასამართლო ექსპერტიზის ჩატარების ხარჯები. ამდენად, მითითებული მუხლის ანალიზის საფუძველზე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები მოიცავს იმ პირებისათვის ასანაზღაურებელ ხარჯებს, რომლებიც დახმარებას უწევენ სასამართლოს (მოწმეები, სპეციალისტები, ექსპერტები, თარჯიმნები და ა.შ) (შდრ. სუსგ №ას-444-423-2015, 30 ოქტომბერი, 2015).

105. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოგებული მხარის სასარგებლოდ წაგებული მხარისათვის პროცესის ხარჯების დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლები მოცემულია საპროცესო კოდექსის 53-ე და 54-ე მუხლებში. ზოგადი პრინციპი ასეთია – იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. საკასაციო პალატა მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა კოდექსის 261-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა, რომელთაც ქვემოთ შევეხებით. ამასთან, სასამართლოს ყოველთვის შეუძლია გამოიტანოს გადაწყვეტილება პროცესის ხარჯების თაობაზე, თუკი ამას მხარეები მოითხოვენ და დაადასტურებენ სათანადო მტკიცებულებებით. სასამართლოსთვის მინიჭებული ამგვარი ლეგიტიმური უფლება გამომდინარეობს საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილის დებულებიდან, რომლის მიხედვითაც, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უნდა შეიცავდეს სასამართლოს მითითებას სასამართლო ხარჯების განაწილების თაობაზე. საპროცესო ხარჯების განაწილება მხარეთა შორის ხდება თითოეულ ინსტანციის სასამართლოში ცალ-ცალკე და იმის მიხედვით, თუ როგორ შეცვლის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებას, ამას მოჰყვება პროცესის ხარჯების განაწილების ცვლილებაც. ამდენად, საკასაციო პალატის შეფასებით, ვინაიდან არსებობს დავის გადაწყვეტასთან ერთად იმავე დავაზე გაწეული ხარჯების დაბრუნების სამართლებრივი მექანიზმი, ხოლო საპროცესო კანონი სპეციალურ რეგულაციას არ იცნობს, მხარეებმა პროცესის ხარჯების დაბრუნების (მეორე მხარისათვის მათ სასარგებლოდ დაკისრება) შესახებ უნდა მიუთითონ ძირითად სასარჩელო მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ მათ პრეტენზია პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნიათ. ამასთან, მხარეებს არ უნდა შეეზღუდოთ პროცესის ხარჯების მოთხოვნის უფლება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა და მანამდე მხარისთვის ამ ფაქტის შესახებ ობიექტურად ცნობილი ვერ იქნებოდა. რაც შეეხება საპროცესო კოდექსის 261-ე მუხლით დადგენილ პროცედურებს (დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანა), საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მითითებული მუხლი ითვალისწინებს ისეთი ხარვეზის აღმოფხვრის მექანიზმებს, როდესაც, მართალია, მხარემ მოითხოვა პროცესის ხარჯების დაბრუნება სასამართლოსაგან, მაგრამ სასამართლოს თავისი მიზეზით გამორჩა მხედველობიდან ამ საკითხის გადაწყვეტა (261.1 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი). გასათვალისწინებელია, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხის დასმა ვადითაა შეზღუდული, კერძოდ, 261-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხი შეიძლება დაისვას გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან 7 დღის განმავლობაში. ამ ვადის გაგრძელება არ დაიშვება. ზემოთ მოყვანილ ნორმათა ანალიზი, ასევე, საკასაციო სასამართლოს მიერ განვითარებული მსჯელობა, იძლევა ცალსახა დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას იმის თაობაზე, რომ მხარე საპროცესო კანონმდებლობით საკმარისად არის დაცული, რათა მან პროცესის მოგების შემთხვევაში დაიბრუნოს მის მიერ გაწეული ხარჯები და აღდგეს პირვანდელ მდგომარეობაში (იხ. სუსგ №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი).

106. რაც შეეხება უშუალოდ გაწეული ხარჯების ოდენობას, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელს ამ ხარჯების რეალურად გაწევის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარუდგენია სასამართლოში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის პირველი ნაწილი კი, იმპერატიულად ადგენს შუამდგომლობის ავტორის ვალდებულებას, სასამართლოს დასაბუთებული შუამდგომლობით მიმართოს, თუმცა, გასათვალისწინებელია, რომ საქმეში წარმოდგენილია სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობა (იხ. ტ.2.ს.ფ.54), რომლის თანახმადაც, მოსარჩელე საკუთარი ინტერესების დაცვას ანდობს ი.პეტრიაშვილს. აგრეთვე ტ.2. ს.ფ. 60 განთავსებულია შპს „ძამასა“ და ადვოკატ ივანე პეტრიაშვილს შორის იურიდიული მომსახურების გაწევის ხელშეკრულება. ეს გარემოება იძლევა იმის დაშვების საფუძველს, რომ მხარეთა შორის წერილობითი ფორმით შედგა სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლით განსაზღვრული შეთანხმება.

107. საკასაციო პალატა მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკას ერთ-ერთ საქმეზე, სადაც მხარეს წარმომადგენლის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების დამადასტურებელი დოკუმენტი არ ჰქონდა წარდგენილი, საკასაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ არსებობდა მოგებული მხარისათვის სასამართლოსგარეშე ხარჯის ანაზღაურების წინაპირობები. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „როგორც წესი, მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან... ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია, გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ, პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით, ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). ამდენად, სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლოს შეხედულებით ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, პროცენტული ცენზის დადგენა გამორიცხავს ხარჯების ხელოვნურად გაზრდას და უზრუნველყოფს იმ მხარის ინტერესების დაცვას, რომელსაც ხარჯების გადახდა უნდა დაეკისროს (იხ. სუსგ №ას-792-1114-07, 11 თებერვალი, 2008 წელი).

108. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის მეორე მხარისათვის დაკისრების საკითხის გადაწყვეტის წესი მოცემულია სსსკ-ის 53-ე მუხლში. ნორმის პირველი ნაწილის დანაწესით, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4%-ისა. ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. კანონდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთბელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულეობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. ნიშანდობლივია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვ. (შდრ. სუსგ №ას-818-784-2016, 02 ნოემბერი, 2016).

109. მითითებული ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. ნიშანდობლივია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას). (სუსგ 24.10.2016წ. საქმე №ას-739-707-2016; სუსგ საქმე №ას-316-316-2018, 07 მაისი, 2018).

110. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოცემულ საქმეზე საკასაციო საჩივარი, რომელზეც შესაგებლის შედგენისათვისაც მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელი მოითხოვს სასამართლო გარეშე ხარჯის სახით, კასატორი მხარისათვის 9000 ლარის ანაზღაურების დაკისრებას, არსებითად არ განხილულა. საკასაციო შესაგებლის წარდგენის ეტაპზე საკასაციო პალატა იხილავდა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე. წარმოდგენილ საქმეზე დავის საგანი შეადგენდა პირგასამტეხლოს სახით 148 895, 37 ლარის ანაზღაურების დაკისრებას. სსსკ-ის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტის თანახმად, ფულის გადახდევინების შესახებ სარჩელებზე დავის საგნის ფასი განისაზღვრება გადასახდელი თანხით. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლის მხრიდან საკასაციო შესაგებლის შედგენა მნიშვნელოვანი დროისა და ინტელექტუალური რესურსის დახარჯვას არ მოითხოვდა, რაც უთუოდ უნდა იქნეს გათვალისწინებული წარმომადგენლის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრისას. შესაბამისად, დავის საგნის ღირებულებისა და კანონით განსაზღვრული ზღვრული პროცენტული ნიხრის გათვალისწინებით (სსსკ-ის 53-ე მუხლი), საკასაციო პალატას გონივრულ ოდენობად მიაჩნია, რომ კასატორს დაეკისროს მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ საკასაციო შესაგებელზე წარმომადგენლის ხარჯების ანაზღაურება დავის საგნის ღირებულების 1%-ის – 1488 ლარის ოდენობით.

111. რაც შეეხება მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლის მოთხოვნას სხვა ხარჯების (იხ. წინამდებარე განჩინების პ. 53) ანაზღაურების შესახებ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და მოწინააღმდეგე მხარეს კასატორის მიერ უნდა აუნაზღაურდეს გაღებული ხარჯი – სულ 17 ლარის ოდენობით.

112. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლის შუამდგომლობა ზემოთ მოცემული სასამართლო ხარჯებისა და ადვოკატის მომსახურების ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და კასატორს მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს საკასაციო შესაგებელზე წარმომადგენლის მომსახურებისათვის 1488 ლარის, აგრეთვე, დამატებითი ხარჯის – 17 ლარის, სულ – 1505 ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას შპს „ძ.“ სასარგებლოდ დაეკისროს საკასაციო შესაგებელზე წარმომადგენლის მომსახურებისათვის 1488 ლარის, აგრეთვე, დამატებითი ხარჯის – 17 ლარის, სულ – 1505 ლარის ანაზღაურება.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური