№ას-218-207-2017 30 ივნისი, 2017 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) – ი.ლ–ი, მ.ლ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელეები) – ნ.მ–ი, დ.მ–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაუქმება, მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 1997 წლიდან 2004 წლამდე ე.ბ–ძე (შემდეგში მოსარჩელეთა, აპელანტების კანონიერი წარმომადგენელი) არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მ.მ–თან. არარეგისტრირებულ ქორწინებაში ყოფნის პერიოდში მოსარჩელეთა კანონიერ წარმომადგენელსა და მ.მ–ს შეეძინათ შვილები: 1998 წლის 10 ივნისს დაბადებული ნ.მ–ი და 2000 წლის 14 იანვარს დაბადებული დ.მ–ი.

2. 2010 წლის 8 ივნისს გარდაიცვალა მ.მ–ი, ხოლო 2012 წლის 20 ოქტომბერს, მ.მ–ის დედა ნ.მ–ი (შემდეგში -მამკვიდრებელი, მჩუქებელი).

3. მ.მ–ი მამკვიდრებლის ერთადერთი შვილი იყო.

4. მოსარჩელეთა მშობლებს შორის ოჯახური თანაცხოვრება 2004 წელს შეწყდა, რა დროსაც მემკვიდრეთა კანონიერმა წარმომადგენელმა მეუღლის ოჯახი დატოვა და საცხოვრებლად კასპიდან თბილისში გადავიდა. მოსარჩელეები მამის გარდაცვალებამდე მამასა და ბებიასთან ცხოვრობდნენ. მამის გარდაცვალების შემდეგ კი დედასთან გადავიდნენ საცხოვრებლად.

5. 2010 წლის 25 ნოემბერს დადებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულებით (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი №….) მამკვიდრებელმა ქ.კასპში, …. (ს/კ №…...) მდებარე უძრავი ქონება დის შვილს - ი.ლ–ს (შემდეგში მოპასუხე, კასატორი, დასაჩუქრებული) აჩუქა.

6. 2015 წლის 26 ოქტომბერს ნოტარიუსს სამკვიდროს მიღების თაობაზე განცხადებით მიმართა მოსარჩელეთა კანონიერმა წარმომადგენელმა. ნოტარიუსმა მოსარჩელეებს უარი უთხრა მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის თაობაზე, ვინაიდან გაშვებული იყო სამკვიდროს მიღების 6 - თვიანი ვადა, ხოლო მტკიცებულებები სამკვიდრო ქონების განმცხადებლის მიერ ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებასთან დაკავშირებით ნოტარიუსისთვის წარდგენილი არ ყოფილა.

7. 2010 წლის 25 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულებით მიღებულ ქონებაზე (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი №....) დასაჩუქრებულმა საჯარო რეესტრში 2016 წლის 11 იანვარს დაირეგისტრირა საკუთრების უფლება, რომელიც იმავე დღეს თავის დას - მ.ლ–ს (შემდეგში მეორე მოპასუხე, მეორე კასატორი, შემძენი, მყიდველი), მიჰყიდა. ამ უკანასკნელმა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო ქონება საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა.

8. მამკვდირებელს ანდერძი არ დაუტოვებია.

9. 2015 წლის 10 დეკემბერს მემკვიდრეთა კანონიერმა წარმომადგენელმა სარჩელით მიმართა სასამართლოს დასაჩუქრებულის წინააღმდეგ და სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი 6 - თვიანი ვადის გაგრძელება მოითხოვა. 2016 წლის 29 მარტს კი, მოსარჩელეთა კანონიერმა წარმომადგენელმა 2016 წლის 11 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერის (რომლის საფუძველზეც დასაჩუქრებული მარეგისტრირებელ ორგანოში სადავო ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა) ბათილად ცნობის მოთხოვნით დააზუსტა სარჩელი. კანონიერმა წარმომადგენელმა დაზუსტებული სარჩელით მოსარჩელეთა სადავო ქონების თანამესაკუთრეებად ცნობაც მოითხოვა.

10. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და სასამართლოში მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი წარადგინეს შემდეგი საფუძვლებით:

10.1. მოპასუხეთა მტკიცებით, მოსარჩელეებმა სამკვიდროს მიღების ვადა არასაპატიო მიზეზით გაუშვეს და, როგორც ვადის აღდგენის, ასევე - უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების კანონიერი საფუძველი არ არსებობდა. მამკვიდრებელმა, სადავო უძრავი ქონება პირველ მოპასუხეს აჩუქა, რაც დადასტურებული იყო სანოტარო წესით გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულებით.

11. გორის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 1198-ე, 1306-ე,1336-ე, 1337-ე, 1421-ე, 1424-ე და 1426-ე მუხლებით იხელმძღვანელა.

11.1. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-8 პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

11.2. სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელეთა კანონიერმა წარმომადგენელმა დავის ფარგლებში ვერ უზრუნველყო სასამართლოსთვის იმგვარი მტკიცებულებების წარდგენა, რაც კანონით დადგენილ ვადაში სამკვიდროს მიუღებლობის საპატიოობას დაადასტურებდა.

11.3. ჩუქების ხელშეკრულებით მამკვიდრებელმა სიცოცხლეშივე განკარგა მის საკუთრებაში რიცხული ქონება. მჩუქებელს სადავოდ არ გაუხდია და არ გაუუქმებია ჩუქების ხელშეკრულება. შესაბამისი გარემოების საფუძველზე სასამართლომ დაასკვნა, რომ მჩუქებელს სურდა ქონების ამგვარი განკარგვა. მოსარჩელეთათვის სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების მოთხოვნის უსაფუძვლობის გათვალისწინებით, სარჩელის სხვა მოთხოვნებთან დაკავშირებით, სასამართლომ მიუთითა, რომ მოსარჩელეები არ წარმოადგენდნენ უფლებამოსილ პირებს, ედავათ დასაჩუქრებულის მიერ სადავო უძრავი ნივთის საკუთრებად აღრიცხვისა და შემდგომში მისი მეორე მოპასუხეზე გასხვისების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე.

12. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მემკვიდრეთა კანონიერმა წარმომადგენელმა, რომელმაც მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:

12.1. აპელანტების განმარტებით, სასამართლომ ჩუქების ხელშეკრულების დადებისათვის საკმარისად მიიჩნია მხოლოდ მხარეთა შეთანხმება, რითაც უგულებელყო სსკ-ის 525-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დანაწესი, რომელიც უძრავ ნივთზე ჩუქების ხელშეკრულების ნამდვილობას საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას უკავშირებდა. აპელანტის მტკიცებით, ჩუქების ხელშეკრულება დასაჩუქრებულმა სარჩელის აღძვრის შემდეგ დაარეგისტრირა საჯარო რეესტრში, შესაბამისად, სადავო ქონებაზე მემკვიდრეობის სამართლებრივი რეჟიმი უნდა გავრცელებულიყო.

12.2. აპელანტების მტკიცებით, მოპასუხეთა შორის 2016 წლის 11 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებით დაიდო, შესაბამისი სამართლებრივი შედეგის წარმოშობის ნების გარეშე და გარიგება ბათილი იყო.

12.3. აპელანტების მითითებით, ვადის გაშვების საპატიოობაზე მსჯელობისას სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა კანონიერი წარმომადგენლის დამოკიდებულება არასრულწლოვან მოსარჩელეთა უფლებებისა და კანონიერი ინეტერესების დაცვის მიმართ და კანონიერი წარმომადგენლის მიერ საკუთარი მოვალეობის არაჯეროვანი შესრულება სამკვიდროს მისაღებად გაშვებული ვადის აღდგენის საფუძველად უნდა განეხილა.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; სააპელაციო სასამართლომ შეცვალა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. ახალი გადაწყვეტილებით კი, სარჩელი დააკმაყოფილა. სააპელაციო სასამართლომ ბათილად ცნო 2016 წლის 11 იანვრის ნასყიდობის ხელშეკრულება და გააუქმა საჯარო რეესტრის ჩანაწერი დასაჩუქრებულის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელეები უძრავი ქონების თანამესაკუთრეებად ცნო.

13.1 სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-8 პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

13.2. სააპელაციო სასამართლომ საქმის გადაწყვეტისას გაითვალისწინა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროს მემკვიდრეები არასრულწლოვნები იყვნენ და სხვა ქალაქში ცხოვრობდნენ დედასთან ერთად, ამასთან, მათ კანონიერ წარმომადგენელს გარდაცვლილი მეუღლის ოჯახთან ურთიერთობა არ ჰქონდა. საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა შეჯერების საფუძველზე სასამართლომ დაასკვნა, რომ ნოტარიუსისთვის მიმართვამდე მემკვიდრეთა კანონიერი წარმომადგენლისათვის უცნობი იყო მამკვიდრებლის გარდაცვალების ფაქტი.

13.3. სააპელაციო პალატის შეფასებით, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეთა მიერ სამკვიდროს მისაღებად ნოტარიუსისთვის მიმართვის მომენტისათვის ჩუქების ხელშეკრულების საგანი კვლავ მამკვიდრებლის სახელზე ირიცხებოდა, სადავო უძრავი ნივთი მამკვიდრებლის სამკვიდრო მასაში შევიდა და 2016 წლის 11 იანვარს აღარ არსებობდა დასაჩუქრებულის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ აღრიცხვის სამართლებრივი საფუძველი.

13.4. სადავო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება სასამართლომ ბათილად მიიჩნია. პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, პირველი მოპასუხე რეესტრში აღირიცხა მემკვიდრეთა მიერ სარჩელის აღძვრის შემდგომ შესაგებლის წარმოდგენამდე, ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულება მხარეთა შორის იმავე დღეს, 2016 წლის 11 იანვარს დაიდო. შესაბამისად, საქმის გარემოებათა გაანალიზების საფუძველზე, პალატამ მიიჩნა, რომ უძრავ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებითი გარიგება იყო, რისი დასაბუთებული ვარაუდიც მოპასუხეებმა ვერ გააქარწყლეს.

14. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომელთაც მისი გაუქმება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2016 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება მოითხოვეს შემდეგი საფუძვლებით:

14.1. მოსარჩელეთა კანონიერი წარმომადგენლისათვის იმთავითვე ცნობილი იყო მამკვიდრებლის გარდაცვალების თაობაზე. აპელანტებმა სააპელაციო საჩივარში ახალ ფაქტობრივ გარემოებაში აღნიშნეს, რომ არასრულწლოვანი მოსარჩელეები, დედასთან კონფლიქტური ურთიერთობის გამო, სადავო საცხოვრებელ სახლში ჩავიდნენ პირველ მოპასუხესთან, სადაც მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე ისაუბრეს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ ნოტარიუსისადმი მიმართვამდე, მოსარჩელეთათვის უცნობი იყო მამკვიდრებლის გარდაცვალების ფაქტი.

14.2. კასატორის მითითებით, მოწინააღმდეგე მხარე ამტკიცებდა, რომ მოსარჩელეთა კანონიერმა წარმომადგენელმა, ორსულობის პერიოდში ჯანმრთელობის პრობლემების გამო, ვერ მიმართა დროულად ნოტარიუსს სამკვიდროს მისაღებად. აღნიშნულიც, თავის მხრივ, ადასტურებს, რომ კანონიერი წარმომადგენლისათვის 2015 წლის 26 ოქტომბრამდე ცნობილი იყო მამკვიდრებლის გარდაცვალების თაობაზე.

14.3. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 525-ე მუხლი. სამოქალაქო კანონმდებლობა არ ავალდებულებს დასაჩუქრებულს ნივთის გადაცემისთანავე უზრუნველყოს საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეეტრში. საქმის მასალებით კი დასტურდება, რომ დასაჩუქრებული ჩუქების ხელშეკრულების დადების შემდგომ, მის გასხვისებამდე, ნაჩუქარ ქონებას ფლობდა და მოიხმარდა, როგორც საკუთარს.

14.4. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ სამკვიდრო მიიღო ნოტარიუსისთვის მიმართვის დღეს, 2015 წლის 26 ოქტომბერს, რასაც კასატორი არ დაეთანხმა, ვინაიდან მითითებულ თარიღში სამკვიდროს მიღების კანონისმიერი ვადის გაშვების გამო, ნოტარიუსმა მოსარჩელეებს უარი უთხრა სამკვიდროს მიღებაზე.

14.5. კასატორის მითითებით, ნასყიდობის ხელშეკრულება მოპასუხეებს შორის ვალის გადახდის მიზნით დაიდო. პირველ მოპასუხეს არ ჰქონდა ფინანსური რესურსი დაეფარა მეორე მოპასუხის წინაშე ნაკისრი ფულადი ვალდებულება, რის გამოც მას ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრებაში გადასცა სადავო ქონება.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2017 წლის 10 მარტის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

16. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

17. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

18. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

19. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა მართებულად დაკმაყოფილდა, სახელდობრ:

19.1. მოცემულ შემთხვევაში, სამკვიდრო ქონებაზე მოსარჩელეთა მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნის საფუძვლიანობა სსკ-ის 1336-ე მუხლის (....შვილიშვილები, შვილიშვილის შვილებისა და ამ უკანასკნელთა შვილები კანონით მემკვიდრეებად ჩაითვლებიან, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ცოცხალი აღარ არის მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდრე უნდა ყოფილიყო, და თანასწორად იღებენ იმ წილს, რომელიც კანონით მემკვიდრეობის დროს მათ გარდაცვლილ მშობელს ერგებოდა) შინაარსიდან გამომდინარეობს. სამოქალაქო კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოწესრიგების ფარგლებში შვილიშვილები მემკვიდრეობას განსაკუთრებული წესით იღებენ, ისინი კანონით პირველი რიგის მემკვიდრეებად ჩაითვლებიან, თუ ცოცხალი აღარ არის მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდრე უნდა ყოფილიყო. მაშასადამე, თუ მამკვიდრებლის შვილებიდან რომელიმე სამკვიდროს გახსნამდე გარდაიცვლება, მისი წილი სამკვიდრო გადავა მის შვილებზე (მამკვიდრებლის შვილიშვილებზე). მემკვიდრეობის ასეთ სპეციფიკურ წესს უწოდებენ მემკვიდრეობას წარმომადგენლობის უფლებით და განსახილველი დავაც სწორედ ამგვარი წესით მემკვიდრეობის მიღების შემთხვევაა.

19.2. მოპასუხის ძირითადი საკასაციო პრეტენზია მამკვიდრებელსა და დასაჩუქრებულს შორის დადებულ ჩუქების ხელშეკრულებას ემყარება, რომელზე მითითებითაც კასატორი მიიჩნევს, რომ სადავო ქონება მის საკუთრებას წარმოადგენს და იგი სამკვიდრო მასაში არ შესულა. კასატორის მიერ წამოჭრილ საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლოს მიზანშეწონილად მიაჩნია, მოიხმოს სსკ-ის 525-ე მუხლის მეორე ნაწილი, რომლის თანახმად, უძრავ ნივთზე ჩუქების ხელშეკრულება დადებულად ითვლება ხელშეკრულებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ამ დანაწესით აღიარებს გადაცემით ჩუქებით ხელშეკრულებას, ანუ ჩუქების ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევისათვის საკმარისად არ აღიარებს მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებას და აუცილებლად მიიჩნევს საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას. ჩუქების ხელშეკრულების დადებით ქონების განმკარგავმა მხარემ (მჩუქებელმა) გამოხატა ნება დასაჩუქრებულისათვის ქონების საკუთრებაში გადაცემის შესახებ, ხოლო ქონების მიმღებს (დასაჩუქრებულს) წარმოეშვა ამ ქონებაზე საკუთრების მოპოვების უფლება, რომლის რეალიზაციაც დამოკიდებული იყო მხოლოდ და მხოლოდ დასაჩუქრებულის მოქმედებაზე - უზრუნველეყო სარეგისტრაციო ორგანოში საკუთრების უფლების რეგისტრაცია (შდრ. სუსგ. საქმე Nას-1137-1093-2016; 3 ნოემბერი, 2017 წელი, Nას-534-507-2014, 29 ივნისი, 2015 წელი). ამდენად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ ხედვას და განმარტავს, რომ, მართალია, კანონმდებელი დასაჩუქრებულს არ ზღუდავს თავად განსაზღვროს, თუ როდის აღირიცხავს საკუთრებაში უძრავ ქონებას, თუმცა ნებისმიერი დაყოვნება უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მოპოვების სამართლებრივი რისკების შემცველია. შესაბამისად, კონკრეტულ შემთხვევაში, მხოლოდ ჩუქების ხელშეკრულების დადება, არ ცვლის იმ უცილობელ გარემოებას, რომ ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ნამდვილი საკუთრების უფლების მოპოვება მისი რეესტრში რეგისტრაციის გზით, მამკვიდრებლის სიცოცხლეში არ მომხდარა. მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტისათვის ქონების კვლავ მჩუქებლის საკუთრებად რეგისტრაციის ფაქტმა კი, სადავო ქონება მჩუქებლის სამკვიდრო მასად აქცია.

19.3. რაც შეეხება კასატორის აპელირებას მოსარჩელეთა მხრიდან სამკვიდროს მიღების ვადის არასაპატიო მიზეზით გაშვების თაობაზე, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ, მოცემულ შემთხევაში, მოსარჩელეები არიან სამკვიდროს მიღებაზე თანაბარი უფლების მქონე ერთი რიგის (პირველი რიგის) მემკვიდრეები, რომლებიც ერთმანეთში არ დავობენ და, უფრო მეტიც საერთო ინტერესების ფარგლებში მოქმედებენ, შესაბამისად, სსკ-ის 1426-ე მუხლის (სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსთვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე) დანაწესის ფარგლებში, პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, განმარტოს, რომ იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეები, რომლებიც პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან და არ ჰყავთ სამკვიდროს მიღების უფლების მქონე იმავე რიგის შემცილებელი, სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოობაზე მსჯელობა სამოქალაქო კანონმდებლობის ზემოხსნებული დანაწესის გათვალისწინებით, აზრს კარგავს. ამასთან, საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მივიჩნევდით, რომ მოსარჩელეებმა არასაპატიო მიზეზით გაუშვეს სამკვიდროს მიღების ვადა, გასათვალისწინებელი იქნებოდა მათი სამართლებრივ სტატუსი (არასრულწლოვანება) და სასამართლოს ერთგვაროვანი სამოსამართლო პრაქტიკა ამ მიმართულებით. არაერთ საქმეზე უზენაესი სასამართლოს განმარტების თანახმად, ვადის გაშვების საპატიოობაზე მსჯელობისას სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს კანონიერი წარმომადგენლის დამოკიდებულება არასრულწლოვანთა უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვის მიმართ. კანონიერი წარმომადგენლის მიერ საკუთარი მოვალეობის არაჯეროვანი შესრულება ან უფლებამოსილების უკანონო გამოყენება შეიძლება, გახდეს არასრულწლოვანის მიერ გაშვებული სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენის საფუძველი (იხ. სუსგ №ას-386-737-07, 10 დეკემბერი, 2007 წელი). ასევე, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მოსარჩელის კანონიერი წარმომადგენლის მიერ სამკვიდროს ვადის გაშვებას არასაპატიოდ მივიჩნევდით, მაინც იარსებებდა მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგანაც არასრულწლოვანი, საკუთარი უფლებების დაცვას ვერ შეძლებდა, თუ კანონიერი წარმომადგენელი დაარღვევდა მისი ქონებისადმი გულისხმიერების ვალდებულებას. (შდრ. სუსგ Nას-6-6-2016, 11 ივლისი, 2016 წელი).

19.4. საკასაციო პალატა წინამდებარე განჩინების 14.4 პუნქტში მითითებულ საკასაციო პრეტენზიასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 1433-ე მუხლის მიხედვით, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან, ხოლო, 1451 მუხლის თანახმად, სამკვიდროს მიღების ან მასზე უარის თქმის სამართლებრივი შედეგები დადგება სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან და განმარტავს, რომ სამემკვიდრეო სამართალი სპეციფიკურობით გამოირჩევა და ერთმანეთისგან მიჯნავს, ერთი მხრივ, სამკვიდროს მიღების და, მეორე მხრივ, მასზე საკუთების უფლების წარმოშობის მომენტს. საკანონმდებლო მოწესრიგების ფარგლებში, მემკვიდრე სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან მიიჩნევა მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების მესაკუთრედ და მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგები სამკვიდროს მიღების თარიღს არ უკავშირდება. ამდენად, კასატორის აპელირება სამკვიდროს მიღების თარიღის არასწორად განსაზღვაზე არ წარმოადგენს ნაჩუქარი ქონების მის საკუთრებაში 2016 წლის 11 იანვარს აღრიცხვის კანონიერების გამამართლებელ მტკიცებას, ვინაიდან 2012 წელს მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროისთვის სადავო უძრავი ნივთის სამკვიდრო მასაში მოქცევით მოისპო ნივთზე ჩუქებით წარმოშობილი უფლებრივი მდგომარეობის რეგისტრაციის ლეგიტიმური საფუძველი და კასატორის იურიდიულ ინტერესში შემავალი შედეგის დადგომისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს შედავებას იმ ფაქტის თაობაზე, თუ მოსარჩელეებმა როდის მიიღეს სამკვიდრო.

19.5. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაზიარებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნაც ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობასთან დაკავშირებით. ნასყიდობის ხელშეკრულების შეფასების დროს განმსაზღვრელია სსკ-ის 185-ე მუხლით დეკლარირებული კეთილსინდისირი შემძენის კომპონენტის არსებობა-არარსებობის საკითხი. კონკრეტულ შემთხვევაში სადავო არაა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება ნათესაური კავშირის მქონე პირებს - დებს შორის დაიდო. გასათვალისწინებელი გარემოებაა ისიც, რომ ერთსა და იმავე დღეს ჯერ პირველი მოპასუხის სახელზე აღირიცხა ქონება, ხოლო შემდგომ იქვე გადაფორმდა მეორე მოპასუხის სახელზე. ამგვარმა ქმედებამ კი, სარჩელის აღძვრის თანამდევ მოვლენად საფუძვლიანი ვარაუდი შეუქმნა სააპელაციო სასამართლოს გარიგების ქონებრივი პასუხისმგებლობისგან თავის არიდების მიზნით გაფორმების თაობაზე. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ კასატორის მითითება მეორე მოპასუხის წინაშე ნაკისრი ვალდებულების დაფარვის მიზნით მისთვის ქონების გადაცემის თაობაზე, ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთებულ მსჯელობას გარიგების მოჩვენებითობის (სსკ-ის 56-ე მუხლი) თაობაზე.

20. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ Nას-6-6-2016, 11 ივლისი, 2016 წელი, სუსგ №ას-386-737-07, 10 დეკემბერი, 2007 წელი).

21. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

23. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ი.ლ–ისა და მ.ლ–ის საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, შესაბამისად, ვინაიდან კასატორებს გადახდილი აქვთ საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 300.00 ლარი, მათ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ი.მ–ის (პ/ნ ......) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300.00 ლარის, საგადახდო დავალება #0, გადახდის თარიღი 02.03.2017) 70% – 210.00 ლარი;

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი.ლ–ისა და მ.ლ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორებს - ი.ლ–სა და მ.ლ–ს დაუბრუნდეთ მათ საკასაციო საჩივარზე ი.მ–ის (პ/ნ ....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300.00 ლარის, საგადახდო დავალება #0, გადახდის თარიღი 02.03.2017) 70% – 210.00 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე.გასიტაშვილი