საქმე №ას-1191-2019 4 დეკემბერი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ქ. შ. შ-ი (მოპასუხე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე – პ. მ-ე, დ. მ-ე, ბ. მ-ე (მოსარჩელე, აპელანტი)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდება სარჩელი

დავის საგანი – მოთხოვნის ხანდაზმულად აღიარება, ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარება, უძრავი ქონების იპოთეკისაგან გათავისუფლება

აღწერილობითი ნაწილი:

1. პ. მ-ემ (შემდეგში: პირველი მოსარჩელე ან პირველი მოწინააღმდეგე მხარე), დ. მ-ემ (შემდეგში: მსესხებელი ან მეორე მოსარჩელე ან მეორე მოწინააღმდეგე მხარე), ბ. მ-ემ (შემდეგში: მესამე მოსარჩელე ან მესამე მოწინააღმდეგე მხარე) 2018 წლის 11 სექტემბერს სარჩელი აღძრეს ქ. შ. შ-ის (შემდეგში: მოსარჩელე ან აპელანტი ან კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვეს: ა) 2013 წლის 23 ივლისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე (აღიარებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 13.02.2015წ. გადაწყვეტილებით, საქმე №2/137-14) მოთხოვნის ხანდაზმულად აღიარება; ბ) 2013 წლის 23 ივლისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების(აღიარებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 13.02.2015წ. გადაწყვეტილებით, საქმე №2/137-14) შეწყვეტილად აღიარება; გ) პირველი მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების, მდებარე: ქ. თბილისი, ბ. №..., ბინა №... (შემდეგში: პირველი იპოთეკის საგანი ან პირველი უძრავი ქონება), და მესამე მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების, მდებარე: მცხეთა, სოფ. საგურამო, წყაროსთავზე (შემდეგში: მეორე იპოთეკის საგანი ან მეორე უძრავი ქონება), მოსარჩელის სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკისაგან გათავისუფლება.

2. სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ 2013 წლის 23 ივლისს მეორე მოსარჩელესა და შ. შ. რ-ს (შემდეგში: გამსესხებელი ან იპოთეკარი) შორის გაფორმდა „ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება უკან გამოსყიდვის უფლებით“ (რეგ. №130595...). ამ ხელშეკრულებით მეორე მოსარჩელემ გამოსყიდვის უფლებით გაყიდა პირველი და მეორე უძრავი ქონება. ვინაიდან ხელშეკრულება დადებულ იქნა თვალთმაქცურად, მეორე მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, მისი „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებად“ აღიარების ფაქტის დადგენისა და ზემოთ აღნიშნული ორი უძრავი ქონების მისივე საკუთრებაში აღრიცხვის მოთხოვნით. სარჩელი დაკმაყოფილდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.02.2015წ. გადაწყვეტილებით, რომელიც კანონიერ ძალაში შევიდა და პირველი და მეორე უძრავი ქონება კვლავ აღირიცხა მეორე მოსარჩელის სახელზე. ამავე გადაწყვეტილების მე-10 პუნქტის თანახმად, აღიარებულ იქნა 2013 წლის 23 ივლისის გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაცვლად, მეორე მოსარჩელესა და გამსესხებელს შორის „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების“ გაფორმების ფაქტი 2013 წლის 23 ივლისს. აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე პირველი და მეორე უძრავი ქონება კვლავ აღირიცხა მეორე მოსარჩელის საკუთრებად და იპოთეკის უფლება დარეგისტრირდა გამსესხებელ იპოთეკარის სასარგებლოდ.

3. მოგვიანებით, 11.01.2018წ.-ის ნასყიდობის ხელშეკრულებით მეორე უძრავი ქონების მესაკუთრე გახდა მესამე მოსარჩელე, ხოლო პირველი უძრავი ქონების - პირველი მოსარჩელე. ამასთან, 21.06.2017წ. ცესია/მოთხოვნის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით (რეგ. №170687...) გამსესხებელმა ყველა თავისი მოთხოვნის უფლება, მათ შორის, ზემოთ ხსენებული იპოთეკის უფლება, დაუთმო მოპასუხეს.

4. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 07.06.2018წ. №24801... წერილით დასტურდება, რომ 2013 წლის 01 იანვრიდან 2018 წლის 06 ივნისის ჩათვლით, გამსესხებელს მსესხებლის მიმართ სარჩელით სასამართლოსათვის არ მიუმართავს. შესაბამისად, ზემოთ აღნიშნული სასამართლო გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე მოთხოვნა, დღეის მდგომარეობით, ხანდაზმულია, კერძოდ, ვინაიდან სასამართლოს მიერ 23.07.2013წ. „გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულება“ აღიარებულ იქნა „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებად“, ხოლო ამავე გადაწყვეტილებით „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების“ დადების თარიღად განისაზღვრა - 23.07.2013წ., ხელშეკრულების მოქმედების ვადად, კი - 03 თვე, მოპასუხეს სესხის დაბრუნების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 2013 წლის 24 ოქტომბრიდან, ანუ იმ პერიოდიდან, როდესაც ამოწურა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა. შესაბამისად, აღნიშნული პერიოდიდან დაიწყო ხანდაზმულობის ვადის დენაც და ამოიწურა 2016 წლის 24 ოქტომბერს. იპოთეკის აქცესორული ბუნებიდან გამომდინარე კი, ძირითადი მოთხოვნის შეწყვეტასთან ერთად შეწყდა მოთხოვნა იპოთეკის ნაწილშიც, თუმცა, მუხედავად ამისა, უძრავ ქონებაზე იპოთეკა დღემდე არაა გაუქმებული.

5. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 142-ე მუხლის პირველი ნაწილი (სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადაა ათი წელი მაშინაც, კი, როცა ეს მოთხოვნა უფრო ნაკლებ ხანდაზმულობას ექვემდებარება). განსახილველ შემთხვევაში, ფაქტობრივი გარემოებებიდან ჩანს, რომ აღიარებულია მოთხოვნა, რაც ერთმნიშვნელოვნად შეესაბამება მითითებული მუხლის მოთხოვნებს. უძრავი ქონების ამონაწერებში მოთხოვნისა და იპოთეკის რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებულია 13.02.2015წ. გადაწყვეტილება. ამდენად, მსესხებელმა სამართლებრივი შედეგი მიიღო სწორედ სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე და არა სხვა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარე. თუმცა, რომც დაშვებული იქნეს მოთხოვნის სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან წარმოშობა, თავად ნორმა ადგენს, რომ თუ ეს სახელშეკრულებო მოთხოვნა დაადგინა სასამართლო გადაწყვეტილებამ, მაშინ მოქმედებს ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, ხანდაზმულობის ვადა უნდა აითვალოს სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის თარიღიდან.

6. მოპასუხის განმარტებით მოთხოვნა ხანდაზმული არაა, რადგან გამსესხებელს რამდენჯერმე აქვს მიმართული თბილისის საქალაქო სასამართლოსათვის.

7. მოპასუხე, ასევე განმარტავს, რომ მოთხოვნა რომც იყოს ხანდაზმული, ეს მოთხოვნას არ წყვეტს და არც იპოთეკის გაუქმების საფუძველია. ვალდებულების შეწყვეტის საფუძვლები მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის მეექვსე კარში. სამოქალაქო კოდექსის აღნიშნულ ნაწილში არაფერია ნათქვამი მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე, როგორც ვალდებულების შეწყვეტის საფუძველზე. არც სპეციალურ კანონებშია აღნიშნულზე საუბარი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სსკ-ის 144-ე მუხლის დანაწესი სწორედ მოსარჩელის საწინააღმდეგოდ მოქმედებს და პირიქით, არაორაზროვნად აცხადებს, რომ მოთხოვნა რომც იყოს ხანდაზმული, იგი არსებობს, ისევე როგორც არსებობს იპოთეკა. სამოქალაქო კოდექსით, ასევე განსაზღვრულია იპოთეკის შეწყვეტის წინაპირობები: ვალდებულება შესრულდა ან სხვაგვარად შეწყდა; კრედიტორი უარს იტყვის იპოთეკაზე; კრედიტორი და იპოთეკის საგნის მესაკუთრე ერთი და იგივე პირია. ამრიგად, იპოთეკა, როგორც უფლება გაუქმებას შეიძლება დაექვემდებაროს მხოლოდ კანონით დადგენილ შემთხვევაში. სხვაგვარად საკუთრების ტოლფას უფლებაში - იპოთეკაში, მოხდება ისეთი ჩარევა, რომელიც არაა გათვალისწინებული კანონითა და მკაცრად გაწერილი პროცედურებით.

8. გარდა ზემოთ აღნიშნულისა, მოპასუხემ აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას არ აქვს იურიდიული გამართლება, რაც გულისხმობს სამართლებრივი ნორმის არსებობას, რომლის წინაპირობების დაკმაყოფილებისას დგება სამართლებრივი შედეგი. ანუ, მოცემულ შემთხვევაში, მოთხოვნის იურიდიული გამართლება იქნებოდა ისეთი ნორმა, რომელიც მიუთითებდა ხანდაზმულობის საფუძვლით (წინაპირობა) იპოთეკის უფლების შეწყვეტაზე (სამართლებრივი შედეგი). ასეთი ნორმა არ არსებობს და რომც არსებობდეს იპოთეკის შეწყვეტა, როგორც სამართლებრივი შედეგი, ვერ დადგებოდა, ვინაიდან მოპასუხის მოთხოვნა არ არის ხანდაზმული. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელეს წარმოდგენილი სარჩელის მიმართ, ასევე არ აქვს იურიდიული ინტერესი.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 17 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ხანდაზმულად იქნა აღიარებული - 2013 წლის 23 ივლისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე (აღიარებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით, საქმე №2/137-14) მოთხოვნის უფლება. გაუქმდა პირველი მოსარჩელის კუთვნილ პირველ იპოთეკის საგანზე მოპასუხის სასარგებლოდ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იპოთეკა. გაუქმდა მესამე მოსარჩელის კუთვნილ მეორე იპოთეკის საგანზე მოპასუხის სასარგებლოდ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იპოთეკა. არ დაკმაყოფილდა სარჩელი 2013 წლის 23 ივლისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარების მოთხოვნის ნაწილში.

10. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, რომელსაც უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ივნისის განჩინებით.

11. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით მიიჩნია, რომ 2013 წლის 23 ივლისის „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან“ გამომდინარე კრედიტორის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა გასული იყო, შემდეგი გარემოებებისა და მოსაზრების გამო:

12. დადგენილია, რომ 23.07.2013წ-ს ერთი მხრივ, პირველ მოსარჩელესა და მეორე მხრივ, გამსესხებელს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავი ქონების უკან გამოსყიდვის უფლებით, რომლის საფუძველზეც პირველმა მოსარჩელემ უკან გამოსყიდვის უფლებით, გამსესხებელს მიჰყიდა პირველი და მეორე უძრავი ქონება. ნასყიდობის საგნის საერთო ფასი განისაზღვრა - 160 000 აშშ დოლარით. ამ ხელშეკრულების საფუძველზე, გამსესხებელი საჯარო რეესტრში აღირიცხა ზემოთ მითითებული უძრავი ნივთების მესაკუთრედ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით (გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-8, მე-9 და მე-10 პუნქტები), ბათილად იქნა ცნობილი 23.07.2013წ-ს ერთი მხრივ, პირველ მოსარჩელესა და მეორე მხრივ, გამსესხებელს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავი ქონების უკან გამოსყიდვის უფლებით და დადგინდა პირველი მოსარჩელის სახელზე პირველი და მეორე უძრავი ნივთების საკუთრებად აღრიცხვა. ამავე გადაწყვეტილებით აღიარებული იქნა 2013 წლის 23 ივლისის გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაცვლად პირველ მოსარჩელესა და გამსესხებელს შორის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტი შემდეგი პირობებით: ხელშეკრულების დადების თარიღი - 2013 წლის 23 ივლისი; ხელშეკრულების მონაწილე მხარეები - ”გამსესხებელი” - შ. შ. რ-ბ; ”მსესხებელი” - ”დ. მ-ე”; სესხის ოდენობა - 160 000 აშშ დოლარი; ხელშეკრულების მოქმედების ვადა - 3 თვე; შეთანხმებული პროცენტის ოდენობა - 16 000 აშშ დოლარი; მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება - კრედიტორის მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში პირველი და მეორე იპოთეკის საგნების რეალიზაცია. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 02.04.2015 წელს, სააღსრულებო ფურცელი კი 27.05.2015 წელს გაიცა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე პირველ და მეორე იპოთეკის საგნებზე მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში პირველი მოსარჩელე აღირიცხა. ამავე გადაწყვეტილებით უძრავ ნივთებზე დარეგისტრირდა გამსესხებლის იპოთეკის უფლება.

13. პირველი იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს წარმოადგენს პირველი მოსარჩელე, ხოლო მეორე იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს კი - მესამე მოსარჩელე.

14. 21.06.2017 წელს გამსესხებელსა (მოთხოვნის დამთმობი) და მოპასუხეს (ახალი კრედიტორი) შორის დაიდო ცესია/მოთხოვნის დათმობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც მოთხოვნის დამთმობმა ახალ კრედიტორს დაუთმო მოთხოვნები, რომლებიც მას ჰქონდა მოვალე - მეორე მოსარჩელის მიმართ.

15. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე პირველ და მეორე უძრავ ქონებაზე საჯარო რეესტრში მოპასუხის იპოთეკის უფლება დარეგისტრირდა.

16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანცელარიის უფროსი სპეციალისტის 2018 წლის 07 ივნისის №24801... პასუხის თანახმად, 2013 წლის 01 იანვრიდან 2018 წლის 06 ივნისის ჩათვლით, მიმდინარე და განხილვაში/წარმოებაში არსებულ საქმეთა შორის, სამოქალაქო საქმე, სადაც შ. შ. რ-ი ან/და ქ. შ. შ-ი არის თავდაპირველი მოსარჩელე, დ. მ-ე - თავდაპირველი მოპასუხე, რეგისტრირებული არ არის.

17. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოითხოვდა ხანდაზმულობის საფუძვლით 23.07.2013 წლის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულად აღიარებას. ასეთ ვითარებაში, მტკიცების ტვირთის ობიექტური განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობა მოსარჩელეს უნდა ემტკიცებინა, ხოლო მოპასუხეს უნდა ემტკიცებინა ფაქტი, მასზედ, რომ მოთხოვნა ხანდაზმული არ იყო.

18. მოსარჩელე 23.07.2013 წლის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულად აღიარების საფუძვლად თავად ამ გარიგებით ნაკისრი ვალდებულების შინაარსსა (რაც თავის მხრივ 13.02.2015 წლის სასამართლო გადაწყვეტილებით იქნა დადგენილი) და თბილისის საქალაქო სასამართლოს 07.06.2018 წლის წერილზე მიუთითებდა, საიდანაც ირკვევა, რომ 2013 წლის 01 იანვრიდან 2018 წლის 06 ივნისის ჩათვლით მიმდინარე და განხილვაში/წარმოებაში არსებულ საქმეთა შორის, სამოქალაქო საქმე, სადაც ს. შ. რ-ი ან/და ქ. შ. შ-ი არის თავდაპირველი მოსარჩელე, დ. მ-ე - თავდაპირველი მოპასუხე, რეგისტრირებული არ არის.

19. თავის მხრივ, მოპასუხემ 23.07.2013 წლის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, რომელიც თავის მხრივ სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებად აღიარებული იქნა 13.02.2015 წლის სასამართლო გადაწყვეტილებით, მოთხოვნის ხანდაზმულად აღიარების საწინააღმდეგოდ, ამ გარიგების საფუძველზე წარმოშობილი უფლების დაცვის მიზნით სხვადასხვა ორგანოებისთვის მიმართვასა და სასამართლოს მიერ 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით 23.07.2013 წლის ხელშეკრულების სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებად აღიარების საფუძველზე ამ გარიგებიდან გამომდინარე მოთხოვნის 10 წლიანი უფლების მოპოვებაზე მიუთითა.

20. ხანდაზმულობის საკითხის გადასაწყვეტად სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველ ნაწილით, რომლის მიხედვით სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს. სსკ-ის 142-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადაა ათი წელი მაშინაც კი, როცა ეს მოთხოვნა უფრო ნაკლებ ხანდაზმულობას ექვემდებარება.

21. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მაგალითად, თუ სახელშეკრულებო მოთხოვნის თაობაზე დავა დასრულდა სასამართლოს საბოლოო კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რომლითაც დადასტურდა აღნიშნული მოთხოვნა, მაშინ ამ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა იქნება 10 წელი, ნაცვლად სამი (სახელშეკრულებო მოთხოვნა, რომელიც არ არის უძრავ ნივთებთან დაკავშირებით (129 I)) ან ექვსი (უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნის შემთხვევაში (129 I)) წლისა <http://civilcode.ge/index.php?title=მუხლი_142>.

22. სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადასთან მიმართებით გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებისას სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო სუს-ს განჩინებას, სადაც განიმარტა სსკ-ის142-ე მუხლის პირველი ნაწილი: მოცემული მუხლით გათვალისწინებული ათწლიანი ვადა უკვე აღიარებული, მინიჭებული უფლების რეალიზაციის ვადაა. აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, პირს, ვის სასარგებლოდაც მიღებულია გადაწყვეტილება, შეუძლია, მოითხოვოს მისი აღსრულება კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან 10 წლის განმავლობაში, რაც შეიძლება გამოიხატოს სააღსრულებო ფურცლის გაცემის, იძულებით აღსრულების მოთხოვნით და ა.შ. (იხ. 13.04.2017წ. განჩინება საქმეზე #ას-7-7-2017).

23. ამდენად, ნორმის რეგულირების ფარგლებში ექცევა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული, აღიარებული მოთხოვნა, რომელიც მხარეს კონკრეტული სამართალურთიერთობიდან გამომდინარე გააჩნია.

24. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი რა გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, სასამართლომ მხარეებს შორის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების სამართალურთიერთობა აღიარა.

25. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით, გარდა მოდავე მხარეებს შორის კონკრეტული პირობებით სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების სამართალურთიერთობის აღიარებისა, ხელშეკრულების კრედიტორის სასარგებლოდ ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სესხის თანხის მოთხოვნის უფლების დადასტურებაზე არ უმსჯელია ანუ, 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაადასტურა მხოლოდ მხარეების სასესხო ურთიერთობაში ყოფნის ფაქტი, იმ ფაქტის დადასტურების გარეშე, რომ მოვალეს კრედიტორის მიმართ შეუსრულებელი აქვს ამ გარიგებით ნაკისრი ვალდებულება და მას გარიგებაში მითითებული პირობებით ხელშეკრულების კრედიტორის მიმართ მოთხოვნის უფლება გააჩნია.

26. ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლომ 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით მხარეებს შორის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი ამ ხელშეკრულების მსესხებლის (მოვალის) სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველზე აღიარა. დასახელებული სამართალწარმოების ფარგლებში გარიგების საფუძველზე არსებული უფლება-მოვალეობების განხორცილება სასამართლოს მსჯელობის საგანი არ ყოფილა, კერძოდ, მოპასუხე აპელანტის მხრიდან არც 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილება გასაჩივრებულა და არც შეგებებული ან/და დამოუკიდებელი სარჩელი ყოფილა წარდგენილი სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების მოთხოვნით. პირიქით, მან არაერთხელ დაადასტურა ფაქტი მასზედ, რომ 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით აღიარებული ხელშეკრულებით მოპოვებული უფლების რეალიზაციისთვის მოპასუხის მხრიდან მისი ნებაყოფლობით შეუსრულებლობისას, მას სასამართლოსთვის სარჩელით მიმართვა სჭირდება. შესაბამისად, აღნიშული წარმოების ფარგლებში სასამართლოს მიერ ამ სამართალურთიერთობიდან გამომდინარე კრედიტორის მიმართ შეუსრულებელი მოთხოვნის დადასტურება არ მომხდარა.

27. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 23.07.2013 წლის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოპასუხე აპელანტის მოთხოვნა სსკ-142-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დისპოზიციის ფარგლებში ვერ ექცევა, რადგან როგორც უკვე აღინიშნა 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაადასტურა არა 23.07.2015წ. გარიგებიდან გამომდინარე მისი მოთხოვნის უფლება, არამედ 23.07.2013 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობა მისი თვალთმაქცურობის საფუძვლით და მხარეთა შორის კონკრეტული პირობებით სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტი, რაც 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე ახალი სამართალწარმოების გარეშე მოპასუხე აპელანტის უფლების რეალიზაციის საშუალებას არ იძლევა.

28. ამ თვალსაზრისით, საპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეებს შორის დავას იწვევს 23.07.2013წ. სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებაც (მოსარჩელე მხარე განმარტავს, რომ 23.07.2013წ. ხელშეკრულების საფუძველზე კრედიტორის სასარგებლოდ შესრულებული აქვს ვალდებულების ნაწილი, რასაც არ ეთანხმება მოწინაღმდეგე მხარე). საბოლოოდ, გათვალისწინებით იმისა, რომ 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილების მიღებისას მოპასუხე აპელანტის მოთხოვნის არარსებობის გათვალისწინებით სასამართლოს მსჯელობის საგანი არ გამხდარა ამ გადაწყვეტილებით აღიარებული სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოპასუხე აპელანტის მოთხოვნის უფლება, უფრო მეტიც, მხარეებს შორის დავას იწვევს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული სამართალურთიერთობიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების ფაქტი, სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ სადავო საკითხი, ანუ 23.07.2013წ. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოპასუხე აპელანტის უფლება სსკ-ის 142 მუხლის პირველი ნაწილის რეგულირების ფარგლებში არ ექცევა. შესაბამისად, უარყოფილი იქნა აპელანტის განმარტება მასზედ, რომ სსკ-ის კოდექსის 142-ე მუხლის პირველ ნაწილის ფარგლებში ექცევა სადავო შემთხვევა და მან 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე 23.07.2013 წლის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნაზე 10 წლიანი ხანდაზმულობის ვადა მოიპოვა.

29. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 142-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებულ მოთხოვნებზე ხანდაზმულობის ათ წლიანი ვადის გავრცელება იმპერატიული დანაწესია, შესაბამისად გადაწყვეტილებით მხარის კონკრეტული მოთხოვნის უფლების დაუდასტურებლობა კანონით გათვალისწინებულ იურიდიულ შედეგს - მოთხოვნაზე ხანდაზმულობის ათ წლიანი ვადის გავრცელებას ვერ წარმოშობს.

30. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს არც ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტის საფუძველი. სსკ-ის 138-ე მუხლის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება, შესაბამისად, გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები. ამავე კოდექსის 140-ე მუხლის თანახმად სარჩელის შეტანა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას არ გამოიწვევს, თუ მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული. თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან.

31. განსახილველ შემთხვევაში უდავოა, ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებიდანაც (იხ.ტ.1.ს.ფ. 157-159) ირკვევა, რომ მოპასუხე აპელანტის უფლებრივმა წინამორბედმა ი. ლ-ას, დ. მ-ის და სხვათა მიმართ თანხის დაკისრების და იპოთეკის საგნის რეალიზაციის მოთხოვნით სასამართლოს სარჩელით 23.06.2016 წელს მიმართა, თუმცა, ამ უკანასკნელს სარჩელის მიღებაზე უარი ეთქვა. დადგენილია, რომ კანონით გათვალისწინებულ ექვსი თვის ვადაში მოპასუხე აპელანტს დავით მაღლაფერიძის წინააღმდეგ სარჩელით სასამართლოსთვის აღარ მიუმართავს.

32. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხე აპელანტის მითითება მასზედ, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა საქართველოს იუსტიციის მინისტრისთვის მიმართვით შეწყდა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აღნიშნული მიზნით მოპასუხე მხარის მიერ საქმეში წარმოდგენილია მისი წარმომადგენლის მიერ 28.01.2014 წელს იუსტიციის მინისტრის სახელზე შედგენილი განცხადება ნოტარიუს ნუნუ გინტურის მიმართ დისციპლინური წარმოების დაწყების მოთხოვნით. საქმეში წარმოდგენილია ასევე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის 25.12.2015წ. წერილი, საიდანაც ირკვევა, რომ ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურმა მოპასუხე აპელანტის უფლებრივ წინამორბედს მისი გაცხადების საფუძველზე ეცნობა, რომ საგამოძიებო სამსახურის საგამოძიებო დეპარტამენტის თბილისის მთავარი სამმართველოს პირველ სამმართველოში მიმდინარე გამოძიებაზე სისხლის სამართლის №092101214... საქმეზე ი. „ლ.“ და სხვათა მიმართ განხორციელებული თაღლითობის ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სსკ-ის 180-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, რომელიც დაკავშირებულია 2013 წლის 15 ივნისს ნოტარიუს ნ. გ-ის სანოტარო ბიუროში განმცხადებელს და სხვადასხვა პირებს შორის უძრავ ქონებებზე გაფორმებულ ხელშეკრულებებთან, გამოძიება დასრულებული არ არის. აღსანიშნავია ისიც, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მხარეებმა დაადასტურეს ფაქტი მასზედ, რომ დასახელებულ სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელიც უკვე ორი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არის განხილული დანაშაულის ჩადენის ფაქტი დადასტურებული არ არის. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე არ არის მტკიცებულება, რომელიც სადავო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოპასუხის მხრიდან უფლების დასაცავად საამისოდ უფლებამოსილი, კომპეტენტური ორგანოსთვის მიმართვის ფაქტს დაადასტურებდა და რომელიც სსკ-ის 138-ე მუხლის კონტექსტში მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას გამოიწვევდა.

33. რაც შეეხება აპელანტის პრეტენზიას უძრავ ნივთებზე მისი იპოთეკის უფლების გაუქმებაზე, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის მიხედვით, უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული) მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით (იპოთეკა). ამდენად, იპოთეკა სანივთო სამართლებრივი გარიგებაა, რომელიც უზრუნველყოფს ვალდებულებას. მისი არსი და დანიშნულება არსებული ვალდებულების უზრუნველყოფაა და მის გარეშე არ არსებობს. იპოთეკა აქცესორული უფლებაა და სსკ-ის 153-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იგი არ წარმოიშობა და არც შეიძლება არსებობდეს ძირითადი უფლების გარეშე. იპოთეკის, როგორც აქცესორული უფლების, ბუნება ვლინდება ძირითადი უფლების გადაცემის პროცესშიც - მოთხოვნის გადაცემისას იპოთეკა თან მიჰყვება მთავარ უფლებას. აღნიშნულს ნათლად ასახავს სსკ-ის 295-ე მუხლის დანაწესი, რომლის ძალითაც იპოთეკა და მის საფუძვლად არსებული მოთხოვნა მხოლოდ ერთდროულად და ერთობლივად შეიძლება იქნეს სხვა პირისათვის გადაცემული. მოთხოვნის გადაცემასთან ერთად ახალ კრედიტორზე გადადის იპოთეკაც. წინამდებარე განჩინებით სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 23.07.2013 წლის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოპასუხე აპელანტის მოთხოვნა მოსარჩელის მიმართ ხანდაზმულია, რაც იპოთეკის, როგორც ძირითადი უფლების აქცესორული უფლების ხანდაზმულობასაც იწვევს. მართალია, ხანდაზმულობის ვადის გასვლა მოთხოვნის უფლებას არ აუქმებს, მაგრამ იმ პირობებში, როდესაც მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულად გამოცხადება მოთხოვნის ადრესატის სარჩელის საფუძველზე ხდება, აღნიშნული მიუთითებს იმ ფაქტზე, რომ მოთხოვნის ადრესატს ვალდებულების შესრულების ნება-სურვილი არათუ გააჩნია, პირიქით, ამ ვალდებულების შესრულების გათავისუფლებისსაფუძველს ქმნის. ამდენად, მოთხოვნის ადრესატის სარჩელის საფუძველზე იმ მოთხოვნის ხანდაზმულად აღიარება, რომლის უზრუნველსაყოფადაც გამოყენებულია იპოთეკა, ამ უფლების ხანდაზმულად აღიარების და მისი გაუქმების საკმარისი საფუძველია, რადგან ძირითადი მოთხოვნის განუხორციელებლობის გათვალისწინებით, აღარ არსებობს მისი შენარჩუნების საფუძველი.

34. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 26 დეკემბრის განჩინებაზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის წარმომადგენლის შუამდგომლობა საქმის განხილვის გადადების თაობაზე და აღინიშნა, რომ წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით აპელანტი სადავოდ ხდიდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განჩინებას, რომლითაც მას უარი ეთქვა საქმის განხილვის გადადების შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე. მოპასუხე მიიჩნევდა, რომ გასაჩივრებული განჩინებით დაირღვა მისი უფლება სარჩელის წინააღმდეგ წარედგინა კონკრეტული მტკიცებულებები. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 26.12.2018 წლის სხდომის გადადების შესახებ შუამდგომლობაში მხარე ზოგადად უთითებდა, რომ მას სარჩელის წინააღმდეგ მტკიცებულებების მოპოვებისთვის გარკვეული დრო სჭირდებოდა, თუმცა, მისი მხრიდან არც იმ ეტაპზე და არც საქმის წარმოების სხვა ეტაპზე წარდგენილი არ ყოფილა მტკიცებულება, რომ სხვადასხვა ორგანოების მიმართვის ან სხვა საშუალებით, რომელიც დამატებით დროს მოითხოვდა ის სარჩელის წინააღმდეგ წარსადგენ მტკიცებულებებს აგროვებდა. შესაბამისად, უარყოფილი იქნა მისი მოსაზრება, რომ აღნიშნული განჩინების მიღებით მას სარჩელისგან თავის დაცვის შესაძლებლობა წაერთვა, რადგან როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, მოპასუხე აპელანტის წარმომადგენლისთვის ჯერ კიდევ, 26.09.2018 წელს ცნობილი იყო მისი მარწმუნებლის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრის შესახებ, მიუხედავად ამისა, მისთვის გზავნილის ჩაბარებას პოლიციის ჩართულობა დასჭირდა, მხედველობაში იქნა მიღებული ისიც, რომ 10.12.2018 წლის განჩინებით მოპასუხის წარმომადგენლის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და მას შესაგებლის წარსადგენად საპროცესო ვადა 10 დღით გაუგრძელდა. მართალია, მიუხედავად სასამართლოს მხრიდან მცდელობისა 26.12.2018წ. სხდომამდე ამ განჩინების მხარისთვის ჩაბარება ვერ მოხერხდა, თუმცა მას შეეძლო მისი განცხადების შედეგი სასამართლოსთან კომუნიკაციის ფარგლებში თავადაც გაერკვია და აღნიშნული ვადა, რაც ორ კვირაზე მეტ დროს მოიცავდა სარჩელისგან თავის დაცვის საშუალებები შეეგროვებინა. ამასთან, აპელანტის (მოპასუხე) მხრიდან ასეთი მტკიცებულებები არც სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს არ ყოფილა წარმოდგენილი იმის საილუსტრაციოდ, რომ მხარეს მტკიცებულებები გააჩნდა, თუმცა მას არ მიეცა მათი სასამართლოსათვის წარდგენის შესაძლებლობა, შესაბამისად, აპელანტის პრეტენზია არადამაჯერებლად იქნა მიჩნეული.

35. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა აპელანტმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

36. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს და მოსაზრებებს:

37. კასატორი მიიჩნევს, რომ ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით სასამართლომ არასწორად იმსჯელა. კერძოდ, ერთი მხრივ, სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით იწყება ხანდაზმულობის ვადის ათვლა; ხოლო მეორე მხრივ, განმარტა, რომ ამ შემთხვევაში, უნდა გავრცელდეს არა სსკ-ის 142 მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობა, რომელიც უფრო სპეციალური ნორმაა, არამედ უნდა გავრცელდეს ხანდაზმულობის ის ვადა, რომელიც ჩვეულებრივ სახელშეკრულებო ვალდებულებებზე ვრცელდება სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილი. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 142-ე მუხლის პირველი ნაწილი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როცა მხარეს ხელთ აქვს აღსასრულებლად სავალდებულო სამართლებრივი აქტი და მას არ აღასრულებდა 10 წლის განმავლობაში. სააპელაციო პალატა განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმა პროცესუალურია და აღნიშნულ შემთხვევაში მისი გამოყენება არარელევანტურია.

38. კასატორი მიიჩნევს, რომ სსკ-ის 142-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმაა და მას სარჩელის შემაფერხებელი შესაგებლის დანიშნულება აქვს ანუ, მას აქვს მატერიალური შინაარსი. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2015 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით დადასტურდა მოთხოვნა მასსა და მოწინააღმდეგე მხარეს შორის, კერძოდ, ამ გადაწყვეტიელბით კასატორი აღიარებულია კრედიტორად, ხოლო მსესხებელი მოვალედ. მათ შორის, მოქმედებს სამართლებრივად სასესხო ურთიერთობა დადგენილი სასამართლო გადაწყვეტილებით. შესაბამისად, ეს დოკუმენტი კრედიტორს აძლევს უფლებას მოსთხოვოს მოვალეს ვალდებულების შესრულება სსსკ-ის 142.1 მუხლით განსაზღვრულ 10 წლიან ვადაში.

39. ამდენად სახეზეა სსკ-ის 142-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული წინაპირობები და გამოყენებულ უნდა იქნეს 10 წელი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან. კასატორი ციტირებს უზენაესი სასამართლოს განმარტებებს სსკ-ის 142-ე მუხლის 1-ლი ნაწილთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ ისევე როგორც საქალაქო, ასევე სააპელაციო სასამართლომაც არასწორი ინტერპრეტაცია მისცა უზენაესი სასამართლოს განმარტებებს 129-ე და 142-ე მუხლებზე, დაავიწროვა მისი დანიშნულება, რითაც დაარღვია კანონი - სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ პუნქტი.

40. კასატორი განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლო არ ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ მხარეთა შორის ურთიერთობას არეგულირებს სასამართლოს გადაწყვეტილება, თუმცა, ხანდაზმულობის ვადის ათვლას ამ დოკუმენტს უკავშირებს, ამასთან აცხადებს, რომ ხანდაზმულობის ვადა უნდა იყოს სამწლიანი, რაც არადამაჯერებელია, მოკლებულია ლოგიკურობას და დაუსაბუთებელია.

41. კასატორს დაუსაბუთებლად მიაჩნია სასამართლოს მსჯელობა იპოთეკის გაუქმებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ ერთი მხრივ, ვალის არსებობის დადგენა და მეორე მხრივ იპოთეკის გაუქმება, წინააღმდეგობაში მოდის ერთმანეთთან. თუ იპოთეკა, როგორც აქცესორული უფლება, მიყვება მოთხოვნას და მხოლოდ მასთან ერთად არსებობს, ამასთან მოთხოვნა არსებობს, შესაბამისად არსებობს იპოთეკაც. კასატორი მიიჩნევს, რომ რომ არ არსებობს სამართლებრივი ნორმა, მატერიალურ სამართლებრივი დანაწესი, რომელიც ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, საფუძველს შექმნიდა ხანდზმულობის გამო იპოთეკის გაუქმების. კასატორი ციტირებს იპოთეკის გაუქმების საფუძვლებს და განმარტავს, რომ იპოთეკა, როგორც უფლება, შესაძლოა გაუქმდეს მხოლოდ კანონით დადგენილ შემთხვევაში.

42. იმავდროულად, კასატორს მიაჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 26 დეკემბრის განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა სხდომის გადადების შესახებ, არამართლზომიერია, თუმცა, აღნიშნული სააპელაციო სასამართლომ არ გააუქმა სსსკ-ის 377-ე მუხლის ფარგლებში.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად,

43. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პრეტენზია წარმოდგენილია მატერიალური სამართლის (სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილი), ასევე, საპროცესო სამართლის ნაწილში (სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილი), კერძოდ, კასატორი სადავოდ ხდის 2013 წლის 23 ივლისის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობას და მიიჩნევს, რომ ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 142-ე მუხლი და გამოიყენა სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც ამ კონკრეტულ ვითარებაში, გამოსაყენებელი არ იყო. წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიის დასაშვებობის (დასაბუთებულობა) შესამოწმებლად, პალატა პირველ რიგში, მიუთითებს ამ განჩინების პ.12-ში მითითებულ და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლის მიმართ კასატორს შედავება არ წარმოუდგენია და შესაბამისად, ამ გარემოებებს საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ (სსსკ-ის 407-ე მუხლი):

44. დადგენილია, რომ 23.07.2013წ-ს ერთი მხრივ, პირველ მოსარჩელესა და მეორე მხრივ, გამსესხებელს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავი ქონების უკან გამოსყიდვის უფლებით, რომლის საფუძველზეც პირველმა მოსარჩელემ უკან გამოსყიდვის უფლებით, გამსესხებელს მიჰყიდა პირველი და მეორე უძრავი ქონება. ნასყიდობის საგნის საერთო ფასი განისაზღვრა - 160 000 აშშ დოლარით. ამ ხელშეკრულების საფუძველზე, გამსესხებელი საჯარო რეესტრში აღირიცხა ზემოთ მითითებული უძრავი ნივთების მესაკუთრედ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით (გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-8, მე-9 და მე-10 პუნქტები), ბათილად იქნა ცნობილი 23.07.2013წ-ს ერთი მხრივ, პირველ მოსარჩელესა და მეორე მხრივ, გამსესხებელს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავი ქონების უკან გამოსყიდვის უფლებით და დადგინდა პირველი მოსარჩელის სახელზე პირველი და მეორე უძრავი ნივთების საკუთრებად აღრიცხვა. ამავე გადაწყვეტილებით აღიარებული იქნა 2013 წლის 23 ივლისის გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაცვლად პირველ მოსარჩელესა და გამსესხებელს შორის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტი შემდეგი პირობებით: ხელშეკრულების დადების თარიღი - 2013 წლის 23 ივლისი; ხელშეკრულების მონაწილე მხარეები - ”გამსესხებელი” - შ. შ. რ-ბ; ”მსესხებელი” - ”დ. მ-ე”; სესხის ოდენობა - 160 000 აშშ დოლარი; ხელშეკრულების მოქმედების ვადა - 3 თვე; შეთანხმებული პროცენტის ოდენობა - 16 000 აშშ დოლარი; მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება - კრედიტორის მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში პირველი და მეორე იპოთეკის საგნების რეალიზაცია. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 02.04.2015 წელს, სააღსრულებო ფურცელი კი 27.05.2015 წელს გაიცა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე პირველ და მეორე იპოთეკის საგნებზე მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში პირველი მოსარჩელე აღირიცხა. ამავე გადაწყვეტილებით უძრავ ნივთებზე დარეგისტრირდა გამსესხებლის იპოთეკის უფლება.

45. ვინაიდან მხარეთა შორის სადავოა სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი 2013 წლის 23 ივლისის „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან“ გამომდინარე კრედიტორის მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ამ საკითხზე სასამართლო პარაქტიკის მიხედვით.

46. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს: „ხანდაზმულობის ვადაში იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა ისაა, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი იძულებით ვერ განხორციელდება, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (სსკ-ის 144.1-ე მუხლი). სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე (შეადრ: სუსგ-ები №ას-1937-2018, 15 მარტი, 2019 წელი, პ-16; №ას-1343-1263-2017, 20 დეკემბერი, 2017 წელი; №ას-934-899-2016, 14.02.17წ.; №ას-68-68-2018, 03.04.2018წ.; №ას-382-2019, 14 მაისი, 2019 წელი და ა.შ.).

47. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით, ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყონებლივ აღდგენის სტიმულიზაციას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007, გვ.63; შდრ. სუსგ 11.06.2012 საქმე №ას-547-515-2012).

48. აღსანიშნავია, რომ ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით.

49. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას. ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების (მხარის) მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. მაგალითად, მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლების შემოწმება მიმდინარეობს მოპასუხის შედავების შემოწმების ეტაპზე. ამ ტიპის შედავების წარდგენის დროს მოპასუხე შესაძლოა ეთანხმებოდეს სარჩელში გაჟღერებულ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას (სადავოდ არ ხდიდეს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს), ასევე ეთანხმებოდეს ვალდებულების არსებობას და აღიარებდეს მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას, თუმცა, უარს აცხადებდეს მის შესრულებაზე, რადგან მოთხოვნა ხანდაზმულად მიაჩნდეს (სსკ-ის 144-ე მუხლი) (ციტ: დამატებით: ჰ.ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 170; მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში მოკლე შესავალი რელაციის მეთოდში სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით შემუშავებული პრაქტიკული მაგალითებით შტეფან შმიტი, ჰარალდ რიჰტერი, 2013, 20).

50. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა. ამ ვადის გაცდენა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება №1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ო. ს-ი და ი. ხ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).

51. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები ასეე მიიჩნევა საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ–ერთ ეფექტურ გარანტიად. კერძოდ: გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, გაართულებს სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისაგან.

52. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგადად, ვადებს დიდი მნიშვნელობა აქვს სამართლებრივ ურთიერთობებში წესრიგის შეტანისთვის. დროის ფაქტორი ერთ-ერთ მთავარ როლს ასრულებს პირთა შორის ურთიერთობების სამართლებრივ მოწესრიგებაში. გარკვეული დროის დადგომას ან ვადის გასვლას უკავშირდება კონკრეტული იურიდიული შედეგები – სამართლებრივი ურთიერთობების (შესაბამისად პირთა უფლებებისა ან/და მოვალეობების) წარმოშობა, შეცვლა ან შეწყვეტა. მართლმსაჯულების უმნიშვნელოვანესი მიზანია ადამიანის უფლებების დაცვა, რაც შესაძლებელია საქმეზე მხოლოდ სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მიღების გზით. მართლმსაჯულების შედეგი სამართლიანობის მიღწევა, აღდგენა, უზრუნველყოფა უნდა იყოს. „ადამიანებისთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელია განცდა, რომ მათ სამართლიანად ეპყრობიან“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილება №1/3/534 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ტ. მ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II, 3.).

53. ზემოთ ჩამოთვლილი კანონიერი მიზნების არსებობას იზიარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. 1996 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში საქმეზე სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, სასამართლო განმარტავს: „... ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტომ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს“ (პ.51).

54. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის პრეტენზია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად აითვალა სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი 2013 წლის 23 ივლისის „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან“ გამომდინარე კრედიტორის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა.

55. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით დადგენილია და მხარეთა შორის სადავო არაა, რომ 2013 წლის 23 ივლისის ხელშეკრულების გაფორმებისას მხარეთა განზრახვა არ ყოფილა უძრავი ქონების ყიდვა-გაყიდვა. ხელშეკრულების გაფორმების რეალურ მიზანს წარმოადგენდა მხარეთა შორის არსებული სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობისათვის მყარი გარანტიის შექმნა [საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 50-ე, 56-ე მუხლები]. ამ გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი 23.07.2013წ-ს ერთი მხრივ, პირველ მოსარჩელესა და მეორე მხრივ, გამსესხებელს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავი ქონების უკან გამოსყიდვის უფლებით და მის ნაცვლად დადგენილი იქნა პირველ მოსარჩელესა და გამსესხებელს შორის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების ფაქტი (სსკ-ის 623-ე, 286-ე მუხლები).

56. საგულისხმოა თავად ხელშეკრულების ის პირობებიც, რომელზეც სსკ-ის 327-ე მუხლის შესაბამისად დადგენილი იქნა მხარეთა შეთანხმების არსებობა: „..ხელშეკრულების დადების თარიღი - 2013 წლის 23 ივლისი; ხელშეკრულების მონაწილე მხარეები - ”გამსესხებელი” - შ. შ. რ-ბ; ”მსესხებელი” - ”დ. მ-ე”; სესხის ოდენობა - 160 000 აშშ დოლარი; ხელშეკრულების მოქმედების ვადა - 3 თვე; შეთანხმებული პროცენტის ოდენობა - 16 000 აშშ დოლარი; მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება - კრედიტორის მოთხოვნის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში პირველი და მეორე იპოთეკის საგნების რეალიზაცია (იხ., ტ.1. 64). აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 02.04.2015 წელს, სააღსრულებო ფურცელი კი 27.05.2015 წელს გაიცა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე პირველ და მეორე იპოთეკის საგნებზე მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში პირველი მოსარჩელე აღირიცხა. ამავე გადაწყვეტილებით უძრავ ნივთებზე დარეგისტრირდა გამსესხებლის იპოთეკის უფლება“ (იხ., ამ განჩინების პ.44).

57. მაშასადამე, სესხის სახით გაცემული 160 000 აშშ დოლარის უკუმოთხოვნის უფლება შ. შ. რ-ს (მის უფლებამონაცვლე კასატორს) წარმოეშვა არა 2013 წლის 23 ივლისის ხელშეკრულების დადებიდან 3 თვის ვადაში (იხ., 2013 წლის 23 ივლისის ხელშეკრულების ის პირობა, სადაც მხარეები შეთანხმდნენ თანხის დაბრუნების თარიღზე - ტ.1. ს.ფ. 64), არამედ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილების გამოტანიდან. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ 2013 წლის 23 ივლისის „ნასყიდობის ხელშეკრულება უკან გამოსყიდვის უფლებით“ თვალთამქცურობის სამართლებრივი საფუძვლით [სსკ-ის 56-ე მუხლი] ბათილადაა ცნობილი (იხ., ამ განჩინების პპ.2, 44) და თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით დადგინდა მხარეთა რეალური მიზნის - სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა 160 000 აშშ დოლარზე. ამდენად, სწორედ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებითაა დადგენილი მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ნამდვილი მიზანი (სესხის ხელშეკრულება), რომლის მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიც ამავე გადაწყვეტილების გამოტანის თარიღს უკავშირდება. შესაბამისად, რომ არა აღნიშნული გადაწყვეტილება სახეზე იქნებოდა სხვა სამართლებრივიურთიერთობა სხვაგვარად განსაზღვრული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადებით (შეადრ: სუსგ №ას-160-150-2017, 26 ოქტომბერი, 2018 წელი).

58. ზემოაღნიშნულ;იდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის არგუმენტს მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე და მიაჩნია, რომ ამ არგუმენტის გასაქარწყლებლად კასატორმა ვერ წარმოადგინა დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

59. დასაბუთებულ პრეტენზიად ვერ მიიჩნევა კასატორის მოსაზრება მასზედ, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2015 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით დადასტურდა მოთხოვნა მასსა და მოწინააღმდეგე მხარეს შორის, კერძოდ, ამ გადაწყვეტილებით კასატორი აღიარებულია კრედიტორად, ხოლო მსესხებელი მოვალედ. მათ შორის, მოქმედებს სამართლებრივად სასესხო ურთიერთობა დადგენილი სასამართლო გადაწყვეტილებით. შესაბამისად, ეს დოკუმენტი კრედიტორს აძლევს უფლებას მოსთხოვოს მოვალეს ვალდებულების შესრულება სსსკ-ის 142.1 მუხლით განსაზღვრულ 10 წლიან ვადაში.

60. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადასთან მიმართებით არაერთხელ განიმარტა სსკ-ის142-ე მუხლის პირველი ნაწილის ის დანაწესი, რომლის მიხედვით, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადაა ათი წელი, მაშინაც კი, როცა ეს მოთხოვნა უფრო ნაკლებ ხანდაზმულობას ექვემდებარება. მოცემული მუხლით გათვალისწინებული ათწლიანი ვადა უკვე აღიარებული, მინიჭებული უფლების რეალიზაციის ვადაა. აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, პირს, ვის სასარგებლოდაც მიღებულია გადაწყვეტილება, შეუძლია, მოითხოვოს მისი აღსრულება კანონიერ ძალაში შესვლის დღიდან 10 წლის განმავლობაში, რაც შეიძლება გამოიხატოს სააღსრულებო ფურცლის გაცემის, იძულებით აღსრულების მოთხოვნით და ა.შ. (იხ. სუსგ №ას-431-409-2012, 14.05.2012წ.; №ას-7-7-2017, 13.04.2017წ. პ.12).

61. განსახილველ შემთხვევაში, კი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი რა გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, სასამართლომ მხარეებს შორის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების სამართალურთიერთობა აღიარა. ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სესხის თანხის მოთხოვნის უფლების კვლავ არსებობასა და ვალდებულების შესრულების საკითხზე სასამართლოს არ უმსჯელია ანუ, მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე სამართალწარმოების საგანი არ ყოფილა იმის დადგენა, რომ სსკ-ის 623-ე მუხლის საფუძველზე წარმოშობილი სამართალურთიერთობიდან გამომდინარე რა უფლებები და მოვალეობები გააჩნდათ ერთმანეთის მიმართ გამსესხებელს და მსესხებელს, მსესხებელს არ მისცემია საშეჯიბრო საწყისზე შესაგებლის ამ კუთხით წარდგენის შესაძლებლობა (მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებელი - სსკ-ის 427-ე მუხლი - ვალდებულებითი ურთიერთობა წყდება კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებით (შესრულება). ამ სამართალწარმოებაში დავის საგანი არ ყოფილა სესხის თანხის დაკისრება, არამედ თბილისის საქალაქო სასამართლომ 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით, მხარეებს შორის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი სასამართლომ აღიარა მსესხებლის (მოვალის) სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველზე და აქედან გამომდინარე, ლოგიკურ აზრსაცაა მოკლებული დასკვნა, რომ სასამართლომ დაადგინა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავაში მონაწილე მოპასუხის ანუ, გამსესხებლის მოთხოვნის უფლება 160 000 აშშ დოლარზე, რაც თავის მხრივ ათწლიან ხანდაზმულობას დაექვემდებარებოდა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს წინამდებარე განჩინების პპ.25, 26 -ში განვითარებულ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას.

62. გარდა ზემოაღნიშნულისა, ამ განჩინების პ. 31-ით დადგენილია, რომ მოპასუხის (კასატორი) უფლებრივმა წინამორბედმა იბა ლომას, დავით მაღლაფერიძის და სხვათა მიმართ თანხის დაკისრების და იპოთეკის საგნის რეალიზაციის მოთხოვნით სასამართლოს სარჩელით მიმართა 23.06.2016 წელს, თუმცა, ამ უკანასკნელს სარჩელის მიღებაზე უარი ეთქვა. დადგენილია, რომ კანონით გათვალისწინებულ ექვსი თვის ვადაში მოპასუხე აპელანტს დავით მაღლაფერიძის წინააღმდეგ სარჩელით სასამართლოსთვის აღარ მიუმართავს.

63. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ კასატორის იმ მოსაზრების მართებულობის შემთხვევაში, რომლის მიხედვით, 2015 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით დადასტურდა მოთხოვნა მასსა და მოწინააღმდეგე მხარეს შორის, კერძოდ, ამ გადაწყვეტილებით კასატორი აღიარებულია კრედიტორად, ხოლო მსესხებელი მოვალედ და ეს დოკუმენტი კრედიტორს აძლევს უფლებას მოსთხოვოს მოვალეს ვალდებულების შესრულება სსსკ-ის 142.1 მუხლით განსაზღვრულ 10 წლიან ვადაში, თავად გამსესხებელი აღარ აღძრავდა სარჩელს თანხის დაკისრების მოთხოვნით, როგორც ეს მითითებულია ამ განჩინების პ.62-ში.

64. ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ამ განჩინების პ. 26-ში დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებასაც, რომლის მიხედვით გამსესხებელმა არაერთხელ დაადასტურა ის ფაქტი, რომ 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით აღიარებული ხელშეკრულებით მოპოვებული უფლების რეალიზაციისთვის მოპასუხის მხრიდან მისი ნებაყოფლობით შეუსრულებლობისას, მას სასამართლოსთვის სარჩელით მიმართვა სჭირდება.

65. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ 13.02.2015 წლის გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაადასტურა მხოლოდ მხარეების სასესხო ურთიერთობაში ყოფნის ფაქტი, იმ ფაქტის დადასტურების გარეშე, რომ მოვალეს კრედიტორის მიმართ შეუსრულებელი აქვს ამ გარიგებით ნაკისრი ვალდებულება და მას გარიგებაში მითითებული პირობებით ხელშეკრულების კრედიტორის მიმართ მოთხოვნის ვალდებულება გააჩნია. შესაბამისად, გამსესხებლის მოთხოვნაზე ვერ გავრცელდება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნებისთვის განკუთვნილი ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა.

66. რაც შეეხება მოპასუხის მოსაზრებას 23.07.2013 წლის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი უფლების დაცვის მიზნით სხვადასხვა ორგანოებისთვის მიმართვას, რაც ამ გარიგებიდან გამომდინარე მოთხოვნაზე 10 წლიანი უფლების მოპოვებაზე მიუთითებდა, კასატორს ამ ნაწილშიც დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

67. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორი პრეტენზიას იპოთეკის, როგორც აქცესორული უფლებიდან გამომდინარე ძირითადი მოთხოვნის იურიდიული ბედის გაზიარების საკითხშიც და აღნიშნავს, რომ იურიდიულ ლიტერატურასა და კანონმდებლობაში ცნობილია ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის სხვადასხვა საშუალება. მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებები ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების საშუალებებია. ისინი უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით-სამართლებრივ საშუალებებად იყოფიან. სანივთო უზრუნველყოფის საშუალებებს მიეკუთვნება გირავნობა და იპოთეკა. სანივთო უზრუნველყოფის საშუალებების თავისებურება ისაა, რომ ისინი გარანტირებულს ხდიან ვალდებულების შესრულებას მისი დარღვევის შემთხვევაში და სწორედ ამ მიზანმიმართულებით ხასიათდებიან. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 286-ე მუხლი, იპოთეკის ინსტიტუტის ლეგალურ დეფინიციას ადგენს, რომლის თანახმადაც, იპოთეკა აქცესორული ხასიათის სანივთო რეალიზაციის უფლებაა და მისი დადგენისათვის აუცილებელია უზრუნველყოფილი მოთხოვნის არსებობა, რომელიც ე.წ წამყვანი მოთხოვნაა და რომლის განუყოფელი ნაწილია იპოთეკა. იპოთეკა, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთოსამართლებრივი საშუალება, არსებითადაა დაკავშირებული უზრუნველყოფილ მოთხოვნასთან, რაც მის აქცესორულობაზე მიუთითებს, შესაბამისად, იპოთეკის ნამდვილობისათვის სავალდებულოა, არსებობდეს მოთხოვნა (სსკ-ის 153-ე მუხლი) (იხ.,სუსგ №ას-1345-2018, 15 მარტი, 2019 წელი, პპ.21, 22). კასატორის პრეტენზიას ვარგისი სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია. წინამდებარე განჩინების პ.41-ში მითითებული კასატორის პრეტენზიის გაზიარების შემთხვევაში, რომლის მიხედვით არ არსებობს სამართლებრივი ნორმა (დანაწესი), რომელიც ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, ხანდაზმულობის გამო იპოთეკის გაუქმების საფუძველს შექმნიდა, ადგილი ექნებოდა სსკ-ის მე-8.3 და 316.2 მუხლების მოთხოვნათა დარღვევას, რაც გულისხმობს საკუთრების უფლების განუსაზღვრელი ვადით შეზღუდვას, თუკი გამსესხებელი არ გამოიყენებს სასამართლოსადმი მიმართვის უფლებას ძირითადი მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით.

68. კასატორის საპროცესო სამართლებრივი პრეტენზია შეეხება თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 26 დეკემბრის განჩინების გაუქმებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა სხდომის გადადების შესახებ. აღნიშნული განჩინება მოპასუხის მიერ გასაჩივრდა სააპელაციო საჩივრით და სააპელაციო საჩივარი ამ ნაწილშიც არ დაკმაყოფილდა. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა მითითებული განჩინებების არაკანონიერების დასადასტურებლად დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები ტ.2. ს.ფ. 209). კასატორი აღნიშნავს, რომ მას არ მიეცა ვადა მტკიცებულებების წარსადგენად, თუმცა, არ მიუთითებს რა კონკრეტულ მტკიცებულებებს გულისხმობს, რა შემხებლობა შეიძლებოდა ჰქონოდა მათ საქმესთან, ან შემდგომ რომ წარადგინა მტკიცებულებები და ვადის გაშვების გამო, სასამართლომ არ მიიღო და არ დაურთო საქმეს.

69. აღსანიშნავია, რომ მოცემულ შემთხვევაშიც შუამდგომლობს კასატორი საკასაციო საჩივარში დამატებითი ვადის მიცემაზე, რათა მას არგუმენტის წარსადგენად მიეცეს დრო (იხ., ტ.2. ს.ფ. 212). საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის განხილვის თავისებურებიდან (სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილი) გამომდინარე, არც ეს შუამდგომლობა არ უნდა დაკმაყოფილედეს.

70. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

71. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. ხანდაზმულობის სამართლებრივ საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

72. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

73. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. ქ. შ. შ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ქ. შ. შ-ს (დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს მოქალაქის პასპორტი 80069...) უკან დაუბრუნდეს გ. ს-ის მიერ 30/09/2019-ში საგადასახადო დავალება N1 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (6000 ლარის) 70% – 4200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ.ალავიძე