საქმე №ას-924-2019 02 ოქტომბერი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო

მეორე კასატორი - ი.მ ვ. ს-ე- ლ. ბ.

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერად სარგებლობისათვის თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტომ (შემდეგში: სააგენტო ან მოსარჩელე ან პირველი აპელანტი ან პირველი კასატორი) სარჩელით მიმართა სასამართლოს ინდ/მეწარმე ,,ვ. ს-ე-ლ. ბ.’’ (შემდეგში: მოპასუხე ან მეორე აპელანტი ან მეორე კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერი სარგებლობისთვის ყოველთვიურად 1267 ლარის გადახდა, 2012 წლის 17 სექტემბრიდან 2015 წლის 17 მარტამდე პერიოდისთვის, ჯამში შეადგენს - 38010 ლარს.

2. მოსარჩელის განმარტებით, მიწის ნაკვეთი, მდებარე: ქ.თბილისში, მეტრო სადგურ ,,...’’ მოპირდაპირე მხარეს (ს/კ: №01.12.10.001....) (შემდეგში - სადავო მისამართზე) ირიცხება სახელმწიფოს საკუთრებაში. აღნიშნული უძრავ ქონება, კერძოდ, 214 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული 158.6 კვ.მეტრი შენობა-ნაგებობით არამართლზომიერად სარგებლობს და უძრავ ქონებას სამეწარმეო საქმიანობისთვის იყენებს მოპასუხე. სსიპ ,,ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს’’ დასკვნის თანახმად, სადავო მისამართზე სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული 214 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობა №1-ის ყოველთვიური საბაზრო საიჯარო ქირის ღირებულება 2012 წლის 17 სექტემბრიდან 2015 წლის 10 მარტის ჩათვლით შეადგენს 1 267 ლარს, ხოლო 2012 წლის 17 სექტემბრიდან 2015 წლის 17 მარტამდე - 38010 ლარს. მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხეს არაერთხელ გაეგზავნა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსგან გაფრთხილების წერილები (17.02.2015 წლის №7/8789; 27.03.2015 წლის №7/17615; 02.09.2015 წლი №52614), რომლითაც განესაზღვრა ვადა ვალდებულების შესასრულებლად, თუმცა უშედეგოდ.

3. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო ქონებით მართლზომიერად სარგებლობდა. არსებობს ქალაქ თბილისის მერიის 1998 წლის 02 აპრილის №07.39139 დადგენილება და იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც საიჯარო ქონებით კანონიერად სარგებლობდა.

4. თავდაპირველად, საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ განმარტა, რომ ვინაიდან სარჩელის საგანს სააგენტოს სასარგებლოდ სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერი სარგებლობისთვის თანხის დაკისრება წარმოადგენდა და მოსარჩელე მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითებდა ,,სახელმწიფო ქონების შესახებ’’ საქართველოს კანონს, რომელიც თავის მხრივ, აწესრიგებს სახელმწიფო ქონების მართვასთან, განკარგვასა და სარგებლობაში გადაცემასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, ამასთან, ამავე კანონითაა განსაზღვრული ფიზიკური პირისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირისათვის სახელმწიფო ქონების სარგებლობაში გადაცემის წესი, ამავე კანონის მიხედვით, სახელმწიფო ქონებით მოსარგებლე, რომელსაც არ აქვს ამ ქონებით მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი და რომელიც ქონებას სამეწარმეო საქმიანობისათვის (კომერციული მიზნით) იყენებს, ვალდებულია, ქონების მმართველის წერილობითი მოთხოვნის თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში გადაიხადოს სარგებლობაში გადაცემის საფასური, საბაზრო ღირებულების შესაბამისად (საექსპერტო/აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე), საჯარო რეესტრში სახელმწიფოს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მომენტიდან სარგებლობის მთელი პერიოდისათვის, დავა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით განსჯადს წარმოადგენდა.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერი სარგებლობისთვის 2015 წლის 21 იანვრიდან 2015 წლის 17 მარტის ჩათვლით - 2534 ლარის გადახდა.

6. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოებები მასზედ, რომ მოპასუხე გლდანის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით 19.02.1999 წელს დარეგისტრირდა მეწარმე სუბიექტად, რომლის სამართლებრივი ფორმა არის- ინდივიდუალური მეწარმე. სადავო მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით ირიცხება სახელმწიფოს სახელზე. სადავო მისამართზე მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო უძრავი ქონებას არამართლზომიერად სარგებლობდა და უძრავ ქონებას სამეწარმეო საქმინობისათვის იყენებდა მოპასუხე.

7. სსიპ ,,ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს’’ 2015 წლის 10 მარტის დასკვნთ დგინდება, რომ სადავო მისამართზე მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობა №1-ის ყოველთვიური საბაზრო საიჯარო ქირის ღირებულება 2012 წლის 17 სექტემბრიდან 2015 წლის 10 მარტის ჩათვლით შეადგენს - 1 267 ლარს.

8. სააგენტოს 2015 წლის 17 თებერვლის №7/8789 წერილით მოპასუხეს ეცნობა, რომ სადავო მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება წარმოადგენს სახელმწიფოს საკუთრებას, რომლის ნაწილითაც სარგებლობს არამართლზომიერად და იყენებს სამეწარმეო საქმიანობისთვის. სააგენტოს მიერ ჩატარებული ღონისძიებების შემდგომ მოპასუხეს ეთხოვა სამეწარმეო საქმიანობისთვის სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერად სარგებლობის შესაბამისი საფასურის გადახდა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში 2012 წლის 17 სექტემბრიდან არამართლზომიერი სარგებლობის მთელი პერიოდისათვის.

9. სააგენტოს 2015 წლის 27 მარტის №7/17615 წერილით მოპასუხეს კვლავ ეცნობა, რომ უძრავი ქონება, წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებას, რომლითაც სარგებლობდა არამართლზომიერად და იყენებდა სამეწარმეო საქმიანობისთვის. მასვე ეთხოვა სამეწარმეო საქმიანობისთვის სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერად სარგებლობის შესაბამისი საფასურის გადახდა 2012 წლის 17 სექტემბრიდან 2015 წლის 17 მარტამდე თვეში 1267 ლარის საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში არამართლზომიერი სარგებლობის მთელი პერიოდისათვის.

10. სააგენტოს 2015 წლის 02 სექტემბრის №7/52614 წერილით მოპასუხეს კვლავ ეცნობა, რომ უძრავი ქონება წარმოადგენს სახელმწიფოს საკუთრებას, რომელსაც სარგებლობდა არამართლზომიერად და იყენებდა სამეწარმეო საქმიანობისთვის. მოპასუხეს ეთხოვა წერილის მიღებიდან 20 კალენდარული დღის ვადაში უზრუნველეყო სამეწარმეო საქმიანობისთვის სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერად სარგებლობის შესაბამისი საფასურის გადახდა 2012 წლის 17 სექტემბრიდან 2015 წლის 17 მარტამდე თვეში 1267 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბიუჯეტში არამართლზომიერი სარგებლობის მთელი პერიოდისათვის.

11. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 2 აპრილის №07.39139 დადგენილებით მოპასუხეს დრობითი სარგებლობის უფლებით გადაეცა დაახლოებით 200კვ. მეტრი მიწის ნაკვეთი მეტრო სადგურ ,,...’’ მოპირდაპირე მხარეს. აღნიშნული დადგენილების საფუძველზე გაფორმდა 1998 წლის 12 აგვისტოს ქალაქ თბილისის მერიასა და მოპასუხეს შორის მიწის ნაკვეთის დროებითი სარგებლობის უფლებით იჯარის აღებაზე ხელშეკრულება, რეგისტრაციის ნომრით 2509. მითითებული ხეკშეკრულებით იჯარის საგანია 177 კვ.მ ფართობის მიწის ნაკვეთი მდებარე, ქ. თბილისში, მეტრო სადგურ ,,...’’ მოპირდაპირე მხარეს. ამავე ხელშეკრულებით მიწის ნაკვეთი იჯარით გაიცა 5 წლის ვადით. საიჯარო გადასახადის ოდენობა განისაზღვრა მიწის ნაკვეთით დროებით სარგებლობისათვის ერთჯერადი გადასახადის გაანგარიშების უწყისით, რომლის თანახმად მიწის ნაკვეთის ერთჯერადი გადასახადი შეადგენს 300,90 ლარს.

12. სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2015 წლის 13 იანვრის №7/1374 წერილის შესაბამისად, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს ეთხოვა შესაბამისი ცვლილებების განხორციელება თბილისში, მეტრო სადურ ,,...’’ მოპირდაპირე მხარეს არსებული უძრავი ქონების საჯარო რეესტრის ამონაწერში (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდით №01.12.01.001...), კერძოდ, მოპასუხესთან გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულების შესახებ (რეგისტრაციის თარიღი 1998 წელი) ჩანაწერის გაუქმება და ახალი ამონაწერის გაცემა.

13. ზემოთდადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე პირველი ინსტანციის სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მოპასუხე სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას არამართლზომიერად სარგებლობდა, რისთვისაც 2015 წლის 21 იანვრიდან 2015 წლის 17 მარტამდე უნდა გადაეხადა 2534 ლარი.

14. გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით. პირველმა აპელანტმა (მოსარჩელე) მოითხოვა გასაჩივრებული გააწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მეორე აპელანტმა (მოპასუხე) - სარჩელის უარყოფა.

15. პირველ რიგში, აღსანიშნავია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 ოქტომბრის განჩინებით საქმე განსჯადობით გადაეგზავნა სამოქალაქო საქმეთა პალატას, რადგან მიჩნეული იქნა, რომ განსჯადობის საკითხში მნიშვნელობა ენიჭება სადავო სამართალურთიერთობის ბუნებას და არა მის მონაწილეებს. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული ურთიერთოებები და მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა დავალიანების დაკისრების თაობაზე განხილული უნდა ყოფილიყო სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.

16. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ - მოპასუხისათვის 2534 ლარის დაკისრების ნაწილში.

17. სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ გაიზიარა ამ განჩინების პ-15-ში მითითებული მსჯელობა დავის განსჯადობასთან დაკავშირებით და ამავდროულად აღნიშნა, რომ მოცემული დავის განხილვამ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით შექმნა სსსკ-ის 394 „ა“ მუხლის დარღვევის წინაპირობები, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენდა. ამასთან, მიიჩნია, რომ სარჩელი უნდა დაკმაყოფილებულიყო ნაწილობრივ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

18. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების პპ: 6-13-ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

19. სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის სამართლებრივი მოწერიგების მიზნით იხელმძღვანელა „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონით, რომლის 49² მუხლის თანახმად, ფიზიკური და იურიდიული პირები გათავისუფლდნენ სამეწარმეო საქმიანობისათვის (კომერციული მიზნით) სახელმწიფო ქონებით არამართლზომიერად სარგებლობისათვის ამ კანონის 36-ე მუხლის 1³ პუნქტის შესაბამისად, 2012 წლის 17 სექტემბრამდე სარგებლობის პერიოდისათვის გადასახდელი, სახელმწიფო ქონების სარგებლობაში გადაცემის საფასურის გადახდის ვალდებულებისაგან, თუ საჯარო რეესტრში სახელმწიფოს საკუთრების უფლების რეგისტრაცია 2012 წლის 17 სექტემბრის შემდეგ განხორციელდა, ფიზიკური და იურიდიული პირები გათავისუფლდნენ სამეწარმეო საქმიანობისათვის (კომერციული მიზნით) სახელმწიფო ქონებით არამართლზომიერად სარგებლობისათვის ამ კანონის 36-ე მუხლის 1³ პუნქტის შესაბამისად საფასურის გადახდის ვალდებულებისაგან საჯარო რეესტრში სახელმწიფოს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მომენტამდე არსებული პერიოდისათვის; ამ კანონის 36-ე მუხლის 1³ პუნქტის მიხედვით კი, სახელმწიფო ქონებით მოსარგებლე, რომელსაც არ აქვს ამ ქონებით მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი და რომელიც ქონებას სამეწარმეო საქმიანობისათვის (კომერციული მიზნით) იყენებს, ვალდებულია, ქონების მმართველის წერილობითი მოთხოვნის თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში გადაიხადოს სარგებლობაში გადაცემის საფასური, საბაზრო ღირებულების შესაბამისად (საექსპერტო/აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე), საჯარო რეესტრში სახელმწიფოს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მომენტიდან სარგებლობის მთელი პერიოდისათვის.

20. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი იყო, რომ მოპასუხე წარმოადგენდა მეწარმე სუბიექტს, რომელიც არამართლზომიერად სარგებლობდა და იყენებდა სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავ ქონებას მდებარე - ქალაქი თბილისი, მეტრო სადგურ „...“ მოპირდაპირე მხარე.

21. ასევე, საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადგენილი იყო, რომ აღნიშნულ ფართზე სახელმწიფოს უფლების რეგისტრაციის თარიღი იყო 2015 წლის 23 იანვარი.

22. შესაბამისად, მოპასუხეს საბოლოოდ უნდა დაკისრებოდა სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერი სარგებლობისთვის შესაბამისი საფასურის გადახდა მხოლოდ მითითებული პერიოდიდან ფაქტობრივი სარგებლობის შეწყვეტამდე „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 49² მუხლის შესაბამისად; კერძოდ, 2015 წლის 21 იანვრიდან 2015 წლის 17 მარტის ჩათვლით პერიოდზე 2534 ლარის ოდენობით.

23. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გასაჩივრდა ორივე მხარის მიერ. პირველმა კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - სარჩელის უარყოფა.

24. პირველი კასატორი აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა. დადგენილია, რომ სამეწარმეო საქმიანობას მოპასუხე ახორციელებს 1999 წლიდან და შესაბამისად, მის მიერ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე დაკავებულია სახელმწიფო ქონება, 1998 წლის იჯარის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ მთელი პერიოდისთვის სახელმწიფო ქონებას იყენებს სამეწარმეო საქმიანობისთვის, რომლის სარგებლობისთვისაც „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, 17.09.2012 წლამდე გათავისუფლებული იყო შესაბამისი თანხის გადახდისგან. ხოლო სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა დადგენილი სახელმწიფოს სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თარიღი - 21.01.2015, იმ პირობებში, როდესაც სახელმწიფოს სახელზე საკუთრების უფლება აღრიცხული იყო ჯერ კიდევ 1998 წელს. სასამართლომ მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრში დაფიქსირებული იჯარის უფლების ჩანაწერის გაუქმების შესახებ 13.01.2015 წლის მიმართვა და შესაბამისი გადაწყვეტილება, რომლითაც დაკმაყოფილდა უძრავ ნივთზე რეგისტრირებულ უფლებაში ცვლილების რეგისტრაციის შესახებ განცხადება, გაუთანაბრა სახელმწიფოს სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციას. შესაბამისად, არასწორად დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება გახდა საფუძველი სასამართლოს დაუსაბუთებელი და არასწორი გადაწყვეტილების მიღებისა. პირველი კასატორი ციტირებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 15 სექტემბრის განჩინებას და განმარტავს, რომ მსგავსად ხსენებული საქმისა, ამ შემთხვევაშიც, დავის ერთი მხარე არის ადმინისტრაციული ორგანო, ხოლო დავის საგანი შეეხება სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერი სარგებლობისთვის დარიცხული დავალიანების ანაზღაურებას, აღნიშნული ეფუძნება ადმინისტრაციულ კანონმდებლობას, შესაბამისად, კასატორის განცხადებით, მოცემული სასარჩელო მოთხოვნა წარმოადგენს ადმინისტრაციული კოლეგიის განსახილველ საქმეს.

25. მეორე კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემული დავის მოსაწერიგებლად სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 606-ე მუხლი პირველი პუნქტი, რომლის მიხედვით, „თუ იჯარის ვადა არ არის განსაზღვრული, მაშინ ხელშეკრულების ყოველ მხარეს შეუძლია საიჯარო წლის დაწყებიდან არა უგვიანეს ათი დღისა განაცხადოს მომდევნო საიჯარო წლისათვის იჯარის ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე. საიჯარო წლად ითვლება კალენდარული წელი. თუკი მხარეები შეთანხმდნენ უფრო მცირე ვადაზე, მაშინ საჭიროა ამის წერილობით გაფორმება“. მეორე კასატორი აღნიშნავს, რომ არ არსებობს იმის საწინააღმდეგო მტკიცებულება, რომ მხარეთა შორის საიჯარო ურთიერთობა გაგრძელდა.

26. მეორე კასატორი ასევე უთითებს საქართველოს წინააღმდეგ გამოტანილ საქმეს - „საღინაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ’’ და აღნიშნავს, რომ ამ გადაწყვეტილებით დადგინდა „მოლოდინის“ მართლზომიერების სტანდარტი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

27. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 24 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

28. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, ორივე საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

29. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი კასატორი სადავოდ ხდის, დავის განსჯადობას და მიაჩნია, რომ მოცემული დავა განხილული უნდა ყოფილიყო ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. პირველი კასატორის პრეტენზიას საგნობრივ განსჯადობასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა არ იზიარებს და მიუთითებს დადგენილ სასამართლო პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვით (შდრ: სუსგ #ბს-297-289(გ-13), 27 ივნისი, 2013 წელი), ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლში მოცემულია სასამართლოს განსჯადი ადმინისტრაციული საქმეების ჩამონათვალი, კერძოდ, ხსნებული მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსით დადგენილი წესით საერთო სასამართლოში განიხილება დავა იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც გამომდინარეობენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ხოლო იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანს შეიძლება წარმოადგენდეს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი მიუთითებს, რომ ამ მუხლით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც, იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობენ ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი კი შეეხება სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ დაქვემდებარებას სასამართლოებისადმი, რომლის პირველი ნაწილის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების, აგრეთვე კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე იურიდიულ პირებს შორის. ამა თუ იმ დავის ადმინისტრაციულ-სამართლებრივად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობაა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იურიდიულად ეფუძნებოდეს საჯარო-ადმინისტრაციული სამართლის შესაბამის ნორმებს, კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობები გამომდინარეობდეს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, ანუ მოსარჩელის მიერ მითითებული საკუთარი უფლების (უფლებების) დარღვევა თავისი არსითა და შინაარსით განპირობებული უნდა იყოს მოპასუხის მხრიდან საჯარო, მატერიალური სამართლის შესაბამისი საკანონმდებლო ნორმების დარღვევით. განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხისათვის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერი სარგებლობისათვის დარიცხული დავალიანების ანაზღაურება. თავად მოსარჩელე განმარტავდა, რომ მოპასუხეს თანხის გადახდის ვალდებულება წარმოეშვა უძრავი ქონების არამართლზომიერი ფლობის შედეგად. ამდენად, მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა დავალიანების დაკისრების თაობაზე განხილული უნდა ყოფილიყო სწორედ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. ამდენად, საგნობრივი განსჯადობის დარღვევის საფუძვლით პირველმა კასტორმა ვერ წარმოადგინა დასაშვები საკასაციო პრეტენზია.

30. პირველი კასატორის მეორე პრეტენზია მოსარჩელის სასარგებლოდ ანაზღაურების ოდენობის არასწორად დადგენას შეეხება; მისი მოსაზრებით, სადავო მისამართზე მდებარე უძრავი ნივთის, რომელსაც არამართლზომიერად სარგებლობდა მოპასუხე, თავიდანვე სახელმწიფოს საკუთრებაში ირიცხებოდა და იმ გარემოებაზე აპელირება, რომ სახელმწიფოს სახელზე რეგისტრაციის თარიღია 2015 წლის 23 იანვარი და ანაზღაურების ვალდებულება სწორედ ამავე თარიღიდან წარმოიშობა, უსაფუძვლოა.

31. საკასაციო პალატა არ იზიარებს პირველი კასატორის შედავებას ანაზღაურების ოდენობის არასწორად დადგენასთან მიმართებით, ვინაიდან როგორც საქმის მასლებითაა დადგენილი სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2015 წლის 13 იანვრის №7/1374 წერილის შესაბამისად, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს ეთხოვა შესაბამისი ცვლილებების განხორციელება თბილისში, მეტრო სადურ ,,...’’ მოპირდაპირე მხარეს არსებული უძრავი ქონების საჯარო რეესტრის ამონაწერში (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდით №01.12.01.001....), კერძოდ, მოპასუხესთან გაფორმებული საიჯარო ხელშეკრულების შესახებ (რეგისტრაციის თარიღი 1998 წელი) ჩანაწერის გაუქმება და ახალი ამონაწერის გაცემა, ხოლო აღნიშნულ ფართზე სახელმწიფოს უფლების რეგისტრაციის თარიღია 2015 წლის 23 იანვარი. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ სწორედ ამ პერიოდიდან წარმოეშობოდა მოპასუხეს არამართლზომიერი სარგებლობისთვის თანხის გადახდის ვალდებულება, რადგან, როგორც დადგენილია პირველად, მოპასუხეს 2015 წლის 17 თებერვლის №7/8789 წერილით ეცნობა, რომ სადავო მისამართზე მდებარე უძრავი ქონება წარმოადგენს სახელმწიფოს საკუთრებას, რომლის ნაწილითაც სარგებლობს არამართლზომიერად და იყენებს სამეწარმეო საქმიანობისთვის. სააგენტოს მიერ ჩატარებული ღონისძიებების შემდგომ მოპასუხეს ეთხოვა სამეწარმეო საქმიანობისთვის სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არამართლზომიერად სარგებლობის შესაბამისი საფასურის გადახდა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში 2012 წლის 17 სექტემბრიდან არამართლზომიერი სარგებლობის მთელი პერიოდისათვის. მით უმეტეს, დავის საგანია არამართლზომიერი სარგებლობისათვის თანხის გადახდის დაკისრება და არამართლზომიერ მოსარგებლედ მოპასუხე სწორედ შესაბამისი ცვლილებების განხორციელებისა და უძრავი ნივთის უფლებრივად გათავისუფლების დღიდან მიიჩნევა. „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 36-ე მუხლის 1³ პუნქტის მიხედვით, რომლის დანაწესით სახელმწიფო ქონებით მოსარგებლე, რომელსაც არ აქვს ამ ქონებით მართლზომიერად სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი და რომელიც ქონებას სამეწარმეო საქმიანობისათვის (კომერციული მიზნით) იყენებს, ვალდებულია, ქონების მმართველის წერილობითი მოთხოვნის თანახმად, საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში გადაიხადოს სარგებლობაში გადაცემის საფასური, საბაზრო ღირებულების შესაბამისად (საექსპერტო/აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე), საჯარო რეესტრში სახელმწიფოს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მომენტიდან სარგებლობის მთელი პერიოდისათვის.

32. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ პირველი კასატორის პრეტენზიას დავალიანების ოდენობასთან მიმართებით, ვარგისი სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია.

33. მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილი მეორე საკასაციო პრეტენზია ემყარება იმ გარემოებას, რომ მოცემული დავის მოსაწერიგებლად სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 606-ე მუხლი პირველი პუნქტი, რომლის მიხედვით, „თუ იჯარის ვადა არ არის განსაზღვრული, მაშინ ხელშეკრულების ყოველ მხარეს შეუძლია საიჯარო წლის დაწყებიდან არა უგვიანეს ათი დღისა განაცხადოს მომდევნო საიჯარო წლისათვის იჯარის ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე. საიჯარო წლად ითვლება კალენდარული წელი. თუკი მხარეები შეთანხმდნენ უფრო მცირე ვადაზე, მაშინ საჭიროა ამის წერილობით გაფორმება“. მით უფრო, რომ მეორე კასატორის განმარტებით, არ არსებობს იმის საწინააღმდეგო მტკიცებულება, რომ მხარეთა შორის საიჯარო ურთიერთობა გაგრძელდა.

34. ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას საკასაციო პალატა არ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ მეორე კასატორის მიერ მითითებული ნორმა არეგულირებს განუსაზღვრელი ვადით დადებული საიჯარო ურთიერთობის გაგრძელების საკითხს, მოცემულ შემთხვევაში, კი ამ განჩინების პ-11-ში დადგენილია, რომ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1998 წლის 2 აპრილის №07.39139 დადგენილებით მოპასუხეს დროებითი სარგებლობის უფლებით გადაეცა დაახლოებით 200კვ. მეტრი მიწის ნაკვეთი მეტრო სადგურ ,,....’’ მოპირდაპირე მხარეს. აღნიშნული დადგენილების საფუძველზე გაფორმდა 1998 წლის 12 აგვისტოს ქალაქ თბილისის მერიასა და მოპასუხეს შორის მიწის ნაკვეთის დროებითი სარგებლობის უფლებით იჯარის აღებაზე ხელშეკრულება, რეგისტრაციის ნომრით 2509. მითითებული ხეკშეკრულებით იჯარის საგანია 177 კვ.მ ფართობის მიწის ნაკვეთი მდებარე, ქ. თბილისში, მეტრო სადგურ ,,...’’ მოპირდაპირე მხარეს. ამავე ხელშეკრულებით მიწის ნაკვეთი იჯარით გაიცა 5 წლის ვადით. საიჯარო გადასახადის ოდენობა განისაზღვრა მიწის ნაკვეთით დროებით სარგებლობისათვის ერთჯერადი გადასახადის გაანგარიშების უწყისით, რომლის თანახმად მიწის ნაკვეთის ერთჯერადი გადასახადი შეადგენს 300,90 ლარს. მაშასადამე, მხარეთა შორის განსაზღვრული ვადით სახელშეკრულებო ურთიერთობა იყო წარმოშობილი, რაც სსკ-ის 606-ე მუხლის პირველი ნაწილის გამოყენებას მოცემული დავის მოსაწერიგებლად, გამორიცხავს.

35. ამდენად, მეორე კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია გასაჩივრებული გადაწყვეტიებით დადგენილ არცერთ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, ხოლო რაც შეეხება საქართველოს წინააღმდეგ გამოტანილ საქმეს - „საღინაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ’’, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ აღნიშნული საქმის ფაქტობრივი გარემოებები ირელევანტურია მოცემულ დავის საგანთან, ვინაიდან მეორე კასატორის მიერ მოხმობილ საქმეში მომჩივანები საცხოვრებლად იყენებდნენ სახელმწიფოს მიერ გადაცემულ უძრავ ქონებას, ხოლო წინამდებარე დავაში მოპასუხე სახელმწიფო საკუთრებას არამართლზომიერად იყენებდა კომერციული მიზნით, კერძოდ, დადგენილია, მოპასუხე გლდანის რაიონის სასამართლოს გადაწყვეტილებით 19.02.1999 წელს დარეგისტრირდა მეწარმე სუბიექტად, რომლის სამართლებრივი ფორმა არის- ინდივიდუალური მეწარმე. სადავო მისამართზე მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო უძრავი ქონებას არამართლზომიერად სარგებლობდა და უძრავ ქონებას სამეწარმეო საქმინობისათვის იყენებდა მოპასუხე (იხ., ამ განჩინების პ-6).

36. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

37. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს სამართლებრივ საკითხზე დადგენილია უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც არ ეწინააღმდეგება წინამდებარე განჩინება.

38. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც, საკასაციო საჩივრებს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

39. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მეორე კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 300 ლარი 210 ლარი. რაც შეეხება პირველ კასატორს, იგი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ი.მ ვ. ს-ე-ლ. ბ. საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. კასატორ ი.მ ვ. ს-ე-ლ. ბ. (01003007...) უკან დაუბრუნდეს ვ. ს-ის მიერ 2019 წლის 2 მაისს საგადახდო დავალება N0 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან (300 ლარი) 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ.ბაქაქური

ბ. ალავიძე