საქმე №ას-1156-2019 27 დეკემბერი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ზ.ჯ–ა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ლ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 25 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. თ.ლ–მა (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ზ.ჯ–ას (შემდგომ – კასატორი მოპასუხე), მ.ბ–სა (შემდგომ – მეორე მოპასუხე) და ე.ნ-კ–ას (შემდგომ – მესამე მოპასუხე) მიმართ უკანონო ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 1987 წლიდან შვილთან ერთად ცხოვრობს სადავო მისამართზე (სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემ დააზუსტა, რომ იგი აღნიშნულ მისამართზე ცხოვრობს 2001 წლიდან).

3. 2002 წლის 25 აპრილს თბილისში მომხდარმა ძლიერმა მიწისძვრამ გამოიწვია მისი სახლის ნგრევა-დაზიანება და სახლს მიენიჭა მე-2 კატეგორიის დაზიანება. მიუხედავად ექსპერტთა ჯგუფის მიერ გაწეული აღდგენითი სამუშაოებისა, დაზიანების სიძლიერიდან გამომდინარე, სახლის აღდგენა ვერ მოხერხდა. შესაბამისად, მოსარჩელე იძულებული გახდა, ძველი ამორტიზებული სახლის ნაცვლად, აეშენებინა ახალი, სადაც დღესაც ცხოვრობს. სახლი აშენდა შესაბამისი ნებართვის გარეშე, რის გამოც ახლა საჭიროებს შენობის ლეგალიზაციას, თუმცა ესაჭიროება მოპასუხეთა თანხმობა, რაზეც მას უარი განუცხადეს.

მოპასუხის პოზიცია:

4. კასატორმა და მეორე მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოებული მშენებლობა ლახავს მხარეთა თანასაკუთრების უფლებას. მოსარჩელე გასცდა კუთვნილი წილის ფარგლებს. ამასთან, მოპასუხე მხარისათვის უცნობია სადავო სახლის პროექტი.

5. რაც შეეხება მესამე მოპასუხეს, მას შესაგებელი არ წარუდგენია და არც საქმის განხილვაზე არ გამოცხადებულა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეს ნება დაერთო, მოპასუხეთა თანხმობის გარეშე, მიმართოს შესაბამის უფლებამოსილ სამსახურს, მის საკუთრებაში არსებულ ფართზე განხორციელებული მშენებლობის ლეგალიზაციის მოთხოვნით, რაც კასატორმა მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 25 ივნისის განჩინებით კასატორი მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, სადავო უძრავი ქონება თანასაკუთრების უფლებით ირიცხება მოსარჩელის, კასატორი და მეორე მოპასუხეების სახელზე. რაც შეეხება მესამე მოპასუხის საკუთრების უფლებას, თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მონაცემებით დასტურდება ფართის ნაწილზე მისი უფლება. უფლების დამდგენ დოკუმენტებს წარმოადგენს 1950 წლის 1 მარტის სამემკვიდრეო მოწმობა, 1986 წლის 20 აგვისტოს 26 კომისრების სახელობის რაისაბჭოს აღმასკომის გადაწყვეტილება და სააღრიცხვო ბარათი (აღრიცხული 1950 წელს).

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 30 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, კასატორი მოპასუხე და ა.ლ–ს (შემდგომ – ფიზიკური პირი) უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. მოსარჩელეთა მოთხოვნას წარმოადგენდა მიჯნის (ღობის) დემონტაჟი, ამასთან, სახლის იმ ნაწილის დემონტაჟი, რაც დაკავშირებულია საერთო საკუთრების მიწის ნაკვეთის მითვისებასთან და ზიანის ანაზღაურების ანგარიშში ახლად მშენებარე სახლის იმ პარამეტრებში დაბრუნება, რომელიც დამახასიათებელი იყო ძველი ნაგებობისთვის.

10. სასამართლომ ზემოაღნიშნული დავის ფარგლებში ექსპერტიზის დასკვნაზე მითითებით დაადგინა, რომ მოსარჩელისა და მისი შვილის მიერ წარმოებული ახალი მშენებლობა არ სცილდება მათ თანასაკუთრებაში არსებული იდეალური ნაწილის ფარგლებს და ახალი მშენებლობის მიერ დაკავებულია მხოლოდ 77.905 კვ.მ მიწის ფართი. ამავე გადაწყვეტილებით განიმარტა, რომ უძრავი ქონების წინამორბედი მესაკუთრეების მიერ დადგინდა აღნიშნული სახით მიწის გაყოფისა და სარგებლობის წესი, რაც 232.99 კვ.მ მიჯნით გამოყოფილ მიწის ნაკვეთს დამოუკიდებელი საკუთრების ობიექტად აქცევდა და რაც გამყოფი ღობის დემონტაჟის თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძველს გამორიცხავდა. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ კასატორმა მოპასუხემ შესაბამისი მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა მისი სახლის ოთახის დანესტიანება, დაბნელება და ავარიულ მდგომარეობაში გადასვლა.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 სექტემბრის №2ბ/3420-15 განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილებაზე არ დაკმაყოფილდა.

12. მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა იდეალურ წილში თანასაკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ქონების ნაწილის – 232.99 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ცნობა. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეთა შეთანხმება მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესზე არ აუქმებს ან ცვლის უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვების რეჟიმს, შესაბამისად, უპირატესობა ენიჭება საჯარო რეესტრის ჩანაწერს. ამდენად, სასამართლომ მოცემულ საქმეშიც დადგენილად მიიჩნია, რომ მიწის ნაკვეთზე არ არსებობს საკუთრების უფლების დარეგისტრირების საფუძველი განსხვავებულად, ვიდრე წარმოდგენილ ამონაწერშია მოცემული წილობრივი მონაცემები.

13. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ ქონება შეიძინა 2001 წელს და 2007 წლამდე, დაახლოებით 2004 წელს ააშენა სადავო სახლი.

14. მოსარჩელემ მიმართა შესაბამის უფლებამოსილ სამსახურს უკანონო მიშენების ლეგალიზაციის მოთხოვნით, თუმცა მას, უძრავი ნივთის თანამესაკუთრეთა თანხმობის არქონის გამო, ეთქვა უარი.

15. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 105-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა აპელანტის მტკიცება, რომ სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა საქმის მასალები არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები.

16. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. ამავე კოდექსის მე-3 მუხლით, დისპოზიციურობის პრინციპის მიხედვით, დადგენილია შეჯიბრებითობის პრინციპით ფაქტების დადგენა. მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის თანაბრადაა გადანაწილებული, მხარეები თავად განსაზღვრავენ, თუ რომელი მტკიცებულებები გამოიყენონ ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადასტურებლად. მოდავე მხარეებმა უნდა წარმოადგინონ მტკიცებულებები, რომლითაც დადგინდება სარჩელში და შესაგებელში მითითებული გარემოებების უტყუარად არსებობა. დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპები გულისხმობს მხარეების ვალდებულებას, წარმოადგინონ სარჩელში და შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების უფრო მყარი და დამაჯერებელი მტკიცებულებები, რითაც სასამართლოს შეუქმნიან საკუთარი პოზიციის სარწმუნო სამართლებრივ საფუძველსა და შინაგან რწმენას (შდრ: სუსგ ას-1051-991-2015, 29.12.2015).

17. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, ხელშეშლა გულისხმობს მესაკუთრისათვის ისეთი მდგომარეობის შექმნას, რომლის გათვალისწინებითაც მესაკუთრეს ეზღუდება თავისი უფლებამოსილების სრულყოფილად განხორციელების შესაძლებლობა და ამის რაიმე საფუძველი ხელშემშლელს არ გააჩნია. ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის წარმოშობის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის ფაქტის არსებობა. ფაქტის არსებობა კი დადასტურებული უნდა იქნეს სათანადო მტკიცებულებებით.

18. განსახილველ შემთხვევაში საქმეში წარმოდგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 30 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც, კასატორ მოპასუხესა და სხვა ფიზიკურ პირს უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. ხსენებულ დავაში მოსარჩელეთა მოთხოვნას წარმოადგენდა მიჯნის (ღობის) დემონტაჟი, ამასთან, სახლის იმ ნაწილის დემონტაჟი, რაც დაკავშირებულია საერთო საკუთრების მიწის ნაკვეთის მითვისებასთან და ზიანის ანაზღაურების ანგარიშში ახლად მშენებარე სახლის იმ პარამეტრებში დაბრუნება, რომელიც დამახასიათებელი იყო ძველი ნაგებობისთვის. აღსანიშნავია, რომ სასამართლომ ხსენებული დავის ფარგლებში ექსპერტიზის დასკვნაზე მითითებით დაადგინა, რომ მოსარჩელისა და მისი შვილის მიერ წარმოებული ახალი მშენებლობა არ სცილდებოდა მათ თანასაკუთრებაში არსებული იდეალური ნაწილის ფარგლებს და ახალი მშენებლობის მიერ დაკავებული იყო მხოლოდ 77.905 კვ.მ მიწის ფართი. ამავე გადაწყვეტილებით განიმარტა, რომ უძრავი ქონების წინამორბედი მესაკუთრების მიერ დადგინდა აღნიშნული სახით მიწის გაყოფისა და სარგებლობის წესი, რაც 232.99 კვ.მ მიჯნით გამოყოფილ მიწის ნაკვეთს დამოუკიდებელი საკუთრების ობიექტად აქცევდა და გამყოფი ღობის დემონტაჟის თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძველს გამორიცხავდა. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში ასევე მითითებულია, რომ კასატორმა მოპასუხემ ვერ დაადასტურა შესაბამისი მტკიცებულებებით, რომ მისი სახლის ოთახი გახდა ნესტიანი და ავარიული და დადგა მისი სახლის დაბნელებისა თუ დანესტიანების ფაქტი.

19. სააპელაციო პალატამ იმსჯელა სამოქალაქო საპროცესო სამართლით გათვალისწინებულ პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების ინსტიტუტზე და მიუთითა აღნიშნულ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილურ პრაქტიკაზე.

20. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 30 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით უკვე დადგენილია ყველა ის სადავო გარემოება, რაზეც კასატორი მოპასუხე აპელირებდა როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელის განხილვისას, ასევე – წინამდებარე სააპელაციო საჩივრის ფარგლებშიც. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ თანამესაკუთრეებმა არ მისცეს თანხმობა მოსარჩელეს, რათა ამ უკანასკნელს მოეხდინა უნებართვოდ აშენებული სახლის ლეგალიზაცია. ამდენად, პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ მოპასუხეები ახორციელებდნენ ხელშეშლის ფაქტს და უფლების ბოროტად გამოყენებას, მით უფრო იმ პირობებში, რომ სასამართლომ კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე მითითებით დაადგინა, რომ სახლის აშენებას კასატორი მოპასუხისათვის ზიანი არ მიუყენებია და მან აღნიშნული სათანადო მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა.

21. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ წინამდებარე დავა ეხება კონკრეტული საცხოვრებელი სახლის ლეგალიზებაზე თანხმობას და არა რაიმე ფართისა თუ მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემასა და ზოგადად საკუთრების მოპოვების მართლზომიერებას, რამდენადაც აღნიშნულზე უკვე არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებები და არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზიები საკუთრების უფლებასთან და სადავო თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებიდან ფაქტობრივად დაკავებულ ფართებთან დაკავშირებით განსახილველი დავისა და სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში.

22. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ დასაბუთებულია, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება გამოტანილია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის დაცვით, რის გამოც, პალატის შეფასებით, არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძვლები.

23. რაც შეეხება აპელანტის პოზიციას, რომ უნდა გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 21 მაისისა და 2018 წლის 5 ივნისის განჩინებები მტკიცებულების გამოთხოვის შესახებ, სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 377-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში აპელანტმა გასაჩივრებული საოქმო განჩინებების გაუქმების საფუძვლებზე ვერ მიუთითა, მხოლოდ ზოგადად აღნიშნა, რომ სასამართლომ, მხარის მოწვევის გარეშე, განიხილა საქმე, არასწორად შეაფასა მტკიცებულებები და არ მისცა კასატორ მოპასუხეს თავისი პოზიციის საფუძვლიანობის დასაბუთების შესაძლებლობა.

24. სსსკ-ის 134-ე მუხლის, 103-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქმეზე დავის საგანს წარმოადგენდა ხელშეშლის აღკვეთა. როგორც მოპასუხე მხარე განმარტავდა, მესამე მოპასუხე იყო გარდაცვლილი, თუმცა საქმეში არ მოიპოვებოდა ინფორმაცია მოპასუხის გარდაცვალების თაობაზე და ასეთ მტკიცებულებას მხარეებიც ვერ წარმოადგენდნენ, ინფორმაციის კონფიდენციალური ხასიათის გამო.

25. ამდენად, სააპელაციო პალატის შეფასებით, მესამე მოპასუხის გარდაცვალების ფაქტის დადგენის მიზნით, სასამართლომ მართებულად მიიჩნია მიზანშეწონილად, გამოეთხოვა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოდან შესაბამისი გარდაცვალების მოწმობა. პალატის შეფასებით, იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში არ მოიპოვებოდა აღნიშნული მოპასუხის მონაცემები, მისი გარდაცვალების ფაქტის დადგენის მიზნით, თბილისის საქალაქო სასამართლომ ასევე მართებულად მიიჩნია მიზანშეწონილად სსიპ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატიდან 1947 წლის 8 ნოემბერს გარდაცვლილ

26. ი.ე. ძე პ–ის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე 1950 წლის 1 მარტს მესამე მოპასუხის სახელზე გაცემულ სამკვიდრო მოწმობასთან დაკავშრებული დოკუმენტების დამოწმებული ასლების გამოთხოვაც.

27. აქვე სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მტკიცებულებათა გამოთხოვის შედეგად ვერ იქნა მოძიებული ინფორმაცია მესამე მოპასუხის გარდაცვალების თაობაზე და ვინაიდან საქმეში არ მოიპოვებოდა რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც მის გარდაცვალებას დაადასტურებდა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად იმსჯელა და გამოიყენა მოცემულ საქმეში სსსკ-ის 78-ე მუხლით გათვალისწინებული საშუალება საჯარო შეტყობინების გზით უწყების მხარისათვის ჩაბარების თაობაზე და მის მიერ საქმე რაიმე საპროცესო დარღვევით (მხარის მოწვევის გარეშე) არ განხილულა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

28. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე კასატორმა მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

29. კასატორმა განმარტა, რომ სააპელაციო პალატამ დაარღვია სსსკ-ის 92-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილები, როდესაც არ შეაჩერა საქმის წარმოება მესამე მოპასუხის უფლებამონაცვლის დადგენამდე. სასამართლოსათვის ცნობილი იყო მესამე მოპასუხის გარდაცვალების შესახებ, თუმცა საქმე მაინც განიხილა. სასამართლომ კასატორი მოპასუხისათვის უწყების ჩასაბარებლად მიმართა შინაგან საქმეთა სამინისტროს, თუმცა იგივე ღონისძიება არ განუხორციელებია მესამე მოპასუხისათვის უწყების ჩაბარების მიზნით, წინააღმდეგ შემთხვევაში პოლიცია დაადგენდა მხარის გარდაცვალების ფაქტს.

30. ამასთან, 2018 წლის 21 მაისის სხდომის აუდიოჩანაწერით დასტურდება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა ერთ-ერთი მოპასუხის გარდაცვალების ფაქტი, თუმცა გადაწყვეტილებაში აღნიშნულზე არ მიუთითებია და განმარტა, რომ მესამე მოპასუხეს შესაგებელი არ წარუდგენია. მხარის გარდაცვალება დაადასტურა კიდეც მოსარჩელემ სხდომაზე. ამდენად, მხარე კანონის მოთხოვნათა დაცვით არ იქნა მიწვეული საქმის განხილვაზე.

31. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არ შეაფასა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევა, როდესაც პირდაპირ მიუთითა მოსარჩელეს წარსადგენ მტკიცებულებაზე. მხარის შუამდგომლობის გარეშე, საკუთარი ინიციატივით გამოითხოვა მტკიცებულებები ისე, რომ მხარემ ვერ დაადასტურა, რომ თავად ვერ შეძლებდა მტკიცებულების წარდგენას.

32. კასატორმა მიიჩნია, რომ სასამართლო ტენდენციური იყო მოსარჩელის სასარგებლოდ და მიუთითა საჭირო მტკიცებულებების წარდეგნაზე მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე წარდგენილი იყო პროცესზე ადვოკატით.

33. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატა აიძულებს იმგვარად თქვას უარი კანონით მისთვის მინიჭებული უფლებების განხორციელებაზე, რაც მისთვის ზიანის მომტანი იქნება. ფაქტობრივად მოსარჩელემ მიიტაცა მეზობლების კუთვნილი მიწა და ახალი სახლის აშენებისას გაცილებით მეტი ფართი დაიკავა. აღნიშნული დასტურდება ექსპერტიზის დასკვნებითაც.

34. მოსარჩელემ არაერთხელ არასწორი ინფორმაცია მიაწოდა სასამართლოს და წარადგინა არარელევანტური მტკიცებულებები, რომლებიც სრულებით არ ეხებოდა თანასაკუთრებაში არსებულ მიწაზე განლაგებულ სახლს. მან წარადგინა არქიტექტურის სამსახურის პასუხი, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ მხოლოდ მოპასუხეთა თანხმობის მიღებაღა ესაჭიროებოდა შენობის ლეგალიზებისათვის და ისინი უარს ეუბნებოდნენ. რეალურად წერილი უთითებს, თუ რა სახის დოკუმენტები სჭირდება მოქალაქეს მიშენების ლეგალიზებისათვის. მოსარჩელის არქიტექტურის სამსახურისთვის არ წარუდგენია ნახაზები, საპროექტო გეგმა, ანუ მნიშვნელოვანი დოკუმენტები, რომლებსაც უნდა გასცნობოდნენ თანამესაკუთრეები და შეეფასებინათ წარდგენილი ნახაზი შეესაბამებოდა თუ არა რეალობას და მათ უფლებებს ხომ არ ლახავდა აღნიშნული პარამეტრებით შენობის ლეგალიზება. საყურადღებოა და არანაკლებ მნიშვნელოვანი ისიც, რომ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის პასუხი შედგენილია 2009 წლის 16 მარტს, ხოლო დანართი 2008 წლის 28 ნოემბრით თარიღდება. შემდგომ, ტექნიკური ნახაზი თარიღდება 2010 წლით, თუმცა აღნიშნული დოკუმენტები მოსარჩელეს არქიტექტურის სამსახურისთვის არ წარუდგენია, რადგან წლების განმავლობაში შენობა გადააკეთა. მან იცოდა, რომ არქიტექტურის სამსახური ხარვეზს დაადგენდა სხვა მიზეზებითაც.

35. სასამართლომ მიუთითა პროექტის შემთანხმებელი და მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტების ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 24 ნოემბრის №660 ბრძანებულების პირველი მუხლის მე-2 პუნქტი, რომელიც ადგენს, რომ მოცემული წესის მოქმედება ვრცელდება 2007 წლის 1 იავრამდე უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტებისა ან მათი ნაწილების მიმართ. სასამართლომ არც კი შეაფასა ის გარემოებები, რომ მოპასუხეებს სთხოვდნენ არა მარტო 2007 წლამდე აშენებული ქონების, არამედ მასზე მოგვიანებით განხორციელებული სრულებით უკანონო და დამახინჯებული იერსახის მიშენებების ლეგალიზებაზე თანხმობას, რაც მათ პირდაპირ და უშუალო ზიანს აყენებს.

36. სააპელაციო სასამართლომ მხოლოდ მოსარჩელის სასარგებლოდ განმარტა სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილი, 115-ე მუხლი და კეთილსინდისიერად მიიჩნია მოსარჩელე, რომელმაც უნებართვოდ, მეზობლების ნების საწინააღმდეგოდ აითვისა საერთო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი, განალაგა უფრო დიდი შენობის ფართი და მუდმივად, მათ შორის როგორც ექსპერტიზის დასკვნებით დგინდება, 2007 წლის შემდგომ მოსარჩელე მუდმივად აფართოებდა ნაგებობას. მათ შორის, არ ემორჩილებოდა ზედამხედველობის ორგანოს მოთხოვნებს. ამ მოცემულობით, გაურკვეველია, თუ რაზე დაყრდნობით მიიჩნია სასამართლომ ის კეთილსინდისიერ მესაკუთრედ და არაკეთილსინდისიერად კი ჩათვალა მოპასუხეები, რომლებსაც მხოლოდ იმ ფაქტით, რომ მათ საკუთრებაში არსებულ მიწაზე ააგეს ნაგებობა, ზიანი მიადგათ.

37. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის ყველა მოქმედება და დასაბუთება. ორივე ინსტანციამ არასწორად და არასრულად დაადგინა, რომ სადავო გარემოებას არ წარმოადგენდა მხარეებს შორის ის გარემოება, რომ მოსარჩელე სახლს აშენებდა 2007 წლამდე. აპელანტის შეფასებით, მოსარჩელის არაკეთილსინდისიერებაზე ისიც მეტყველებს, რომ ისანი-სამგორის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 22 დეკემბრის №2/86-2005 განჩინებით მოპასუხეს აეკრძალა სამშენებლო სამუშაოების განხორციელება დავის საბოლოოო გადაწყვეტამდე (2011 წლის 11 მაისის უზენაესი სასამართლოს განჩინება №ას-254-239-2011), ამის მიუხედავად, ის ემალებოდა აღმასრულებელს და მშენებლობას განაგრძობდა ღამის საათებში და უქმე დღეებში.

38. კასატორმა მიიჩნია, რომ სსკ-ის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილი სასამართლომ ასევე განმარტა და გამოიყენა მხოლოდ მესაკუთრის სასარგებლოდ და მოპასუხეთა საზიანოდ. სასამართლოს დაავიწყდა, რომ მოპასუხეები ასევე მესაკუთრეებს წარმოადგენდნენ და მათი უფლებების დარღვევის ფაქტების შეფასების შემთხვევაში სასამართლო სარჩელს არ დააკმაყოფილებდა. კასატორმა აღნიშნა ის გარემოება, რომ სასამართლომ უხეშად შელახა გარდაცვლილი მოპასუხის მემკვიდრეთა უფლებები, ისე გადაწყვიტა დავა გარდაცვლილი მოპასუხის მიმართ, რომ არც მიუთითებია გადაწყვეტილებაში ამ მოპასუხის შესახებ.

39. სსსკ-ის 103-ე მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესიდან გამომდინარე, მოპასუხე მხარე განმარტავდა, რომ მესამე მოპასუხე გარდაიცვალა, თუმცა საქმეში არ მოიპოვებოდა ინფორმაცია მოპასუხის გარდაცვალების თაობაზე და ასეთ მტკიცებულებას მხარეებიც ვერ წარმოადგენდნენ ინფორმაციის კონფიდენციალური ხასიათის გამო. ამდენად, პალატის შეფასებით, გარდაცვალების ფაქტის დადგენის მიზნით, სასამართლომ მართებულად გამოითხოვა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოდან მესამე მოპასუხის სახელზე გაცემული გარდაცვალების მოწმობა. სასამართლომ არასწორად განმარტა მოცემული მუხლი და არასწორად მოარგო განსახილველ შემთხვევას, ვინაიდან არც მოსარჩელეს და არც მოპასუხეს არ უშუამდგომლიათ მტკიცებულებების გამოთხოვაზე, არამედ სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპის უხეში დარღვევით, მოსარჩელისთვის საქმის გასაიოლებლად თავისი ინიციატივით გამოითხოვა მტკიცებულებები. ამასთანავე, სასამართლო უთითებს ამ ნორმას, თუმცა შემდგომ ასაბუთებს, რომ თავად მხარეები ვერ მიიღებდენ გარდაცვალების მოწმობას, რის გამოც სასამართლომ სწორად მიმართა მტკიცებულებების გამოსათხოვად შესაბამის დაწესებულებას. „სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-2 პუნქტი ადგენს, რომ გარდაცვალების რეგისტრაციის მონაცემები ღიაა და ხელმისაწვდომია ნებისმიერი პირისათვის. სასამართლომ გამიზნულად დაარღვია სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის რეგულაცია.

40. სააპელაციო პალატამ არ იმსჯელა, რომ საქალაქო სასამართლომ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა დააკისრა სოციალურად დაუცველ ადამიანს. აღნიშნულზე სასამართლო ინფორმირებული იყო. რუსთავის საქალაქო სასამართლომ №2/11-2017 სამოქალაქო საქმეზე (სააპელაციო სასამართლოში საქმე №2ბ/6430-17), მხარეებს, მათ შორის, წაგებულს პირველ და მეორე ინსტანციებში არ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულება, რადგან მხარეები გახლდნენ სოციალურად დაუცველნი. სასამართლომ გამოიყენა სსსკ-ის 55-ე მუხლის მე-3 ნაწილი. მოცემული მუხლი სწორედ არსებულ შემთხვევაზე ვრცელდება, შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა 53-ე მუხლი და უნდა ეხელმძღვანელა ზემოხსენებული ნორმის დანაწესით.

41. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

42. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

43. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

44. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, სადავო უძრავი ქონება თანასაკუთრების უფლებით ირიცხება მოსარჩელის, კასატორი და პირველი მოპასუხეების სახელზე. რაც შეეხება მეორე მოპასუხის საკუთრების უფლებას, თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური აღრიცხვის არქივის მონაცემებით დასტურდება ფართის ნაწილზე მისი უფლება. უფლების დამდგენ დოკუმენტებს წარმოადგენს 1950 წლის 1 მარტის სამემკვიდრეო მოწმობა, 1986 წლის 20 აგვისტოს 26 კომისრების სახელობის რაისაბჭოს აღმასკომის გადაწყვეტილება და სააღრიცხვო ბარათი (აღრიცხული 1950 წელს).

45. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 30 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, კასატორი მოპასუხე და ფიზიკურ პირს უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. მოსარჩელეთა მოთხოვნას წარმოადგენდა მიჯნის (ღობის) დემონტაჟი, ამასთან, სახლის იმ ნაწილის დემონტაჟი, რაც დაკავშირებულია საერთო საკუთრების მიწის ნაკვეთის მითვისებასთან და ზიანის ანაზღაურების ანგარიშში ახლად მშენებარე სახლის იმ პარამეტრებში დაბრუნება, რომელიც დამახასიათებელი იყო ძველი ნაგებობისთვის.

46. სასამართლომ ზემოაღნიშნული დავის ფარგლებში ექსპერტიზის დასკვნაზე მითითებით დაადგინა, რომ მოსარჩელისა და მისი შვილის მიერ წარმოებული ახალი მშენებლობა არ სცილდება მათ თანასაკუთრებაში არსებული იდეალური ნაწილის ფარგლებს და ახალი მშენებლობის მიერ დაკავებულია მხოლოდ 77.905 კვ.მ მიწის ფართი. ამავე გადაწყვეტილებით განიმარტა, რომ უძრავი ქონების წინამორბედი მესაკუთრეების მიერ დადგინდა აღნიშნული სახით მიწის გაყოფისა და სარგებლობის წესი, რაც 232.99 კვ.მ მიჯნით გამოყოფილ მიწის ნაკვეთს დამოუკიდებელი საკუთრების ობიექტად აქცევდა და რაც გამყოფი ღობის დემონტაჟის თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძველს გამორიცხავდა. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ კასატორმა მოპასუხემ შესაბამისი მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა მისი სახლის ოთახის დანესტიანება, დაბნელება და ავარიულ მდგომარეობაში გადასვლა.

47. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 სექტემბრის №2ბ/3420-15 განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილებაზე არ დაკმაყოფილდა.

48. მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა იდეალურ წილში თანასაკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ქონების ნაწილის – 232.99 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ცნობა. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეთა შეთანხმება მიწის ნაკვეთით სარგებლობის წესზე არ აუქმებს ან ცვლის უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვების რეჟიმს, შესაბამისად, უპირატესობა ენიჭება საჯარო რეესტრის ჩანაწერს. ამდენად, სასამართლომ მოცემულ საქმეშიც დადგენილად მიიჩნია, რომ მიწის ნაკვეთზე არ არსებობს საკუთრების უფლების დარეგისტრირების საფუძველი განსხვავებულად, ვიდრე წარმოდგენილ ამონაწერშია მოცემული წილობრივი მონაცემები.

49. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ ქონება შეიძინა 2001 წელს და 2007 წლამდე, დაახლოებით 2004 წელს ააშენა სადავო სახლი.

50. მოსარჩელემ მიმართა შესაბამის უფლებამოსილ სამსახურს უკანონო მიშენების ლეგალიზაციის მოთხოვნით, თუმცა მას, უძრავი ნივთის თანამესაკუთრეთა თანხმობის არქონის გამო, ეთქვა უარი.

51. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

52. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

53. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა იცნობს პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე ფაქტებს და მათ მიეკუთვნება ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას, იგივე მხარეები მონაწილეობენ, გარდა ამისა, გადაწყვეტილების სუბიექტური კანონიერი ძალიდან გამომდინარე, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი (იხ. სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი, ასევე, 266-ე მუხლი) (სუსგ 4.05.2018წ. საქმე №ას-1014-934-2017).

54. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც, თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. დასახელებული ნორმის ანალიზიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შინაარსს (იხ. სუსგ №ას-824-790-2016, 2016 წლის 23 დეკემბერი).

55. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პრეიუდიციული ძალის მქონე არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება, ასევე, პრეიუდიციული ძალა არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს (იხ. სუსგ №ას-341-326-2016, 21 ოქტომბერი, 2016 წელი).

56. სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს. მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილია ასევე სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის შესაბამისად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი (სსსკ-ის 106-ე მუხლის განმარტების თაობაზე იხილეთ: სუსგ №ას-827-791-2014, 13.11.2015; სუსგ №ას-58-56-2016, 26.02.2016წ.).

57. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ პრეიუდიციული ძალის მქონე არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება, ასევე, პრეიუდიციული ძალა არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს. „გადაწყვეტილების კანონიერ ძალას გააჩნია კანონით განსაზღვრული სუბიექტური და ობიექტური ფარგლები, რომელიც აზუსტებს გადაწყვეტილების მოქმედების საზღვრებს. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება საქმის განხილვაში მონაწილე პირთა წრეზე (სუბიექტური ფარგლები) და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილზე (ობიექტური ფარგლები). შესაბამისად, გასაჩივრებას ექვემდებარება გადაწყვეტილება, თუ სადავოა მისი სარეზოლუციო ნაწილით და არა აღწერილობითი ან სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტი“ (შდრ. სუსგ №ას-710-2011-09, 07.09.2009წ.). ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მარტო იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ), არამედ ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება. იხ. სუსგ №ას-827-791-2014, 13.11.2015წ).

58. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონიერ ძალაში შედის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც, კანონის თანახმად, ასაბუთებენ, ამართლებენ სარეზოლუციო ნაწილს. ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მხოლოდ იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება), გამოტანილი იმავე მხარეების მიმართ, რომლებიც მონაწილეობენ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვაში), არამედ მატერიალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებსაც (გადაწყვეტილებით დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოებების შინაარსს, რომელი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება).

59. ამდენად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, დავაში მონაწილე მხარეების მიმართ სხვა სამოქალაქო საქმეზე მიღებულ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტისათვის პრეიუდიციული ძალის მინიჭების საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლო უნდა დარწმუნდეს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი ეფუძნება იმ ფაქტს, რომელიც იურიდიულად ამართლებს მას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს ფაქტი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას პრეიუდიციულად და ის უნდა იქნას შეყვანილი მტკიცების საგანში (იხ. სუსგ-ები №ას-1281-2018, 27 მარტი, 2019 წელი; №ას-455-769-09, 03 დეკემბერი, 2009 წელი; №ას-146-140-2012, 12 ივლისი, 2012 წელი; №ას-74-68-2015, 27 თებერვალი, 2015 წელი).

60. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ სავსებით სწორად მიუთითა, ხოლო კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა იმ გარემოებას, რომ ფაქტები, რომლებსაც კასატორი მოპასუხე სადავოდ ხდის წინამდებარე დავის ფარგლებში უკვე გამოკვლეულია და დადგენილია სხვა სამოქალაქო დავის განხილვისას, კერძოდ, დამატებით დადგენას არ საჭიროებს საკითხი იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მიერ აშენებული ნაგებობა არ ლახავს თანამესაკუთრეთა უფლებებს და არ არსებობდა შენობის ლეგალიზებასთან დაკავშირებული თანხმობის გაცემაზე მოპასუხეთა მხრიდან უარის თქმის საფუძველი.

61. ამგვარი უარი სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა მოსარჩელის მიმართ განხორციელებულ ხელშეშლად.

62. აღნიშნული მოთხოვნა გამომდინარეობს მესაკუთრის უფლებიდან – კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს ან სარგებლობდეს ქონებით და არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა (სსკ-ის 170-ე მუხლი).

63. სსკ-ის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნა წარმოადგენს ნეგატორულ სარჩელს, რომელიც, მესაკუთრის დაცვის მიზნით, მიმართულია უფლების დამრღვევი პირის წინააღმდეგ. სასამართლო ამ ტიპის სარჩელის განხილვისას ადგენს არა რაიმე ახალ უფლებას (აწესებს, ცვლის, წყვეტს და სხვა), არამედ მოდავე სუბიექტთა უფლებრივი მდგომარეობის შეუცვლელად ახდენს სამოქალაქო უფლების სწორი რეალიზაციის წესის განსაზღვრას. აღნიშნული ტიპის სარჩელი დაკმაყოფილდება ისეთ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს ნივთის მესაკუთრე, რომლის საკუთრების ხელყოფა ან საკუთრების გამოყენებაში სხვაგვარი ხელშეშლა ხორციელდება სხვა პირის უკანონო მოქმედებით (სუსგ 12.02.2016 საქმე №ას-1041-998-2016 გადაწყვეტილება, 26.10.2016წ. №ას-843-809-2016 განჩინება).

64. განსახილველ საქმეზე სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია ნეგატორული სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელი გარემოებები.

65. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის არგუმენტი მესამე მოპასუხის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით.

66. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ საკითხზე კასატორის მსჯელობა წინააღმდეგობრივია. ერთი მხრივ, მან მიუთითა, რომ სასამართლოს უნდა დაედგინა მესამე მოპასუხის გარდაცვალების ფაქტი, მისთვის საპროცესო დოკუმენტების ჩაბარების პროცესში ჩაერთო სამართალდამცავი ორგანოები, ხოლო, მეორე მხრივ, კასატორმა პრეტენზია გამოთქვა სასამართლოს მიერ მტკიცებულების გამოთხოვასთან დაკავშირებით იმ საფუძვლით, რომ ამგვარი მტკიცებულების გამოთხოვაზე არცერთ მხარეს არ უშუამდგომლია. მხარის აღნიშნული არგუმენტი სასამართლოს მიერ ერთ-ერთი მხარის გარდაცვალებისას მისი გარდაცვალების შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვის ხელისშემშლელ გარემოებად ვერ შეფასდება.

67. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობა მიზანშეუწონელია კასატორის მიერ მითითებული იმ საფუძვლითაც, რომ სააპელაციო პალატამ შელახა გარდაცვლილი მესამე მოპასუხის უფლებამონაცვლეთა უფლებები, რადგან არ შეაჩერა საქმის წარმოება. კანონმდებლობა ითვალისწინებს აღნიშნულ პირებისათვის საკუთარი კანონიერი უფლებების დაცვის მექანიზმს, ხოლო კასატორი მოპასუხის ინტერესები სასამართლოს არ დაურღვევია.

68. საკასაციო პალატა, დაუსაბუთებლობის მოტივით, ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას გასაჩივრებული განჩინების მიმართ იმასთან დაკავშირებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს ტენდენციური იყო მოსარჩელის სასარგებლოდ და მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევით მიუთითა მოსარჩელეს, თუ რა მტკიცებულებები უნდა წარედგინა საკუთარი პოზიციის დასადასტურებლად. კასატორმა ყურადღება გაამახვილა დიალოგზე მოსარჩელესა და მოსამართლეს შორის, სადაც საუბარია საჭირო მტკიცებულებათა გამოთხოვაზე. მხარის ზემოაღნიშნული არგუმენტი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის წინაპირობა ვერ გახდება.

69. სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში.

70. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია კასატორი მოპასუხის, იგივე აპელანტის პრეტენზია, რომ მას, როგორც სოციალურად დაუცველი სტატუსის მქონე პირს, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დააკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის გადახდა. კასატორ მოპასუხეს სსსკ-ის 261-ე მუხლის საფუძველზე არ უშუამდგომლია სააპელაციო პალატის წინაშე დამატებითი გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მითითებულ პრეტენზიაზე ვერ იმსჯელებს.

71. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

72. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

73. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

74. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

75. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ.ჯ–ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი