№ას-213-202-2017 10 ივლისი, 2017 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – შ.კ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – ნ.კ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 15 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 1993 წლის პირველ ივნისს ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს №76 საბინაო-საექპლუატაციო ორგანიზაციასა და შ.კ–ძეს (შემდეგში - მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი, მესაკუთრე) შორის ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულება დაიდო, რომლის თანახმად, მოპასუხეს, საქართველოში ბინების პრივატიზაციის შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის პირველი თებერვლის დადგენილების საფუძველზე, საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაეცა ქალაქ თბილისში, ...... მდებარე 62 კვ.მ საერთო და 33.76 კვ.მ საცხოვრებელი ფართის ორ ოთახიანი, N50 ბინა (შემდეგში სადავო ქონება).

2. ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადების დროს მესაკუთრის ოჯახი შედგებოდა 4 წევრისგან: მოპასუხის, მისი მეუღლისა და შვილების -ბ. და ნ.კ–ძეებისგან (შემდეგში - მოსარჩელე ან აპელანტი). პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადებისას, მოსარჩელე 13 წლის არასრულწლოვანი იყო.

3. მოპასუხის საკუთრებაში ირიცხება თბილისში, ...... მდებარე 36.20 კვ.მ საერთო ფართის №49 ბინაც (საკადასტრო კოდი ......), რომელიც მოპასუხემ 1997 წლის 17 აპრილს შეიძინა.

4. 2008 წლის 2 მარტის ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ა. ყ–ის .." წევრთა კრებამ, მოპასუხის სახელზე რიცხული ბინების (№49 და №50) თავზე განთავსებულ 137,01 კვ.მ სხვენზე (შემდეგში სადავო ქონება, სხვენი) მოპასუხის მფლობელობა დაადასტურა და სხვენზე საკუთრების უფლება გადასცა (იხ. ტ.1. ს.ფ. 26-27). ამხანაგობის კრების ოქმის საფუძველზე მითითებული ქონება 2008 წლის 13 მაისს, საჯარო რეესტრში მოპასუხის საკუთრებად აღირიცხა.

5. 2015 წლის 24 თებერვალს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის წინააღმდეგ, სადავო ბინისა და სხვენის ¼ ნაწილის თანამესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით. მოსარჩელის განმარტებით, იგი 1997 წლის 15 ივლისიდან რეგისტრირებული იყო სადავო ბინის მისამართზე და პრივატიზაციის დროს მოპასუხესთან ერთად წარმოადგენდა ბინის ¼ ნაწილზე საკუთრების უფლების მქონე სუბიექტს. გარდა ამისა, მოპასუხისათვის სხვენის გადაცემა გამომდინარეობდა სადავო საცხოვრებელ ბინაზე საკუთრების უფლებიდან, რისი გათვალისწინებითაც მოსარჩელეს სხვენის ¼ ნაწილზეც ჰქონდა მოპოვებული საკუთრების უფლება.

6. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და სასამართლოში ერთდროულად მოთხოვნის გამომრიცხველი და დამაბრკოლებელი შესაგებლის წარდგენით უარყო სარჩელის საფუძვლიანობა.

6.1. მოპასუხის მტკიცებით, მოსარჩელე ბინის პრივატიზაციის პერიოდში ჩაწერილი არ ყოფილა სადავო ბინაში და, ამდენად, მისი ოჯახის წევრად არ ითვლებოდა. მოპასუხემ საკუთარი პოზიციის დასადასტურებლად ბინის ორდერიც მოიხმო და აღნიშნა, რომ სადავო ქონების პრივატიზებისას მისი ოჯახი სამი წევრისგან შედგებოდა, ხოლო მოსარჩელე არცერთ დოკუმენტში არ იყო მითითებული.

6.2. მოპასუხის განმარტებით, სადავო პრივატიზებული ბინის გარდა მას საკუთრებაში ჰქონდა იმავე მისამართზე მდებარე სხვა ბინაც. სხვენზე საკუთრების უფლების შეძენას მოპასუხის მტკიცებით, კავშირი არ ჰქონდა პრივატიზებულ ქონებასთან, შესაბამისად, მოსარჩელის პრეტენზია სხვენის ¼ ნაწილის მიკუთვნების თაობაზე, იყო უსაფუძვლო.

6.3. მოპასუხის მოსაზრებით, სარჩელი იყო ხანდაზმული, ვინაიდან მოსარჩელეს 1993 წლიდან 2015 წლამდე ბინაზე პრეტენზია არ გამოუთქვამს.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სასამართლომ მოსარჩელე სადავო პრივატიზებული ბინის ¼ წილის - მესაკუთრედ ცნო; სხვენის ¼ წილის მიკუთვნების ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის პირველი თებერვლის N107 დადგენილების მე-5 პუნქტი, ”ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 183-ე მუხლი და 312-ე მუხლის პირველი ნაწილი გამოიყენა.

7.1. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

7.2. სასამართლოს განმარტებით, პრივატიზაციის დღეს სადავო ბინაში მცხოვრები ოჯახი მოდავე მხარეებთან ერთად ითვლიდა ოთხ წევრს. შესაბამისად, თითოეული მათგანის წილი პრივატიზაციის გზით მოპოვებული საკუთრებიდან შეადგენდა ერთ მეოთხედ ნაწილს. ამ გარემოების გათვალისწინებით, მიუხედავად იმისა, რომ საჯარო რეესტრში უძრავი ნივთი მხოლოდ მოპასუხის საკუთრებად აღირიცხა, სასამართლოს განსჯით, მოსარჩელე სადავო ქონების ერთ-ერთ თანამესაკუთრეს წარმოადგენდა.

7.3. რაც შეეხება სხვენზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების მოპოვებას, სასამართლოს განმარტებით, პრივატიზებულ ბინაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების დადასტურება არ წარმოადგენდა სხვენზე მოპასუხის ერთპიროვნული საკუთრების უფლების კანონიერების გადახედვის საფუძველს.

8. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა როგორც მოსარჩელემ, ასევე - მოპასუხემ. მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

8.1. აპელანტთა პოზიციები არებითად სარჩელსა და შესაგებელში მითითებულ გარემოებებს დაეფუძნა (იხ. წინამდებარე განჩინების 5-6.3 პუნქტები).

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

9.1. სააპელაციო პალატამ დავის გადაწყვეტისას ყურადღება პრივატიზაციის ხელშეკრულების დადების დროისთვის მოსარჩელის ასაკზე გაამახვილა და განმარტა, ვინაიდან ქონების პრივატიზაციის დროს მოსარჩელე არასრულწლოვანი იყო, მშობლების საცხოვრებელი ადგილი მის საცხოვრებელ ადგილად მიიჩნეოდა, რისი გათვალისწინებითაც, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმის შესახებ, რომ, ვინაიდან საქმის მასალებში წარმოდგენილი დოკუმენტების თანახმად (ბინის ორდერი, ცნობა საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ), პრივატიზაციის დროისათვის მოპასუხის ოჯახი შედგებოდა მხოლოდ სამი წევრისაგან, შესაბამისად, მოსარჩელე ბინის პრივატიზაციის დროისათვის საცხოვრებელ ფართზე უფლება მოპოვებული პირი არ იყო. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სადავო ბინაზე საკუთრების უფლების მოპოვების სუბიექტებს პრივატიზაციის დროისთვის სადავო საცხოვრებელ ბინაში მცხოვრები ყველა პირი წარმოადგენდა. შესაბამისად, პალატის განსჯით, მიუხედავად იმისა, რომ სადავო ქონების პრივატიზება მხოლოდ მოპასუხის სახელზე განხორციელდა, სამართლებრივად მოსარჩელეს უფლება საკუთარ წილ ქონებაზე თავიდანვე ჰქონდა მოპოვებული. ამასთან, სასამართლოს შეფასებით, სადავო ბინა, როგორც საერთო საკუთრების ობიექტი, საზიარო უფლების საგანი იყო და მასზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდებოდა.

9.2. სხვენის ¼ ნაწილზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების დადგენასთან დაკავშირებით, პალატამ გაიზიარა ამ საკითხზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა (იხ. წინამდებარე განჩინების 7.3 პუნქტი).

10. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

10.1. კასატორის ძირითადი პრეტენზია ისაა, რომ სააპელაციო პალატამ უგულებელყო სსკ-ის 128.3 მუხლის დანაწესი (ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს) და სარჩელი არ მიიჩნია ხანდაზმულად, მაშინ, როდესაც სადავო ბინის პრივატიზებიდან გასული იყო 22 წელზე მეტი.

10.2. კასატორის განმარტებით, მოპასუხეს პრივატიზაციის ხელშეკრულებით გადაეცა სადავო ბინა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისმა ოჯახის წევრებმა გამოავლინეს ნება, სადავო ქონება ერთპიროვნულად, მხოლოდ მოსარჩელის საკუთრებად აღრიცხულიყო. კასატორის მტკიცებით ამ ქმედებით, მისმა ოჯახის წევრებმა უარი თქვეს თავიანთ წილებზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მათ შეეძლოთ, იმთავითვე გამოეთქვათ პრეტენზია.

10.3. კასატორის მითითებით, სახელმწიფოსაგან ბინის მიღებისას ოჯახის წევრად გათვალისწინებული არ ყოფილა მოსარჩელე. სწორედ ამიტომ მიიღო მან ნაკლები ფართის ბინა (ოროთახიანი, ნაცვლად სამოთახიანი ბინისა). ასევე საქმეში წარმოდგენილი ყველა დოკუმენტით დგინდება, რომ მოპასუხის ოჯახი სამსულიანი იყო და არსად არ არის მითითებული მოსარჩელე.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 23 მარტის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

14. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

17. მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია: საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107 დადგენილების მე-5 (საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან) პუნქტი.

18. სამართალწარმოების ფარგლებში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107 დადგენილების საფუძველზე, მოპასუხესთან ერთად სადავო ქონებაზე უფლება მოსარჩელესაც ჰქონდა მოპოვებული. პალატა განმარტავს, რომ N107 დადგენილების პირველ, მე-2 და მე-5 პუნქტების (საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეებისათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას; საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან; მოქალაქეების მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლი (ბინა) საკუთრებაში გადაეცემა მხოლოდ ოჯახის ყველა სრულწლოვანი წევრის თანხმობით. საცხოვრებელი სახლი (ბინა) მათი სურვილისამებრ შეიძლება გადაეცეს მათ საერთო საკუთრებაში. ოჯახში მცხოვრებ სრულწლოვან წევრთა თანხმობა სავალდებულოა დამოწმებული იყოს სანოტარო წესით) მიზანს წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში, მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემა. მაშასადამე, N107 დადგენილებით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების მოსაპოვებლად, მოსარჩელეს ევალებოდა იმის დამტკიცება, რომ პრივატიზაციის დროისათვის წარმოადგენდა ბინის დამქირავებელს, მოსარგებლეს, რომლებიც ცხოვრობდა და სარგებლობდა ბინით.

19. პალატის განმარტებით, ზემოთ მოხმობილი ნორმების ანალიზით დგინდება, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. აღნიშნული ნორმატიული აქტი საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არცერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს არ ანიჭებს პრივილეგიას. პალატა მიიჩნევს, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მოცემულ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად გამოყენებულ უნდა იქნეს „საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი“, ასევე - „საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი“ (ძალადაკარგულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1505-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად), რადგან სადავო ურთიერთობა წარმოშობილია მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე. „საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის“ 290-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობა ხორციელდება საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელიც იდება გამქირავებელს - საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და დამქირავებელს - მოქალაქეს შორის, რომლის სახელზეც გაცემულია ორდერი. ანალოგიურ დანაწესს შეიცავდა სსრ-ის საბინაო კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი აბზაცი, თუმცა სადავო პერიოდში მოქმედი კანონმდებლობა ქირავნობის ხელშეკრულების წერილობითი ფორმის დაუცველობისას ამ ხელშეკრულების ბათილობას არ ითვალისწინებდა, რადგანაც, მიუხედავად ხელშეკრულების ფორმისა, შესახლების მომენტიდან უკვე წარმოიშობოდა მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა. ამავე კოდექსის 57-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლში საცხოვრებელი სადგომის მიცემის გადაწყვეტილების საფუძველზე სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული, სადაბო, სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტი მოქალაქეს აძლევს ორდერს, რომელიც მოცემულ საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთი საფუძველია. „საქართველოს სსრ-ის საბინაო კოდექსის“ 62-ე მუხლის პირველი აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად კი, განსაზღვრულია‚ იმ პირთა უფლება-ვალდებულებები, რომლებიც დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან და მასთან ერთად ცხოვრობენ. მიუხედავად იმისა, რომ მათ არა აქვთ დადებული საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულება, ისინი სარგებლობენ ყველა უფლებით და ეკისრებათ ყველა მოვალეობა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. ამავე აბზაცის მე-2 წინადადებით ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სოლიდარული პასუხისმგებლობა იყო დაწესებული დამქირავებლის იმ ოჯახის წევრებისათვის, რომლებიც იყვნენ სრულწლოვანები. შეიძლება ითქვას, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის #107 დადგენილებით განისაზღვრა უფლება, რომლის რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენს „საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი“. ქირავნობის ურთიერთობის ნამდვილობისათვის განმსაზღვრელი იყო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი‚ რომელიც, ერთ შემთხვევაში, წარმოიშობოდა წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო სხვა შემთხვევაში - დამქირავებელთან მცხოვრები ოჯახის წევრობის ინსტიტუტით და ამ უკანასკნელებს აქვთ ყველა ის უფლება, რომლითაც სარგებლობს დამქირავებელი. ამდენად, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის #107 დადგენილებით მინიჭებული უფლება ვრცელდება დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე და საერთო უფლებებთან ერთად მათ ეკისრებათ სარგებლობიდან გამომდინარე მესაკუთრის ყველა ვალდებულება. პრივატიზაციის უფლების მქონე ერთ-ერთ პირზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა, არ ნიშნავს იმას, რომ მასთან მცხოვრებმა ოჯახის წევრებმა უარი განაცხადეს საკუთრების უფლების მოპოვებაზე. ამ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია, რომ პრივატიზაციის განხორციელებაზე ოჯახის ყველა წევრის ნების არსებობა გულისხმობს საკუთრების უფლების მოპოვებას ოჯახის ყველა წევრის სასარგებლოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება შეიძლება რეგისტრირებულ იქნეს მხოლოდ ერთ-ერთ დამქირავებელზე. ამ შემთხვევაში არ შეიძლება, საკუთრების ინსტიტუტი განიმარტოს მხოლოდ უძრავი ნივთების შეძენის იურიდიული დეფინიციის ფარგლებში. კონკრეტულ ვითარებაში იგი სოციალური დანიშნულებისაა, რაც პოზიტიურ-სამართლებრივი სახით ვლინდება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის #107 დადგენილების პირველ აბზაცში (იხ. სუსგ-ებები: №ას-934-877-2012 24 დეკემბერი, 2012 წელი; №ას-1161-1107-2013, 29 მაისი, 2015 წელი).

20. რაც შეეხება კასატორის შედავებას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელე პრივატიზაციის დროს არ ცხოვრობდა ან/და არ იყო ჩაწერილი სადავო ბინაში, განსახილველ შემთხვევაში, ვერ უზრუნველყოფს იმ სამართლებრივი შედეგს, რისთვისაც კასატორი იღწვის. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, კონკრეტულ შემთხვევაში, სადავო ბინაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების დადგენისათვის განმსაზღვრელია პრივატიზაციის დროისთვის მოსარჩელის არასრულწლოვანების ფაქტი. დადგენილია, რომ სადავო ქონების პრივატიზაციისას მოსარჩელე 13 წლის არასრულწლოვანი იყო. სადავო ქონების პრივატიზების დროს მოქმედი კანონმდებლობა მკაფიოდ განსაზღვრავს, რომ სრულწლოვანებას მიუღწეველ პირთა საცხოვრებელ ადგილად მშობლის საცხოვრებელი ადგილი განიხილება. ამ მოცემულობის გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ სამართლებრივ მნიშვნელობას მოკლებულია, არასრულწლოვანი მოსარჩელე იყო თუ არა ჩაწერილი ბინის ორდერში და ყველა ის დოკუმენტი, რომელიც მოპასუხის მითითებისამებრ მისი ოჯახის 3 - წევრიან შემადგენლობაზე მიანიშნებს. პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) მე-16 მუხლში ფორმულირებული დანაწესი (თხუთმეტი წლის ასაკამდე არასრულწლოვნის და აგრეთვე მეურვეობაში მყოფი სხვა მოქალაქის საცხოვრებელ ადგილად მიიჩნევა მათი მშობლების, მშვილებელთა ან მეურვეთა საცხოვრებელი ადგილი) იმპერატიულად განსაზღვრავს არასრულწლოვნის საცხოვრებელ ადგილს. შესაბამისად, იმ ვითარებაში, როდესაც კანონმდებელი არასრულწლოვანი პირის საცხოვრისად იმ ადგილს მოიაზრებს, სადაც მისი მშობელი ცხოვრობს, სასამართლოსთვის პრეზუმირებულია მშობლისა და სრულწლოვანებას მიუღწეველი შვილის თანაცხოვრება საერთო საცხოვრისში, ასეთს კი, განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ სადავო პრივატიზებული ქონება წარმოადგენდა. კასატორის მტკიცება, მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნებოდა გასაზიარებელი, თუ ის უტყუარად, შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენით შეძლებდა, დაემტკიცებინა კანონმდებლის პრეზუმფციის საპირისპირო, რაც მან მოცემული დავის ფარგლებში ვერ შეძლო. ბინის ორდერი და კასატორის პოზიციის დასადასტურებლად მოხმობილი სხვა თანმხლები დოკუმენტაცია კი, არ განიხილება პრივატიზაციის დროს მოსარჩელის სადავო ბინაში ცხოვრების გამაქარწყლებელ მტკიცებულებებად.

21. საკასაციო სასამართლო კასატორის ვერც იმ პრეტენზიას ვერ გაიზიარებს, რომელიც მოთხოვნის ხანდაზმულობას უკავშირდება. როგორც ამ განჩინების წინამდებარე პუნქტებში აღინიშნა, პრივატიზაციის საფუძველზე გადაცემულ საცხოვრისში მცხოვრებ ყველა სუბიექტს, მიუხედევად იმისა, თუ ვინ იქნებოდა მათგან პრივატიზაციის ხელშეკრულების კონტრაჰენტი, თანაბარი საკუთრების უფლება გააჩნდათ. შესაბამისად, მოსარჩელე სადავო ბინის შესაბამის წილზე სრულუფლებიან მესაკუთრეს წარმოადგენდა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკუთრების უფლება კონსტიტუციით გარანტირებულ, აბსოლუტურ უფლებათა კატეგორიას განეკუთვნება და მესაკუთრის დარღვეული უფლების იძულებით დაცვის შესაძლებლობა კანონით განსაზღვრული რაიმე სპეციალური ვადით შეზღუდული არ არის. საკუთრების უფლება სადავო ბინის ¼ წილზე მოსარჩელეს, როგორც პრივატიზაციის ხელშეკრულების კონტრაჰენტის ოჯახის წევრს, მოპოვებული აქვს ნორმატიულად, საქართველოში ბინების პრივატიზაციის შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის პირველი თებერვლის დადგენილების მე-5 პუნქტის დანაწესის ფარგლებში, რისი გათვალისწინებითაც, განსახილველ დავაზე მოსარჩელე ითხოვს არა საკუთრების უფლების მოპოვებას, არამედ მისთვის ნორმატიული აქტით მინიჭებული საკუთრების უფლების რეალიზაციას, უფრო ზუსტად, მის იძულებით დაცვას. ამ მხრივ, მიზანშეწონილია ერთგვაროვანი სამოსამართლო პრაქტიკის მოხმობაც, სადაც საკუთრების უფლების დაცვასთან დაკავშირებულ სარჩელებთან დაკავშირებით, არაერთგზის განიმარტა, რომ ხანდაზმულობის საგანი არის ფარდობითი და არა აბსოლუტური უფლება, შესაბამისად, საკუთრების აბსოლუტურ უფლებაზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდება (იხ. სუსგ: საქმე Nას-146-140-2012, 12 ივლისი 2012 წელი, საქმე Nას-404-383-2012, 7 მაისი, 2012 წელი, საქმე Nას-1169-1124-2016, 10 მარტი, 2017 წელი).

საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ დასკვნას სარჩელის ხანდაზმულობაზე სსკ-ის 968-ე მუხლის დანაწესის (საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნა არ ექვემდებარება ხანდაზმულობას) გავრცელების თაობაზე. მართალია, განსახილველი დავის სუბიექტები სადავო ქონების თანამესაკუთრენი არიან, მაგრამ დავა გამომდინარეობს არა საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნიდან, არამედ სადავო ქონებაზე უკვე არსებული საკუთრების უფლების დაცვის იურიდიული ინტერესიდან. ამასთან, პალატა აქვე აღნიშნავს, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ქვემდგომი ინსტანციიის სასამართლომ დავაზე სამართლებრივი შედეგი სწორად განსაზღვრა, მითითებულ საკითხზე სააპელაციო სასამართლოს არამართებული მსჯელობა გავლენას ვერ მოახდენს დავის პროცესუალურ სამართლებრივ შედეგზე.

22. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ.იხ. სუსგ-ებები Nას-155-146-05, 5 აგვისტო, 2005 წელი; Nას-516-838-05, 14 ნოემბერი, 2005 წელი; Nას-265-594-05, 14 ივნისი, 2005 წელი; Nას-284-610-05, 26 ივლის, 2004 წელი, № ას-934 877-2012 24 დეკემბერი, 2012 წელი, №ას-1161-1107-2013, 29 მაისი, 2015 წელი).

23. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

24. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან, საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, ხოლო კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 1238.35 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1238.35 ლარის, საგადახდო დავალება #1, გადახდის თარიღი 10.03.2017) 70% – 866.84 ლარი;

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შ.კ–ძეს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1238.35 ლარის, საგადახდო დავალება #1, გადახდის თარიღი 10.03.2017) 70% – 866.84 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი