საქმე №ას-1376-2019 13 დეკემბერი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ს.მ–ა“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ბ.ყ–ა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შპს „ს.მ–ამ“ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ბ.ყ–ას (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ წყლის დატაცებით მიყენებული ზიანის – 24 525 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2015 წლის 18 ივნისს, 14:25 საათზე ინსპექტორმა, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 96-ე პრიმა მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, შეადგინა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი, რომლის შესაბამისად მოპასუხეს ადმინისტრაციული სახდელის სახით შეეფარდა ჯარიმა 250 ლარის ოდენობით თვითნებურად წყლის დატაცების ფაქტზე.

3. 2015 წლის 18 ივნისს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ადგილზე მოსარჩელის ინსპექტორმა შეადგინა სარწყავი წყლის დატაცებით მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის გაანგარიშების აქტი, რომლის მიხედვით ზიანმა 327 ჰა მიწის ნაკვეთის გასარწყავებაზე შეადგინა 24 525 ლარი.

4. ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი შესულია კანონიერ ძალაში. სამართალდამრღვევს იგი ჩაბარდა 2015 წლის 2 ივლისს, თუმცა ამ უკანასკნელს არ გაუსაჩივრებია.

5. 2015 წლის 21 ოქტომბერს მოსარჩელემ შეიტყო, რომ თბილისის სააღსრულებო ბიურომ აღნიშნული საქმე აღასრულა.

6. საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების ეროვნული კომისიის 2011 წლის 1 თებერვლის №2 დადგენილებით განისაზღვრა სამელიორაციო მომსახურების ტარიფები, კერძოდ, სამელიორაციო წყლის მომსახურების საფასური 1 ჰა ფართზე შეადგენს 75 ლარს. იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე მოსარჩელესთან ხელშეკრულების გარეშე მოიხმარდა სარწყავ წყალს 327 ჰა ფართზე, შესაბამისად, კომპანიას მიადგა ზიანი.

მოპასუხის პოზიცია:

7. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოსარჩელის გაანგარიშებასა და ზიანის არსებობას არ დაეთანხმა. 2015 წლის 2 ივლისს მას სამართალდარღვევის ოქმი არ ჩაბარებია. ექსპერტიზის გარეშეც შესაძლებელია იმ გარემოების დადგენა, რომ გზავნილის ჩაბარებაზე ხელმოწერა მოპასუხეს არ ეკუთვნის. მან არ იცოდა ოქმის შედგენის თაობაზე და მხოლოდ აღსრულების ეროვნული ბიუროდან შეტყობინების შემდეგ შეიტყო.

8. მოპასუხის საბანკო ანგარიშებზე ფიქსირდებოდა შეზღუდვა, შესაბამისად, იგი იძულებული იყო, სრულად გადაეხადა ჯარიმა, თუმცა აღნიშნული გარემოება არ ნიშნავს, რომ იგი დაეთანხმა ჯარიმას, წყლის დატაცების გამო.

9. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელის სარწყავი სისტემა მოუწესრიგებელია. არხებში წყლის გაშვების შემდეგ წყალი თავისთავად მიედინება მიმდებარე სარწყავ სისტემაში. აქტის შედგენის დროს ადგილზე არავინ იმყოფებოდა, რაც ასევე სადავოა

10. მხარემ მიუთითა, რომ ხელშეკრულება მოსარჩელესთან 327 ჰა ფართის გასარწყავებაზე არასდროს ჰქონია, არც ფაქტობრივად არის შესაძლებელი ამდენი ფართის გასარწყავება თავად რელიეფის გათვალისწინებით. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ ზიანის გაანგარიშება მის საკუთრებაში არსებულ მთლიან ფართზე უსაფუძვლოა.

11. მოპასუხის მითითებით, არ არსებობდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 992-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 14 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 ივლისის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

14. მოცემულ შემთხვევაში სარჩელზე დავის საგანს წარმოადგენს ზიანის ანაზღაურება. შესაბამისად, მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი და ამავე კოდექსის 408-ე მუხლი.

15. სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის/აპელანტის მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივ წინაპირობებთან დაკავშირებით დადგენილად მიიჩნია შემდეგ ფაქტობრივი გარემოებები:

16. 2014 წლის 12 ივნისს შპს „ს.გ.ს.ს.კ–ას“ და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მიმწოდებელი უზრუნველყოფდა მომხარებელს სამელიორაციო მომსახურების გაწევით, ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ 15 ჰა მიწის მორწყვის გეგმის შესაბამისად. მომხმარებელი უზრუნველყოფდა წყალგანაწილების კვანძში მიწოდებული წყლის რაციონალურად განაწილებას (მორწყვას) და მიმწოდებელთან ანგარიშსწორებას, ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურების გეგმის და საფასურის გადახდის გრაფიკის შესაბამისად.

17. სამელიორაციო მომსახურების გაწევის შესახებ 2015 წლის 10 ივლისის მოპასუხის განაცხადის 2015 წლის 31 ივლისის აქტის თანახმად, მოპასუხე წარმოადგენდა მოსარჩელე კომპანიის აბონენტს და იღებდა შესაბამის მომსახურებას (მიწების მორწყვა). აღნიშნული მომსახურების საფასურმა 2015 წლის ივლისში შეადგინა 1125 ლარი, რაც მოპასუხემ გადაიხადა 2015 წლის 29 ოქტომბერს.

18. სახელშეკრულებო ურთიერთობა მხარეთა შორის გაგრძელდა 2016 და 2017 წლებშიც, სამელიორაციო მომსახურების გაწევის შესახებ 2016 წლის 24 მარტის და 2017 წლის 20 მარტის განაცხადების საფუძველზე.

19. მოსარჩელე კომპანიის ქვემო ქართლის რეგიონის კომერციული ჯგუფის სპეციალისტის ახსნა-განმარტებითი ბარათის თანახმად, 2015 წლის 18 მაისს ზემო სამგორის ქვემო მაგისტრალურ არხზე დაიწერა ჯარიმა მოპასუხის სახელზე, რომელსაც საკუთრებაში გააჩნდა 327 ჰა მიწის ფართი. ვინაიდან იმ დროს ამ ტერიტორიაზე შედიოდა წყალი განაცხადის გარეშე, ვერ მოხერხდა მორწყული ტერიტორიის აზომვა და გამოიწერა ჯარიმა სრულ ფართზე. ამავე ახსნა-განმარტებითი ბარათის თანახმად, მოკვლევის შემდეგ გაირკვა, რომ 2015 წლის 18 მაისისთვის ფართი სრულად არ ირწყვებოდა და ირწყვებოდა მხოლოდ 15 ჰა. ამას ადასტურებს თვითონ ის ფაქტიც, რომ მიწის მეპატრონემ – მოპასუხემ, რომელსაც დაეწერა ჯარიმა, 2015 წლის 10 ივლისს გააკეთა მოსარჩელის მიმართ განაცხადი სამელიორაციო მომსახურების შესახებ, ხოლო 2016 წლის 24 მარტს 20 ჰა მიწის ფართზე.

20. მოპასუხეს საკუთრების უფლებით ეკუთვნის უძრავი ქონება.

21. 2015 წლის 18 ივნისის ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის თანახმად, მოპასუხის მიერ დაფიქსირდა წყლის მიტაცების ფაქტი, რაზეც ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 96⁴ მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, შპს ,,ს.გ.ს.ს.კ–იის“ უფლებამოსილი თანამშრომლის მიერ შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი. აღნიშნული აქტის თანახმად, მოპასუხე დაჯარიმდა 250 ლარით.

22. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2015 წლის 21 ოქტომბრის ცნობის თანახმად, შპს ,,ს.გ.ს.ს.კ–ის“ და მოპასუხის საქმეზე სააღსრულებო ფურცელი აღსრულდა.

23. მხარეთა ახსნა-განმარტებისა და საქმეზე წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეები სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ 2014 წლის 12 ივნისიდან 2015 წლის 12 ივნისამდე, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი შედგენილი იქნა 2015 წლის 18 ივნისს, რა დროსაც მოხდა წყლის მიწოდების შეწყვეტა, რომელიც განახლდა 2015 წლის 10 ივლისს და ხელშეკრულებაც გაგრძელდა 2015 წლის 10 ივლისიდან, შესაბამისად, მართლსაწინააღმდეგო ქმედების პერიოდი ასეთის არსებობის შემთხვევაში განისაზღვება 12 ივნისიდან 18 ივნისამდე (როდესაც შეწყდა წყლის მიწოდება) სულ 5 დღით. გარდა ამისა, მოწინააღმდეგე მხარის განმარტების თანახმად, მართალია, მის საკუთრებაში ირიცხება 327.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელიც გამოიყენება საძოვრად, თუმცა მასზე განთავსებულია შენობა-ნაგებობები, მეცხოველეობის ფერმის ფუნქციონერებისთვის. მოუწესრიგებელი სარწყავი სისტემის გამო, არხებში წყლის გაშვების შემდეგ, წყალი თავისთავად მიედინება მიმდებარე სარწყავ სისტემაში.

24. უდავოა 2015 წლის 18 ივნისს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის შედგენას მოპასუხე არ ესწრებოდა და, მისი განმარტებით, ფერმაში არავინ იმყოფებოდა. ამასთან, სარწყავი სისტემა მოუწესრიგებელია და წყალს გაშვებისას იგი თავისთავად მიედინება მიმდებარე სარწყავ სისტემაში, აგრეთვე, გაურკვეველია თუ რა ოდენობის მიწის ნაკვეთის მოირწყა, რადგან მოსარჩელე კომპანიის ქვემო ქართლის რეგიონის კომერციული ჯგუფის სპეციალისტის ახსნა-განმარტებითი ბარათის თანახმად, ვერ მოხერხდა მორწყული ტერიტორიის აზომვა და მის მიერ დაიწერა ჯარიმა სრულ ფართზე. ამავე ახსნა-განმარტებითი ბარათის თანახმად, მოკვლევის შემდეგ გაირკვა, რომ 2015 წლის 18 მაისისთვის ფართი სრულად არ ირწყვებოდა და ირწყვებოდა მხოლოდ 15 ჰა ფართი.

25. სსკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება ნებისმიერი ზიანი, მიყენებული მოქალაქის პიროვნების ან ქონებისათვის. ზიანში, პირველ რიგში, იგულისხმება, დაზარალებულის სუბიექტური სამოქალაქო უფლებების დარღვევის ქონებრივი შედეგები. ამასთან, დარღვეული უფლებები შეიძლება იყოს როგორც ქონებრივი, ისე პირადი ხასიათის. ზიანი შეიძლება გამოიხატოს დაზარალებულის ქონების განადგურებით ან დაზიანებით, დაზარალებულის მიერ გამომუშავების დაკარგვის ან შემცირებით და ა.შ. დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ყველა ქონებრივი დანაკარგი, როგორც რეალური, ასევე, გაშვებული მოგება. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია არა ზიანის მიმყენებლის დასჯისაკენ, არამედ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაკენ, რომელიც არსებობდა უფლების ხელყოფამდე. მიყენებული ზიანის ოდენობის მტკიცების ტვირთი კი აწევს დაზარალებულს.

26. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 992-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარი და სტაბილური პრაქტიკა. მითითებული ნორმის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. სამოქალაქო კოდექსის ზემოთ მოხმობილი ნორმა განსაზღვრავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის, კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოვალის ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედებით გამოწვეული უშუალო შედეგი.

27. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. შესაბამისად, დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენის გზით ამტკიცოს, რომ არსებობს სამივე ზემოაღნიშნული წინაპირობა. მოსარჩელის მიერ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის შემდეგ საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება მოპასუხის ვალდებულებაა, რისი შეუსრულებლობაც მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.(სუსგ ას-72-72-2018)

28. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 105-ე მუხლით და განმარტა, რომ მტკიცებულებათა შეფასებას სასამართლო ახდენს ორი თვალსაზრისით, მათი სარწმუნოობის და არასარწმუნოობის თვალსაზრისით და იმის მიხედვით, თუ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელ ფაქტს ადასტურებს ეს მტკიცებულება. მტკიცებულებათა შეფასება მოსამართლის შინაგანი რწმენით არ ნიშნავს სრულიად უანგარიშგებო დასკვნების გაკეთების უფლებას. სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში უნდა მიუთითოს მოსაზრებაზე, რის გამოც მან ზოგიერთი მტკიცებულება ცნო უტყუარად, ხოლო სხვები სარწმუნოდ. მტკიცებულებათა შეფასება ხორციელდება შემდეგი პრინციპების დაცვით: 1. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით; 2. მტკიცებულებები ფასდება ყოველმხრივ, სრულად (სრული მოცულობით) და მიუკერძოებლად (ობიექტურად); 3. მტკიცებულებათა შეფასებაში სასამართლო თავისუფლება, მისი დამოუკიდებლობა ფაქტისა და უფლების შესახებ საკითხის გადაწყვეტაში უზრუნველყოფილია შემდეგი პრინციპით: არავითარ მტკიცებულებას სასამართლოსათვის არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ნებისმიერი მტკიცებულება სასამართლომ შეიძლება უარყოს და ან პირიქით, მიიღოს, თუ მტკიცებულების ობიექტური შინაარსი შეესაბამება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. საპროცესო კანონმდებლობით თითოეულ მხარეს ევალება წარადგინოს საკუთარი პოზიციის გასამყარებლად ისეთი მტკიცებულებები, რომელიც მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტის შესატყვისად, აძლევს შესაძლებლობას, კონკრეტული გარემოება თუ ფაქტი დაადასტუროს.

29. ზემოაღნიშნულ ნორმათა ანალიზის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ მოპასუხის ქმედება იყო არამართლზომიერი, ამ ქმედებამ გამოიწვია ზიანი, მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი. (შეად. სუსგ საქმე ას-218-2019(ბ) მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ სათანადო მტკიცებულების წარდგენის გზით ვერ დაადასტურა ვერც ერთი ზიანის დაკისრების მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობა, ასეთ ვითარებაში კი, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზიანის ანაზღაურების საფუძვლები არ არსებობდა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

30. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

31. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს სახელმწიფოს 100%-იან წილობრივ კომპანიას, რომელიც მთელი საქართველოს მასშტაბით ახორციელებს საირიგაციო და სადრენაჟე მომსახურებას, წყალმომხმარებლებთან სარწყავი წყლის მიწოდების შესახებ ხელშეკრულების გაფორმების პირობებში.

32. აღნიშნული მომსახურების სრულფასოვნად და სრულყოფილად აბონენტებისათვის მიწოდებისათვის მოსარჩელე ყოველწლიურად ახდენს მის სარგებლობაში არსებული სარწყავი ინფრასტრუქტურის მოვლას, შენახვას, პატრონობას, რეაბილიტაციას, რაშიც საკმაოდ სოლიდურ თანხას ხარჯავს.

33. საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2011 წლის 1 თებერვლის №2 დადგენილებით განისაზღვრა სამელიორაციო მომსახურების ტარიფები, რომლის მიხედვითაც სამელიორაციო მომსახურებაზე ირიგაცია 1 ჰა ფართზე შეადგენს 75 ლარს.

34. საქართველოს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექის 96-ე მე-4 პრიმა მუხლისა და საქართველოს სოფლის მეურნეობის ინისტრის 2010 წლის 15 ივნისის №2-89 ბრძანების და ამავე ბრძანებაში 2011 წლის 7 აპრილის №2-55 ბრძანებით შეტანილი ცვლილებების თანახმად, მოსარჩელე უფლებამოსილია, გამოავლინოს სარწყავი წყლის დატაცებით (განაცხადის გარეშე მოხმარება) ფაქტები და ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის შედგენით დამრღვევ ფიზიკურ ან/და იურიდიულ პირს შეუფარდოს ადმინისტრაციული სახდელი.

35. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას მხედველობაში არ მიიღო არც აღნიშნული უდავო ფაქტობრივი გარემოებები და არც საქმეზე მტკიცებულების სახით დართული უდავო ფაქტობრივი გარემოება – ძალაში შესული 2015 წლის 18 ივნისს მოპასუხის მიმართ შედგენილი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი, რომელიც მხარეს არც კომპანიაში და არც სასამართლოში არ გაუსაჩივრებია, რითაც მან აღიარა სამართალდარღვევის ჩადენის ფაქტი, აღნიშნულის შედეგად კი იგი, როგორც სამართალდამრღვევი, ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა მისი არამართლზომიერი, ბრალეული ქმედების შედეგად კომპანიისათვის მიყენებული ზიანი სრულად.

36. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას არ გაითვალისწინა მოსარჩელის მიერ საქმეზე დართული მტკიცებულება ვიდეომასალის სახით, სადაც ნათლად ჩანს, რომ მოპასუხეს საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის შედგენის დროს ნამდვილად მთლიანად ირწყვებოდა.

37. სააპელაციო სასამართლომ უდავო ფაქტობრივ გარემოებად შეაფასა ის ფაქტი, რომ სამართალდარღვევის ოქმის შედგენის დროს მოპასუხე ადგილზე არ იმყოფებოდა, რაც არც მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია. აღნიშნული დაფიქსირებულია კიდეც ოქმში, თუმცა სასამართლო ვერ განმარტა, თუ რა მნიშვენლოვანი გარემოების ხელშემშლელი ან პირიქით ხელშემწყობი შეიძლება ყოფილიყო მოპასუხის ადგილზე ყოფნა ან არყოფნა.

38. ცალსახაა, რომ არსებობს უმოქმედობით ჩადენილი მართსაწინააღმდეგო ქმედება, ვინაიდან, როგორც სასამართლოსათვის პროცესის მიმდინარეობისას გახდა ცნობილი, მოპასუხემ იცოდა, რომ მის ნაკვეთში წყალი მიედინებოდა, მაგრამ მან არაფერი იმოქმედა აღნიშნულის შესაჩერებლად.

39. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ როგორც მოსარჩელემ სასამართლო პროცესზე აღნიშნა, მოსარჩელე ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს ასევე უწევს ე.წ „სადრენაჟე“ მომსახურებას იმ შემთხვევაში, როდესაც იტბორება ესა თუ ის ნაკვეთი, ხოლო მოპასუხეს არც წერილობით და არც ზეპირად არ მიუმართავს კომპანიისათვის მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთში ჭარბი წყლის მოცილების მოთხოვნით, შესაბამისად, მას ხელს აძლევდა მის ნაკვეთში წყლის დინება, რომელიც, მართალია, როგორც თავად ამტკიცებს, მისი ბრალით არ იყო გამოწვეული, თუმცა ცალსახაა, რომ სწორედ მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედების – ხელშეკრულების გარეშე წყლის მოხმარების შედეგად მოსარჩელეს მიადგა 24 525 ლარის ზიანი.

40. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ, ერთი მხრივ, მიუთითა, რომ მოსარჩელემ სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით ვერ შეძლო სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით დაემტკიცებინა აღნიშნულ ქმედებაში (სარწყავი წყლის დატაცებით მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზიანში) მოპასუხის ბრალეულობა, ხოლო, მეორე მხრივ, არ გამორიცხა მოპასუხის მიერ სამართალდარღვევის ჩადენის ფაქტი, ასევე, თავად მოპასუხის განმარტებაზე დაყრდნობით საეჭვოდ გახადა მხოლოდ და მხოლოდ გასარწყავებული ნაკვეთის ფართი და, სამართალდარღვევამდე და მას შემდეგ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების შესაბამისად, –მართსაწინაარმდეგო ქმედების პერიოდი. არც ზიანის ოდენობა და არც ის ფაქტი, რომ 2015 წლის 18 ივნისს მხარეთა შორის არ არსებობდა სარწყავი წყლის მიწოდების შესახებ ხელშეკრულება არ არის სადავო, ვინაიდან მოსარჩელე მხარის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებიდან – როგორც ზიანის გაანგარიშების აქტიდან, ისე ვიდეომასალიდან ნათლად ჩანს, რომ 2015 წლის 18 ივნისს მოპასუხის ნაკვეთში ნამდვილად მიედინებოდა წყალი და ირწყვებოდა სრული ფართი. რაც შეეხება მხარეთა შორის 2015 წლის 18 ივნისს ხელშეკრულების არარსებობის ფაქტს, აღნიშნული არც სამართალდამრღვევის მხრიდან გამხდარა სადავო. აღნიშნული გარემოებები სააპელაციო პალატას მხედველობაში არ მიუღია, არამედ გაიზიარა მოწმის ახნა-განმარტებითი ბარათი, რომელიც მან შეადგინა სამართალდარღვევის ფაქტის დაფიქსირებიდან ერთი წლის შემდეგ. აღნიშნული კი გამორიცხავდა მის მიერ ერთი წლის წინ ნანახი სურათის სრულად აღდგენას.

41. ამასთან, ზიანის დაანგარიშება ხდება არა კონკრეტული ფიზიკური თუ იურიდიული პირის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის სრული მოცულობის ოდენობით, არამედ რეალურად გასარწყავებულ ფართზე „ჯპს-ს“ მონაცემების მიხედვით. როგორც პირველი ინსტანციის ასევე სააპელაციო სასამათლოში მოსარჩელე მხარის მიერ არართხელ იქნა განმარტებული ზიანის დაანგარიშებსი ეს წესი, რაც სასამართლოს მხედველობაში არ მიუღია.

42. სსკ-ის 992-ე მუხლის საფუძველზე კასატორმა მიიჩნია, რომ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის მართალსაწინააღმდეგო ქმედებას – სარწყავი წყლის დატაცებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ხელშეკრულების არარსებობისას მოსარჩელემ ვერ მიიღო ის შემოსავალი, რაც უნდა მიეღო მხარეთა შორის ხელშეკრულების არსებობის პირობებში, შესაბამისად, არსებობს ყველა ის აუცილებელი კომპონენტი – ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმდება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, რომელიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის.

43. კასატორის მოსაზრებით, მოპასუხემ სათანადოდ ვერ დაამტკიცა მისი ბრალეულობის არარსებობა მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ნაწილში. მოსარჩელემ კი, სათანადო მტკიცებულბების წარდგენის გზით შეძლო მისი პოზიციის გამყარება. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული არ გაითვალისწინა.

44. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

45. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

46. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

47. მხარეები სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ 2014 წლის 12 ივნისიდან 2015 წლის 12 ივნისამდე, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი შედგენილი იქნა 2015 წლის 18 ივნისს, რა დროსაც მოხდა წყლის მიწოდების შეწყვეტა, რომელიც განახლდა 2015 წლის 10 ივლისს და ხელშეკრულებაც გაგრძელდა 2015 წლის 10 ივლისიდან, შესაბამისად, მართლსაწინააღმდეგო ქმედების პერიოდი ასეთის არსებობის შემთხვევაში განისაზღვება 12 ივნისიდან 18 ივნისამდე (როდესაც შეწყდა წყლის მიწოდება) სულ 5 დღით. გარდა ამისა, მოწინააღმდეგე მხარის განმარტების თანახმად, მართალია, მის საკუთრებაში ირიცხება 327.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელიც გამოიყენება საძოვრად, თუმცა მასზე განთავსებულია შენობა-ნაგებობები, მეცხოველეობის ფერმის ფუნქციონერებისთვის. მოუწესრიგებელი სარწყავი სისტემის გამო, არხებში წყლის გაშვების შემდეგ, წყალი თავისთავად მიედინება მიმდებარე სარწყავ სისტემაში.

48. უდავოა, რომ 2015 წლის 18 ივნისს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმის შედგენას მოპასუხე არ ესწრებოდა და, მისი განმარტებით, ფერმაში არავინ იმყოფებოდა. ამასთან, სარწყავი სისტემა მოუწესრიგებელია და წყალს გაშვებისას იგი თავისთავად მიედინება მიმდებარე სარწყავ სისტემაში, აგრეთვე, გაურკვეველია თუ რა ოდენობის მიწის ნაკვეთის მოირწყა, რადგან მოსარჩელე კომპანიის ქვემო ქართლის რეგიონის კომერციული ჯგუფის სპეციალისტის ახსნა-განმარტებითი ბარათის თანახმად, ვერ მოხერხდა მორწყული ტერიტორიის აზომვა და მის მიერ დაიწერა ჯარიმა სრულ ფართზე. ამავე ახსნა-განმარტებითი ბარათის თანახმად, მოკვლევის შემდეგ გაირკვა, რომ 2015 წლის 18 მაისისთვის ფართი სრულად არ ირწყვებოდა და ირწყვებოდა მხოლოდ 15 ჰა ფართი.

49. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

50. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

51. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმათაგან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში, მაშინ როცა სხვა ფორმების გამოყენებაზე პირდაპირ უთითებს კანონი ან ხელშეკრულება კონკრეტული სამართალდარღვევისას. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, პასუხისმგებლობა ერთი კონტრაჰენტისა მეორეს წინაშე, სამართალდამრღვევისა – დაზარალებულის წინაშე, დაკავშირებულია არა პიროვნული თავისუფლების ბოჭვასთან, როგორც ისტორიულ წარსულში, არამედ მოვალის მხოლოდ ქონების შემცირებასთან.

52. ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებულ პირზე დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ჰქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალეზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. ამ შემადგენლობის ელემენტებია: სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი.

53. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი(ე.წ. „გენერალური დელიქტი“).

54. სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

55. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. არაქონებრივი ზიანი ეტიმოლოგიურად მორალური ზიანის იდენტურია. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

56. როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადექვატურობა.

57. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.

58. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. თუ მიზეზობრივი კავშირი სახეზეა, არსებული ზიანი ანაზღაურდება სრულად, მიუხედავად იმისა, თუ რა ოდენობისაა ეს ზიანი ან რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობა დამდგარ შედეგში. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როდესაც კრედიტორი თავადაც არის პასუხისმგებელი დამდგარი შედეგისათვის (სსკ-ის 415-ე მუხლი;) პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია.

59. ბრალი სამართალდარღვევის შემადგენლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტური ელემენტია. ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განასკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში. სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (dolus) და გაუფრთხილებლობა (culpa), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია (26.07.2019წ. საქმე №ას-862-2019).

60. მითითებული ნორმა განსაზღვრავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის, კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოვალის ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედებით გამოწვეული უშუალო შედეგი.

61. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. შესაბამისად, დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება, სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენის გზით ამტკიცოს, რომ არსებობს სამივე ზემოაღნიშნული წინაპირობა.

62. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

63. მტკიცების ტვირთზე მითითებას აკეთებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

64. მტკიცების ტვირთი – ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

65. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

66. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

67. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

68. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) (22.03.2019წ. საქმე №ას-1919-2018).

69. მოცემულ შემთხვევაში კასატორმა მიიჩნია, რომ საკმარისი მტკიცებულებები წარადგინა სასარჩელო განცხადებაში დაფიქსირებული იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ მოპასუხემ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მიაყენა მატერიალური ზიანი.

70. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელემ სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით ვერ დაადასტურა სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა.

71. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის მოსაზრება, რომ სააპელაციო პალატას არ უნდა გაეზიარებინა მოწმის ახსნა-განმარტება, რადგან მის მიერ აღწერილი მოვლენებიდან გასულია წელიწადზე მეტი ვადა.

72. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღწერილი მოვლენის შემდეგ გარკვეული დროის გასვლა არ წარმოადგენს იმის ცალსახა წინაპირობას, რომ სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღოს მოწმის განმარტება.

73. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

74. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

75. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

76. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

77. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

78. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2019 წლის 9 სექტემბერს №684 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1226,25 ლარის 70% – 858,38 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ს.მ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „ს.მ–ას“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2019 წლის 9 სექტემბერს №684 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1226,25 ლარის 70% – 858,38 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური