№ას-1542-2018 31 ოქტომბერი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – თ.მ.მ–ა

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხეები) – ა.რ–ძე, ა.ძ–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. 2007 წელს ა.ძ–მა (შემდეგში - პირველი მოპასუხე, მეორე აპელანტი, განსასჯელი) ა.რ–ძესთან (შემდეგში - მეორე მოპასუხე, განსასჯელი) და გამოძიებით დაუდგენელ პირთან წინასწარი შეთანხმებით, მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით განიზრახა შესაბამისი უფლების დამდგენი ყალბი დოკუმენტის დამზადებითა და გამოყენებით ქ. თბილისში, ……. კორპუსის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 872 კვ.მ მიწის ნაკვეთის თაღლითურად დაუფლება. ამ მიზნით პირველი მოპასუხე დაუკავშირდა მეორე მოპასუხეს, რომელიც, 15 000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, დათანხმდა დანაშაულში თანამონაწილეობაზე და საჭირო ყალბი დოკუმენტების დამზადებაზე. მეორე მოპასუხემ გამოძიებით დაუდგენელ პირთან ერთად დაამზადა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 10 იანვრით დათარიღებული #01.37.35 ყალბი დადგენილება და შესაბამისი მიწის ნაკვეთის 1997 წლით დათარიღებული ყალბი გეგმა, ე.წ. „წითელი ხაზები“, რომელთა მიხედვით 1997 წელს პირველ მოპასუხეს ინდივიდუალური ბინათმშენებლობისათვის დაუმაგრდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი. პირველმა მოპასუხემ მითითებული ყალბი დოკუმენტები წარადგინა საჯარო რეესტრში და ქ.თბილისში, ….. კორპუსის მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 872 კვ.მ მიწის ნაკვეთი საკუთრებად აღირიცხა.

2. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის თანახმად, მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება 73250 ლარს შეადგენს.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიამ, 2011 წლის 13 ივნისის განაჩენით, მეორე მოპასუხე დამნაშავედ ცნო თაღლითობასა (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტებით) და ყალბი დოკუმენტის დამზადებაში (ამავე კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით). მეორე მოპასუხეს სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა 9 წლით თავისუფლების აღკვეთა, დამატებითი სასჯელის სახით კი, ჯარიმა - 70 000 ლარი დაეკისრა.

4. 2013 წლის 13 სექტემბრის საპროცესო შეთანხმების საფუძველზე პირველმა მოპასუხემ მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის შედეგად სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება იკისრა, რა დროსაც ზიანის ოდენობა მხარეთა (პროკურორისა და განსასჯელის) შეთანხმებით 36 500 ლარით განისაზღვრა. თანხა 1 თვის ვადაში უნდა დაფარულიყო. აღნიშნულის სანაცვლოდ, პირველ მოპასუხეს თაღლითობისა (სსკ-ის 180-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით) და ყალბი დოკუმენტის დამზადების (362-ე მუხლის მე-2 ნაწილით) დანაშაულთა ჩადენისათვის სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა, 23 500 ლარის ჯარიმა (განსხვავებით მეორე მოპასუხისგან, რომელსაც სასჯელის სახედ თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა).

5. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს ცნობით დასტურდება, რომ პირველმა მოპასუხემ 2013 წლის 20 ნოემბერს სახელმწიფო ბიუჯეტში 36500 ლარი -სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად გადარიცხა.

6. თბილისში, ..... კორპუსის მიმდებარედ, ამჟამად კი, ქ. თბილისში, ...... მდებარე 872 კვ.მ მიწის ნაკვეთი 2013 წლის 5 ნოემბერს პირველმა მოპასუხემ ჩუქების ხელშეკრულებით შვილს - ა.ძ–ს (შემდეგში -დასაჩუქრებული) აჩუქა.

7. 2014 წლის 11 ივნისს თბილისის მერიამ (შემდეგში - მოსარჩელე, პირველი აპელანტი, კასატორი) სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხეთა წინააღმდეგ, რომლითაც მოპასუხეებისათვის მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის - 73 250 ლარის, სოლიდარულად დაკისრება მოითხოვა.

7.1. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო მიწის ნაკვეთი სხვა პირის (დასაჩუქრებულის) საკუთრებაში ირიცხებოდა, რაც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას გამორიცხავდა, შესაბამისად, მოპასუხეთა უკანონო ქმედებით მიყენებული ზიანი მოპასუხეებს ქონების საბაზრო ღირებულების ფარგლებში უნდა აენაზღაურებინათ.

8. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარდგენით უარყვეს სარჩელის საფუძვლიანობა. პირველი მოპასუხის მითითებით, ზიანი სრულად იყო ანაზღაურებული.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; პირველ მოპასუხეს მერიის სასარგებლოდ - 36750 ლარის გადახდა დაეკისრა, ხოლო მეორე მოპასუხის მიმართ სარჩელი არ დაკმაყოფლდა. სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 992-ე, 998-ე, 408-ე, 409-ე, 415-ე, 979-ე მუხლებით იხელმძღვანელა.

9.1. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წიანმდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

9.2. სასამართლოს განსჯით, ვინაიდან უძრავი ნივთი, რომლის ღირებულების ანაზღაურებაც იყო სარჩელის საგანი, საკუთრებაში მიიღო პირველმა მოპასუხემ და მანვე განკარგა, სწორედ ეს უკანასკნელი იყო ვალდებული, სრულად აენაზღაურებინა მიყენებული ზიანი, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, საპროცესო შეთანხმების გათვალისწინებით მიწის ნაკვეთის გადაუხდელ ღირებულებას - 36750 ლარს შეადგენდა.

10. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ და პირველმა მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, რომლითაც მისი გაუქმება და საკუთარ მოთხოვნათა დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

10.1. პირველი აპელანტის განმარტებით, 2011 და 2013 წლების განაჩენები ადასტურებდა, რომ ზიანის დადგომაში მონაწილეობას იღებდა ორივე მოპასუხე, შესაბამისად, ისინი სოლიდარულად იყვნენ პასუხისმგებელი მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე. აპელანტის მოსაზრებით, სასამართლოს ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირები უნდა განესაზღვრა სწორედ ამ გარემოებებსა და განაჩენებზე დაყრდნობით და არა იმის მიხედვით, თუ ვინ გაასხვისა უძრავი ქონება.

10.2. მეორე აპელანტის მტკიცებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ საპროცესო შეთანხმებით მან აიღო ვალდებულება აენაზღაურებინა მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის შედეგად სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანი - 36 500 ლარის ფარგლებში, რაც აანაზღაურა კიდეც. შესაბამისად, ზიანი ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი აღარ არსებობდა.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილებით, პირველი აპელანტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო მეორე აპელანტის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; სააპელაციო სასამართლომ ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დააკმაყოფილა.

11.1. პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის, როგორც სახელისუფლებო რგოლის (თვითმმართველი ერთეულის) ბიუჯეტი საქართველოს ერთიანი საბიუჯეტო სისტემის ნაწილი იყო, შესაბამისად, 36 500 ლარი, რომელიც ჩაირიცხა სახელმწიფო ბიუჯეტში, უნდა ჩათვლილიყო იმ ზიანის ანაზღაურების ანგარიშში, რომელიც მოსარჩელეს უძრავი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრებით მიადგა.

11.2. პალატამ დავის გადაწყვეტისას სსკ-ის 448-ე მუხლიც მოიხმო და დაასკვნა რომ პროკურორსა და განსასჯელს შორის 2013 წლის 13 სექტემბრის საპროცესო შეთანხმება, რომლითაც სახელმწიფოს მიმართ მიყენებული ზიანის ოდენობა მხარეთა შეთანხმებით 36 500 ლარით განისაზღვრა, ამავდროულად ვალის (მიწის ნაკვეთის ღირებულების დარჩენილი ნაწილის) პატიების შესახებ შეთანხმებას წარმოადგენდა. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველმა მოპასუხემ 36 500 ლარის სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდით სახელმწიფოსათვის დანაშაულით მიყენებული ზიანი აანაზღაურა და სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა.

12. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით მოითხოვა:

12.1. კასატორის მოსაზრებით, კონკრეტულ შემთხვევაში სახელმწიფოსა და თვითმმართველი ბიუჯეტი ერთმანეთთან არ უნდა გაიგივდეს. დავაზე დაზარალებულად ცნობილია მოსარჩელე და ზიანის ანაზღაურების ანგარიშში შესაბამისი თანხა მოსარჩელის ბიუჯეტში უნდა ჩარიცხულიყო.

12.2. კასატორის განსჯით, საპროცესო შეთანხმებით ბრალდებული და პროკურორი თანხმდება სასჯელზე, რაც არ გულისხმობს სამოქალაქო პასუხისმგებლობისგან განსასჯელის გათავისუფლებას. კასატორის განმარტებით, პროკურორი არ წარმოადგენს დაზარალებულ მხარეს, შესაბამისად, პროკურორის მიერ გაფორმებული საპროცესო შეთანხმება არ წარმოადგენს ვალის პატიებას, რადგანაც ვალის პატიების უფლებამოსილება გააჩნია მხოლოდ დაზარალებულ მხარეს, ანუ მოსარჩელეს.

12.3. კასატორი არ იზიარებს სასამართლოს მსჯელობას მეორე მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაუკისრებლობის ნაწილში და განმარტავს, რომ ზიანის დადგომაში მოპასუხეები ერთობლივად მონაწილეობდნენ და, ამდენად, მის ანაზღაურებაზეც სულიდარულად პასუხისმგებელ სუბიექტებს წარმოადგენენ.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

16. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

17. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა მართებულად არ დაკმაყოფილდა, სახელდობრ:

18. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლები.

18.1. მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ მოპასუხეები მოქმედებდნენ ურთიერთშეთანხმებით, დანაშაულებრივი განზრახვით, რათა ყალბი დოკუმენტის დამზადებითა და თაღლითობის გზით სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული ქონება პირველი მოპასუხის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხულიყო. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის შეფასების საგანია წინამდებარე განჩინების მეოთხე პუნქტში მითითებული საპროცესო შეთანხმების დოკუმენტის შინაარსის გათვალისწინებით მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლიანობა. უფრო კონკრეტულად, მსჯელობის საგანია საპროცესო შეთანხმების ამგვარად ფორმულირებით (პირველმა მოპასუხემ მის მიერ ჩადენილი დანაშაულის შედეგად სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება იკისრა, რა დროსაც ზიანის ოდენობა მხარეთა (პროკურორისა და განსასჯელის) შეთანხმებით 36 500 ლარით განისაზღვრა), შეწყდა თუ არა მოპასუხეთა ვალდებულება მოთხოვნის უფლების მქონე სუბიექტის წინაშე ვალდებულების შესრულებით და ვალდებულების შესრულების მიღებაზე უფლებამოსილი სუბიექტის იდენტიფიცირება საკასაციო პრეტენზიის (იხ. წინამდებარე განჩინების 12.1-12.2 პუნქტები) გათვალისწინებით.

18.2. პალატის მოსაზრებით, 2013 წლის 13 სექტემბრის საპროცესო შეთანხმება ცხადყოფს, რომ პირველმა მოპასუხემ დანაშაულის შედეგად სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით 36 500 ლარის ანაზღაურება იკისრა. თავის მხრივ, საგულისხმოა, რომ საპროცესო შეთანხმება, იმ ორი სუბიექტის ნებათა თანხვედრის სამართლებრივი პროდუქტია, რომლებიც მასში ფიგურირებენ, ასეთს კი პროკურორი (სახელმწიფოს სახით) და განსასჯელი წარმოადგენენ. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის შესაბამისად, ქონება, რომელიც პირველმა მოპასუხემ მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების შედეგად მიისაკუთრა, 73250 ლარად შეფასდა, თუმცა საპროცესო შეთანხმების დოკუმენტით პროკურორი, რომელიც საპროცესო შეთანხმების გაფორმების დროს სახელმწიფოს სახელით მოქმედებს, განსასჯელს შეუთანხმდა, დანაშაულით მიყენებული ზიანი აენაზღაურებინა არა სრულად, არამედ 36 500 ლარის ფარგლებში. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საპროცესო შეთანხმების ამგვარად ფორმულირება სსკ-ის 448-ე მუხლის (ვალის პატიება მხარეთა შორის შეთანხმებით იწვევს ვალდებულების შეწყვეტას) რეგულირების სფეროშია მოქცეული და ვალის პატიებად განიხილება. მართალია, სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა დელიქტური ვალდებულებიდანაა აღმოცენებული, რომელიც სამოქალაქო კანონმდებლობის ფარგლებში სპეციალურ მოწესრიგებას ექვემდებარება, მაგრამ პალატა მიიჩნევს, რომ ვალის პატიების სამართლებრივი ბუნება დელიქტური ვალდებულებების არსს არ ეწინააღმდეგება და, დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შემთხვევაში, უზრუნველყოფს ნორმით დაკისრებული სამართლებრივი ფუნქციის შესრულებას, კერძოდ, ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს დაზარალებული სუბიექტის მიერ გამოვლენილი ნების შესატყვისად - შეუმსუბუქოს ან მთლიანად გაათავისუფლოს სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან. მოცემულ შემთხვევაში, დასახელებული საპროცესო შეთანხმება აერთიანებს, როგორც სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის, ასევე, დელიქტური ვალდებულებისათვის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ელემენეტებს. ამ უკანასკნელს კი, სწორედ სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ანგარიშში 36500 ლარის გადახდის ვალდებულებაზე შესაბამისი დათქმა განეკუთვნება. პალატის განსჯით, საპროცესო შეთანხმების შესაბამისი ნაწილი, მოიცავს ვალის პატიების ნამდვილობისთვის აუცილებელ ყველა პირობას,სახელდობრ: ა) მკაფიოდ იდენტიფიცირებადია ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა; ბ) ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების მქონე პირის (სახელმწიფოს) ნება/გადაწყვეტილება ასანაზღაურებელი ზიანის მოცულობის შემცირებაზე და გ) მოვალის აქცეპტი საპროცესო შეთანხმებაზე, რომლის შედეგია სახელმწიფო ბიუჯეტში მის მიერ 36500 ლარის გადახდა, მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად.

18.4. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს 12.1-12.2 პუნქტებში გამოთქმულ კასატორის მოსაზრებას, ვალის პატიების მიმართ პროკურორის არუფლებამოსილების თაობაზე და შესაბამის საკითხზე განმარტავს, რომ, როგორც პროკურორი (უფლებამოსილების ფარგლებში), ისე მოსარჩელე სუბიექტი (დელეგირებული უფლებამოსილების ფარგლებში) სამართლებრივ ურთიერთობებში მონაწილეობენ/გამოდიან სახელმწიფოს სახელით. დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე დოკუმენტებში, როგორიცაა: მეორე მოპასუხის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი 2011 წლის განაჩენი და 2013 წლის 10 სექტემბრის საპროცესო შეთანხმება ერთმნიშვნელოვნად, ხაზგასმით მიუთითებს მოპასუხეთა მხრიდან სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული ქონების მითვისებასა და სახელმწიფოსათვის, როგორც ცალკე აღებული სამართლებრივი ურთიერთობების სუბიექტისათვის, მიზანმიმართულად დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანის მიყენების თაობაზე. ამავდროულად, მოსარჩელის აპელირებას, რომ ის დაზარალებულის სტატუსით სარგებლობდა შესაბამის სისხლის სამართლის საქმეზე, აქარწყლებს საქართველოს პროკურატურის მიმართვა მოსარჩელის მიმართ, დაზარალებულის - სახელმწიფოს ინტერესების დასაცავად საპროცესო წარმომადგენლის გამოყოფის მოთხოვნით (იხ.ტ.1, ს.ფ. 116). ამრიგად, მოსარჩელის მხრიდან აპელირება, რომ ნაცვლად სახელმწიფო ბიუჯეტისა, მის ბიუჯეტში არ ჩარიცხულა ზიანის ანაზღაურების თანხა ან/და პროკურორი არ იყო უფლებამოსილი სუბიექტი ზიანის მიმყენებელი პირის მიმართ ვალის პატიებაზე, დაუსაბუთებელია. როგორც აღინიშნა, ერთი მხრივ, პროკურატურა, ხოლო, მეორე მხრივ, მოსარჩელე მოქმედებენ სახელმწიფოს სახელით, მათთვის მინიჭებული/გადაცემული უფლებამოსილების ფარგლებში და, ამდენად, საპროცესო შეთანხმებით, პროკურორისა და განსასჯელის შეთანხმების სამართლებრივი შედეგები ნამდვილი და ლეგიტიმურია მოსარჩელე სუბიექტის მიმართაც. საბოლოოდ, პალატამ საქმეზე შეკრებილ მტკიცებულებათა ერთობლიობის საფუძველზე გამოიტანა დასკვნა, რომ პირველ მოპასუხესა და პროკურატურას შორის შემდგარი შეთანხმება, სამოქალაქო კანონმდებლობის მოწესრიგების ფარგლებში იძენს ვალის პატიების სამართალურთიერთობის მნიშვნელობას და ამასთან, ვალის პატიება განხროციელებულია უფლებამოსილი პირის მიერ.

18.5. საკასაციო პალატა მოპასუხისათვის ვალის პატიების თანმხვედრად აფასებს მეორე მოპასუხის სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძვლიანობასაც, რა მიზნითაც სსკ-ის 449-ე მუხლს მოიხმობს. ამ ნორმატიული დანაწესის თანახმად, ვალის პატიება ერთ-ერთი სოლიდარული მოვალისათვის ათავისუფლებს სხვა სოლიდარულ მოვალეებსაც, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა კრედიტორი მათ მიმართ მოთხოვნას იტოვებს. ამდენად, შესამოწმებელია, განსახილველი შემთხვევა აკმაყოფილებს თუ არა მითითებული ნორმის გამოყენების წინაპირობებს. პალატის განსჯით, მართალია, სსკ-ის 998-ე მუხლი ადგენს დელიქტური ზიანის გამომწვევ თანამონაწილეთა სოლიდარულ პასუხისმგებლობას, მაგრამ, მოცემულ შემთხვევაში, მეორე მოპასუხეს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არ უნდა დაეკისროს, ვინაიდან პირველი მოპასუხისათვის ვალის პატიებით ვალდებულება მის მიმართაც შეწყდა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრედიტორმა ყურადღება უნდა გამოიჩინოს სოლიდარულ მოვალეებთან ურთიერთობისას ვალის პატიების განხორციელების მომენტში. იმ შემთხვევაში, თუ კრედიტორი უშუალოდ არ მიუთითებს ვალის პატიების ხელშეკრულებაში ან გარემოებებიდან აშკარად არ იკვეთება, რომ კრედიტორმა განიზრახა სხვა სოლიდარული მოვალეების მიმართ დაეტოვებინა მოთხოვნა, მაშინ ივარაუდება, რომ ვალის პატიება ვრცელდება ყველა სოლიდარულ მოვალეზე და, შესაბამისად, ყოველი მათგანის ვალდებულება წყდება. განსახილველ შემთხვევაში, პირველმა მოპასუხემ სრულად აანაზღაურა ვალის პატიების ფარგლებში სახელმწიფოსთვის მიყენებული ზიანის შემცირებული ოდენობა (73250 ლარის სანაცვლოდ პირველ მოპასუხეს დაევალა სახელმწიფო ბიუჯეტში 36500 ლარის გადახდა). ზიანის გამომწვევი ქმედებით დაზარალებული სუბიექტის - სახელმწიფოს სახელით მოქმედი პროკურორისთვის, რომელმაც საპროცესო შეთანხმების ფარგლებში, პირველ მოპასუხეს სახელმწიფოსთვის მიყენებული ზიანი ნაწილობრივ აპატია, იმთავითვე ცნობილი იყო ზიანის გამომწვევი თანამონაწილის/მეორე სოლიდარული მოვალის არსებობა. ამ გარემოების გათვალისწინებით, იმ შემთხვევაში, თუ სახელმწიფოს როგორც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის კრედიტორს განზრახული ჰქონდა ზიანის ანაზღაურების უფლება დაეტოვებინა მეორე მოპასუხის მიმართ, მას ან ვალის პატიების შეთანხმებაში უნდა მიეთითებინა ამის თაობაზე, ან უნდა მიეღო შესაბამისი ზომები ასეთი ნების მკაფიოდ გამოსახატად და ეცნობებინა მეორე მოპასუხისათვის მის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების დატოვების თაობაზე. განსახილველ საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებებით სახელმწიფოს მხრიდან არ დასტურდება იმგვარ ქმედებათა განხორციელება ან/და ნების იმდაგვარი გამოვლენა, რაც შექმნიდა საფუძვლიანი ვარაუდის საფუძველს საიმისოდ, რომ დაზარალებულმა ვალი მხოლოდ პირველ მოპასუხეს აპატია. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც დავაზე მოპასუხეები სოლიდარულ მოვალეებს წარმოადგენდნენ, სოლიდარული პასუხისმგებლობის არსის გათვალისწინებით, რომელიც რეგლამენტირებულია სსკ-ის 467-ე მუხლში (ერთ-ერთი მოვალის მიერ ვალდებულების მთლიანად შესრულება ათავისუფლებს შესრულებისაგან დანარჩენ მოვალეებს) მეორე მოპასუხეც გათავისუფლდა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან.

19. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

20. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ.მ.მ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე