საქმე №ას-365-2019 4 ოქტომბერი, 2019 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს "ს.ჯ.გ–ი" (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.რ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ნ.რ–ი (შემდეგში: მოსარჩელე, პირველი აპელანტი ან დასაქმებული) 2015 წლის 2 მარტიდან დასაქმებული იყო შპს ,,ს.ჯ.გ–ში“ (შემდეგში: მოპასუხე, მეორე აპელანტი, კასატორი ან დამსაქმებელი) მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების, ლოჯისტიკისა და ტრანსპორტირების სამსახურის მთავარ სპეციალისტად, მხარეთა შორის განუსაზღვრელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე (ტ. 1, ს. ფ. 20-27).

2. მოპასუხე კომპანიაში მუშაობისას, მოსარჩელის შრომითი ანაზღაურება განსაზღვრული იყო ყოველთვიურად 1000 (ათასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში (საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით).

3. მოსარჩელეს, 2016 წლის 25 სექტემბერს, დისციპლინის დარღვევისა და სამუშაო საათებში თვითნებურად სამუშაოდან წასვლასთან დაკავშირებით, გამოეცხადა გაფრთხილება.

4. მოსარჩელემ, 2015 წლის 30 სექტემბერს, მოპასუხისგან მიიღო შეტყობინება, დამსაქმებელ კომპანიაში მიმდინარე ორგანიზაციულ ცვლილებებთან დაკავშირებით 2015 წლის 5 ოქტომბრიდან მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების, ლოჯისტიკისა და ტრანსპორტის სამსახურში მთავარი სპეციალისტის ერთი შტატის გაუქმების შესახებ, რის გამოც მასთან შეწყდებოდა შრომითი ხელშეკრულება.

5. დამსაქმებელი კომპანიის დირექტორის N OR-SGG-HR-2915-10-1/02 ბრძანების საფუძველზე, 2015 წლის 1 ოქტომბერს, საშტატო განრიგში შესულ ცვლილებასთან დაკავშირებით, დასაქმებული გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან 2015 წლის 5 ოქტომბრიდან. მოსარჩელეს მიეცა 2 თვის კომპენსაცია 2000 (ორი ათასი) აშშ დოლარის ოდენობით.

6. მოსარჩელე 2016 წლის 1 მაისიდან მუშაობს შპს ,,ქ.ს.კ–ის“ საოპერაციო დეპარტამენტში მენეჯერის თანამდებობაზე და მისი თანამდებობრივი სარგო 2017 წლის 1 სექტემბრამდე შეადგენდა 2500 (ორი ათას ხუთასი) ლარს (გადასახადების ჩათვლით), ხოლო მითითებული დროიდან დღემდე - 1000 (ათასი) ლარს (საშემოსავლო გადასახადის გარეშე).

7. მოპასუხე კომპანიაში არსებობს მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების, ლოჯისტიკისა და ტრანსპორტის სამსახურში მთავარი სპეციალისტის ერთი საშტატო ერთეული, რომელიც ვაკანტური არ არის.

8. მოპასუხე კომპანიაში აღარ არსებობს მოსარჩელის პირვანდელი ან მისი ტოლფასი ვაკანტური სამუშაო ადგილები.

9. სასარჩელო მოთხოვნა

9.1. დასაქმებულმა 2015 წლის 4 დეკემბერს სარჩელით მიმართა სასამართლოს დამსაქმებლის წინააღმდეგ და მოითხოვა, ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხის 2015 წლის 1 ოქტომბრის ბრძანება მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ, აღდგენილ იქნეს მოსარჩელე მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების, ლოჯისტიკისა და ტრანსპორტის სამსახურის მთავარი სპეციალისტის ან ტოლფას თანამდებობაზე, ხოლო ასეთის შეუძლებლობის შემთხვევაში მოპასუხეს დაეკისროს კომპენსაციის სახით 30 000 (ოცდაათი ათასი) აშშ დოლარის გადახდა (საშემოსავლო გადასახადების ჩათვლით), მოსარჩელეს აუნაზღაურდეს იძულებით გაცდენილი დროის ხელფასი 2015 წლის 5 ოქტომბრიდან სამუშაოზე აღდგენის დღემდე, თვეში 1000 (ათასი) აშშ დოლარის ოდენობით (საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით), გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე.

10. მოპასუხის შესაგებელი

10.1. მოპასუხემ წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ დასაქმებულის გათავისუფლების მიზეზი საწარმოში განხორციელებული რეორგანიზაცია და მოპასუხის მიერ დაკავებული შტატის გაუქმება იყო.

11. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

11.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დასაქმებულის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე საწარმოს დირექტორის 2015 წლის 1 ოქტომბრის ბრძანება მოსარჩელის დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების თაობაზე; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის 10 000 (ათი ათასი) აშშ დოლარის (საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით) გადახდა; სხვა ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

11.2. საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლის პირველი და მეოთხე პუნქტებით, ევროპის სოციალური ქარტიის პირველი მუხლით, ევროკავშირისა და ევროპის ატომური ენერგიის გაერთიანების და მათ წევრ სახელმწიფოებსა და საქართველოს შორის ასოცირების შეთანხმებით, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ) მე-2 მუხლის პირველი პუნქტით, 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით, 32-ე მუხლის პირველი პუნქტითა და 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტით.

12. მხარეთა სააპელაციო საჩივრები

12.1. მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მისი გაუქმება და კომპენსაციის ნაწილში სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

12.2. მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

13. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

13.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 ნოემბრის განჩინებით მხარეთა საპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილება და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

13.2. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ლეგიტიმურ საფუძვლებს ითვალისწინებს, რომელთაგან წინამდებარე დავის ფარგლებში შეფასების საგანს „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გარემოების არსებობა წარმოადგენს (სახეზეა თუ არა ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას), უნდა დადგინდეს უშუალოდ ამ გარემოებამ განაპირობა თუ არა მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოქმედი რედაქცია ითვალისწინებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერი საფუძვლების ჩამონათვალს. მათი შინაარსის გათვალისწინებით, აღნიშნულ ნორმაში მოცემული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთი საფუძველი შესაძლოა იყოს დამსაქმებლის საოპერაციო (სამოქმედო) მოთხოვნებთან დაკავშირებული. აქვე, აღსანიშნავია, რომ ზემოაღნიშნული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი. ხსენებული ნორმა არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს, როგორც დამსაქმებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე სამუშაოდან გაათავისუფლოს დასაქმებული. მითითებული ნორმის ასეთი განმარტება წაახალისებდა დამქირავებლის თვითნებობას, ხოლო სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას აზრს დაუკარგავდა. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 115-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად.

13.3. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ უნდა შეაფასოს სამუშაო ძალის შემცირება ხომ არ ატარებდა ფორმალურ ხასიათს. საყურადღებოა, რომ საწარმოს ან მისი სტრუქტურული ერთეულის რეორგანიზაცია უკანონოა, როდესაც რეალურად ადგილი არ ჰქონდა რეორგანიზაციას, ფორმალური ნიშნების მიხედვით დარჩა იგივე სტრუქტურული ერთეული (ერთეულები), ან ცვლილებით გაუქმებული სტრუქტურების ნაცვლად შემოღებულ იქნა ახალი სტრუქტურული ერთეულები, რომლებიც ფორმალური ნიშნით განსხვავდება, მაგრამ შინაარსობრივად ისეთივე ფუნქციის მატარებელია, როგორც ძველი სტრუქტურული ერთეულები. ყოველივე ზემოაღნიშნულთან ერთად, რეორგანიზაციის შედეგად პირთა გათავისუფლების უკანონობაზე უნდა უთითებდეს, აგრეთვე, სამუშაო ძალის შემცირების არარსებობა. ჩატარებული რეორგანიზაციის პირობებში, მაშინაც კი, როდესაც მას შტატების შემცირება მოსდევს, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გამოვლენილი ცალმხრივი ნება შეესაბამება თუ არა ამ ნების საკანონმდებლო რეგლამენტაციას.

13.4. შრომის სამართლის მარეგულირებელი ნორმები ადგენს შრომითი ურთიერთობის მხარეთა თანასწორობის საწყისზე განხორციელების ვალდებულებას, თუმცა დასაქმებულის სამართლებრივი მდგომარეობის არსის (დაქვემდებარების პრინციპით სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ), ასევე, კერძო სექტორში დამკვიდრებული თავისუფალი მეწარმეობის პრინციპის გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ შრომის კოდექსი წარმოადგენს დასაქმებულის უფლებების დაცვის მინიმალურ სტანდარტს, შესაბამისად, მისი უფლებების შეზღუდვის კანონიერება ე.წ „პროპორციულობის ტესტის“ შესაბამისად უნდა შემოწმდეს და დადგინდეს გონივრული ბალანსი დამსაქმებელი მეწარმის კანონიერ ინტერესსა და დასაქმებული ფიზიკური პირის სოციალური უფლებების შეზღუდვას შორის.

13.5. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოსდასკვნა, რომ რამდენადაც მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ, მოპასუხის 01/10/2015წ. ბრძანებაში არ არის ასახული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კონკრეტული ფაქტობრივი საფუძველი, ხოლო მოსარჩელის შტატის შემცირების შესახებ 28/09/2015წ. ბრძანებაში მითითებული რომელიმე გარემოების გამო მისი გათავისუფლების წინაპირობის არსებობა მოპასუხემ ვერ დაადასტურა, რეორგანიზაციის დაწყებისთანავე მოპასუხის გადაწყვეტილება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, ახალ საშტატო ერთეულებთან მისი კვალიფიკაციისა და უნარების შესაბამისობის დადგენისა და სხვა შესაბამისი გარემოებების შესწავლის გარეშე, არ აკმაყოფილებს ობიექტურობის კრიტერიუმებს.

13.6. ამასთან, რეორგანიზაციის დაწყებისა და მოსარჩელის გათავისუფლების დროის თანხვედრა, ალბათობის მაღალი ხარისხით, ადასტურებს, რომ რეორგანიზაცია განხორციელდა არა საწარმოს აუცილებლობიდან გამომდინარე, არამედ იგი მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების ფორმად იქნა შერჩეული. ამდენად, დამსაქმებლის მიერ დარღვეულია კეთილსინდისიერად ქცევის ვალდებულება და მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველია.

13.7. რაც შეეხება, სამსახურში აღდგენას, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა რომ მოპასუხე დაწესებულებაში არსებობდა თანამდებობა, რომელიც ფუნქცია-მოვალებებისა და შრომის ანაზღაურების ოდენობის თვალსაზრისით, მისი პირვანდელი სამუშაოს ტოლფასი იქნებოდა, რის გამოც, სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის შესაბამისად, არ არსებობდა სამუშაოზე აღდგენის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

13.8. კომპენსაციის ოდენობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტით, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

14. მოპასუხის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

14.1. მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასაქმებულის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა. კასატორმა, ასევე, გაასაჩივრა შემდეგი საოქმო განჩინებები: 2017 წლი ს19 ივლისის თბილისის საქალაქო სასამართლოს საოქმო განჩინება 15:36:45 დამსაქმებლის მიერ დამატებით წარდგენილ მტკიცებულებების საქმეზე დართვაზე უარის თქმის შესახებ; 2017 წლის 19 ივლისის თბილისის საქალაქო სასამართლოს საოქმო განჩინება 15:03:06 სპეციალისტის ცნობის დართვაზე უარის თქმის შესახებ; 2017 წლის 19 ივლისის თბილისის საქალაქო სასამართლოს საოქმო განჩინება 15:45:12 მოსამართლის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ; 2017 წლის 19 ივლისის თბილისის საქალაქო სასამართლოს საოქმო განჩინება 17:02:13 სპეციალისტის სახით გ.ლ–ას მოწვევაზე უარის თქმის შესახებ და პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი შუამდგომლობების დაკმაყოფილების თაობაზე, რომელზედაც საოქმო განჩინებებით უარი ეთქვა მოპასუხეს.

14.2. კასატორის განმარტებით, სასამართლოს მიერ არასწორადაა დადგენილი გარემოება იმის შესახებ, რომ თითქოსდა არ არსებობდა კანონით გათვალისწინებული საფუძველი, რომელიც ამართლებდა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის აუცილებლობას, რაც არასწორია და არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან. სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს მხოლოდ ფორმალურ წესზე და აქცენტს აკეთებს მხოლოდ ოთხ დოკუმენტზე, გაფრთხილებაზე, ბრძანებაზე შტატის შემცირების შესახებ, გათავისუფლების დასაბუთებაზე და გათავისუფლების ბრძანებაზე. ფაქტია ის, რომ საწარმოში 2015 წლიდან მიმდინარეობს რეორგანიზაცია და რეორგანიზაციის საფუძველზე ახალი საშტატო ნუსხა დამტკიცდა. ღ-შG-Hღ-2015-9-28/02 ბრძანება შეეხება არა მხოლოდ მოსარჩელის საშტატო ერთეულს, არამედ სხვა საშტატო ერთეულების შემცირებასაც, ტექნოლოგიური ცვლილებების მითითება სასამართლოს მიერ დაწუნებულ ზემოაღნიშნულ ბრძანებაში ვერ მოხდებოდა იმ მარტივი მიზეზის გამო, რომ ეს ბრძანება მხოლოდ მოსარჩელეს არ ეხებოდა. აღნიშნულ ბრძანებაში, მაგალითად, მძღოლის გათავისუფლების უშუალო საფუძველი ვერ იქნებოდა ტექნოლოგიური ცვლილება, როგორიცაა ელექტრონული დოკუმენტბრუნვა, თუნდაც ბილინგის ჯგუფის ოპერატორის შტატის შემცირება, ამიტომაც რადგან მითითებული ბრძანება მხოლოდ დასაქმებულს არ შეეხებოდა და მის შტატს, ბრძანებაში არ უნდა მითითებულიყო ტექნოლოგიური ცვლილება, ხოლო ბრძანებაში გამოხატული ნება სრულ შესაბამისობაშია დამდგარ შედეგთან, კერძოდ შტატების შემცირებასთან, რაც, თავის მხრივ, სადავო მოცემული დავის ფარგლებში არ გამხდარა. სასამართლო შტატების შემცირების შესახებ ბრძანების განმარტებით ცდილობს მონახოს მასში წინააღმდეგობები და კანონთან შეუსაბამობა, რაც სინამდვილეს არ შეესაბამება. კანონთან სრულ შესაბამისობაშია ასევე მოსარჩელისათვის გაგზვნილი შეტყობინება, რომელშიც მოსალოდნელი გათავისუფლების საფუძვლად მითითებულია ორგანიზაციული ცვლილებები, ანუ რეორგანიზაცია და სშკ-ის 37-ე მუხლის „ა“ პუნქტი, რომელიც მოიცავს გაფრთხილებაში მითითებულ საფუძველსაც. დასაბუთებას რაც შეეხება, მასში დამსაქმებელმა დეტალურად მიუთითა საფუძველი, რაც დასაქმებულთან მიმართებით მდგომარეობდა სწორედ ახალი ტექნოლოგიებისა და პროგრამების დანერგვაში, რაც, თავის მხრივ, შეიძლება გახდეს ორგანიზაციული ცვლილებების ან/და პერსონალის ოპტიმიზაციის საფუძველი.

14.3. არც შტატის შემცირება და არც ეს ბრძანება სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელეს. თუმცა ასეც რომ იყოს, ბრძანებაში პირდაპირ არის მითითებული გარემოებები, რომლებიც თავისი არსით რეორგანიზაციას წარმოადგენს, ხოლო უშუალოდ გათავისუფლების ბრძანებაში დამსაქმებლის მიერ გამოხატული ნება სრულად შეესაბამება შტატის შემცირების შესახებ ბრძანებაში და გაფრთხილებაში მითითებულ გათავისუფლების საფუძველს. სასამართლო მტკიცებულებათა შეფასების კანონიერი სტანდარტის დარღვევით, კერძოდ კი, მტკიცებულებების არა შინაარსის, არამედ მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვა-სიტყვითი აზრიდან ცდილობს მოსარჩელისათვის სასარგებლო შედეგის დაყენებას, თუმცა, აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ რეორგანიზაციის გამო შტატის შემცირების ფაქტს სადავოდ არც სასამართლო ხდის. გარდა ამისა, საქმეში არსებობდა სხვა მტკიცებულებებიც, რომელთა შეფასებას სასამართლომ საერთოდ გვერდი აურა, ასევე სრულიად დაუსაბუთებლად ეთქვა უარი დამსაქმებელს იმ მტკიცებულებების დართვაზე, რომელთა საშუალებითაც დასტურდებოდა ტექნოლოგიური ცვლილებების საფუძველზე მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობა.

14.4. მტკიცებულებათა არასწორი შეფასების გამო სასამართლომ ასევე არასწორად დაადგინა გარემოება იმის შესახებ, რომ თითქოსდა მოპასუხემ ვერ შეძლო ელექტრონული პროგრამის ამოქმედებასთან დაკავშირებით მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის აუცილებლობის დადასტურება. საქმეში არსებული მტკიცებულებები ადასტურებდნენ ტექნოლოგიური ცვლილების საფუძველზე გათავისუფლების მართლზომიერებას. სასამართლომ ამ ფაქტის დასადგენად არ შეაფასა წარმოდგენილი წერილობითი ინფორმაცია #O-შGG-LD-Iთ-2017-5-30/44, საწარმოდან, რომლითაც დასტურდება გარემოება, ერთი მხრივ, ეკონომიკურ ცვლილებებთან დაკავშირებით, რაც უკავშირდება საინვესტიციო ვალდებულებების პერიოდის დასრულებას და, მეორე მხრივ, ელექტრონული პროგრამების და სისტემების დანერგვას, რამაც გამოიწვია გარკვეული საშტატო ერთეულის შემცირება. აღნიშნული დაადასტურა მოწმე - ი.ი–მაც, რომელმაც სასამართლოს განუმარტა, რომ იმ ფუნქციას, რაც გააჩნდა დასაქმებულს, ფაქტობრივად ელექტრონული პროგრამა ასრულებდა.

14.5. კასატორის განმარტებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ შტატის შემცირება მოხდა საქმისწარმოების ელექტრონული პროგრამის დანერგვით, იმის გამო, რომ არანაირ ხარვეზს მოსარჩელის მუშაობაში ადგილი არ ჰქონია, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა დაუსაბუთებელია. არასწორად იქნა დადგენილი გარემოება მოსარჩელის ხელფასის შესახებ, კერძოდ კი, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ხელშეკრულებით მისი ხელფასი შეადგენს 2500 ლარს, რომლის გადახდის ინტენსივობას საქმისათვის მნიშვნელობა არ გააჩნია, რადგან დასაქმებულს გააჩნია უფლება მოითხოვოს ხელფასის ანაზღაურება, ხოლო დაგვიანების შემთხვევაში კანონიერი პირგასამტეხლოს ანაზღაურებაც კი, რაც, თავის მხრივ, გაზრდის მის შემოსავალს. სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ცნობა ხელფასის შემცირების შესახებ, რომელიც ითვალისწინებდა სასამართლოს შეცდომაში შეყვანას და იმის ილუზიის შექმნას, რომ ხელფასის ოდენობა შემცირებული იყო.

15. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

15.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 ივლისის განჩინებით დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

16. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

17. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

18. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (შდრ. სუსგ 30.01.2015, #ას-883-845-2014, სუსგ 08.04.2015, #ას-1325-1263-2014).

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

22. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და საკასაციო სასამართლო იზიარებს დასკვნას, რომ კასატორმა არამართლზომიერად გაათავისუფლა მოსარჩელე სამსახურიდან, ხოლო საპირისპირო, სამართლებრივად ვარგისი მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა.

23. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კასატორმა დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს დააფუძნა, დამატებით კი განმარტა, რომ იგი ახორციელებდა რეორგანიზაციას კადრების ოპტიმიზაციის მიზნით, თუმცა კონკრეტულად რა ობიექტურ გარემოებას ეყრდნობოდა დამსაქმებელი ორგანიზაცია მაშინ, როდესაც დასაქმებული თანამშრომლებიდან მოსარჩელის დათხოვნაზე შეაჩერა არჩევანი, მოპასუხეს არ მიუთითებია; სხვა გარემოებები კი სააპელაციო სასამართლომ სრულად და სათანადოდ შეაფასა და მართებულად დაასკვნა, რომ მოპასუხის მტკიცება არადამაჯერებეული იყო, რადგან ვერ ადასტურებდა მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნის მართლზომიერ საფუძველს.

24. საკასაციო სასამართლოს არაერთ განჩინებასა თუ გადაწყვეტილებაში აქვს განმარტებული, რომ რეორგანიზაცია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური სამართლებრივი საფუძველი ვერ გახდება, „ვინაიდან რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების, რაც პირდაპირ ეწინააღმდეგება დასაქმებულთა უფლებებს, მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. დასაქმებულის სამუშაო ადგილიდან დათხოვნისას, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობების განხორციელების შემთხვევაშიც, უნდა არსებობდეს გათავისუფლების გონივრული საფუძველი. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ დასაქმებულთა სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძველი შეიძლება გახდეს საწარმოში განხორციელებული არა ყოველგვარი, არამედ ისეთი რეორგანიზაცია, რომელსაც თან სდევს შტატების შემცირება ან ახალი საშტატო ნუსხით გათვალისწინებული თანამდებობებისათვის დაწესებული ისეთი ფუნქციები, რომლებიც არსებითად განსხვავდება რეორგანიზაციამდე არსებული შესაბამისი თანამდებობებისათვის დაწესებული ფუნქციებისგან“ (იხ. სუსგ. #ას-665-636-2016, 9.12.2016)“.

25. საკასაციო სასამართლო კასატორის იმ პრეტენზიის პასუხად, რომელიც მისთვის დაკისრებული კომპენსაციის გადახდასა და გამოანგარიშებას ეხება, განმარტავს, რომ ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ სამართლებრივ შედეგად სწორად იქნა გამოყენებული სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტი: „სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“. სააპელაციო სასამართლომ, ვინაიდან არ არსებობდა თავისუფალი, ტოლფასი თანამდებობა დამსაქმებელ ორგანიზაციაში, სავსებით მართებულად დააკისრა დამსაქმებელ ორგანიზაციას კომპენსაციის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ,

26. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სშკ-ი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდეც განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ. (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272). კომპენსაციის განსაზღვრისას სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის საფუძველზე, ზემოხსენებულ კრიტერიუმებთან ერთად, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრინციპია, რომ კომპენსაცია შესაძლოა გაცილებით მეტიც იყოს, ვიდრე იძულებითი განაცდური, რომელიც დასაქმებულის პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაოზე აღდგენის თანმდევი შედეგია. აღნიშნული იმითაა განპირობებული, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილებით დასაქმებულის გათავისუფლების უკანონოდ (არამართლზომიერად) ცნობის შემთხვევაში, თუკი ვერ ხდება მისი პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა - დაკავებულ ან მის ტოლფას პოზიციაზე, კომპენსაცია გაიცემა სამუშაოზე აღდგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, რომელიც, ცალკეულ შემთხვევებში, შესაძლოა გაცილებით მეტიც იყოს, ვიდრე სამუშაოზე აღდგენის შემთხვევაში დამსაქმებლისათვის დაკისრებული იძულებითი განაცდური, რადგან ასეთ ვითარებაში ყოფილი დასაქმებულის ნაწილობრივი უფლებრივი რესტიტუცია ხდება, ამასთან, არა მხოლოდ კონკრეტული დამსაქმებლისათვის, არამედ ზოგადად შრომით ბაზარზე ერთგვარი „სანქციის“ სახესაც უნდა ატარებდეს დამსაქმებლისათვის დაკისრებული კომპენსაცია იმ კონტექსტში, რომ მომავალში არიდებულ იქნეს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერად შეწყვეტის შემთხვევები (იძულებითი განაცდურისა და კომპენსაციის გამიჯვნაზე იხ. სუსგ-ები:# ას-140-140-2018, 29.08.2018წ. განჩინების 24-ე პუნქტი; ასევე- #ას-291-291-2018, 01.06-2018წ. განჩინები 17.1.3 ქვეპუნქტი)- შდრ. სუსგ-ას # ას-1329-2018, 22.02.2019წ.

27. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში“ (იხ. სუსგ # ას-941-891-2015, 29.01.2016წ.).

28. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას საქალაქო სასამართლოს საოქმო განჩინებებთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელია დამსაქმებლის პრეტენზია პირველი ინსტანციის სასამართლოში მტკიცებულებათა დართვისა და მოსამართლის აცილების თაობაზე და მოპასუხეს მართებულად ეთქვა უარი მათ დაკმაყოფილებაზე.

29. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.

30. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "ს.ჯ.გ–ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს "ს.ჯ.გ–ს" (ს/კ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1337,20 ლარის (საგადახდო დავალება N590, გადახდის თარიღი 2019 წლის 8 იანვარი), 70% –936,04 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე