საქმე №ას-1141-2019 24 ოქტომბერი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ. მ-ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე. ხ-ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ე. ხ-ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ. მ-ძის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვისა და მოსარჩელისათვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემის, ასევე სასამართლო გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, საკუთრების უფლებით ერიცხება უძრავი ქონება, რომელსაც სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობს მოპასუხე. არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, მოპასუხე არ ათავისუფლებს უძრავ ქონებას, რითაც ირღვევა მესაკუთრის კანონისმიერი უფლებები.

მოპასუხის პოზიცია:

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და არ დაეთანხმა მოსარჩელის მოსაზრებას, რომ ქონებას ფლობდა უკანონოდ. 2011 წლის 5 სექტემბერს მოსარჩელემ საკრედიტო დაწესებულებასთან გაფორმა საბანკო საკრედიტო ხელშეკრულება და მსესხებელს გადაეცა 171 000 აშშ დოლარი.

4. ბანკთან დადებული ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, საკრედიტო დაწესებულებასა და მოპასუხეს შორის 2014 წლის 31 ოქტომბერს გაფორმდა თავდებობის ხელშეკრულება. მოსარჩელემ ვეღარ შეძლო საკრედიტო ვალდებულების შესრულება და მოპასუხეს სთხოვა ბანკის მიმართ არსებული ფულადი ვალდებულების ნაწილის გადახდა, რის სანაცვლოდაც მას მიეცა უფლება, უსასყიდლოდ ეცხოვრა წარსულში მოპასუხის კუთვნილ და ამჟამად მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ სადავო ფართში. სარგებლობის უფლება მხარეს ჰქონდა მის მიერ გადახდილი თანხის უკან დაბრუნებამდე.

5. მოპასუხემ საერთო ჯამში ბანკის სასარგებლოდ გადაიხადა 103 504.53 აშშ დოლარი და 7 693.29 ლარი. აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს დღემდე არ აუნაზღაურებია და თანხის დაკისრების მოთხოვნით სარჩელი აღძრა სასამართლოში. ამდენად, სანამ მოსარჩელე მოპასუხეს თანხას არ აუნაზღაურებს, იგი უფლებამოსილია, ფლობდეს და სარგებლობდეს სადავო უძრავი ნივთით. ყოველივე მითითებული კი სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას გამორიცხავს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 20 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, სადავო უძრავი ქონება გამოთხოვილ იქნა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან და თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს, შუამდგომლობას გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის თაობაზე ეთქვა უარი, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 ივნისის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ნივთი რეგისტრირებულია მოსარჩელის საკუთრებად, თუმცა ფაქტობრივად მას ფლობს მოპასუხე.

9. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის პოზიცია, რომ სასამართლოს უნდა ემსჯელა და გაეზიარებინა გარემოება აპელანტსა და მოწინააღმდეგე მხარეს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობების თაობაზე, რამდენადაც ხსენებული გარემოებების გამორკვევა სცდება წინამდებარე სასარჩელო დავის საგანს.

10. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 170-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

11. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოპასუხე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამასთან, აპელანტი წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მფლობელს. ამავდროულად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლებით მხარეთა შორის გადანაწილებულია მტკიცების ტვირთი. რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია შემძენს უადვილებს უფლების კანონიერების მტკიცების პროცესს. რეესტრის მონაცემთა უსწორობა და შემძენისათვის ამ ფაქტის ცოდნა მოდავე მხარემ უნდა ამტკიცოს, რაც აპელანტის მიერ მოცემულ შემთხვევაში ვერ იქნა რეალიზებული.

12. რაც შეეხება ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების ერთ-ერთ აუცილებელ პირობას, რომ მფლობელს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტმა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ნივთზე მისი მფლობელობის მართლზომიერება.

13. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრების შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. მხოლოდ საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის შეიძლება ჩამოერთვას ვინმეს თავისი საკუთრება კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით გათვალისწინებულ პირობებში. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება.

14. მოცემულ შემთხვევაში აპელანტის მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად მითითებული გარემოება, რომ მას ჰქონდა უძრავი ქონების მართლზომიერად ფლობის უფლება, ვინაიდან სადავო შემთხვევაში იგი არ ადასტურებს მის მიერ აღებული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების ფარგლებში მოპასუხის მიერ ბანკის სასარგებლოდ გადახდილი თანხის მოსარჩელის მიერ ანაზღაურებამდე ნივთით სარგებლობის თაობაზე შეთანხმების არსებობას. აპელანტს მსგავსი შეთანხმების არსებობის დასტურად, გარდა ახსნა-განმარტებისა, რაიმე მტკიცებულება არ წარუდგენია არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში და არც სააპელაციო საჩივრის განხილვის ფარგლებში, ხოლო ის მოცემულობა, როდესაც ერთი მხარის ახსნა-განმარტებას არ ეთანხმება მეორე მხარე, ვერ გახდება საკმარისი საფუძველი სადავო გარემოების უტყუარად დადასტურებისათვის. მეტიც, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით, სადავო ქონებას მოცემული მდგომარეობით ჰყავს მხოლოდ ერთი მესაკუთრე და სწორედ ის ითხოვს აპელანტის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვას. ამდენად, სააპელაციო პალატამ განუმარტა აპელანტს, რომ უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვა უნდა ხორციელდებოდეს კანონიერების ფარგლებში და არა კანონმდებლობის მოთხოვნათა, სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევის ხარჯზე.

15. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, ვინაიდან არსებობს ამავე კოდექსის 170-172-ე მუხლებით გათვალისწინებული ყველა წინაპირობები - (ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება), პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ სარჩელი საფუძვლიანი იყო და სწორად დააკმაყოფილა იგი.

16. რაც შეეხება აპელანტის პოზიციას, საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 24 იანვრის საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის მოთხოვნა მოწმის დაკითვის თაობაზე.

17. მოცემულ შემთხვევაში აპელანტმა გასაჩივრებული საოქმო განჩინებების გაუქმების საფუძვლად მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არამართებულად არ მისცა აპელანტს მისი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა და არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა მოწმის დაკითხვაზე, რითაც მოუსპო მოპასუხეს მისი პოზიციის საფუძვლიანობის დასაბუთების შესაძლებლობა.

18. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებულ საოქმო განჩინებებში პირველი ინსტანციის სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა შემდეგზე: სსსკ-ის მე-4 მუხლის, 105-ე მუხლისა და 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოწმის დაკითხვაზე უარის თქმა განპირობებული იყო იმით, რომ გარემოებები, რომელთა სისწორის დასადასტურებლადაც მოპსუხე შუამდგომლობდა მოწმის დაკითხვას და რა გარემოებებიც ამ უკანასკნელს უნდა დაემოწმებინა, არ წარმოადგენდა წინამდებარე დავის საგნის ფარგლებში საკვლევ გარემოებებს, სცდებოდა სასარჩელო მოთხოვნის არსსა და საგანს, ხოლო ვინდიკაციურ სარჩელში მოწმის დაკითხვა მფლობელობის მართლზომიერების სამტკიცებლად სასამართლომ არაგონივრულად მიიჩნია.

19. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 140-ე მუხლით და განმარტა, რომ მოწმის გამოძახებას ითხოვდა იმ გარემოებების დასადასტურებლად, რომ მოსარჩელესა და საბანკო დაწესებულებას შორის 2011 წლის 5 სექტემბერს დაიდო საკრედიტო ხელშეკრულება, რის საფუძველზედაც მოსარჩელეს ბანკმა გადასცა 171 000 აშშ დოლარი. საკრედიტო ხელშეკრულების გაფორმებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ მოსარჩელემ ვეღარ უზრუნველყო ბანკის მიმართ არსებული ვალდებულებების სრულად შესრულება და აპელანტს სთხოვა, რომ უზრუნველეყო მის სასარგებლოდ ბანკის მიმართ აღებული ფულადი ვალდებულების ნაწილის შესრულება, ხოლო სანაცვლოდ მოსარჩელის მიერ მოპასუხის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებამდე (თანხის უკან დაბრუნებამდე) მოპასუხეს ეძლეოდა უფლება, უსასყიდლოდ ეცხოვრა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაში. მოპასუხე მოსარჩელის შეთავაზებას დათანხმდა და 2014 წლის 31 ოქტომბერს მოსარჩელესა და ბანკს შორის დადებული ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად მოპასუხესა და ბანკს შორის დაიდო თავდებობის ხელშეკრულება. მოპასუხემ უზრუნველყო მოსარჩელის სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ ბანკიდან აღებული ვალდებულების ნაწილის, კერძოდ, 103 504.53 აშშ დოლარის და 7693.29 ლარის გადახდა, ხოლო მოპასუხის მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდილი თანხა მოსარჩელის მიერ დღემდე არ არის დაბრუნებული, რის გამოც ფულადი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნით მოპასუხემ მიმართა სასამართლოს. ამდენად, მოპასუხეს მოსარჩელის მიერ მის მიმართ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობამდე გააჩნდა სადავო ქონების კანონიერად ფლობის უფლება, ყოველივე ზემოხსენებულის მოწმე კი იყო ის პირი, რომლის დაკითხვასაც მოპასუხე ითხოვდა.

20. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ვინდიკაციური სარჩელის საფუძვლიანობა მოწმდება იმ გარემოებათა შეფასებით, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირთა არამართლზომიერ მფლობელობაში, ანუ ხორციელდება თუ არა მფლობელობა საამისო უფლების გარეშე. განსახილველ შემთხვევაში აპელანტის მიერ მითითებული გარემოებები სცდება ვინდიკაციური სარჩელის დავის საგნის ფარგლებს და წარმოადგენს სრულიად სხვა სამართალურთიერთობაში საკვლევ გარემოებებს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 24 იანვრის საოქმო განჩინება გამოტანილია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის დაცვით, სასამართლომ მართებულად და სწორად იმსჯელა მოპასუხის შუამდგომლობაზე, რის გამოც გასაჩივრებული საოქმო განჩინების გაუქმების საფუძვლები არ არსებობს.

21. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები ვერ გახდება საქართველოს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო კონვენციებით აღიარებული ისეთი უფლების ხელყოფის საფუძველი, როგორიცაა საკუთრების უფლება. უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვა უნდა ხორციელდებოდეს კანონიერების ფარგლებში და არა კანონმდებლობის მოთხოვნათა, სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევის ხარჯზე.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

22. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

23. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის მასალები და ჩათვალა, რომ მოპასუხეს არ გააჩნდა სადავო უძრავი ნივთის მართლზომიერად ფლობის საფუძველი.

24. კასატორის მითითებით, 2011 წლის 5 სექტემბერს მოსარჩელემ საკრედიტო დაწესებულებასთან გაფორმა საბანკო საკრედიტო ხელშეკრულება და მსესხებელს გადაეცა 171 000 აშშ დოლარი.

25. ბანკთან დადებული ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, საკრედიტო დაწესებულებასა და მოპასუხეს შორის 2014 წლის 31 ოქტომბერს გაფორმდა თავდებობის ხელშეკრულება. მოსარჩელემ ვეღარ შეძლო საკრედიტო ვალდებულების შესრულება და მოპასუხეს სთხოვა ბანკის მიმართ არსებული ფულადი ვალდებულების ნაწილის გადახდა, რის სანაცვლოდაც მას მიეცა უფლება, უსასყიდლოდ ეცხოვრა წარსულში მოპასუხის კუთვნილ და ამჟამად მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ სადავო ფართში. სარგებლობის უფლება მხარეს ჰქონდა მის მიერ გადახდილი თანხის უკან დაბრუნებამდე. სწორედ აღნიშნულ ფაქტს დაადასტურებდა მოწმე, რომლის სასამართლოში დაკითხვას მოპასუხე მოითხოვდა. აღნიშნულ მოთხოვნაზე კი მას უკანონოდ უარი ეთქვა და შეეზღუდა მტკიცებულების წარდგენის შესაძლებლობა.

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 24 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

27. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

28. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

29. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ნივთი რეგისტრირებულია მოსარჩელის საკუთრებად, თუმცა ფაქტობრივად მას ფლობს მოპასუხე.

30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

31. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

32. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტალურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და, რაც მთავრია, შესაბამისად. (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012)

33. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“. (მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

34. სხვა საქმეზე ევროპული სასამართლო იმეორებს, რომ „საკუთრების ცნებას დამატებითი №1 ოქმის პირველი მუხლის მიხედით, დამოუკიდებელი მნიშვნელობა აქვს, რომელიც არ შემოიფარგლება ფიზიკური ნივთების ფლობით და ის დამოუკიდებელია ეროვნულ კანონმდებლობაში არსებული ოფიციალური კლასიფიკაციისგან: „საკუთრების“ ცნება არ შემოიფარგლება „არსებული საკუთრებით“, არამედ ის შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, სარჩელების ჩათვლით, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია განაცხადოს, რომ მას გააჩნია, საკუთრების უფლებისა ან ქონებრივი ინტერესის ეფექტური გამოყენების გონივრული და „კანონიერი მოლოდინი“ (იხ. იონერილდიზი თურქეთის წინააღმდეგ, დიდი პალატა, №48939/99, § 124, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2004-XII და პრინცი ჰანს-ადამ II ლიხტენშტეინი გერმანიის წინააღმდეგ; დიდი პალატა, N42527/98, § 83, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2001-VIII).

35. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

36. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

37. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

38. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს. (სუს №ას-1082-1039-2016, 2017 წლის 14 თებერვლის განჩინება; №ას-1043-1004-2016, 2016 წლის 12 დეკემბრის განჩინება; № ას-901-867-2016, 2016 წლის 9 დეკემბრის განჩინება; № ას-750-718-2016, 2016 წლის 13 ოქტომბრის განჩინება; №ას- 3-3-2016, 2016 წლის 9 მარტის განჩინება, №ას-1032-952-2017 2017 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება, №ას-1375-1295-2017 2017 წლის 22 დეკემბრის განჩინება).

39. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის საკუთრების უფლება სადავო უძრავ ნივთზე დასტურდება საჯარო რეესტრის მონაცემებით. აღნიშნული ფაქტი დადასტურებულია სააპელაციო პალატის მიერ. კასატორს კი მითითებული გარემოების გამაქარწყლებელი, ასევე, მის მიერ სადავო უძრავი ნივთის მართლზომიერად ფლობის დამადასტურებელი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარუდგენიათ.

40. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის მითითება, რომ მის მიერ სადავო ფართის მართლზომიერად ფლობა შეიძლება დადასტურებულიყო მოწმის ჩვენებით, რომლის დაკითხვაზეც სასამართლოს საოქმო განჩინებით მოპასუხეს უარი ეთქვა.

41. ზემოთ უკვე აღინიშნა, რომ ვინდიკაციური სარჩელის განხილვისას სასამართლო იკვლევს სამი წინაპირობის არსებობას, რომელთაგან ერთერთია მფლობელის მართლზომიერების შემოწმება.

42. კასატორი მიიჩნევს, რომ სადავო ქონების მართლზომიერად ფლობის უფლება გააჩნია ფართის წინა მესაკუთრესთან ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე, რომლის მიხედვითაც მოპასუხე უფლებამოსილია, იცხოვროს სადავო ფართში, სანამ მისი წინა მესაკუთრე არ აუნაზღაურებს მოპასუხეს თანხას. აღნიშნული პირობა კი ჯერ არ შესრულებულა.

43. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სადავო უძრავი ნივთი მოპასუხის სასარგებლოდ უფლებრივად დატვირთული არ არის, შესაბამისად, მოპასუხის ზეპირი მოლაპარაკება პირთან, რომელმაც საკუთრების უფლება სადავო ნივთზე დაკარგა (ასეთი მოლაპარაკების დადგენის შემთხვევაშიც), წინამდებარე ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებაზე გავლენას ვერ მოახდენს და მოპასუხის, როგორც სადავო ქონების მფლობელის მართლზომიერებას ვერ დაადასტურებს, რადგან სააპელაციო პალატამ უდავოდ დაადგინა, რომ ნივთის მესაკუთრე მოსარჩელეა. ამ უკანასკნელის მიერ სადავო ფართზე საკუთრების მოპოვების კანონიერება მოპასუხეს დამოუკიდებელი თუ შეგებებული სარჩელის წარდგენით სადავოდ არ გაუხდია. მისი საკასაციო საჩივარი სააპელაციო საჩივრის იდენტურია, აგრეთვე არ შეიცავს დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას მოწმის დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ საოქმო განჩინების გაუქმების თაობაზე.

44. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

45. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

46. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

47. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

48. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

49. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ვახტანგ ჯავახიას მიერ 2019 წლის 23 სექტემბერს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ გ. მ-ძის (პირადი №01009007...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ვ. ჯ-ას მიერ 2019 წლის 23 სექტემბერს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი