საქმე №ას-1513-2019 16 დეკემბერი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – სს ,,ს.რ–ა“ (მოპასუხე)

მეორე კასატორი – გ.ნ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 მაისის განჩინება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

მეორე კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. გ.ნ–მა (შემდეგში - მოსარჩელე ან დასაქმებული ან მეორე კასატორი) სარჩელი აღძრა სს ,,ს.რ–ის“ (შემდეგში - მოპასუხე ან მოპასუხე ორგანიზაცია ან დამსაქმებელი ან პირველი კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: ა) მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ მოპასუხის 2016 წლის 26 ივლისის N323 ბრძანების ბათილად ცნობა; ბ) მოპასუხეზე კომპენსაციის სახით 36 000 ლარის დაკისრება (იხ. დაზუსტებული მოთხოვნა - სასამართლო სხდომის ოქმი 13:02:40); გ) მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება ყოველთვიურად 1500 ლარის ოდენობით მისი გათავისუფლებიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; დ) მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ხელფასის ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის 0.07% ოდენობით პირგასამტეხლოს გადახდა, მისი სამსახურიდან გათავისუფლების დღიდან, სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე.

2. სარჩელში მითითებულია, რომ მოსარჩელე 1989 წლიდან მუშაობდა მოპასუხე ორგანიზაციაში. 2015 წლის 23 ივლისის N1952 ბრძანების საფუძველზე დასაქმდა სალიანდაგო დეპარტამენტში უვადო შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე. 2016 წლის 22 ივლისს დამსაქმებელი ორგანიზაციის დირექტორთა საბჭოს დადგენილებით, მოსარჩელის სტრუქტურულ ერთეულში განხორციელებული რეორგანიზაციის შედეგად, დამტკიცდა ახალი საშტატო განრიგი, რომლითაც მოსარჩელის საშტატო ერთეული დარჩა უცვლელი, თუმცა, 2016 წლის 26 ივლისის N323 ბრძანებით იგი გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან კომპანიაში ჩატარებული რეორგანიზაციის მოტივით, რაც მოსარჩელის მოსაზრებით, უკანონოა.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელესთან დადებული შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდგომში - სშკ-ი) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძვლით. 2016 წლის 14 ივლისის N1/27 დირექტორთა საბჭოს დადგენილებით დამსაქმებელ ორგანიზაციაში ჩატარდა რეორგანიზაცია და სტრუქტურული ცვლილებები, რის გამოც, დამტკიცდა ახალი სტრუქტურა და საშტატო განრიგი, რომლის მიხედვითაც 7 საშტატო ერთეული გაუქმდა. შესაბამისად, აღნიშნული რეორგანიზაციული ცვლილებების საფუხველზე მოხდა მოსარჩელის გათავისუფლება. მოსარჩელეს მიღებული აქვს 2 თვის კომპენსაციაც.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე ორგანიზაციის ინფრასტრუქტურის დირექტორის 2016 წლის 26 ივლისის N323 ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაცია - 33000 ლარი.

5. საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის გათავისუფლება სამსახურიდან რეორგანიზაციის საფუძვლეზე მითითებით უკანონო იყო, რის გამოც, პირველი სასარჩელო მოთხოვნა (იხ., ამ განჩინების პ.1) ბრძანების ბათილად ცნობის შესახებ უნდა დაკმაყოფილებული. რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობას, სასამართლომ მხედველობაში მიიღო რომ დასაქმებული ყოველთვიური ანაზღაურება თვეში 1500 ლარს შეადგენდა და ამასთან, დასაქმებულს წინასწარ აღებული ჰქონდა 2 თვის შრომის ანაზღაურება კომპენსაციის სახით. შესაბამისად, დამსაქმებელს კომპენსაცია დაეკისრა 24 თვის ხელფასის ოდენობით, რაც შეადგენს 33 000 ლარს. სასამართლომ უარყო სარჩელის მოთხოვნა იძულებითი განაცდურის ნაწილში, ვინაიდან მიიჩნია, რომ კომპენსაციისა და იძულებითი განაცდურის ერთდროულად დაკისრება დაუშვებელი იყო. ამასთანავე, უარყოფილი იქნა მოთხოვნა სშკ-ის 31.3 ნაწილის მიხედვით ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისთვის პირგასამტეხლოს 0.07%-ის დაკისრების შესახებ, ვინაიდან მხარეები ერთმანეთთან არ იმყოფებოდნენ შრომით სამართლებრივ ურთიერთობაში.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - სარჩელის სრულად უარყოფა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 მაისის განჩინებით არცერთი სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილება.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელე 1989 წლიდან მუშაობდა მოპასუხე ორგანიზაციაში, ხოლო 2015 წლის 23 ივლისის ბრძანება N1952-ის საფუძველზე დასაქმებული იყო სალიანდაგო დეპარტამენტში, ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახურის საცავ ტყე-ნარგავთა ბაზის მთავარი მექანიკოსის თანამდებობაზე უვადო შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე. მოსარჩელის შრომითი ანაზღაურება შეადგენდა ყოველთვიურად 1500 ლარს.

9. მოპასუხე ორგანიზაციაში, 2016 წლის 14 ივლისის N1/27 დირექტორთა საბჭოს დადგენილებით ინფრასტრუქტურის ფილიალის სალიანდაგო დეპარტამენტის საცავ ტყე-ნარგავთა ბაზა გადაიქმნა დამოუკიდებელ სტრუქტურულ ერთეულად. 2016 წლის 19 ივლისს მოპასუხის დირექტორთა საბჭოს დადგენილებით დამტკიცდა სალიანდაგო მეურნეობის ახალი დებულება, ხოლო იმავე დირექტორთა საბჭოს 2016 წლის 22 ივლისის დადგენილებით საცავ ტყე-ნარგავთა ბაზაში გამოცხადდა რეორგანიზაცია, რა დროსაც, ბაზა გახდა დამოუკიდებელი სტრუქტურული ერთეული, შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა ,,საცავ ტყე-ნარგავთა სამმართველო“, რის შემდეგაც დამტკიცდა ახალი საშტატო განრიგი.

10. 2016 წლის 26 ივლისს მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის არსებული შრომითი ურთიერთობა შეწყდა.

11. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივად მოაწესრიგა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომელიც განსაზღვრავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლების ამომწურავ ჩამონათვალს, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, დაუშვებელია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა სხვა საფუძვლით, გარდა პირველი ნაწილით გათვალისწინებულისა.

12. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთება მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების არამართლზომიერებასთან დაკავშირებით, რადგან მიიჩნია, რომ დამსაქმებელმა თავისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ დაადასტურა დასაქმებულის გათავისუფლების აუცილებლობა.

13. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა დამსაქმებელმა დააფუძნა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მოპასუხე ორგანიზაციაში 2016 წლის 14 ივლისის N1/27 დირექტორთა საბჭოს დადგენილებით ინფრასტრუქტურის ფილიალის სალიანდაგო დეპარტამენტის საცავ ტყე-ნარგავთა არსებული ბაზა გარდაიქმნა დამოუკიდებელ სტრუქტურულ ერთეულად. 2016 წლის 19 ივლისს მოპასუხის დირექტორთა საბჭოს დადგენილებით დამტკიცდა იგივე სალიანდაგო მეურნეობის ახალი დებულება, ხოლო იმავე დირექტორთა საბჭოს 2016 წლის 22 ივლისის დადგენილებით საცავ ტყე-ნარგავთა ბაზაში გამოცხადდა რეორგანიზაცია, რა დროსაც, ბაზა გახდა დამოუკიდებელი სტრუქტურული ერთეული, შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა ,,საცავ ტყე-ნარგავთა სამმართველო“, რის შემდეგაც დამტკიცდა ახალი საშტატო განრიგი.

14. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი იქნა, რომ რეორგანიზაციის შედეგად, მოპასუხეს არ შეუქმნია ახალი სამსახური, რომელიც არ არსებობდა რეორგანიზაციამდე. ამის ნაცვლად დასტურდებოდა, რომ ბაზა გახდა დამოკიდებელი სტრუქტურული ერთეული და შეეცვალა სახელწოდება. ამასთან, შემცირდა შტატები. მოპასუხემ მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ აღნიშნულ სამსახურში არ შეიძლებოდა დასაქმებულიყო მოსარჩელე, კერძოდ, რომ მოსარჩელეს არ გააჩნდა შესაბამისი კომპეტენცია ემუშავა რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილ სამსახურში. ამასთან, მოპასუხეს არ წარმოუდგენია მტკიცებულება იმასთან დაკავშირებით, რომ ახალ სამსახურში დასაქმებული ახალი კადრი იყო უფრო კომპეტენტური და შესაბამისი კვალიფიკაციის მქონე მოსარჩელესთან შედარებით.

15. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იმ მოცემულობაშიც, რომ რეორგანიზაცია კანონიერია, მოპასუხე ვალდებული იყო დაესაბუთებინა სასამართლოსათვის მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, თუ რატომ მიანიჭა უპირატესობა სხვა ახალ თანამშრომელს და არა მოსარჩელეს, რომლებიც წლების განმავლობაში მუშაობდა მოპასუხე კომპანიაში. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელეებთან შრომით ურთიერთობის შეწყვეტა ეწინააღმდეგება საქართველოს შრომის კოდექსის მოთხოვნებს, რაც მისი ბათილად ცნობის განმაპირობებელი გარემოება იყო.

16. დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემდეგ კი, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ხელშეკრულების შეწყვეტის ბათილობის პირობებში, უფლებრივი რესტიტუციის სამი მექანიზმია გათვალისწინებული: კერძოდ, პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენა, ტოლფასს თანამდებობაზე დასაქმება, ან კომპენსაცია (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 27 აპრილის Nას-588-556-2014 განჩინება, იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 30 აპრილის Nას-902-864-2014 განჩინება). სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 409-ე მუხლის მიხედვით, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია, ან ამისთვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. მოცემულ შემთხვევაში, უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზად - მართებულად დადგინდა დარღვეული უფლების რესტიტუცია კონკრეტული თანხით - 33 000 ლარის ანაზღაურებით (24 თვის შრომის ანაზღაურება დარიცხული ოდენობით).

17. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით პირველი საკასაციო საჩივარი წარადგინა დამსაქმებელმა, ასევე სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმებასა და სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილების მოტივით, მეორე საკასაციო საჩივარი წარადგინა დასაქმებულმა.

18. პირველი საკასაციო საჩივარი აგებულია შემდეგ მოსაზრებებსა და სავარაუდო დარღვევებზე:

19. პირველი კასატორის მოსაზრებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული პირობების დარღვევით, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი და ამასთან, სსსკ-ის 105-ე მუხლის უგულებელყოფით არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებსა და მხარეთა ახსნა-განმარტებებს. პირველი კასატორის აზრით, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე მართლზომიერად განხორცილედა, რადგან სახეზე იყო დამსაქმებლისთვის საჭირო რეორგანიზაციული ცვლილებების განხორციელება, რომლის საფუძველზეც აუცილებელი გახდა მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნა, კერძოდ, მოსარჩელე მუშაობდა მოპსუხე ორგანიზაციაში ინფრასტრუქტურის ფილიალის სალიანდაგო დეპარტამენტის აღმოსავლეთ სალიანდაგო სამმართველოს, საცავ ტყე-ნარგავთა ბაზაში მთავარი მექანიკოსის პოზიციაზე. მოპასუხე ორგანიზაციის დირექტორთა საბჭორს 2016 წლის 14 ივლისის N1/37 დადგენილებით, ინფრასტრუქტურის ფილიალის სალიანდაგო დეპარტამენტის საცავ ტყე-ნარგავთა ბაზა გარდაიქმნა დამოუკიდებელ სტრუქტურულ ერთეულად - საცავ ტყე-ნარგავთა სამმართველოდ, რეორგანიზაციის შედეგად, დამტკიცდა მოპასუხე დაწესებულების ინფრასტრუქტურის ფილიალის სალიანდაგო დეპარტამენტის საცავ ტყე-ნარგავთა სამმართველოს სტრუქტურა და ახალი საშტატო განრიგი, რომლის მიხედვითაც გაუქმდა 7 საშტატო ერთეული. პირველი კასატორის აზრით კი, ასეთი სახის რეორგანიზაციული ცვლილება სავსებით საკმარისია იმისათვის, რომ აღნიშნული ქმედება სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით მოწესრიგებულ საკითხად დაკვალიფიცირდეს და მოსარჩელის სამსახურიდან გაშვება მართლზომიერად ჩაითვალოს. ამასთან, რეორგანიზაციის შემდგომ ჩამოყალიბებული საცავ ტყე-ნარგავთა სამმართველოს მთავარი მექანიკოსის სამუშაო აღწერილობა სრულად განსხვავებულია. შესაბამისად, სამუშაოს სახე და სპეციფიკა არაა მსგავსი იმისა, როგორ სამუშაოსაც მოსარჩელე ახორციელებდა, ამიტომ პირველი კასატორის მტკიცებით, მისი სამსახურიდან დათხოვნა ამ კუთხითაც მართლზომიერად მოხდა.

20. მეორე საკასაციო საჩივარი აგებულია შემდეგ მოსაზრებებსა და სავარაუდო დარღვევებზე:

21. მეორე კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის მიერ არასწორად განმარტებულ სშკ-ის 31-ე მუხლს. მეორე კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია ხელშეკრულების შეწყვეტა ბათილად, რაც იმას უნდა ნიშნავდეს, რომ შრომის ხელშეკრულება ისევ ძალაშია და შესაბამისად, შრომის ანაზღაურება უნდა მოხდეს იმ დროის მიმდინარეობაშიც, როდესაც შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის ბრძანება გაიცა, ამიტომ, მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორის აზრით, მოხდა გადახდის შეყოვნება, რასაც ადგილი არ ექნებოდა მოპასუხის კეთილსინდისიერების შემთხვევაში. ამრიგად, სახეზეა მოპასუხის ბრალეულობა და მოსარჩელეს წარმოეშვა უფლება მიიღოს დამსაქმებლისგან გადახდის შეყოვნებისთვის შესაბამისი ანაზღაურება.

22. მეორე კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ სააპელაციო ინსტანციის მიერ არასწორად იქნა განმარტებული სშკ-ის 38-ე მუხლის მერვე ნაწილი, რადგან სასამართლოს აზრით, მუშაკის სამსახურში აღუდგენლობისას, მას ეკუთვნის მხოლოდ კომპენსაცია და არა განაცდური, ანუ მიუღებელი შრომის ანაზღაურება. აღნიშნულ მოსაზრებას ვერ იზიარებს მეორე კასატორი და მიუთითებს, რომ თუ კი დასაქმებულს ობიექტურად შეეძლო საქმიანობა, მაგრამ დამსაქმებლის ბრალეულობით თავის ვალდებულებას ვეღარ ახორციელებდა, მიუთითებს მხოლოდ და მხოლოდ დამსაქმებლის ბოროტ ნებაზე, რომელიც არაა დაფუძნებული არანაირ გამართლებასა თუ სამართლებრივ ნორმაზე.

23. მეორე საკასაციო საჩივარში ასევე მითითებულია, რომ კომპენსაციის მიზანია სამსახურიდან გაშვებული თანამშრომლის მიერ საკუთარი მდგომარეობის შენარჩუნების შესაძლებლობა იმ მომენტამდე, სანამ იგი ახალ სამსახურს არ დაიწყებს. მიუხედავად ამისა, არასწორად მოხდა კომპენსაციის განმარტება და მეორე კასატორმა თავისივე მოსაზრებით უსაფუძვლოდ დაკარგა შესაძლებლობა მიეღო კომპენსაცია. ამიტომ, მისი მოთხოვნა ამ ნაწილის სრულად დაკმაყოფილებაა.

სამოტივაციო ნაწილი:

24. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით პირველი საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2019 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით მეორე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

25. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ ორივე საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

26. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი კასატორი სადავოდ ხდის დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების (2016 წლის 26 ივლისის N323 ბრძანება) ბათილობის საფუძვლის არსებობასა და კომპენსაციის გადახდის მოვალეობას. შესაბამისად, საკასაციო შედავებას აფუძნებს შრომითი ხელშეკრულების მართლზომიერი შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს - სშკ-ის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტს, რომელიც დამსაქმებელს აძლევს უფლებას, შრომითი ხელშეკრულება შეწყვიტოს თუ კი არსებობს ,,ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას“, კერძოდ, საჩივარში მითითებულია, რომ მოხდა საწარმოს რეორგანიზაცია, რის საფუძველზეც აუცილებელი გახდა დამსაქმებელს დასაქმებულთან შეეწყვიტა ხელშეკრულება. ამასთანავე, პირველი კასატორი ხაზს უსვამს, რომ ახლად შექმნილი სამმართველოს ფუნქციონალური ასპექტები განსხვავდება მეორე აპელანტის მუშაობის პერიოდში არსებული სამმართველოს საქმიანობის სპეციფიკისგან. შესაბამისად, მოსარჩელე ვერ პასუხობს იმ მოთხოვნებს, რაც დღეს არსებული სამმართველოს სტანდარტებში შედის, ამიტომ დამსაქმებლის მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა მართლზომიერად მოხდა და უკანონოდ არ უნდა იქნეს მიჩნეული.

27. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის მიერ წარმოდგენილი შედავება იდენტურია ამ განჩინებაშივე მითითებული მისივე სააპელაციო საჩივრის არგუმენტისა, რომელსაც ამომწურავად გაეცა პასუხი სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით. შესაბამისად, საკასაციო პალატა კასატორის პრეტენზიას არ იზიარებს.

28. როგორც აღინიშნა, განსახილველი პირველი საკასაციო საჩივარი დაფუძნებულია საქართველოს ორგანული კანონის, საქართველოს სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტზე, რომელიც დამსაქმებელს აძლევს უფლებას, შრომითი ხელშეკრულება შეწყვიტოს თუ კი არსებობს ,,ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას“.

29. საქართველოში შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა მოწესრიგებულია საქართველოს სშკ-ის 37-ე და 38-ე მუხლებით. რომელთაგან, პირველი მოიცავს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს, ხოლო მეორე არეგულირებს შეწყვეტის პროცესუალურ მხარეს. აღნიშნული მუხლების კუმულაციური საფუძვლით შეგვიძლია ვთქვათ, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისსას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიური ვალდებულება წარმოადგენს იმას, რომ დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 37-ე და 38-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი ,,შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლი წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენების აღკვეთის საკანონმდებლო იმპერატივს, რომლის მიხედვითაც, აკრძალულია უფლების ბოროტად გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. აღნიშნული ნორმაცია სშკ-ის შესაბამის ნორმებთან ერთად ქმნის საკანონმდებლო რეგულირების იმ ბადეს, რომელიც ერთის მხრივ იცავს დასაქმებულს - გაუმართლებლად არ მოხდეს მისი გათავისუფლება და მეორე მხრივ - დამსაქმებელს - შრომითი ურთიერთობის დარღვევისათვის დაითხოვოს თანამშრომელი. ასე, რომ აღნიშნული ნორმები ქმნიან მოქმედების იმ ჩარჩოს, რომლის ფარგლებშიც შესაძლებელია გამართლებული იყოს როგორც პირის სამსახურიდან დათხოვნა, ისე სამსახურში აღდგენა, თუმცა აღნიშნული შედეგების რეალიზებისთვის აუცილებელია ყურადღება გამახვილდეს მტკიცების ტვირთზე, რადგან სამოქალაქო სამართლებრივი მტკიცების კლასიკური ტვირთი შრომის დავებში სპეციფიკურადაა წარმოჩენილი და ხშირ შემთხვევაში მიმართულია ერთგვარად ,,სუსტი მხარის“ ანუ დასაქმებულის პროცესუალური თანადგომისაკენ, თუმცა, ეს არ უნდა მივიჩნიოთ შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად, რადგან ასეთი ტიპის დავებში სწორედ რომ უთანასწორო დამოკიდებულებაში მყოფი სუბიექტების ერთგვარი პროცესუალური გათანაბრება ხდება მის ოპონენტთან. აქედან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის ფარგლებში, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტის ფაქტობრივი გარემოების არსებობის მტკიცების ტვირთი გადადის არა დასაქმებულზე არამედ დამსაქმებელზე, რომელმაც უნდა შეძლოს რეორგანიზაციაში არსებული ცვლილებებისა და მოსარჩელის სამსახურიდან გაშვებას შორის არსებული მიზეზობრივი კავშირის დადგენა და საკუთარი გადაწყვეტილების (ხელშეკრულების შეწყვეტის) ლეგიტიმურობის დასაბუთება (შეადრ: სუსგ 2015 წლის 29 ივნისი, საქმე Nას-414-391-2014, რომლის მიხედვით, იმისათვის, რომ დასაქმებულის გათავისუფლება ლეგიტიმურად ჩაითვალოს, სშკ-ის 37(1) ,,ა“ ქვეპუნქტის შემთხვევის დასადგომად, დამსაქმებელმა აუცილებლად უნდა დაიცვას კუმულაციურად ორი მოთხოვნა მაინც: 1) უნდა არსებობდეს ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები და 2) აღნიშნულის შედეგად აუცილებელი უნდა იყოს სამუშაო ძალის შემცირება. ამასთან, პირველი ელემენტი შესაძლოა დამოუკდებლად არსებობდეს, თუმცა იმისთვის, რომ შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა მოხდეს, აუცილებელია მეორე ელემენტის არსებობა).

30. მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელზე გადავიდა ზემოთ ჩამოყალიბებული ყველა კომპონენტის დასაბუთების მტკიცების ტვირთი, თუმცა, დამსაქმებელმა ვერ შეძლო დაემტკიცებინა ისიც კი, თუ რა ლეგიტიმური საფუძველი იდგა დასაქმებულის შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის უკან, ან თუ რა მიზეზობრივი კავშირი არსებობდა დასაქმებულის დათხოვნასა და საწარმოს რეორგანიზაციას შორის, ამიტომ, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის წინაპირობების არსებობის თაობაზე. იმავდროულად, აღსანიშნავია, რომ დამსაქმებელმა ვერ წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისა და მისი დაკისრების ნაწილშიც.

31. რაც შეეხება მეორე საკასაციო საჩივარს, განსახილველ შემთხვევაში, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მეორე კასატორი სადავოდ ხდის კომპენსაციის ოდენობას და მიიჩნევს, რომ დამსაქმებელს ეკისრებოდა კომპენსაციის სახით 36 000 ლარის გადახდა. ამასთანავე აღნიშნავს, რომ მოთხოვნა მართლზომიერი იყო იძულებითი განაცდურისა და ანგარიშსწორების დაყოვნებისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილშიც.

32. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მეორე კასატორის არცერთ პრეტენზიას და აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის მიერ წარმოდგენილი შედავება იდენტურია მისივე სააპელაციო საჩივრის არგუმენტისა, რომელსაც ამომწურავად გაეცა პასუხი სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებით.

33. საკასაციო პალატა მიუთითებს სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე, რომელიც ადგენს შემთხვევას, როდესაც სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელის სამსახურში აღდგენა თუნდაც ტოლფას თანამდებობაზე განუხორციელებელია, ამიტომ, დამსაქმებელმა კომპენსაციის სახით უნდა გადაუხადოს თანხის ის ოდენობა, რაც დასაქმებულს უფლებრივად აღდგენაში დაეხმარება. ამდენად, კასატორის პრეტენზიას, რომ მას კომპენსაციასთან ერთად აგრეთვე ეკუთვნის იძულებითი განაცდურის დროის სახელფასო ანაზღაურება, ვარგისი სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია. დაუსაბუთებელია საკასაციო პრეტენზია კომპენსაციის ოდენობის ნაწილშიც. ხოლო რაც შეეხება საურავის დაკისრების მოთხოვნას, საკასაციო სასამართლო ამ ნაწილშიც არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და აღნიშნავს, რომ სშკ-ის 31-ე მუხლის მესამე ნაწილზე მითითება ანგარისწორების შეყოვნებისათვის საურავის დაკისრების მოტივით არ არის მართებული, რადგან აღნიშნული მუხლის რეგულირების სფერო განსხვავდება მოცემული შემთხვევისგან, კერძოდ, 31-ე მუხლის მესამე ნაწილი განსაზღვრავს საურავის დაკისრების მოთხოვნის უფლებას მხოლოდ მაშინ, თუ კი მხარეებს შორის წარმოშობილი სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ შეწყვეტილა. ეს ის შემთხვევაა, როდესაც მხარეთა შორის შრომის ხელშეკრულება მოქმედებს და დამსაქმებელი ამ ხელშეკრულების არსებობის პირობებში არ ასრულებს ნაკისრ ვალდებულებას, ანუ არ უხდის დასაქმებულს შესაბამის ანაზღაურებას. იქიდან გამომდინარე, რომ დამსაქმებელმა შეწყვიტა აღნიშნული ხელშეკრულება და ამის შემდგომ აღარ გადაუხადა დასაქმებულს ხელფასი, ვერ ხვდება მოცემული ნორმის მოწესრიგების სფეროში. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს სახით იძულებითი განაცდური თანხის დაყოვნების ყოველი დღისთვის, ამ თანხის 0.07 პროცენტის გადახდის დაკისრებაზე მოსარჩელის მოთხოვნას, სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი არ გააჩნია (იხ. სუსგ 30/09/2013, ას-285-271-2013).

34. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

35. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

36. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან შრომით სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილ დავებზე არსებობს სასამართლოს მიერ მყარად დადგენილი პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

38. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივრები დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მეორე კასატორი გათავისუფლებულია ხელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს ,,ს.რ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. გ.ნ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

3. კასატორ სს ,,ს.რ–ას“ (ს/კ: .....) უკან დაუბრუნდეს 11.07.2019-ში საგადახდო დავალება N25586 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან (1650 ლარი) 1155 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე