საქმე №ას-205-2019 24 ოქტომბერი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – რ. ჩ-ძე (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი - ც. ც-ი

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ. თ-ძე (მოპასუხე)

წარმომადგენელი - ნ. ხ-ი

II საკასაციო საჩივრის ავტორი - ნ. თ-ძე

მოწინააღმდეგე მხარე - რ. ჩ-ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

II საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ნიშნობასთან დაკავშირებული საჩუქრების დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. რ. ჩ-ძემ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე ან პირველი კასატორი) და ნ. თ-ძემ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, აპელანტი ან მეორე კასატორი) 2014 წლის მარტში გაიცნეს ერთმანეთი, დაქორწინება გადაწყვიტეს და იმავე წლის 1 ივლისს ჰქონდათ ნიშნობა.

2. მოსარჩელემ მოპასუხეს გადასცა ნიშნობასთან დაკავშირებული შემდეგი საჩუქრები: 12 000 ლარად ღირებული ასოცთვლიანი ბრილიანტის ყელსაბამი (ე.წ. „კოლიე“); 2600 ლარად ღირებული ნახევარკარატიანი ბრილიანტის ბეჭედი; 3150 ლარად ღირებული ბრილიანტის თექვსმეტთვლიანი ოქროს სამაჯური; 2655 ლარად ღირებული 1.5 - კარატიანი ბრილიანტის ბეჭედი და 600 ლარად ღირებული ბრილიანტისთვლიანი ბეჭედი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც სადავო ნივთები ან ნიშნობასთან დაკავშირებული საჩუქარი).

3. მხარეები ერთად ცხოვრობდნენ 20... წლის ... იანვრამდე და დაქორწინების გარეშე დასცილდნენ ერთმანეთს. მოპასუხემ დატოვა მოსარჩელის საცხოვრებელი ბინა.

4. მოპასუხემ ნიშნობასთან დაკავშირებული საჩუქრები მოსარჩელეს არ დაუბრუნა, რის გამოც მოსარჩელემ მოპასუხის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელით ნიშნობასთან დაკავშირებული საჩუქრების დაბრუნება მოითხოვა.

5. მოპასუხემ მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ნამდვილად მიიღო ამ სახეობისა და რაოდენობის საჩუქრები, მაგრამ არა იმ ღირებულების, რაც სარჩელშია მითითებული, თავად დახია და გადაყარა იარლიყები, რომელიც მოგვიანებით მოსარჩელის თხოვნით არასათანადო პირმა შეადგინა. ისინი ექვსი თვის მანძილზე ფაქტობრივ საქორწინო ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ; ის ნიშნობის შემდეგ ცოლად გაჰყვა მოსარჩელეს, საცხოვრებლად გადავიდა მის ოჯახში და ეს ნივთებიც აჩუქეს, როგორც მის მეუღლეს და არა - როგორც დანიშნულს. მან სადავო ნივთები მოსარჩელის დაჟინებული მოთხოვნით უკან დააბრუნა. სწორედ ამან განაპირობა მათი დაშორება. მან ოჯახიდან პოლიციის დახმარებით წამოიღო მხოლოდ პირადი ნივთები, რაზეც პატრულ-ინსპექტორმა შეადგინა ოქმი, რომელშიც მკაფიოდ დააფიქსირეს, რომ მათ ერთმანეთის მიმართ პრეტენზია არ გააჩნდათ.

6. რადგანაც მოპასუხემ შესაგებელში უარყო ნივთების მასთან არსებობის ფაქტი, მოსარჩელემ მოსამზადებელ სხდომაზე იმ საფუძვლით, რომ მომავალში გადაწყვეტილების აღსრულებას შეექმნებოდა საფრთხე, მოპასუხისათვის ამ ნივთების ღირებულების, 21 005 ლარის, დაკისრება მოითხოვა.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს 21 005 ლარის გადახდა დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 477-ე, 1106-ე და 1109-ე მუხლები გამოიყენა.

8. მოპასუხემ სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს 10 502.5 ლარის გადახდა დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

9.1. სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილებაზე გაამახვილა ყურადღება და აღნიშნა, რომ ოქროს ნივთების არსებობისა და ჩუქების ფაქტი მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. ამასთან, პალატამ აპელანტის (მოპასუხის) მსჯელობა, რომ საქალაქო სასამართლომ არასწორად შეაფასა სადავო ნივთების მოსარჩელისთვის გადაცემის/ანდა ამ ნივთების მოსარჩელის ოჯახში დატოვების ფაქტი, უარყო და მიუთითა, რომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობა, კერძოდ: პატრულ-ინსპექტორის ოქმები, მოწმეთა ჩვენებები და მხარეთა ახსნა-განმარტებები, აპელანტის პრეტენზიების უსაფუძვლობაზე მიუთითებდა. საქალაქო სასამართლოში მოპასუხის შუამდგომლობით დაკითხულმა მოწმეებმა უტყუარად და დამაჯერებლად ვერ დაადასტურეს მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის სადავო ნივთების უკან დაბრუნების ფაქტი.

9.2. სააპელაციო სასამართლომ სადავო ნივთების ღირებულებასთან მიმართებითაც უარყო აპელანტის პრეტენზია და მიუთითა საქმეში არსებულ ფასების დამადასტურებელ წერილობით დოკუმენტებზე, ე.წ. „იარლიყებზე“, რომლებიც შეიცავდა მითითებას ნაჩუქარი ნივთების საფასურზე, რაც დასტურდებოდა ერთ-ერთი მოწმის ჩვენებითაც. პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტმა ვერ შეძლო კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და, გარდა თავისი ზეპირსიტყვიერი განმარტებისა, მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს კანონით დასაშვები და გამაბათილებელი მტკიცებულება ვერ დაუპირისპირა.

9.3. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების ერთობლივად შეფასებით, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეებმა არარეგისტრირებული ქორწინებისას ოჯახის ერთობლივ საჩუქრად მიიღეს სადავო ნივთები. პალატის დასკვნით, მართალია, მხარეები დაინიშნენ, მაგრამ მათი ურთიერთობა გასცდა ნიშნობის ფარგლებს (იყვნენ საქორწინო მოგზაურობაში, ჩამოსვლის შემდეგ კი, გააგრძელეს ერთად ცხოვრება) და, რადგანაც სადავო ნივთები განკუთვნილი იყო ორივესთვის, შესაბამისად, თანამესაკუთრეებიც იყვნენ.

10. გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის უარყოფა მოითხოვეს.

10.1. პირველი კასატორის (მოსარჩელის) საკასაციო პრეტენზიით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რომლითაც გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით, დაუსაბუთებელია, სახელდობრ:

10.2. მისი მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოპასუხესთან ფაქტობრივ ქორწინებაში ყოფნის ფაქტი. მათი ურთიერთობა, სულ ორი თვე გაგრძელდა და მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოპასუხემ რამდენიმე ნივთი გადაიტანა მის ბინაში და ღამეს ათევდა, არ ადასტურებს ქორწინებას. ისინი მხოლოდ დანიშნულები იყვნენ, რაც მათ არ უკრძალავდათ ერთად ყოფნას და თუნდაც ერთ ბინაში ცხოვრებას; მათი ურთიერთობა ისე შეწყდა, რომ არ დაქორწინებულან, შესაბამისად, ისინი ცოლ-ქმარი არ ყოფილან და მათ შორის დავის მოწესრიგება მეუღლეთა უფლება-მოვალეობების შესახებ ნორმებით უკანონოა.

11. მეორე კასატორის (მოპასუხის) პრეტენზიით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად შეაფასა და დაადგინა სადავო ნივთების რეალური ღირებულება, რადგან ნივთი ვერ შეფასდება იმ კრიტერიუმით, თუ რამდენი გადაიხადა მოსარჩელემ მის შესაძენად. ერთადერთი წერილობითი მტკიცებულება რაც წარდგენილია, არის მოწმის მიერ დაწერილი „ფასის იარლიყი“, რომელიც სასამართლოს სამართლებრივი თვალსაზრისით არ შეუფასებია და არ გამოუკვლევია, რამდენად დასაშვები მტკიცებულება იყო მოცემული დავის გადასაწყვეტად.

11.1. გარდა ამისა, სასამართლომ არასწორად მიიღო და დაუშვა საპატრულო პოლიციის მიერ კანონდარღვევით შედგენილი მეორე ოქმი. საქმეში წარდგენილი იყო მისი გამოძახების შედეგად შედგენილი, ორივე მხარის მიერ ხელმოწერილი ოქმი, სადაც დაფიქსირებულია, რომ მხარეებს ერთმანეთის მიმართ რაიმე პრეტენზია არ გააჩნდათ, მათ შორის, არც ოქროს ნივთებთან მიმართებით. წინააღმდეგ შემთხვევაში, აიასახებოდა ოქმში. მოგვიანებით, საპატრულო პოლიციის იმავე თანამშრომელმა კანონდარღვევით შეადგინა მეორე ოქმი, რომელზედაც არც გამოძახება და არც მისი ხელმოწერა არ ფიქსირდება და აღნიშნულია, რომ თურმე მოსარჩელეს საპატრულო პოლიციის პატრულ-ინსპექტორის მიერ იმავე დღეს გაეწია კონსულტაცია სამოქალაქო საქმეზე.

11.2. კასატორის მტკიცებით, მან სადავო ნივთები მოსარჩელეს გაცილებით ადრე დაუბრუნა, რაც გახდა კიდეც მათი დაშორების ერთადერთი მიზეზი.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 16 მაისის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულია განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დასაბუთებული, ხოლო მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს.

13. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის/პირველი კასატორის პრეტენზიები, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტები და არასწორად განმარტა კანონი, რასაც შედეგად მოჰყვა სამართლებრივად დაუსაბუთებელი დასკვნები სარჩელის საფუძვლიანობასთან დაკავშირებით, დასაბუთებულია, ხოლო მოპასუხის/მეორე კასატორის პრეტენზიები უსაფუძვლოა და არ უნდა იქნეს გაზიარებული.

14. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესზე, კერძოდ, იმაზე რომ ის 2015 წლის 30 ნოემბრის სარჩელით მოპასუხისაგან მოითხოვდა ნიშნობასთან დაკავშირებული საჩუქრების დაბრუნებას. მართალია, მან მოგვიანებით, საქმის მომზადების სტადიაზე მოპასუხისათვის გადაცემული ნივთების ღირებულების - 21 005 ლარის დაკისრება მოითხოვა, მაგრამ აღნიშნული არა მოთხოვნის დაზუსტებას, არამედ მომავალში სსსკ-ის 253-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე (ქონების ნატურით მიკუთვნების დროს სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებს ამ ქონების ღირებულებაზე, რომელიც უნდა გადახდეს მოპასუხეს, თუ გადაწყვეტილების აღსრულებისას აღნიშნული ქონება მას არ აღმოაჩნდება), გადაწყვეტილების აღსრულების წესის განსაზღვრას ემსახურებოდა.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მოთხოვნის (ნიშნობასთან დაკავშირებული საჩუქრების უკან დაბრუნება), სამართლებრივი საფუძველი სსკ-ის 1109-ე მუხლის მესამე ნაწილს (ნიშნობასთან დაკავშირებული საჩუქრები დაუქორწინებლობის შემთხვევაში, მხარეებს უკან უბრუნდებათ) ეფუძნება და, აქედან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის სასურველ შედეგს შემდეგი სამართლებრივი წინაპირობების შესრულება განაპირობებს: დასაქორწინებელ პირთა წინასწარი თანხმობა (ნიშნობა), ნიშნობასთან დაკავშირებით მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის საჩუქრების გადაცემა, მხარეთა დაუქორწინებლობა და ნაჩუქარი ნივთების დაუბრუნებლობა.

15. სააპელაციო სასამართლომ ფაქტობრივად ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი ფაქტი დაადგინა, მაგრამ სამართლებრივად არასწორად შეაფასა ისინი. სსკ-ის 1106-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, დაქორწინების თაობაზე მხარეთა შეთანხმება იურიდიულ ძალას იძენს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის -სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ტერიტორიულ სამსახურში დარეგისტრირების შემდეგ. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ სადავო ნივთები განკუთვნილი იყო ორივე მათგანისათვის და ამიტომ ისინი ამ ნივთების თანამესაკუთრეები იყვნენ, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რადგანაც თანასაკუთრება შეიძლება, წარმოიშვას კანონის ან გარიგების საფუძველზე. განსახილველ შემთხვევაში კი, დავა ნიშნობასთან დაკავშირებული საჩუქრების დაბრუნებას ეხება და არა მეუღლეთა თანასაკუთრების გაყოფას (სსკ-ს 1158-ე მუხლი). სსკ-ის 1109-ე მუხლის მესამე ნაწილის დებულება „ასახავს საზოგადოებაში დამკვიდრებულ ტრადიციას, რომ დაქორწინების მსურველ პირთა ნათესავებმა და ახლობლებმა სამომავლო ქორწინების აღსანიშნავად დაასაჩუქრონ მომავალი მეუღლეები, რაც ეფუძნება ვარაუდს, რომ დანიშნული წყვილი გარკვეული პერიოდის შემდეგ უთუოდ იქორწინებს, თუმცა, კანონმდებელი ნიშნობის ფაქტს რაიმე სავალდებულო სამართლებრივ შედეგს, დაქორწინებას არ უკავშირებს და ადგენს ნიშნობის საჩუქრის (რაც ხშირ შემთხვევაში ძვირად ღირებულ ნივთებია) მხარეთათვის დაბრუნების წესს. იმის გათვალისწინებით, რომ ნიშნობის მხარეებს წარმოადგენენ დასაქორწინებელი პირები, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ ზემოხსენებული საჩუქრის დაბრუნების შესახებ მოთხოვნის წარდგენა შეუძლია ნიშნობის ერთ-ერთ მხარეს, რომლის მიმართ პატივისცემის გამოხატვის მიზნითაც შედგა ჩუქება (შდრ. სუსგ #ას-297-280-2010, 14.06.2010 წელი).

16. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი და შეფასებული ის ფაქტი, რომ მხარეები ნიშნობის შემდეგ ერთად ცხოვრობდნენ და საერთო მეურნეობას ეწეოდნენ, ამ დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ვერ იქნება, რადგანაც მათ ქორწინება კანონით დადგენილი წესით არ დაურეგისტრირებიათ და, აქედან გამომდინარე, არც მეუღლეთა უფლება-მოვალეობები წარმოშობილა (სსკ-ის 1151-ე მუხლი). დე ფაქტო „ოჯახური ცხოვრების“ დადგენას სხვა - ასე მაგალითად, მამობის დადგენის, ან მშობლებსა და შვილებს შორის ურთიერთობის საქმეებზე - შეიძლება ჰქონდეს სამართლებრივი დატვირთვა (შდრ.ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 1994 წლის 27 ოქტომბრის #18535/91 გადაწყვეტილება საქმეზე Kroon and others v. The Netherlands) და არა ნიშნობასთან დაკავშირებულ დავაში.

17. ზოგადი წესის თანახმად, ჩუქება განკარგვითი ხელშეკრულების ნაირსახეობაა და, სამოქალაქო კოდექსის 525-ე მუხლის შესაბამისად, დასაჩუქრებული საჩუქარზე საკუთრების უფლებას ნივთის გადაცემის მომენტიდან მოიპოვებს, თუმცა საგამონაკლისო წესს ადგენს საოჯახო სამართალი იმ შემთხვევისათვის, როდესაც მომავალ მეუღლეს (მეუღლეებს) საჩუქარი გადაეცემა ნიშნობაზე. ამგვარი სამართლებრივი ურთიერთობის იურიდიული შედეგი დამოკიდებულია პირთა რეგისტრირებული ქორწინების ფაქტზე, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 1109-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებიდან გამომდინარე, დასაქორწინებელ პირთა წინასწარი თანხმობა (ნიშნობა) დაქორწინების ვალდებულებას არ წარმოშობს და არც მხარეები იწყებენ საოჯახოსამართლებრივ ურთიერთობას. ამდენად, შეიძლება ითქვას, რომ ქორწინების რეგისტრაციის მომენტამდე ნიშნობის სუბიექტი საჩუქრის მართლზომიერი მფლობელია (სკ-ის 158-ე, 159-ე, 170-ე მუხლები).

18. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მხარეებს ქორწინება არ დაურეგისტრირებიათ, ხოლო ნივთები, რომელთა ღირებულების ანაზღაურებაც სარჩელის საგანია, მოპასუხეს გადაეცა ნიშნობასთან დაკავშირებით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლომ სადავო ნივთები არასწორად მიიჩნია მეუღლეთა თანასაკუთრებად და მათი ღირებულების ნახევრის ანაზღაურების სამართლებრივ საფუძვლად არასწორად განსაზღვრა სსკ-ის 1158-ე და 1159-ე მუხლები და სადავო ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად არ გამოიყენა 1109-ე მუხლი.

19. რაც შეეხება მოპასუხის მიერ სადავო ნივთების ფლობის ფაქტს, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს ვალდებულებაა, სწორად მიმართოს მტკიცებითი საქმიანობა, რაც გულისხმობს იმას, რომ მან საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების განსაზღვრის შემდეგ სადავო და უდავო ფაქტები უნდა გამიჯნოს ერთმანეთისგან. სადავო ფაქტები მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებს წარმოადგენს და მტკიცების ტვირთის განაწილების პროცესიც სწორედ აქ ვლინდება. სასამართლომ, როგორც საპროცესო საქმიანობის წარმმართველმა სუბიექტმა, მტკიცების ტვირთი იმგვარად უნდა გაანაწილოს, რომ საფრთხე არ შეექმნას მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების რეალიზაციას. მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი პროცესუალური წესი მოცემულია სსსკ-ის 102-ე მუხლში, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მითითებული ნორმა საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლთან კავშირით იმ დასკვნის საფუძველს ქმნის, რომ მხარეს, რომელიც სასამართლოს მიმართავს კონკრეტული მოთხოვნით, აწევს როგორც ამ მოთხოვნის საფუძვლად არსებული ფაქტების მითითების, ასევე - მათი დამტკიცების, ანუ მტკიცებულებების წარდგენის ტვირთი. როგორც წესი, ფაქტის მითითებისა და მისი დამტკიცების ტვირთი მჭიდროდ უკავშირდება ერთმანეთს, თუმცა არც ისაა გამორიცხული, რომ მატერიალურსამართლებრივი ნორმით ერთ მხარეს მხოლოდ ფაქტის მითითების ტვირთი ეკისრებოდეს, ხოლო მეორე მხარეს - საწინააღმდეგოს დამტკიცების ტვირთი.

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოპასუხის მიერ სადავო ნივთების ფლობის ფაქტის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება. მან აღნიშნულს წარმატებით გაართვა თავი. საქმეში წარდგენილია საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის თბილისის საპატრულო პოლიციის მთავარი სამმართველოს ვაკის მიმართულების მე-4 ოცეულის პატრულ-ინსპექტორის მიერ შედგენილი ოქმი, სადაც მოსარჩელე უთითებს, რომ ნიშნობის დროს მოპასუხეს გადასცა ოქროს ნივთები და მოითხოვდა მათ დაბრუნებას. გასაუბრების ოქმის შინაარსი დაადასტურა მოწმის სახით დაკითხულმა პატრულ-ინსპექტორმა, მან განმარტა, რომ მოპასუხე სადავო ნივთების დაბრუნებაზე უარს აცხადებდა, იმ მოტივით, რომ ნივთები მისი საკუთრება იყო (იხ. ოქმი და პატრულ-ინსპექტორის ჩვენება ს.ფ. 19-20; 209-211. ტ.1), საწინააღმდეგოს მტკიცება მოპასუხეს ევალებოდა. მან კი ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, საქმეში სათანადო მტკიცებულებების არარსებობის გამო, სახელდობრ, საქალაქო სასამართლოში მისი შუამდგომლობით დაკითხულმა მოწმეებმა ცალსახად და ერთმნიშვნელოვნად ვერ დაადასტურეს მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის სადავო ნივთების დაბრუნების ფაქტი (იხ, მოწმე გ. ფ-ისა და ლ. ლ-ის ჩვენება ს.ფ. 231-238. ტ.1).

21. საკასაციო სასამართლო წინამდებარე განჩინების მე-11 პუნქტში მითითებულ მეორე კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, განმარტავს, რომ მისთვის ნიშნობის საჩუქრის სახით გადაცემული ნივთების ღირებულებაზე მითითებას შეიცავს ე.წ. „ფასის იარლიყები“ და მოწმის ჩვენება, რომლის განმარტებით, აღნიშნული ოქროს სამკაულები, სულ ხუთი ერთეული, მისი საკუთრება იყო, რომელიც, ფინანსური პრობლემების გამო, 2014 წლის მაისში მიჰყიდა მოსარჩელის მამას, რომელსაც მანამდეც იცნობდა. გაყიდვამდე ნივთები შეაფასებინა საიუველირო ნაკეთობების ექსპერტს და მისი დადგენილი ფასები აღნიშნა ამ ნივთების იარლიყზე (იხ. მოწმის ჩვენება, ს.ფ 123-125. ტ.1). შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოპასუხის მიერ არაკვალიფიციურად შედავებული გარემოება, სამართლებრივად ქმნის იმის პრეზუმფციას, რომ სადავო ნივთების ღირებულება სწორია, აღნიშნული პრეზუმირებული გარემოებების დამაჯერებლად და სარწმუნოდ გაქარწყლება კი, სწორედ მოპასუხის ვალდებულებაა და მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში უნდა დაიძლიოს. მოპასუხემ/მეორე კასატორმა ვერ შეძლო დაკისრებული მტკიცების ტვირთის წარმატებული რეალიზება და მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებას (გარდა ზეპირსიტყვიერი განმარტებისა) გამაქარწყლებელი მტკიცებულება ვერ დაუპირისპირა.

22. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 253-ე მუხლის თანახმად, ქონების ნატურით მიკუთვნების დროს სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებს ამ ქონების ღირებულებაზე, რომელიც უნდა დაეკისროს მოპასუხეს, თუ გადაწყვეტილების აღსრულებისას ნივთები მას არ აღმოაჩნდება. დასახელებული ნორმა ემსახურება სამართლიანი სასამართლო პრინციპის განმტკიცებას და ორიენტირებულია მხარეთა შორის არსებული დავის გადაწყვეტის საბოლოო ხასიათზე. მართლმსაჯულების ამოცანას წარმოადგენს არა მხოლოდ დარღვეული სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა, არამედ ამ დაცვისათვის ქმედითი, ეფექტური წინაპირობების შექმნა, რათა მხარისათვის შესაძლებელი იყოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით დადგენილი მართლწესრიგის დაცვა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სამართალწარმოება უმოქმედოა (შდრ. სუსგ. #ას-168-168-2018, 11.05.2018წ). ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ გადაწყვეტილების აღსრულება მხარისათვის გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს განუყოფელი ნაწილია, ნებისმიერი სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების აღსრულება „სასამართლო პროცესის“ განუყოფელ ნაწილად უნდა განიხილებოდეს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე (იხ. მაგ: Apostol v. Georgia; §37; Hornsby v.Greece, §40; IZA Ltd and Makrakhidze v. Georgia, §42; Burdov v. Russia, §34).

23. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. ამდენად, მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოში და საქართველოს უზენაეს სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟები, სულ - 1 155.28 (ათას ას ორმოცდათხუთმეტი ლარი და ოცდარვა თეთრი) ლარი; მასვე უნდა დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 19 თებერვლის განჩინებით (საქმე №ას-205-2019) საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის სრულად - 525.13 (ხუთას ოცდახუთი ლარი და ცამეტი თეთრი) ლარის გადახდა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, მე-8, 264.3, 257.1, 253-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ნ. თ-ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. რ. ჩ-ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. რ. ჩ-ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს, ნ. თ-ძეს დაეკისროს, დაუბრუნოს რ. ჩ-ძეს შემდეგი ნივთები: ბრილიანტის ყელსაბამი (ე.წ. "კოლიე") ღირებულებით - 12 000 ლარი, ნახევარკარატიანი ბრილიანტის ბეჭედი - 2600 ლარი, ბრილიანტის თექვსმეტთვლიანი ოქროს სამაჯური - 3150 ლარი, 1.5 - კარატიანი ბეჭედი - 2655 ლარი, პატარა ბრილიანტებიანი ბეჭედი - 600 ლარი, სულ, 21 005 ლარის სამკაული;

5. თუ გადაწყვეტილების აღსრულებისას აღნიშნული ქონება არ აღმოჩნდება ნ. თ-ძესთან, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მას დაეკისროს შემდეგი ნივთების ღირებულების: ბრილიანტის ყელსაბამის (ე.წ. "კოლიე") - 12 000 ლარის, ნახევარკარატიანი ბრილიანტის ბეჭდის - 2600 ლარის, ბრილიანტის თექვსმეტთვლიანი ოქროს სამაჯურის - 3150 ლარის, 1.5 - კარატიანი ბეჭდის - 2655 ლარის, პატარა ბრილიანტებიანი ბეჭდის - 600 ლარის, სულ - 21005 ლარის გადახდა;

6. ნ. თ-ძეს რ. ჩ-ძის სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოში და საქართველოს უზენაეს სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟები სულ - 1 155.28 (ათას ას ორმოცდათხუთმეტი ლარი და ოცდარვა თეთრი) ლარი;

7. ნ. თ-ძეს (პ/ნ 0102...) დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 19 თებერვლის განჩინებით (საქმე №ას-205-2019) საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის სრულად - 525.13 (ხუთას ოცდახუთი ლარი და ცამეტი თეთრი) ლარის გადახდა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ;

8. სახელმწიფო ბაჟი გადახდილ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ. თბილისი, "სახელმწიფო ხაზინა" ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300 773 150;

9. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი