№ას-1211-1170-2016 30 ივნისი, 2017 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი კასატორი (მოსარჩელე) – ს.თ.ს–ო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – შპს „ქ.კ.კ–ა“

მეორე კასატორი (მოპასუხე) – შპს „ქ.კ.კ–ა“

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – ს.თ.ს–ო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება

დავის საგანი – პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. 2013 წლის 20 სექტემბერს ს.თ.ს–ოსა (შემდეგში შემსყიდველი, დამკვეთი, კრედიტორი, მოსარჩელე, აპელანტი, პირველი კასატორი) და შპს „ქ.კ.კ–ას“ (შემდეგში სამინისტრო, მიმწოდებელი, მოვალე, მოპასუხე მეორე კასატორი) შორის დაიდო სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ №579 ხელშეკრულება, რომლითაც მიმწოდებელმა იკისრა სამინისტროს სამხედრო მოსამსახურეთა კვებით მომსახურების ვალდებულება, გაზრდილი კერძების რაოდენობითა და საკვების მრავალფეროვნებით, რაც გულისხმობდა რამდენიმე სახეობის კერძის შეუზღუდავი რაოდენობით მიწოდებას, დღეში სამჯერ, საკუთარი კვების პროდუქტებითა (ტრანსპორტირებითა და შენახვის პირობების დაცვით) და მომსახურე პერსონალით.

2. მომსახურების მიწოდების პირობების შესაბამისად, კერძების ენერგეტიკული ღირებულება უნდა გადანაწილებულიყო სამხედრო მოსამსახურისათვის სასურსათო უზრუნველყოფის ნორმების შესატყვისი პროპორციით: საუზმე - 30%, სადილი - 45%, ვახშამი - 25%.

3. მიმწოდებელი ვალდებული იყო, შემსყიდველისათვის მიეწოდებინა ერთკვირიანი მენიუ-განწილვა, რომელსაც ამტკიცებდა საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის ჯარების ლოჯისტიკური უზრუნველყოფის სარდლის, სამხედრო ნაწილის მეთაურის, ხოლო გ.აბრმისი დირექტორის მიერ გამოყოფილი პირ(ებ)ი. მომდევნო ერთკვირიან მენიუ-განწილვას, მიმწოდებელი დასახელებულ პირებს შესათანხმებლად წარუდგენდა არაუგვიანეს წინა კვირის ოთხშაბათისა (იხ.სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ N579 ხელშეკრულების 8.2.9. და 6.1.1. პუნქტები. ტ.1, ს.ფ.211-212).

4. წინამდებარე ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 2013 წლის 21 სექტემბრიდან - 2013 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით განისაზღვრა.

5. 2013 წლის 30 დეკემბერს მხარეთა შორის კვლავ დაიდო სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ №911 ხელშეკრულება, განახლებული სახელშეკრულებო პირობებით, კერძოდ, ხელშეკრულების 7.2. პუნქტით დაზუსტდა, რომ მომსახურების მიწოდებისას ხორცპროდუქტების პროპორციები უნდა განსაზღვრულიყო შემდეგი თანაფარდობით: საუზმე - 30% ± 3.5%, სადილი - 50% ± 3.5%, ვახშამი - 20% ± 3.5%. საუზმის, სადილისა და ვახშამის პროცენტული გადანაწილების ჯამი 100%-ის ტოლფასი უნდა ყოფილიყო.

6. ხელშეკრულების თანახმად, მიმწოდებელი ვალდებული იყო, ეწარმოებინა გადაცემულ კვების ობიექტზე არსებული მატერიალური ქონების მიმდინარე სარემონტო სამუშაოები და უზრუნველეყო საქართველოში მოქმედი სანიტარულ-ჰიგიენური ნორმების დაცვა. ამასთან, N579 ხელშეკრულების დანაწესის ანალოგიურად მენიუ-განწილვა დამკვეთთან უნდა შეთანხმებულიყო წინამდებარე განჩინების მე-3 პუნქტში მითითებული წესისამებრ.

7. მიმწოდებლის მხრიდან მომსახურების არაჯეროვანი ან უხარისხო შესრულებისათვის (მათ შორის: მენიუ-განწილვის არასწორად შევსება, კალორაჟის დარღვევა, იჯარით გათვალისწინებული ნორმის არასრულად გაცემა, სანიტარულ-ჰიგიენური ნორმების დარღვევა, უხარისხო საკვები პროდუქტების გამოყენება, უხარისხო საკვების მომზადება, მომსახურების გაწევის ვადის დარღვევა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სხვა ვალდებულებების დარღვევა), მხარეებმა ხელშეკრულებით 10 000 ლარის პირგასამტეხლო გაითვალისწინეს.

8. №911 ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დროდ, მხარეთა უფლებამოსილი წარმომადგენლების მიერ ხელმოწერის თარიღი, ხელშეკრულების მოქმედების ვადად - 2014 წლის 1 აგვისტომდე პერიოდი განისაზღვრა.

9. 2014 წლის 9 იანვარს, ჯარების ლოჯისტიკური უზრუნველყოფის სარდლობის ხარისხის კონტროლის სამმართველოს სანივთე ქონების საწვავისა და სურსათის ხარისხის კონტროლის განყოფილების ოფიცრებმა შეამოწმეს თბილისში დისლოცირებული სპეციალური ოპერაციების ძალების (ს/ნ ...) სასადილო და სასადილოს საწყობი. შემოწმების შედეგად გამოვლინდა №911 ხელშეკრულებით მიმწოდებლის მიერ ნაკისრი შემდეგი ვალდებულებების დარღვევა: მენიუ-განწილვის არასწორად შევსება, კერძოდ, მენიუში დაცული არ იყო პორციების თანაფარდობა; არ მუშაობდა სავენტილაციო სისტემა; ლობიოს მარცვლეულის (5 ტომარა, 25 კგ-იანი) ტომრებზე გამოყენებული იყო კუსტარული, (კომპიუტერზე ნაბეჭდი) მარკირება, რომელიც მიმაგრებული იყო „წებოვანი ლენტითა“ და „სტეპლერით“;

10. 2014 წლის 26 თებერვალსა და 24 მარტს, ჯარების ლოჯისტიკური უზრუნველყოფის სარდლობის ხარისხის კონტროლის სამმართველოს სანივთე ქონების საწვავისა და სურსათის ხარისხის კონტროლის განყოფილების ოფიცრებმა შეამოწმეს დაბა კ–ში დისლოცირებული ეროვნული ს/ც „კ–ის“ სასადილო და სასადილოს საწყობიც. შემოწმების შედეგად დაფიქსირდა უხარისხო საკვები პროდუქტის - შესქელებული რძის გამოყენება; ასევე დადგინდა, რომ სასადილოს ცხელ საამქროში მოსაწესრიგებელი იყო წყალდამწური (ტრაპი), ჭურჭლის სამრეცხაოში კი, დაზიანებული იყო იატაკის მოსაპირკეთებელი ფილები.

11. 2014 წლის 26 თებერვლის შემოწმების დროს ამოღებული ერთი ბოთლი შესქელებული რძე შემოწმდა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში, რომლის 2014 წლის 31 მარტის №001569414 დასკვნის თანახმად, ექსპერტიზაზე წარდგენილი ნიმუში ორგანოლეპტიკური (გემო, ფერი, კონსისტენცია) და ქიმიური პარამეტრების მნიშვნელობებით (ცილისა და ცხიმის მასური წილის დაბალი მნიშვნელობა) არ შეესაბამებოდა სახელმწიფოთაშორისი სტანდარტით დადგენილ მოთხოვნებსა და ეტიკეტზე მითითებულ შემადგენლობას. ნიმუში უვარგისი იყო მოხმარებისთვის (იხ. ტ.1, ს.ფ. 33-37).

12. წინამდებარე განჩინების მე-10-მე-11 პუნქტებში მითითებული შემოწმების აქტების საფუძველზე დამკვეთმა 2014 წლის 5 მარტსა და 2014 წლის 10 აპრილს შეადგინა „მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევის შესახებ“ №911-1 და №911-2 აქტები, რომლის საფუძველზეც მომსახურების მიმწოდებელს 10000-10000 ლარის პირგასამტეხლო დააკისრა.

13. 2014 წლის 2 ივნისს კრედიტორმა მოვალის წინააღმდეგ სარჩელით მიმართა სასამართლოს, რომლითაც მოპასუხისათვის 20 000 ლარის პირგასამტეხლოს დაკისრება მოითხოვა.

14. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და სასამართლოში მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი შემდეგი საფუძვლებით წარადგინა:

14.1. მოპასუხის მტკიცებით, ახალი წლის პერიოდის უქმე დღეების გათვალისწინებით, მიმწოდებელმა დამკვეთის მიერ უფლებამოსილი პირის მოთხოვნისამებრ, 2 კვირის (2014 წლის 12 იანვრის ჩათვლით) წინსწრებით შეათანხმა მენიუ შემსყიდველ კომპანიასთან. მენიუში ხორცის პროდუქტები დღიურად განაწილებული იყო ძველი 2013 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით მოქმედი №579 ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, რადგან იგი შედგენილი და გადაგზავნილი იყო №579 ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში. მოპასუხის განმარტებით, მას შემდეგ, რაც მხარეთა შორის დაიდო №911 ხელშეკრულება, მათთვის ცნობილი გახდა ხორცის პროდუქტების დღიური განაწილების ახალი პროპორცია და 2014 წლის 13 იანვრიდან მიმწოდებელმა შემსყიდველს გაუგზავნა N911 ხელშეკრულების შესატყვისად შესწორებული მენიუ. შესაბამისად, მოპასუხის მოსაზრებით, მიმწოდებელს არ დაურღვევია №911 ხელშეკრულება და №911-1 აქტი არამართებულად იყო მიღებული.

14.2. მოპასუხე მხარე ასევე არ დაეთანხმა №911-2 აქტს. მისი განმარტებით შესქელებული რძე, რომელიც ინახებოდა „კ–ის“ სამხედრო ბაზის საწყობში, წარმოადგენდა დასაბრუნებელ პროდუქციას და იგი არ გამოიყენებოდა საკვებში. უხარისხო პროდუქტის სასადილოს საწყობში აღმოჩენა, ავტომატურად არ ადასტურებდა საწყობიდან მის გამოტანას და შემდეგ საკვებად მოხმარებას.

15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ პირგასამტეხლოს სახით 1500 ლარის გადახდა დაეკისრა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 316.1, 317.1, 417-ე, 418-ე, 115-ე, 420-ე მუხლებით იხელმძღვანელა.

15.1 სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-12 პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

15.2. სასამართლომ საქმის გარემოებების გამოკვლევის შედეგად დაადგინა, რომ მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო საქართველოში მოქმედი სანიტარულ-ჰიგიენური ნორმების დაცვა. 2014 წლის 9 იანვარს ქ. თბილისში დისლოცირებული სპეციალური ოპერაციების ძალების (ს/ნ ...) სამზარეულოში არ მუშაობდა სავენტილაციო სისტემა, ხოლო 2014 წლის 24 მარტის მდგომარეობით, დაბა კ–ში დისლოცირებული ეროვნული ს/ც „კ–ს“ სასადილოს ცხელ საამქროში მოსაწესრიგებელი იყო წყალდამწური (ტრაპი), ჭურჭლის სამრეცხაოში დაზიანებული იყო იატაკის მოსაპირკეთებელი ფილები. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად კი, მიმწოდებელი იყო ვალდებული, უზრუნველეყო საქართველოში მოქმედი სანიტარულ-ჰიგიენური ნორმების დაცვა.

15.3. სასამართლომ მიიჩნია, რომ წებოვანი ლენტითა“ და „სტეპლერით“ ლობიოს ტომრების ეტიკეტირებით მოპასუხეს არ დაურღვევია 2013 წლის 30 დეკემბრის №911 ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურების მიწოდების პირობები.

15.4 სასამართლომ დაბა კრწანისში დისლოცირებული სასადილოს საწყობიდან ამოღებული შესქელებული რძის ნიმუში გამოკვლევის შედეგებზე დაყრდნობით და მხარეთა მიერ ხელშეკრულებით შეთანხმებული მომსახურების სტანდარტების გათვალისწინებით დაასკვნა, რომ მიმწოდებელმა დამკვეთს გაუწია უხარისხო მომსახურება, რაც უვარგისი საკვები პროდუქტების გამოყენებაში გამოიხატა.

15.5. სასამართლოს შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალი იყო და სამოქალაქო უფლების არამართლზომიერად განხორციელებაზე მიუთითებდა. პირგასამტეხლოს ფუნქციური დანიშნულებისა მიწოდებული მომსახურების პირობების დარღვევის გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირგასამტეხლოს განაკვეთი 10 000 ლარიდან უნდა შემცირებულიყო 500 ლარამდე და მოპასუხეს თითოეული დარღვევისათვის - სავენტილაციო სისტემის გაუმართაობისთვის (1), წყალდამწურის (ტრაპი) გაუმართაობისა და იატაკის მოსაპირკეთებელი ფილების დაზიანებისათვის (2), უხარისხო საკვები პროდუქტის - შესქელებული რძის გამოყენებისათვის (3) - დამოუკიდებლად დაჰკისრებოდა 1 500 (500 X 3) ლარის გადახდა.

16. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

16.1. აპელანტის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია მოპასუხის მხრიდან სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ N911 ხელშეკრულების არაჯეროვნად შესრულების ფაქტი და სამართლიანად დააკისრა მოპასუხეს პირგასამტეხლო, თუმცა მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს ოდენობა სრულიად დაუსაბუთებლად შეამცირა. პირგასამტეხლოს ოდენობა თავად მხარეთა შორის გაფორმებული წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე განისაზღვრა და, შესაბამისად, არ არსებობდა მისი შემცირების სამართლებრივი საფუძვლები.

17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით: შემსყიდველის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სააპელაციო სასამართლომ შეცვალა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილებით, მოპასუხეს პირგასამტეხლოს - 2500 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკისრა.

17.1. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები, თუმცა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს არ დაეთანხმა პირგასამტეხლოს გონივრული ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში.

17.2. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, უხარისხო საკვები პროდუქტების გამოყენების მიმართ პირგასამტეხლოს სანქცირება ვალდებულების დარღვევის სიმძიმის გათვალისწინებით, უნდა მომხდარიყო და მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა უფრო გონივრული სანქცია, ასეთად კი, შესაბამისი დარღვევისათვის პირგასამტეხლოს - 1500 ლარით განსაზღვრა მიიჩნია.

18. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრებით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. პირველმა კასატორმა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მეორე კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება მოითხოვა.

18.1. პირველმა კასატორმა სსკ-ის 418-ე მუხლი მოიხმო და განმარტა, რომ №911 ხელშეკრულების დადებისას სწორედ, მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოს ოდენობაზე, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ პირგასამტეხლოს შემცირებისას არ გაითვალისწინა მხარეთა ნება, რომელიც პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას მოქმედებდა.

18.2. მეორე კასატორის განმარტებით, პირგასამტეხლო უნდა ემსახურებოდეს ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამორიცხვის პრევენციას და არა სადამსჯელო ღონისძიებას. ხარვეზი, რომელიც სასამართლომ მიიჩნია ხელშეკრულების პირობების დარღვევად, კრედიტორისთვის ზიანის მომტანი არ ყოფილა. კასატორის მოსაზრებით, პირგასამტეხლოს სააპელაციო სასამართლო მიერ დადგენილი ოდენობით განსაზღვრამ მას დანიშნულება დაუკარგა და გადაიქცა მოვალის დასჯის მექანიზმად.

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2017 წლის 6 იანვრის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

20. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

22. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

23. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა მართებულად დაკმაყოფილდა, სახელდობრ:

23.1. მოცემულ შემთხვევაში პირგასამტეხლოს ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანობა სსკ-ის 629.1და (ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური) 417-ე-418-ე (პირგასამტეხლო – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის; ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ, თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება, აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს, გარდა ამ კოდექსის 625-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა; შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას) მუხლების შინაარსიდან გამომდინარეობს.

23.2. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს პირველი კასატორის პოზიციას ხელშეკრულების კონტრაჰენტთა მიერ თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში შეთანხმებული პირგასამტეხლოს შემცირების საფუძვლის არარსებობის თაობაზე. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს უზენაესი სასამართლის ერთგვაროვანი პრაქტიკა. საკასაციო სასამართლომ პირგასამტეხლოს თაობაზე არაერთ საქმეზე განმარტა, „მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობით პირგასამტეხლო მხარეთა მიერ ნების თავისუფალი გამოვლენის გზით მიღწეული შეთანხმებაა, იგი არ წარმოადგენს მხარეთა აბსოლუტურ უფლებას და კვალიფიციური შედავების პირობებში, სასამართლო უფლებამოსილია, შეაფასოს კრედიტორის მიერ მოთხოვნილი ოდენობით პირგასამტეხლოს თანაზომიერება ვალდებულების დარღვევასთან მიმართებით. სასამართლოს მხრიდან მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენით

მიღწეულ შეთანხმებაში ჩარევის კანონისმიერ საფუძველს წარმოადგენს სასამართლოსათვის დაკისრებული ერთგვარი საჯარო წესრიგის უზრუნველმყოფელი ვალდებულება (იხ. სუსგ-ები: Nას-708-678-2016, 27 იანვარი, 2017 წელი; №ას-1199-1127-2015, 13 აპრილი, 2016 წელი; №ას-222-209-2015, 6 მაისი, 2015 წელი) “. საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე განმარტავს, რომ, მართალია, პირგასამტეხლოს განსაზღვრა მხარეთა უფლებაა და აღნიშნული კუთხით მოქმედებს სახელშეკრულებო ურთიერთობებში დამკვიდრებული მხარეთა ნების ავტონომიის პრინციპი, თუმცა სსსკ-ის 420-ე მუხლი შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს, შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების მიუხედავად.

23.3. განსახილველ დავაზე საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, 10000 ლარის პირგასამტეხლოს დაწესება ვალდებულების დარღვევის შინაარსისა და დარღვევის ხარისხის, დარღვევით გამოწვეული სამართლებრივი შედეგების გაანალიზების საფუძველზე, მართებულად მიიჩნიეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა პირგასამტეხლოს არაგონივრულ ოდენობად. შესაბამისად, კასატორის პრეტენზიას პირგასამტეხლოს შემცირების მიზანშეუწონლობის ნაწილში არ გააჩნია სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი.

23.4. რაც შეეხება მეორე კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ განსაზღვრული პირგასამტეხლო ვალდებულების დარღვევასთან შეფარდებით არარადეკვატური იყო, ვინაიდან, ვალდებულების დარღვევას კრედიტორისთვის ზიანის მიყენება არ მოჰყოლია შედეგად, საკასაციო პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს და მხარეს განუმარტავს, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებულია ვალდებულების დარღვევასთან. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება დამოუკიდებელია ზიანის მიყენების ფაქტის მტკიცებისაგან - ანუ პირგასამტეხლოს მოთხოვნისათვის კრედიტორს არ ეკისრება მიყენებული ზიანის დამტკიცების ვალდებულება. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება კრედიტორს ყოველთვის აქვს, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა მან ზიანი. მთავარია ვალდებულების დარღვევის ფაქტი. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი კრედიტორის ერთი და იმავე ინტერესის დაკმაყოფილებისაკენ არის მიმართული, დამოუკიდებელ მოთხოვნებად რჩება, შესაბამისად, მეორე კასატორის მითითება, რომ მათ მიერ ხელშეკრულების დარღვევას ზიანი არ მოჰყოლია, დაუსაბუთებელია. პირგასამტეხლოს დაკისრების მოთხოვნისათვის ზიანის საფრთხის შექმნაც საკმარისია. პირგასამტეხლო ეკისრება მხარეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება – ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას თავის თავში ზიანის ანაზღაურება (იხ. სუსგ # ას-816-767-2015, 19.11.2015წ.). ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს რომ მეორე კასატორი საკასაციო პრეტენზიაში ვერ უთითებს ისეთ გარემოებებსა და სამართლებრივ დასკვნებზე, რაც საკასაციო სასამართლოს საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვის კანონისმიერი საფუძვლის არსებობაში დაარწმუნებდა.

24. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ სუსგ № ას-752-720-2016,25.11.2016, 2014 წლის 10 აპრილის №ას-23-23-2014 განჩინება; 2014 წლის 16 მაისის №ას-1200-1145-2013 განჩინება; 2015 წლის 19 მარტის №ას-48-43-2015 განჩინება; 2012 წლის 28 დეკემბრის №ას-1560-1463-2012 განჩინება, №ას-800-756-2015, 22 სექტემბერი,

2015 წელი).

25. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რაკი კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

27. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, შპს „ქ.კ.კ–ის“ საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, შესაბამისად, ვინაიდან მეორე კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 300 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ს.ქ–ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300.00 ლარის, საგადახდო დავალება #1, გადახდის თარიღი 23.01.2017) 70% – 210.00 ლარი, რაც შეეხება პირველ კასატორს, რომლის საკასაციო საჩივარიც დაუშვებელია, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის საფუძველზე, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ს.თ.ს–ოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე;

3. შპს „ქ.კ.კ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

4. კასატორ შპს „ქ.კ.კ–ას“ დაუბრუნდეს მის საკასაციო საჩივარზე ს.ქ–ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300.00 ლარის, საგადახდო დავალება #1, გადახდის თარიღი 23.01.2017) 70% – 210.00 ლარი;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე.გასიტაშვილი