№ას-748-716-2016 16 დეკემბერი, 2016 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – სს „ს.რ–ა“

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – გ.ბ–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. გ.ბ–ი (შემდეგში: დასაქმებული, მოსარჩელე, მეორე აპელანტი, მოწინააღმდეგე მხარე) 2014 წლის 12 თებერვლამდე სს „ს.რ–აში“ (შემდეგში: დამსაქმებელი,ორგანიზაცია, მოპასუხე, პირველი აპელანტი, კასატორი) დასაქმებული იყო ორგანიზაციის ფილიალის „მგზავრთა გადაყვანის“ კონტროლის სამსახურის უფროსის მოადგილედ.

2. 2014 წლiს რეორგანიზაციის საფუძველზე, ორგანიზაციის 2014 წლის 12 თებერვლის N380 ბრძანებით, დასაქმებული გადაიყვანეს ფილიალ „მგზავრთა გადაყვანის“ ტექნიკური დეპარტამენტის ინფრასტრუქტურის სექტორის უფროსი სპეციალისტის თანამდებობაზე.

3. 2014 წლის 8 მაისის ბრძანების შესაბამისად, დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა გახანგრძლივდა განუსაზღვრელი ვადით. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება 1250 ლარით განისაზღვრა (იხ. ტ.1.ს.ფ. 39-40).

4. ორგანიზაციის ფილიალ მგზავრთა გადაყვანის დირექტორის 2014 წლის 17 ნოემბრის №697 ბრძანებით (შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ), დასაქმებულთან საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ-ის) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, შეწყდა შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობა.

5. ბრძანების გამოცემას საფუძვლად დაედო მგზავრთა გადაყვანის დირექტორის წერილი (13.11.14წ. №0049015) და კონტროლის, მონიტორინგისა და ინსპექტირების დეპარტამენტის უფროსის წერილები (03.07.14, №0025474) (ტ.1. ს. ფ. 18, 22).

6. 2014 წლის 17 ნოემბერს, დასაქმებულმა დამსაქმებელს მოსთხოვა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გამოცემული ბრძანების წერილობითი დასაბუთება.

7. 2014 წლის 21 ნოემბერს, ორგანიზაციამ დასაქმებულს წერილობით განუმარტა, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას საფუძვლად დაედო ორგანიზაციის კონტროლის, მონიტორინგისა და ინსპექტირების დეპარტამენტის 03.07.2014 წლის №0025474 წერილი. დეპარტამენტმა საკითხის სათანადო შესწავლის შედეგად დაადგინა, რომ ფილიალ ”მგზავრთა გადაყვანის” არაერთი პასუხისმგებელი პირის, მათ შორის მოსარჩელის მხრიდან დაკისრებული ფუნქცია-მოვალეობების არაჯეროვნად შესრულებამ განაპირობა საგარეუბნო მიმოსვლის №618/617 თბილისი-ბორჯომი-თბილისის მატარებლის კონტროლიორების მიერ თანხების მითვისება, რითაც დამსაქმებელმა დაახლოებით 72000 ლარის ზიანი განიცადა.

8. 2014 წლის 4 დეკემბერს დასაქმებულმა სარჩელით მიმართა სასამართლოს დამსაქმებლის წინააღმდეგ და მოითხოვა მისი სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე გამოცემული ბრძანების ბათილად ცნობა, იძულებით განაცდურის ანაზღაურება და სამუშაოზე აღდგენა.

9. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და სასამართლოში სასარჩელო მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი წარადგინა, სადაც მიუთითა, რომ მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო მისთვის დაკისრებული მოვალეობების არაჯეროვნად შესრულება, რამაც ორგანიზაციას მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი მიაყენა.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 23 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის 2015 წლის 17 ნოემბრის N697 ბრძანება სასამართლომ ბათილად ცნო. მოპასუხეს კომპენსაციის სახით 15 თვის ხელფასის ტოლფასი თანხის ანაზღაურება დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ. დასაქმებულის სარჩელი მოთხოვნის სხვა ნაწილში არ დაკმაყოფილდა; სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლითა და 42-ე მუხლით, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ-ის) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტითა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლებით იხელმძღვანელა.

10.1. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-7 პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

10.2. სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასაქმებული და მისი სამსახურის თანამშრომლები აფიქსირებდნენ დარღვევებს და ამიდ თაობაზე ინფორმაციას ხელმძღვანელობას აწვდიდნენ. სასამართლოს მოსაზრებით, დატაცების ფაქტების გამოვლენა რა გზით მოხდა და მოსარჩელეს შეეძლო თუ არა დარღვევის აღმოჩენა, ამასთან დაკავშირებით, მოპასუხეს კონკრეტული მტკიცებულებები სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.

10.3. სასამართლომ საქმის განხილვისას საქმის მასალებში დაცულ პროკურორის დადგენილებაზეც (დამსაქმებლის დაზარალებულად ცნობის თაობაზე) მიუთითა. დადგენილება დაზარალებულის წარმომადგენელს ჩაჰბარდა 2014 წლის 3 მაისს, ხოლო მოსარჩელე სამსახურიდან გათავისუფლდა 6 თვის შემდეგ - 2014 წლის 17 ნოემბერს. სასამართლოს განმარტებით, ორგანიზაციის შინაგანაწესის 16.2. მუხლის თანახმად, დამსაქმებელს დისციპლინური სასჯელების გამოყენების უფლება ჰქონდა დისციპლინური გადაცდომის (დარღვევის) გამოვლენიდან სამი თვის განმავლობაში. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ დაარღვია შინაგანაწესით დადგენილი პროცედურული წესი სახდელის დაკისრების თაობაზე, რაც მისი გაუქმების საფუძველი იყო.

11. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოდავე მხარეებმა. მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოითხოვა სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნაზე უარის თქმის ნაწილში, ამასთან, მისივე მოთხოვნით დამსაქმებელს იძულებითი განაცდური უნდა დაჰკისრებოდა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტიდან დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენამდე. მოპასუხემ თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაასაჩივრა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით - სასარჩელო განაცხადის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11.1. პირველი აპელანტის განმარტებით, ჯეროვანი შემოწმების შედეგად, როგორც მატარებლის მსვლელობისას დაკვირვებით, ასევე, შემდგომში „Z“ ამონაწერების შემოწმებით, მარტივად დადგინდებოდა თანხის ნაკლებობა. გარდა ამისა, კონტროლის სამსახურის რევიზიის პერიოდში არსებული წესის შესაბამისად, დასაქმებულს შეეძლო, მიეღო შესამოწმებელი ობიექტების შესახებ საჭირო ინფორმაცია და პირველადი დოკუმენტაცია პასუხისმგებელი პირებისაგან, ასევე, საჭიროების შემთხვევაში, მოეწვია სხვა სტრუქტურული ქვედანაყოფების სპეციალისტები, რაც მაკონტროლებლების მხრიდან არ განხორციელებულა ან არაჯეროვნად შესრულდა.

11.2. მეორე აპელანტის განმარტებით, სასამართლომ ბათილად ცნო სადავო ბრძანება დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე, თუმცა მიზანშეწონილად მიიჩნია მოპასუხისათვის მხოლოდ 15 თვის კომპენსაციის დაკისრება. აპელანტის მითითებით, სასამართლოს გადაწყვეტილებით არ უმსჯელია, თუ რატომ არ გამოიყენა კანონით გათვალისწინებული სხვა ალტერნატივა, როგორიცაა - სამუშაოზე აღდგენა ან, მისი შეუძლებლობის შემთხვევაში ტოლფასი სამსახურით უზრუნველყოფა.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილებით, პირველი აპელანტის სააპელაციო საჩივარი არ დამაყოფილდა; მეორე აპელანტის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებულ ნაწილში გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დასაქმებული აღდგა „მგზავრთა გადაყვანის“ მოძრავი შემადგენლობისა და ინფრასტრუქტურის დარგის ტექნიკური დეპარტამენტის ინფრასტრუქტურის სამსახურში უფროსი სპეციალისტის თანამდებობაზე. ამავდროულად, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დამსაქმებელს განაცდურის სახით დაეკისრა ყოველთვიურად 1250 ლარის გადახდა 2014 წლის 17 ნოემბრიდან თანამდებობაზე აღდგენის ნაწილში გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

12.1. პალატის მოსაზრებით, დამსაქმებლის დაზარალებულად ცნობის შესახებ პროკურორის დადგენილება, რომლითაც გაშიფრული იყო დამსაქმებლისათვის ზიანის მიყენების დანაშაულებრივი სქემა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 76-77) არ ქმნიდა დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ დასაქმებულის მიერ ამობეჭდილი “Z“ ანგარიშებისა და სალაროში არსებული თანხების მარტივი შედარებითა და დათვლით (რაზეც დამსაქმებელი აპელირებდა) შესაძლებელი იქნებოდა დანაკლისის გამოვლენა. პალატის განმარტებით, მითითებული დადგენილებით გამოირკვა, რომ დანაშაულებრივი ჯგუფის წევრები ე.წ. “Z” ანგარიშების ზედმეტად ამობეჭდვისა და განადგურების შემდგომ გაბილეთიანების აპარატს თავიდან ააქტიურებდნენ და მონაცემებს ხელახლა ითვლიდნენ. დასაქმებულის განმარტებით კი, მატარებლებში დამონტაჟებული გაბილეთიანების სისტემის სალარო აპარატების კონტროლი და ასეთი ფაქტის გამოვლენა შესაძლებელი იყო მხოლოდ სპეციალური კომპიუტერული პროგრამის მეშვეობით, რაზეც მას ხელი არ მიუწვდებოდა.

12.2. პალატამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ორგანიზაციაში ტექნოლოგიური სიახლეების (გაბილეთიანების სალარო აპარატების მონტაჟი, კომპიუტერული პროგრამების მეშვეობით გაკონტროლება) დანერგვის შემდგომ, მოსარჩელესა და მისი სამსახურის თანამშრომლებს არ გაუვლიათ შესაბამისი ინსტრუქტაჟი (აღნიშნულის თაობაზე რაიმე მტკიცებულება არ წარმოდგენილა), რაც ხელს შეუწყობდა მათ მიერ, კომპიუტერული პროგრამის მეშვეობით, ეფექტურ შემოწმებას.

12.3. პალატამ მიუთითა, რომ შრომის კოდექსის შესაბამისად, დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველად განიხილებოდა არა ვალდებულების ყოველგვარი დარღვევა, არამედ ვალდებულების უხეში დარღვევა, საქმის მასალებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებების შეფასების შედეგად კი დაასკვნა, რომ დასაქმებულს მასზე დაკისრებული ვალდებულები უხეშად არ დაურღვევია, რის გამოც დამსაქმებლის სააპელაციო პრეტენზია უსაფუძვლო იყო.

12.4. პალატის განმარტებით, დასაქმებული განუსაზღვრელი ვადით დაინიშნა ორგანიზაციაში უფროსი სპეციალისტის თანამდებობაზე და ლეგიტიმური საფუძველი ჰქონდა ხანგრძლივ შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში ყოფილიყო დამსაქმებელთან, რომ არა სადავო ბრძანება, რომელიც ბათილად იქნა ცნობილი. პალატის მითითებით, საქმის მასალებიდან გამოირკვა, რომ ინფრასტრუქტურის სექტორი შეიცვალა ინფრასტრუქტურის სამსახურით, თუმცა შესაბისი სტრუქუტურული ერთეულის დასახელების შეცვლის გარდა არსებითი ხასიათის სტრუქტურული ცვლილებების განხორციელების თაობაზე მტკიცებულებები საქმეზე არ წარმოდგენილა. შესაბამისად, გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილობის გათვალისწინებით, მეორე აპელანტის მოთხოვნა სამსახურში აღდგენის თაობაზე პალატამ საფუძვლიანად მიიჩნია.

13. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დამსაქმებელმა, რომელმაც მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:

13.1. მოსარჩელეს დამსაქმებელთან შექმნილი ჰქონდა ყველა პირობა და არ არსებობდა დამაბრკოლებელი გარემოება, რომელიც მას ხელს შეუშლიდა მასზე დაკისრებული მოვალეობების ჯეროვნად, სრულყოფილად და ხარისხიანად შესრულებაში. კონტროლის განხროციელებისთვის დასაქმებულს გააჩნდა მრავალი ბერკეტი, მათ შორის - მას შეეძლო, მოეთხოვა დაკისრებული სამუშაოს ეფექტურად შესრულებისათვის საჭირო მატერიალურ-ტექნიკური რესურსები და მხარდაჭერა. მოსარჩელემ თავადაც დაადასტურა როგორც სამატარებლო ბრიგადების, ასევე, სალაროების შემოწმების ფაქტი, როდესაც, მან ვერ აღმოაჩინა ის დარღვევები, რამაც ორგანიზაციას ზიანი მიაყენა. მისი შემოწმების შედეგად აღმოჩენილი დარღვევები შეეხებოდა ზუსტად იმ ობიექტებს, სადაც გამოვლინდა თანხის მითვისების ფაქტი, თუმცა მოსარჩელემ მხოლოდ ზოგადი, ტექნიკური ხასიათის უმნიშვნელო შინაარსის შენიშვნები დააფიქსირა. კასატორის მოსაზრებით, ჯეროვანი შემოწმების პირობებში მარტივად გამოვლინდებოდა ორგანიზაციისათვის ზიანის მიმყენებელი ქმედება. სალაროში არსებული თანხის შესაბამისობისა და გაბილეთიანების აპარატის „Z“ ანგარიშიდან თანხის შეჯამებით აშკარა იქნებოდა სალაროში თანხის დანაკლისი, მითუმეტეს დანაკლისი სისტემატურად ვლინდებოდა.

13.2. კასატორის განმარტებით, დასაქმებული სამსახურიდან გათავისუფლდა 2015 წლის 17 ნოემბერს, მისი განთავისუფლების შემდგომ რეორგანიზაციის შედეგად სტრუქტურული ერთეული „ინფრასტრუქტურის სექტორი“ გაუქმდა, ხოლო რეორგანიზაციის საფუძველზე წარმოქმნილ ფილიალ „მგზავრთა გადაყვანის“ მოძრავი შემადგენლობისა და ინფრასტრუქტურის დარგის ტექნიკური დეპარტამენტის სამსახურში არ ფიქსირდება უფროსი სპეციალისტის ან მისი ტოლფასი ვაკანტური თანამდებობა. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს 2016 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილებით უგულებელყოფილია შსკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის დანაწესი და დამსაქმებელი დავალდებულებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს დასაქმებული იმ პირობებში, როდესაც დამსაქმებელმა სასამართლოში წარადგინა წერილობითი მტკიცებულება აღნიშნული და ტოლფასი ვაკანტური თანამდებობის არარსებობის შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ორგანიზაცია დააყენა კანონდარღვევის (აღნიშნულ თანამდებობაზე დასაქმებული კეთილსინდისიერ თანამშრომელთან ხელშეკრულების შეწყვეტის შედეგად ადგილის გამოთავისუფლების შემთხვევაში) ან მძიმე ეკონომიკური და დამაზიანებელი კორპორაციული გადაწყვეტილების (განუსაზღვრელი ვადით ახალი შტატის შექმნა, რომლის საწარმოო აუცილებლობა არ არსებობს) მიღების წინაშე.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 16 სექტემბრის განჩინებით, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის;

ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

17. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

18. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა მართებულად დაკმაყოფილდა, სახელდობრ:

18.1. განსახილველ შემთხვევაში, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 38.8 (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით) სსკ-ის 394.1-ე (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია, მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

18.2. განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა მოსარჩელე სამსახურიდან გაათავისუფლა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ”ზ” ქვეპუნქტის, მგზავრთა გადაყვანის დირექტორის წერილისა (13.11.14წ. №0049015) და კონტროლის, მონიტორინგისა და ინსპექტირების დეპარტამენტის უფროსის წერილების საფუძველზე, რაც დაკისრებული ვალდებულების უხეშ დარღვევას გულისხმობდა. მოპასუხის მტკიცებით, უხეში დარღვევა გამოიხატა დასაქმებულზე დაკისრებული ფუნქცია-მოვალეობების არაჯეროვნად შესრულებაში, რამაც, ერთი მხრივ, დამსაქმებელს მნიშვნელოვანი მატერიალური ზიანი მიაყენა, ხოლო, მეორე მხრივ, ხელშეკრულებისა და შრომის შინაგანაწესით დადგენილი ქცევის სტანდარტების ისეთი დარღვევის შემადგენლობა შექმნა, რომელიც დასაქმებულის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის შერჩეული ღონისძიების გამოყენებას ამართლებდა.

18.3. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკით განმტკიცებულია დასაქმებულთა შრომის უფლებების დაცვის კონსტიტუციური პრინციპი, რომლის შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმისა და დარღვევით გამოწვეული შედეგის თვალსაზრისით. იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, სახეზე იყოს ისეთი დარღვევა, როდესაც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენება მიზანშეუწონელია.

18.4. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (შდრ. სუსგ № ას-941-891-2015, 2016 წლის 29 იანვრის განჩინება).

18.5. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, დამსაქმებელს ენიჭება დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების უფლება არა შრომითი ხელშეკრულების ყოველგვარი დარღვევის, არამედ ვალდებულების „უხეში დარღვევის“ შემთხვევაში. მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მისთვის დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ-ები N ას-416-399-16, 2016 წლის 29 ივნისის განჩინება; Nას-812-779-2016, 2016 წლის 19 ოქტომბრის განჩინება; Nას-1276-1216-2014, 2015 წლის 18 მარტის განჩინება; Nას-483-457-2015, 2015 წლის 7 ოქტომბრის განჩინება).

18.6. განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ საგარეუბნო მიმოსვლის №618/617 თბილისი-ბორჯომი-თბილისის მატარებლის კონტროლიორების მიერ თანხების მითვისებამ დამსაქმებელს 72000 ლარის ზიანი მიაყენა. დანაშაულის ჩადენის დროს დასაქმებულის სამსახურებრივი საქმიანობის სფეროში იყო მოქცეული სამატარებლო ბრიგადებისა და სალაროების გაკონტროლება. კასატორი დავის განმავლობაში მუდმივად მოსარჩელის უფლებამოსილების ფარგლებზე მიუთითებდა და განმარტავდა, რომ დასაქმებულის მხრიდან მასზე დაკისრებული სამსახურებრივი უფლებამოსილების ეფექტურად განხორციელების პირობებში ფინანსური დანაკლისი და ორგანიზაციის მუშაკთა ბრალეული ქმედება გამოვლენილი და აღკვეთილი იქნებოდა. მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლად კონტროლის, მონიტორინგისა და ინსპექტირების დეპარტამენტის 03.07.2014 წლის №0025474 წერილი მიეთითა, რომლის თანახმად არაერთი პასუხისმგებელი პირის, მათ შორის - მოსარჩელის მხრიდან დაკისრებული ფუნქცია-მოვალეობების არაჯეროვანმა შესრულებამ, საგარეუბნო მიმოსვლის №618/617 თბილისი-ბორჯომი-თბილისის მატარებლის კონტროლიორების მიერ თანხების მითვისება განაპირობა.

18.7. საკასაციო პალატის შეფასების საგანია, დასახელებული დასკვნა/წერილი რამდენად შესაძლებელია განხილულიყო უკიდურესი დისციპლინური პასუხისმგებლობის დაკისრების რელევანტურ საფუძვლად. კასატორის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და მსჯელობის საპირწონედ საქმეში დაცულია პროკურორის დადგენილება დამსაქმებლის დაზარალებულად ცნობის თაობაზე. ხსენებული დოკუმენტით გამოირკვა, რომ დამნაშავე პირები მოქმედებდნენ იმგვარი დანაშაულებრივი სქემით (იხ. წინამდებარე განჩინების 12.1. პუნქტი), რომელმაც, იმ პირობებში, როდესაც ორგანიზაციაში ტექნოლოგიური სიახლეების (გაბილეთიანების სალარო აპარატების მონტაჟი, კომპიუტერული პროგრამების მეშვეობით კონტროლის განხორციელება) დანერგვის შემდგომ, მოსარჩელესა და მისი სამსახურის თანამშრომლებს არ გაუვლიათ ინსტრუქტაჟი, დასაქმებულის მხრიდან ამგვარი დანაშაულის გამოვლენის ფაქტის შესაძლებლობა მოსპო. ამასთან, დასახელებულ დოკუმენტში დეკლარირებულ ინფორმაციას, რომელიც დანაშაულის გამოვლენის სირთულეზე მეტყველებს, ვერ აქარწყლებს კასატორის მტკიცება, დასაქმებულის მიერ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, თანხების მითვისების მარტივად გამოვლენის თაობაზე მსჯელობა.

18.8. საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი). ნიშანდობლივია, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია (შდრ: სუსგ. საქმე №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი; სუსგ №ას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015წელი). განსახილველ დავაზეც კასატორი (მოპასუხე) იყო ვალდებული, სათანადო მტკიცებულებებით დაედასტურებინა მოსარჩელის მიერ, მასზე ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ანდა შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევის ფაქტები, რაც საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლით მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერი საფუძველი იქნებოდა. კასატორის მარტოოდენ აპელირება, რომ დასაქმებულს მარტივად შეეძლო დარღვევის გამოვლენა და საკუთარი მტკიცების დასადასტურებლად მგზავრთა გადაყვანის დირექტორის წერილისა (13.11.14წ. №0049015) და კონტროლის, მონიტორინგისა და ინსპექტირების დეპარტამენტის უფროსის წერილების მოხმობა არ ქმნის დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლებისთვის შრომის კანონმდებლობის შესატყვის იურიდიულ საფუძველს. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ დასკვნას და მიიჩნევს რომ, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს შრომითი ვალდებულებები არ დაურღვევია. ამ დასკვნის გამოტანის საფუძველს ქმნის საქმეზე თანმიმდევრულად დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მოსარჩელის მხრიდან მასზე დაკისრებული უფლება-მოვალეობების უხეში დარღვევის დამდგენი მტკიცებულებების უკმარისობა.

19. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს წინამდებარე განჩინების 13.2. პუნქტში კასატორის მიერ განვითარებულ მსჯელობას, მოსარჩელის თანამდებობაზე აღდგენის შეუძლებლობასთან დაკავშირებით და მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან უკანონო გათავისუფლება, ადამიანის შრომის კონსტიტუციური უფლების იმგვარი უხეში ხელყოფაა, რომ სასამართლო მიზანშეწონილად თვლის ყველა შესაძლო სამართლებრივი ბერკეტის გამოყენებით უზრუნველყოს დასაქმებულის დარღვეული უფლების აღდგენა. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის დანაწესს და განმარტავს, რომ დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, ზემოაღნიშნულ ნორმაში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, კერძოდ, შრომის კოდექსი დამსაქმებელს ავალდებულებს, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (შდრ. სუსგ №ას-951-901-2015, 29.01.2016). ამდენად, შრომის კანონმდებლობა უპირატესად სწორედ დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენას მოიაზრებს დარღვეული უფლების რესტიტუციის ყველაზე უფრო სამართლიან ღონისძიებად, ერთადერთ დამაბრკოლებელი გარემოებად ამ უფლების გამოყენებისათვის კანონმდებლობა შესაბამის თანამდებობაზე დასაქმებულის ახალი თანამშრომლის კანონიერ ინტერესებს განიხილავს. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორმა სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე სასამართლოს წარუდგინა წერილობითი აქტები (იხ. ტ.2, ს.ფ. 74-75) გათავისუფლებული პირის თანამდებობის შესატყვისი ვაკანტური პოზიციის ორგანიზაციაში არარსებობის თაობაზე. დასახელებული დოკუმენტაცია შინაარსობრივად ფაქტობრივად დამსაქმებლის წერილობითი განმარტებაა, რომელსაც არ გააჩნია ის იურიდიული მნიშვნელობა რაც დასაქმებულის თანამდებობაზე აღდგენის შესაძლებლობას გამორიცხავდა. დამსაქმებელს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია არც შესაბამისი სტრუქტურული ერთეულის საშტატო ნუსხა და არც საშტატო ნუსხით გათვალისწინებული თანამდებობების დამკავებელ პირთა დამდგენი დოკუმენტაცია, რაც სასამართლოს შეუქმნიდა მყარ შინაგან რწმენას, დამსაქმებელ ორგანიზაციაში დასაქმებულის მიერ დაკავებული თანამდებობის შესატყვის პოზიციაზე სხვა პირის დასაქმების თაობაზე. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ სააპელაციო სასამართლომ დამსაქმებელს დაავალა, სასამართლოსთვის წარედგინა ახალი საშტატო ნუსხა, თუმცა დამსაქმებელმა სასამართლოს დავალება უგულებელყო და მხოლოდ ზემოხსენებული ინფორმაციული დატვირთვის წერილობითი განმარტების მნიშვნელობის დოკუმენტაციის წარდგენით შემოიფარგლა. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის მიერ ვაკანტური თანამდებობის არარსებობის დასადასტურებლად მოყვანილი დოკუმენტები უცილობლად არ ადასტურებდა მასში მითითებული ინფორმაციის ჭეშმარიტებას, ხოლო სხვა სარწმუნო მტკიცებულებები, რაც გამორიცხავდა დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენას ინფრასტრუქტურის სამსახურში, მოპასუხეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. რაც შეეხება კასატორის აპელირებას, რომ მისთვის ფინანსურად და კორპორაციულად ზიანის მომტანია ახალი საშტატო ერთეულის შექმნა (თუკი ასეთის საჭიროება იქნება) დასაქმებულის თანამდებობაზე აღდგენის მიზნით, საკასაციო სასამართლო კასატორს მიუთითებს, რომ დამსაქმებლის მიერ ამგვარი ტვირთის გაწევა დასაქმებულის თანამდებობიდან უკანონოდ გათავისუფლებისათვის შრომის კანონმდებლობითა (სშკ-ის 38.8) და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით (სსკ-ის 408.1) გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის ფარგლებშია მოქცეული და კასატორისთვის სასარგებლო გადაწყვეტილების მიღების რელევანტურ საფუძვლად არ გამოდგება. საბოლოოდ, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული დისციპლინური სახდელი - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა, უკანონო იყო და, შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე საფუძვლიანია და მართებულად დაკმაყოფილდა.

20. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ: საქმე Nას-416-399-16, 2016 წლის 29 ივნისის განჩინება; Nას-812-779-2016, 2016 წლის 19 ოქტომბრის განჩინება; Nას-1276-1216-2014, 2015 წლის 18 მარტის განჩინება; Nას-483-457-2015, 2015 წლის 7 ოქტომბრის განჩინება.).

21. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

23. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, სს „ს.რ–ის“ საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, შესაბამისად, ვინაიდან კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 1279.15 ლარი, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1279.15 ლარის, საგადახდო დავალება #14293, გადახდის თარიღი 25.07.2016) 70% – 895.40 ლარი;

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს.რ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს.რ–ას“ დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1279.15 ლარის, საგადახდო დავალება #14293, გადახდის თარიღი 25.07.2016) 70% – 895.40 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი