საქმე №ას-758-2019 22 ოქტომბერი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „აკად. გ. ჩ.ს. გ. კ.ც–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – დ.კ–ა, ლ..კ–ა, მ.თ–ძე (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება, საქმის ხელახალი განხილვის მიზნით უკან დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „აკად. გ. ჩ.ს. გ. კ.ც–ი“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე, კასატორი ან კლინიკა) დ.კ–ას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი მოპასუხე, აპელანტი ან მოწინააღმდეგე მხარე), ლ..კ–ას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოპასუხე, აპელანტი ან მოწინააღმდეგე მხარე) და მ.თ–ძეს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მესამე მოპასუხე) წინააღმდეგ აღძრული სარჩელით მოითხოვს გ.კ–ას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პაციენტი), მკურნალობის ხარჯების დარჩენილი ნაწილის, 16 522 ლარის, მოპასუხეებისთვის სოლიდარულად დაკისრებას.

2. მოსარჩელემ 2016 წლის 3 დეკემბერს პაციენტს გაუკეთა გადაუდებელი კარდიოქირურგიული ოპერაცია, გულმკერდის აღმავალი აორტის რეზექცია და რეკონსტრუქცია სისხლძარღვოვანი პროთეზის გამოყენებით, რომლის ღირებულებამ 18 522 ლარი შეადგინა.

3. მოსარჩელე მოთხოვნის დასადასტურებლად ეყრდნობა 2015 წლის 5 დეკემბრის წერილობით შეთანხმებას, რომლის მიხედვითაც მოპასუხეებმა იკისრეს ვალდებულება, არაუგვიანეს 2016 წლის 15 დეკემბრისა, სოლიდარულად გადაეხადათ პაციენტის სამედიცინო მომსახურების ღირებულება - 18 522 ლარი. მათ ვალდებულება ნაწილობრივ შეასრულეს და კლინიკას 2 000 ლარი გადაუხადეს.

4. მოპასუხეებმა მოთხოვნა არ ცნეს. მათ მიუთითეს, რომ 2016 წლის 3 დეკემბერს პაციენტი სარგებლობდა საყოველთაო ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამის მინიმალური პაკეტით და, საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის N36 დადგენილების მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, მას უფლება ჰქონდა მიეღო ამ დადგენილების #1.1 და #1.2 დანართით გათვალისწინებული გადაუდებელი მომსახურება.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ 16 522 ლარის სოლიდარულად გადახდა დაეკისრათ. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად სსკ-ის 341-ე, 463-ე და 464-ე მუხლები გამოიყენა. სასამართლომ დაასკვნა, რომ პაციენტი არ სარგებლობდა საყოველთაო ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამის მინიმალური პაკეტით და, აქედან გამომდინარე, გაწეული სამედიცინო მომსახურების ღირებულება უნდა გადაეხადა. ამასთან, რადგანაც მოპასუხეებმა დამოუკიდებელი სამართლებრივი საფუძვლით (ვალის აღიარებით) იკისრეს სამედიცინო დაწესებულების წინაშე დავალიანების დაფარვა, შესაბამისად, მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო, მოეთხოვა, ხოლო მოპასუხეები ვალდებული იყვნენ - დაეფარათ პაციენტის დავალიანება.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით, მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება და სარჩელი უარყოფილ იქნა.

7. სააპელაციო პალატამ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს სპეციალისტის განმარტებაზე მითითებით დაადგინა, რომ პაციენტი, 2016 წლის 3 დეკემბრის მონაცემებით, საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო სერვისით სარგებლობდა. პალატამ ამ გარემოების საწინააღმდეგო ვარგის მტკიცებულებად არ მიიჩნია საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს, საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის მართვის დეპარტამენტის უფროსის 2018 წლის 30 მარტის წერილი, რომელიც გამორიცხავდა სახელმწიფო დაფინანსებას და პაციენტის მკურნალობის ხარჯების ანაზღაურებას. სააპელაციო პალატის დასკვნით, პაციენტს არა სახელმწიფო დაზღვევის „მინიმალური პაკეტით“, არამედ „საბაზისო პაკეტით“ გათვალისწინებული შეთავაზებით უნდა ესარგებლა და, აქედან გამომდინარე, არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ პაციენტის ოპერაცია სახელმწიფოს მხრიდან იმ შემთხვევაშიც კი არ დაფინანსდებოდა, თუ იგი დაზღვევის „საბაზისო პაკეტით“ მოსარგებლედ განიხილებოდა. პალატის მოსაზრებით, 2015 წლის 5 დეკემბრის წერილობითი შეთანხმება (ვალის აღიარების ხელშეკრულება) სამართლებრივ შედეგებს არ წარმოშობდა, რადგანაც ის არ აკმაყოფილებდა გარიგების დადების ზოგად პირობებს. პალატამ აღნიშნა, რომ პაციენტის წარმომადგენლებს სადავო გარიგების გაფორმებისას, არ მიეწოდათ ადეკვატური, სრულყოფილი და კონკრეტულ ფაქტებზე დაფუძნებული ინფორმაცია პაციენტის სახელმწიფოს მიერ დაზღვევასთან დაკავშირებით, შესაბამისად, მათ ოპერაციის დაფინანსების თაობაზე არასწორ ინფორმაციაზე დაყრდნობით გამოავლინეს ნება, რაც ამგვარად დადებულ გარიგებას იურიდიული ნამდვილობის საფუძველს აცლიდა.

8. მოსარჩელის საკასაციო პრეტენზიით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რომლითაც გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი უარყოფილი იქნა, როგორც ფაქტობრივი, ისე - მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, დაუსაბუთებელია, სახელდობრ:

8.1. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლო გასცდა საქმის განხილვის ფარგლებს. იმ გარემოების გარკვევა, ექვემდებარებოდა თუ არა პაციენტის მკურნალობის საფასური სახელმწიფო პროგრამით დაფინანსებას, არა ამ საქმის, არამედ ცალკე დავის საგანი უნდა გამხდარიყო, სადაც გაირკვეოდა პაციენტის საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამით დაფინანსება/დაუფინანსებლობის საფუძვლიანობა და სისწორე. ამ კონკრეტულ საქმეში კი, წარდგენილი მტკიცებულებებით დამაჯერებლად დასტურდებოდა, რომ 2016 წლის 3 დეკემბერს, კლინიკაში შესვლის დროს, პაციენტი არ წარმოადგენდა საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამის მოსარგებლეს: უდავოდ დგინდებოდა, რომ ამ პროგრამაში პაციენტი 2016 წლის 5 დეკემბერს დარეგისტრირდა მინიმალური პაკეტით, რომლითაც ქირურგიული ოპერაციის დაფინანსება არ იყო გათვალისწინებული. სააპელაციო სასამართლომ კი, არასწორად დაადგინა ის ფაქტი, რომ პაციენტი 2016 წლის 3 დეკემბერს სარგებლობდა სახელმწიფო დაზღვევის „საბაზისო პაკეტით“.

8.2. სააპელაციო სასამართლომ შესაბამისი დასაბუთების გარეშე უარყო ის ფაქტი, რომ საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამა, საბაზისო პაკეტის შემთხვევაშიც კი, ქირურგიული ოპერაციის დაფინანსებას ითვალისწინებდა სახელმწიფოს მიერ შემუშავებული გასაშუალებული ტარიფის შესაბამისი პროცენტული წილით, პაციენტის მხრიდან თანადაფინანსებით.

8.3. შეგებებული სარჩელის არარსებობის პირობებში სააპელაციო სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, 2016 წლის 5 დეკემბრის შეთანხმება ბათილად ეცნო.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 24 მაისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, რადგანაც საქმეზე არ არის დადგენილი საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი, რასაც შედეგად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა, პალატა მიიჩნევს, რომ გამოიკვეთა სსსკ-ის 412-ე მუხლის წინაპირობები, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე, ხელახალი განხილვის მიზნით, იმავე სასამართლოს დაუბრუნდეს.

10. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაუშვა სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ნაწილობრივ დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია წარმოადგინა.

11. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოში სარჩელის უარყოფის ფაქტობრივ საფუძვლად სააპელაციო პალატამ ის გარემოება მიიჩნია, რომ პაციენტი 2016 წლის 3 დეკემბრის მონაცემებით საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამით მოსარგებლე იყო და, შესაბამისად, გაწეული სამედიცინო მომსახურება - ოპერაციული ჩარევა, სახელმწიფოს მხრიდან ფინანსდებოდა.

12. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობა. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, წარმოიშობა, ან წყდება შესაბამისი სამართლებრივი წინაპირობების საფუძველზე. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ ისე მიიჩნია პაციენტი საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამით მონაწილე პირად, რომ ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად არ გამოიკვლია და სათანადოდ არ შეაფასა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულებები (სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილი), რომლის შედეგია ფაქტების არასწორად დადგენა და სამართლებრივად დაუსაბუთებელი დასკვნების გამოტანა, სახელდობრ:

12.1. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ პაციენტი 2016 წლის 3 დეკემბერს სარგებლობდა სახელმწიფო დაზღვევის სერვისით და, ამასთან, არა „მინიმალური დაზღვევის პაკეტით“, არამედ „საბაზისო დაზღვევის პაკეტით“ გათვალისწინებული შეთავაზებებით უნდა ესარგებლა, ერთი და იმავე დაწესებულებიდან გაგზავნილ ურთიერთსაპირისპირო მტკიცებულებებს ეფუძნება.

12.2. „საყოველთაო ჯანდაცვაზე გადასვლის მიზნით გასატარებელ ზოგიერთ ღონისძიებათა შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 21 თებერვლის №36 დადგენილებით დამტკიცებული საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამის (დანართი №1) მე-2 მუხლი (2015 წლის პირველი იანვრიდან 2017 წლის პირველ მარტამდე მოქმედი რედაქცია) დეტალურად განსაზღვრავს იმ პირთა ჩამონათვალს, რომელთაც უფლება აქვთ, ისარგებლონ აღნიშნული პროგრამით. იმისდა მიხედვით, თუ როგორია დასახელებულ პირთა სტატუსი, ასაკი, სოციალური თუ ეკონომიკური მდგომარეობა, განსხვავებულია სადაზღვევო პაკეტთა მიზნობრიობა, შინაარსი და მოცულობა, რომლით სარგებლობის შესაძლებლობაც მათ აქვთ (დანართი №1.1, №1.3 და №1.4). საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამის მე-2 მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, საბაზისო სადაზღვევო პაკეტით მოსარგებლეები არიან: საქართველოს მოქალაქეობის დამადასტურებელი დოკუმენტის, პირადობის ნეიტრალური მოწმობის, ნეიტრალური სამგზავრო დოკუმენტის მქონე პირები; ასევე, საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირები, საქართველოში თავშესაფრის მაძიებელი და ლტოლვილის ან ჰუმანიტარული სტატუსის მქონე პირები. ამავე პროგრამის 21-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი ასეთივე პირებისთვის ითვალისწინებს დანართი №1.2-ით გათვალისწინებული გადაუდებელი ამბულატორიული და სტაციონარული მომსახურებით სარგებლობის შესაძლებლობასაც. დასახელებულ წრეში ექცევა როგორც პირთა ის ჯგუფი, რომელსაც არასოდეს უსარგებლია კერძო სამედიცინო დაზღვევით, ასევე, პირთა ჯგუფი, რომელსაც კერძო სადაზღვევო კონტრაქტი გაფორმებული ჰქონდა, თუმცა შეუწყდა 2013 წლის პირველ ივლისამდე. სადავო ნორმა აღნიშნული ჩამონათვალიდან გამოყოფს პირებს, რომლებიც 2013 წლის 1 ივლისს ჩართული იყვნენ კერძო სადაზღვევო სქემებში, მაგრამ ამა თუ იმ მიზეზით შეუწყდათ სადაზღვევო კონტრაქტის მოქმედება/მათგან დამოუკიდებელი მიზეზებით, ვეღარ მონაწილეობენ კერძო სადაზღვევო სქემებში. ასეთი პირები სადავო ნორმის საფუძველზე უფლებამოსილი არიან, ისარგებლონ მინიმალური პაკეტით, ასევე - მიიღონ დანართი №1.2-ით გათვალისწინებული გადაუდებელი ამბოლატორიული და სტაციონარული მომსახურება, მას შემდეგ, რაც მათი მონაცემები აისახება „ჯანმრთელობის დაცვის ერთიან საინფორმაციო სისტემაში“. განსახილველ შემთხვევაში, ერთი და იმავე დაწესებულებიდან გაგზავნილი სხვადასხვა დროით დათარიღებული წერილი პაციენტისთვის სახელმწიფო დაზღვევის დაწყების/ჯანმრთელობის დაცვის ერთიან საინფორმაციო სისტემაში ასახვის განსხვავებულ დროს მიუთითებდა, სააპელაციო პალატამ კი, პაციენტი საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლივი ანალიზისა და ურთიერთშეჯერების გარეშე, 2016 წლის 3 დეკემბრის მონაცემებით, სახელმწიფო დაზღვევის „საბაზისო პაკეტით“ მოსარგებლე პირად მიიჩნია.

13. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე/კასატორი მოთხოვნას ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხეებმა არ გადაუხადეს პაციენტისთვის გაწეული სამედიცინო მომსახურების ღირებულება; კასატორი 2015 წლის 5 დეკემბერს მოპასუხეებთან შორის გაფორმებულ წერილობით შეთანხმებაზე, რომლის თანახმად, მოპასუხეებმა აიღეს ვალდებულება, არაუგვიანეს 2016 წლის 15 დეკემბრამდე სოლიდარულად გადაეხადათ მოსარჩელისთვის პაციენტის სამედიცინო მომსახურების ღირებულება - 18 522 ლარი, აფუძნებს თავის მოთხოვნას და აღნიშნავს, რომ ამ ხელშეკრულებით წარმოიშობოდა პაციენტის სამედიცინო მომსახურების, მისი ოჯახის წევრების/მოპასუხეების მხრიდან ანაზღაურების ვალდებულება. სააპელაციო სასამართლომ ეს შეთანხმება ისე მიიჩნია ვალის აღიარების ხელშეკრულებად, რომ სათანადოდ არ გამოუკვლევია სსკ-ის 341.1 მუხლის (იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას) სამართლებრივი საფუძვლით, მოპასუხეების მხრიდან პაციენტისათვის გაწეული სამედიცინო დახმარების ანაზღაურების თაობაზე ვალდებულების აღება წარმოშობდა თუ არა ამ შეთანხმების ვალის აღიარების ხელშეკრულებად მიჩნევის საფუძველს. საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის გაგებით ვალის არსებობის აღიარებასთან არ გვაქვს საქმე, როდესაც მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას, ან მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ. შესაბამისად, ის არ უნდა უკავშირდებოდეს ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნას (შდრ. სუსგ №ას-392-371-2013, 8 ნოემბერი, 2013 წელი). საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულება ზემოაღნიშნული ნორმის შინაარსითა და გამოხატვის ფორმით შეიძლება იყოს სხვადასხვა სახის, სახელდობრ, კონსტიტუციური (დამდგენი) და დეკლარაციული (დამადასტურებელი). კონსტიტუციური ხასიათის ვალის არსებობის აღიარებით ახალი ხელშეკრულება იდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებით დგინდება ახალი, დამოუკიდებელი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა, წარმოიშობა ახალი მოთხოვნა, მიუხედავად ძველი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის არსებობისა თუ ნამდვილობისა. სწორედ აღნიშნული სახის ვალის არსებობის აღიარებას ითვალისწინებს სსკ-ის 341.1. მუხლი. ამდენად, ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორე მხარის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეული მოქმედების შესრულების მოვალეობას. თუ მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას, ან მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ, ვალის აღიარებად არ მიიჩნევა. იმ შემთხვევაში, თუ მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ და ამ გარიგებით გათვალისწინებული მოთხოვნის მიზანია, ადრე არსებული ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მიღება, ასეთი აღიარება კაუზალურ აღიარებას წარმოადგენს და იგი თვისებრივად განსხვავდება სსკ-ის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული აბსტრაქტული აღიარებისაგან. ამდენად, ამ ნორმის კონტექსტით ვალის აღიარება ძველი (არსებული) ვალდებულების დადასტურებას არ ემსახურება, არამედ ახლის წარმოშობის წყაროა. ამასთან, ვალის არსებობის აღიარება, როგორც ვალდებულების არსებობის დამოუკიდებელი კომპონენტი, ხელწერილის შინაარსიდან უნდა მომდინარეობდეს, სახელდობრ, ხელწერილით ხდება ვალის ამღიარებლის მხრიდან მოთხოვნის უფლების მქონე პირთან ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობის აღიარება, შესაბამისად, ასეთ ვითარებაში მიიჩნევა, რომ ვალის ამღიარებელი ვალს, კრედიტორთან არსებული სამართალურთიერთობის საფუძველზე, როგორც თავის ვალს, ისე აღიარებს. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარდგენილი შეთანხმება არა პაციენტის, არამედ მისი ოჯახის წევრების მიერაა ხელმოწერილი, შესაბამისად, ეს შეთანხმება ვერ შეფასდება ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობის ახალ, დამოუკიდებელ კომპონენტად, რამდენადაც ახალი დამოუკიდებელი ვალდებულებითსამართლებრივი აღიარებისათვის აუცილებელია აღიარება უფლებამოსილი პირის მიერ. შესაბამისად, ვალის აღიარების ხელშეკრულება დამოუკიდებელი გარიგებაა და, კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობისათვის დადგენილ პირობებს. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია არ მიანიჭა მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობას.

14. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ უნდა გამოიკვლიოს და შეაფასოს, პაციენტი 2016 წლის 3 დეკემბერს იყო თუ არა საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამით მოსარგებლე პირი და ქირურგიული ოპერაცია ექვემდებარებოდა თუ არა სახელმწიფოს მხრიდან დაფინანსებას/თანადაფინანსებას, რაც გამორიცხავს სახელმწიფო სადაზღვევო პროგრამის ფარგლებში პაციენტისთვის გაწეული სამედიცინო მომსახურების ღირებულების მის მიერ ანაზღაურების ვალდებულებას, ხოლო, თუ დადგინდება, რომ პაციენტი 2016 წლის 3 დეკემბერს საყოველთაო ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამით არ სარგებლობდა, მაშინ სასამართლომ უნდა გაარკვიოს განსახილველ შემთხვევაში, ადგილი ხომ არ ჰქონდა პაციენტის მიმართ სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან წარმოშობილი ფულადი ვალდებულების 203-ე მუხლის საფუძველზე (მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც (ვალის გადაკისრება). ასეთ შემთხვევაში მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს. თავდაპირველ მოვალეს უფლება აქვს, არ დაეთანხმოს მოთხოვნის მფლობელისა და მესამე პირის ამ შეთანხმებას და თვითონ გადაიხადოს ვალი), მოპასუხეებზე გადაკისრებას, რომლის დროსაც ვალი გადაეკისრება კრედიტორსა და მესამე პირს შორის დადებული გარიგების საფუძველზე, სადაც ცალსახაა მესამე პირის მიერ ვალდებულების საკუთარ თავზე აღების თაობაზე კრედიტორის ნება და ასეთი ვალდებულების შესრულების შესახებ მესამე პირის თანხმობაც. ამდენად, ვიდრე არ დადგინდება ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები, სასამართლო ვერ იმჯელებს მოპასუხეების ვალდებულების არსებობასა და მის ფარგლებზე.

15. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ შეგებებული სარჩელის წარუდგენლობა არ აძლევდა სასამართლოს უფლებას, ემსჯელა 2016 წლის 5 დეკემბრის შეთანხმების ნამდვილობაზე. მოპასუხეებს შეეძლოთ გარიგების ბათილობის, ანუ უფლების დამაბრკოლებელი შესაგებლის წარდგენით მიეთითებინათ ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც ხელს უშლიდა მოთხოვნის წარმოშობას. გარდა ამისა, სასამართლოც ვალდებულია, საკუთარი ინიციატივითაც გაითვალისწინოს უფლების დამაბრკოლებელი შესაგებელი, თუ საქმის განხილვისას დაადგენს ისეთ ფაქტებს, რომლებიც მიუთითებს მოთხოვნის გამომრიცხველ გარემოებებზე, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ სადავო გარიგების გაფორმებისას მოპასუხეებს არ მიეწოდათ ადეკვატური, სრულყოფილი და კონკრეტულ ფაქტებზე დაფუძნებული ინფორმაცია პაციენტის სახელმწიფოს მიერ დაზღვევასთან დაკავშირებით და მათ ოპერაციის დაფინანსების თაობაზე არასწორ ინფორმაციაზე დაყრდნობით გამოავლინეს ნება, რაც გარიგებას იურიდიული ნამდვილობის საფუძველს აცლიდა, საკმარისად დასაბუთებული და დამაჯერებელი არ არის.

16. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობები და, შესაბამისად, არასრულყოფილად დაადგინა ამ ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნის ფაქტობრივი წანამძღვრები, ამასთან, არ გამოიკვლია საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რამაც საბოლოოდ არასწორი გადაწყვეტილების მიღება განაპირობა. სააპელაციო სასამართლომ, საქმის ხელახალი განხილვისას, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს და ობიექტურად შეაფასოს როგორც სარჩელსა და შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი საფუძვლები, ისე - მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებები და მიიღოს გადაწყვეტილება.

17. სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, შეამოწმოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება, ვიდრე საქმეზე არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 408-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „აკად. გ. ჩ.ს. გ. კ.ც–ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი