საქმე №ას-760-711-2017 6 ივნისი, 2019 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე

კასატორი – შპს „ბ. ნ.“ (მოპასუხე)

წარმომადგენლები _ ი. გ-ე, ს. ფ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ბ. ნ. ქ.“ (მოსარჩელე)

წარმომადგენლები _ ნ. თ-ე, ე. კ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. შპს „ბ. ნ. ქ.“ (შემდგომში _ მოსარჩელე, პირველი აპელანტი, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე ან მესაკუთრე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ბ. ნ.“ (შემდგომში _ მოპასუხე, მეორე აპელანტი, კასატორი ან მფლობელი) მიმართ, მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი ორი ვაგონის გამოთხოვის, მოსარჩელისათვის დაბრუნებისა და 2010 წლის 26 დეკემბრიდან, თითოეული ვაგონის დაუბრუნებლობის გამო, ყოველთვიურად 400-400 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

1.1.1. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 2004 წლის 7 აპრილის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხეს მოსარჩელემ გადასცა 2 სატვირთო ვაგონი სხვა ძირითად საშუალებებთან ერთად. 2006 წლის 26 აპრილს მხარეთა შორის კვლავ გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ფაქტობრივად გაგრძელდა მოპასუხის მიერ ხსენებული ვაგონების ფლობა. შეთანხმებებით ცვლილებები შევიდა ზემოხსენებულ ხელშეკრულებებში და გადაცემული ქონების ფლობის ვადა განისაზღვრა 2010 წლის 26 დეკემბრამდე, თუმცა, ამ ვადის გასვლის მიუხედავად, მოპასუხე კვლავ ფლობს ვაგონებს და არ ათავისუფლებს მათ. ქონების დაბრუნების წერილობით მოთხოვნაზე მფლობელმა აღნიშნა, რომ ერთი ვაგონი დაიკარგა და მის ნაცვლად კომპენსაციის გადახდა შესთავაზა, ხოლო მეორე ვაგონის გამოსყიდვაზე აცხადებდნენ თანხმობას. მესაკუთრის განმეორებით მოთხოვნაზე, დაებრუნებინა მფლობელს ნივთი, ამ უკანასკნელს პასუხი არ გაუცია. ვინაიდან მოპასუხე არ აბრუნებს ვაგონებს, მოსარჩელეს უფლება აქვს, მოითხოვოს ქირის გადახდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ოდენობით მისი მოქმედების ვადის გასვლიდან ნივთის დაბრუნებამდე.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: ხელშეკრულებით მხარეებმა შეათანხმეს, რომ ნებისმიერი დავა, რომელიც მათ შორის ამ ხელშეკრულებიდან წარმოიშობოდა, უნდა განეხილა სტოკჰოლმის საარბიტრაჟო სასამართლოს. გარდა ამისა, შესაგებლით უარყოფილია მოპასუხის მიერ ვაგონების ფლობის ფაქტი. მისი განმარტებით, თავდაპირველად მართლაც დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, ხოლო შემდგომ _ მომსახურების, რაც იმას ნიშნავს, რომ იჯარის ვადის ამოწურვის შემდგომ სადავო ვაგონებით მომსახურებას მოსარჩელე უწევდა მოპასუხეს. ვაგონის ფლობის ფაქტს არ ადასტურებს არც მფლობელის შეთავაზება მის გამოსყიდვაზე. გარდა ამისა, მოპასუხემ სადავო გახადა მოთხოვნილი დავალიანების ოდენობა იმ დასაბუთებით, რომ მოთხოვნას არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილებით-სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელისათვის 2004 წლის 7 აპრილის იჯარის ხელშეკრულებასა და 2004 წლის 15 აპრილის #65 მიღება-ჩაბარების აქტში მითითებული 2 ცალი ვაგონის მოსარჩელისათვის გადაცემა.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. მოსარჩელემ მისი ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელისათვის ერთი ცალი სატვირთო ვაგონის (ბაქან-ვაგონი, ექსპლუტაციაში შესვლის წელი - 1978) გადაცემა, ასევე, 2010 წლის 26 დეკემბრიდან ვაგონის დაბრუნებამდე 400 ლარის და 12 400 ლარის გადახდა, ხოლო მოსარჩელის მოთხოვნა მეორე ვაგონის გადაცემის დავალდებულებისა და 2013 წლის ივლისიდან ამ ვაგონის მიუღებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მეორე აპელანტმა, მოითხოვა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო გაეცნო საქმის მასალებს, შეისწავლა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, მოისმინა მხარეთა ახსნა-განმარტებები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ქვემდგომი სასამართლოების მიერ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებები და საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. ქვემდგომი სასამართლოების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების გაუქმებისა და საქმის წარმოების შეწყვეტის ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. საკასაციო საჩივრის შესწავლით ირკვევა, რომ კასატორი, გარდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობისა, ჯერ კიდევ სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილი შესაგებლით სადავოდ ხდიდა მოცემული დავის საქართველოს საერთო სასამართლოების მიერ განხილვის კანონიერებას და ამ პრეტენზიას ასაბუთებდა სადავო სამართალურთიერთობის წარმომშობი მხარეთა ორმხრივი შეთანხმებით, კერძოდ, მოპასუხე აპელირებდა ხელშეკრულების იმ დებულებებზე, რომლის თანახმადაც მხარეთა შორის შესაძლო დავის გადაწყვეტა კონკრეტულ საარბიტრაჟო სასამართლოს ექვემდებარება.

1.2. ვინაიდან საკასაციო საჩივრით შედავებულია სასამართლოს უწყებრივი ქვემდებარეობის საკითხი (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა), საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, შეამოწმებს სარჩელის განსახილველად მიღების კანონიერების საკითხს. ამ თვალსაზრისით კი, მხარეთა შორის უდავოა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

- 2004 წლის 7 აპრილს მხარეთა შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საფძველზეც, სხვა ქონებასთან ერთად, მოსარჩელემ მოპასუხეს მფლობელობაში გადასცა 1978 წელს გამოშვებული ორი ცალი სატვირთო ვაგონ-ბაქანი;

- მოგვიანებით გაფორმდა რამდენიმე ხელშეკრულება, რომელთა საფუძველზეც მოპასუხე სადავო ვაგონებს ფლობდა და, საბოლოოდ, #381/07/152 შეთანხმებით ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2010 წლის 26 დეკემბრამდე;

- მოსარჩელის მოთხოვნები მიმართულია სწორედ გარიგების საფუძველზე გადაცემული ქონების ფაქტობრივ მფლობელობაში დაბრუნებისა და, მისი დაუბრუნებლობის გამო, თანხის დაკისრებისკენ;

- საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე მიცემული განმარტებით მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ სწორედ თავდაპირველი ხელშეკრულების გაგრძელებასა და სადავო ნივთის ფლობის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა შემდგომში გაფორმებული შეთანხმებები;

- უდავოა, რომ 2004 წლის 7 აპრილის ხელშეკრულების 6.1. მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ შემდეგზე: „საიჯარო ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პირობათა შეუსრულებლობისათვის წარმოშობილი სადავო საკითხები განიხილება საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობით“, ხოლო, 2006 წლის 26 აპრილის ხელშეკრულებით, რომელიც, მხარეთა განმარტებით, ფაქტობრივად იჯარის ხელშეკრულების გაგრძელებას წარმოადგენს, ცვლილება იქნა შეტანილი დავათა გადაწყვეტის საკითხში და 6.5.1.-6.5.6. პუნქტებით განისაზღვრა, რომ ხელშეკრულებიდან ან მისგან გამომდინარე დავები უნდა განიხილოს სტოკჰოლმის სავაჭრო პალატასთან არსებულმა საარბიტრაჟო ინსტიტუტმა, განსაზღვრულია არბიტრაჟის შემადგენლობის არჩევის, საარბირტაჟო განხილვის ენის, განხილვის ადგილისა და განხილვის წესების საკითხი და დადგენილია, რომ არბიტრაჟის გადაწყვეტილება არის საბოლოო და შესასრულებლად საალდებულო მხარეებისათვის, ამასთან, არბიტრაჟისათვის მიმართვის უფლება მათ უნარჩუნდებათ ხელშეკრულების მოქმედების შეწყვეტის შემდეგაც;

- საქმეში არსებული არცერთი მტკიცებულებით არ დგინდება მხარეთა მიერ შემდგომში გამოვლენილი ორმხრივი ნება, რომელიც საარბიტრაჟო შეთანხმების საკითხს განსხვავებულად გადაწყვეტდა, უფრო მეტიც, არც საქმის მასალებით დგინდება და არც მოდავე მხარეებს არ მიუთითებიათ იმგვარ გარემოებებზე, რომლებიც საარბიტრაჟო შეთანხმების ნამდვილობას ეჭვქვეშ დააყენებდა.

1.3. მოხმობილი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს მოპასუხის პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ არ არსებობს წინამდებარე დავის საქართველოს საერთო სასამართლოების მიერ განხილვის პროცესუალური წინაპირობები. ამ თვალსაზრისით, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგ სამართლებრივ საკითხებზე:

1.3.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლი ადგენს გარემოებათა ჩამონათვალს, როდესაც სასამართლო ვალდებულია, შეწყვიტოს საქმის წარმოება. ხსენებული ნორმა იმპერატიული ხასიათისაა და, მისი „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ საქმე არ უნდა იქნეს განხილული სასამართლოში იმის გამო, რომ კანონის თანახმად, მისი განხილვა სხვა უწყების კომპეტენციაში შედის. ამავე კოდექსის 272¹ მუხლის თანახმად კი, თუ მხარეებს დადებული აქვთ ხელშეკრულება ან არსებობს მხარეთა შეთანხმება, რომ მათ შორის დავა გადასაწყვეტად არბიტრაჟს გადაეცეს, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ერთ-ერთი მხარის განცხადების საფუძველზე. აღნიშნული განცხადება შესაგებლის წარდგენის ვადის გასვლამდე უნდა გაკეთდეს.

1.3.2. ჯერ კიდევ საქმის მომზადების ეტაპზე, დაზუსტებული სარჩელის პასუხად წარდგენილი დაზუსტებული შესაგებლით მოპასუხემ სადავო გახადა საქართველოს საერთო სასამართლოების მიერ საქმის განხილვის საკითხის სისწორე და მიუთითა სწორედ საარბიტრაჟო შეთანხმებაზე, თუმცა, მისი ეს არგუმენტი არ იქნა გაზიარებული არცერთი ინსტანციის სასამართლოს მიერ. საკასაციო სასამართლო მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ საარბიტრაჟო შეთანხმების ნამდვილობა მხარეთა შორის დავას არ იწვევს და განმარტავს, რომ საარბიტრაჟო შეთანხმებით გათვალისწინებული დავები შეიძლება ეხებოდეს როგორც უშუალოდ ხელშეკრულებას, ისე _ სხვა სახის მოთხოვნებს, როგორიც არის ე.წ მეორადი მოთხოვნები, ამგვარ დათქმას თავად სადავო ხელშეკრულებაც შეიცავს, შესაბამისად, როგორც ნივთის დაბრუნების, ისე _ მისი დაუბრუნებლობის გამო მოთხოვნილი თანხის ანაზღაურების საფუძვლიანობა სრულად ექცევა საარბიტრაჟო განხილვის ფარგლებში.

1.4. როგორც უკვე ითქვა, ქვემდგომი სასამართლოების მხრიდან არ იქნა გაზიარებული მოპასუხის პროცესუალური შედავება საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე, თუმცა, პალატის მოსაზრებით, ეს ვერ გახდება კასატორის არგუმენტის უარყოფის საფუძველი, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად (რომლის მოქმედებაც სსსკ-ის 372-ე და 399-ე მუხლების თანახმად, ვრცელდება საკასაციო განხილვაზე), თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმის წარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს (ამ კოდექსის 272-ე და 275-ე მუხლები). ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არსებობს საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობები, ამასთანავე, ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად (გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება გამოტანილია საქმეზე, რომელიც სასამართლოს უწყებრივად არ ექვემდებარება), უნდა გაუქმდეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ მოცემულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებები. გარდა ამისა, რადგანაც მოცემული დავა საქართველოს საერთო სასამართლოების მიერ განხილვას არ ექვემდებარება, საკასაციო პალატა ყოველგვარი შეფასების გარეშე ტოვებს კასატორის იმ პრეტენზიებს, რომლებიც სასამართლოს მხრიდან მატერიალური სამართლის ნორმათა გამოყენების სისწორეს შეეხება.

1.5. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 273-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლო განუმარტავს მხარეებს, რომ 2006 წლის 26 აპრილს მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნები ექვემდებარება სტოკჰოლმის სავაჭრო პალატასთან არსებულ საარბიტრაჟო ინსტიტუტში განხილვას, ხოლო, საქმის წარმოების შეწყვეტის გამო, სასამართლოსათვის ხელმეორედ მომართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

2. სარჩელის უზრუნველყოფისა და სასამართლო ხარჯების საკითხი:

2.1. სარჩელთან/გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებით უზრუნველყოფის ღონისძიება არ გამოყენებულა;

2.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მთავარი სხდომის დანიშვნამდე სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში-მოსარჩელეს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი, ხოლო საქმის მთავარ სხდომაზე განხილვისას სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში სახელმწიფო ბაჟი მოსარჩელეს არ დაუბრუნდება.

2.3. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი საქმის არსებითად განხილვის ეტაპზე გამოვლინდა, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი არ ექვემდებარება დაბრუნებას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 187-ე-მუხლის მე-2 ნაწილით, 272-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით, 272¹, 273-ე, 284-ე, 285-ე, 372-ე, 399-ე, 404-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ბ. ნ.“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება, ასევე, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 22 ივლისის გადაწყვეტილება და შეწყდეს წარმოება საქმეზე _ შპს „ბ. ნ. ქ.“ სარჩელის გამო, შპს „ბ. ნ.“ მიმართ, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვისა და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

3. განემარტოთ მხარეებს, რომ 2006 წლის 26 აპრილს მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნები ექვემდებარება სტოკჰოლმის სავაჭრო პალატასთან არსებულ საარბიტრაჟო ინსტიტუტში განხილვას.

4. საქმის წარმოების შეწყვეტის გამო, სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური