საქმე №ა-5744-ა-21-2019 3 იანვარი, 2020 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

მოსამართლე

ბესარიონ ალავიძემ

ერთპიროვნულად, ზეპირი მოსმენის გარეშე განვიხილე მ.ჩ–ძის განცხადების დასაშვებობის საკითხი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 თებერვლის განჩინებაზე, საქმეზე _ მ.ჩ–ძის სარჩელის გამო, ი.დ–ის (კ–ას) მიმართ, სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და ქონების საკუთრებაში დაბრუნების თაობაზე და

გ ა მ ო ვ ა რ კ ვ ი ე:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 425-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების შეტანა და მისი განხილვა წარმოებს საერთო წესების დაცვით, იმ გამონაკლისების გათვალისწინებით, რომლებიც ამ თავშია დადგენილი. ამავე კოდექსის 396-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილების თანახმად კი, საკასაციო საჩივრის შემოსვლიდან 10 დღის ვადაში მომხსენებელმა მოსამართლემ უნდა შეამოწმოს, შეტანილია თუ არა საკასაციო საჩივარი ამ მუხლით დადგენილ მოთხოვნათა დაცვით. მომხსენებელი მოსამართლე აღნიშნულ საკითხს ზეპირი განხილვის გარეშე წყვეტს. თუ საკასაციო საჩივარი არ უპასუხებს ჩამოთვლილ მოთხოვნებს ან სახელმწიფო ბაჟი არ არის გადახდილი, სასამართლო ავალებს საჩივრის შემტან პირს, შეავსოს ხარვეზი, რისთვისაც უნიშნავს მას ვადას. თუ ამ ვადაში ხარვეზი არ იქნება შევსებული ან საკასაციო საჩივარი არ არის შეტანილი კანონით დადგენილ ვადაში, საკასაციო საჩივარი განუხილველი დარჩება.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 თებერვლის განჩინებით მ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 დეკემბრის განჩინებაზე დარჩა განუხილველად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 397-ე მუხლით განსაზღვრული საკასაციო საჩივრის წარდგენის საპროცესო ვადის დარღვევის გამო.

2019 წლის 16 დეკემბერს საკასაციო სასამართლოს განცხადებით მომართა მ.ჩ–ძემ, მოითხოვა ზემოხსენებული განჩინების გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება. განმცხადებლის განმარტებით, 2019 წლის 11 დეკემბერს გაეცნო მოცემული სამოქალაქო საქმის მასალებს და გაარკვია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელს 2014 წლის 4 დეკემბრის განჩინება ჩააბარა 2015 წლის 21 იანვარს, ხოლო, მოსამართლე ი.ა–ის განსხვავებული აზრი _ 2015 წლის 23 იანვარს. იგივე განჩინება განმცხადებლის წარმომადგენელს ჩაბარდა 2014 წლის 4 დეკემბერს. საქმეში არ მოიპოვება მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა იმ ფაქტს, რომ 2014 წლის 4 დეკემბრის დასაბუთებული განჩინება სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე მუხლის მე-6 ნაწილით დადგენილ 14-დღიან ვადაში ჰქონდა მომზადებული. განმცხადებლის აზრით აღნიშნული მეტყველებს საკასაციო სასამართლოს მხრიდან მხოლოდ კასატორის ქმედების ცალმხრივად შეფასებაზე იმგვარად, რომ მას საკასაციო საჩივრის განსახილველად მიღების საკითხის გადაწყვეტისას არ უმსჯელია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დაშვებულ კანონდარღვევებზე, რის შედეგადაც მხარემ დაკარგა სამართლიან სასამართლოზე ხელმისაწვდომობის უფლება.

საკასაციო პალატამ ფორმალურ-პროცესუალური თვალსაზრისით შეამოწმა განცხადების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგი გარემოებების გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 429-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ თავისი ინიაციტივით უნდა შეამოწმოს, დასაშვებია თუ არა განცხადება საქმის განახლების შესახებ. თუ არ არსებობს განცხადების დაშვების ესა თუ ის პირობა, სასამართლომ თავისი განჩინებით განცხადება განუხილველად უნდა დატოვოს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე და 423-ე მუხლები ადგენენ იმ გარემოებათა ნუსხას, როდესაც დასაშვებია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო აქტის გადახედვა. ხსენებული ნორმებით, შეიძლება ითქვას, რომ საგამონაკლისო წარმოების იმგვარი წინაპირობებია დადგენილი, რომლებიც ფართო განმარტებას არ ექვემდებარება, რათა საფრთხე არ შეექმნას გადაწყვეტილების მუდმივობის პრინციპსა და მართლწესრიგის სტაბილურობას.

მოცემულ შემთხვევაში, განცხადების შინაარსიდან ირკვევა, რომ მხარე საქმის წარმოების განახლებას ახლად აღმოჩენილი გარემოების გამო მოითხოვს, ამგვარად კი, მიიჩნევს საქმის მასალების გაცნობის შედეგებს, კერძოდ, საქმეში არ მოიპოვება მტიკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა სასამართლოს მიერ კანონით დადგენილ ვადაში დასაბუთებული გადაწყვეტილების მომზადების ფაქტს. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ხსენებული პრეტენზია ფორმალური თვალსაზრისით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული საქმის წარმოების განახლების წანამძღვარია (მხარისათვის ცნობილი გახდა ისეთი გარემოებები და მტკიცებულებები, რომლებიც, ადრე რომ ყოფილიყო წარდგენილი სასამართლოში საქმის განხილვის დროს, გამოიწვევდა მისთვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანას).

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, განცხადება გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ შეტანილ უნდა იქნეს ერთი თვის განმავლობაში და ამ ვადის გაგრძელება არ დაიშვება. ვადის დენა იწყება იმ დღიდან, როდესაც მხარისათვის ცნობილი გახდა გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების საფუძვლების არსებობა.

მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, განმცხადებელი სასამართლოსათვის მომართვის ვადას უკავშირებს მის მიერ სამოქალაქო საქმის მასალების 2019 წელს გაცნობას, თუმცა, საკასაციო სასამართლო ხსენებულს ვერ დაეთანხმება, რამდენადაც საქმეში წარმოდგენილი სასამართლოს მოხელის მიერ შედგნილი აქტის თანახმად, მ.ჩ–ძის წარმომადგენელ რ.ბ–ძეს (რომლის უფლებამოსილებაც იმ დროისათვის ძალაში იყო) საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვების თაობაზე ეცნობა 2015 წლის 25 თებერვალს, შესაბამისად, თუკი სააპელაციო სასამართლოს დარღვეული ჰქონდა დასაბუთებული გადაწყვეტილების მომზადების ვადა, მხარეს საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით მინიმუმ ამ შეტყობინების ჩაბარებიდან ერთი თვის ვადაში უნდა მოემართა სასამართლოსათვის და არა თითქმის ხუთი წლის შემდეგ საქმის გაცნობიდან ერთი თვის ვადაში.

საკასაციო პალატა გადაწყვეტილების დასაბუთებულობის ვალდებულებიდან გამომდინარე, დამატებით მიუთითებს გასაჩივრებული განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილ შემდეგ გარემოებებზე:

- კასატორის წარმომადგენელი რ.ბ–ძე (იხ.რწმუნებულება ტ.II ს.ფ.65-66) ესწრებოდა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებას (ტ.II ს.ფ.99);

- სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებიდან მე-20 დღე არის 2014 წლის 24 დეკემბერი, ხოლო 30-ე დღე – 2015 წლის 3 იანვარი. გამომდინარე აქედან, მხარეს ან მის წარმომადგენელს შეეძლო გასაჩივრებული განჩინება ჩაებარებინა 2014 წლის 24 დეკემბრიდან 2015 წლის 3 იანვრამდე;

- საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 4 დეკემბრის განჩინება მ.ჩ–ძის წარმომადგენელმა ჩაიბარა 30-დღიანი ვადის დარღვევით – 2015 წლის 23 იანვარს. აღნიშნულის გათვალისწინებით საკასაციო საჩივრის შეტანის ვადის დენა დაიწყო 2015 წლის 4 იანვარს – სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებიდან 31-ე დღეს.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, თუკი სააპელაციო პალატას მართლაც დარღვეული ჰქონდა დასაბუთებული გადაწყვეტილების მომზადების ვადა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 259¹ მუხლით განსაზღვრული ქცევის წესიდან გამომიდნარე, მხარეს ამ ფაქტის თაობაზე უნდა სცოდნოდა საკასაციო საჩივრის შეტანის ეტაპზე და საკასაციო საჩივართან ერთად წარდეგინა ამ ფაქტის დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულებები, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ამავე ნორმის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძვლით საქმის წარმოების განახლება დასაშვებია, თუ მხარეს თავისი ბრალის გარეშე არ ჰქონდა შესაძლებლობა საქმის განხილვისა და გადაწყვეტილების მიღების დროს მიეთითებინა ახალ გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე.

გარდა ამისა, საკასაციო პალატა აღნიშნავს იმასაც, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის არც ერთი ნორმა არ ადგენს სასამართლოს ვალდებულებას, საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილ ვადაში დასაბუთებული გადაწყვეტილების მომზადების ფაქტი დაადასტუროს რაიმე მტკიცებულებით. უნდა ითქვას ისიც, რომ საქმეში არ მოიპოვება რაიმე დოკუმენტი, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 259¹ მუხლით განსაზღვრულ ვადაში მხარის სასამართლოში გამოცხადების ფაქტს დაადასტურებდა და სასამართლო მას ვადის დარღვევის მოტივით ვერ ჩააბარებდა დასაბუთებულ განჩინებას.

საკასაციო პალატა მიუთითებს პრეცედენტულ სამართალზეც. ევროსასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, „კონვენციის მე-6 მუხლის 1 პუნქტით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლება უნდა განიმარტოს კონვენციის პრეამბულის კონტექსტში, რომლის თანახმადაც კანონის უზენაესობა უნდა წარმოადგენდეს მაღალ ხელშემკვრელ მხარეთა საერთო მემკვიდრეობას. კანონის უზენაესობის ერთ-ერთი ფუნდამენტური ასპექტი არის სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპი, რომლის თანახმადაც სასამართლო თუ გადაწყვეტს საკითხს, მისი განჩინება არ უნდა დადგეს ეჭვქვეშ (Brumărescu v. Romania [GC], no. 28342/95, § 61, ECHR 1999 VII). ეს პრინციპი ნიშნავს, რომ არც ერთ მხარეს არ უნდა ჰქონდეს საბოლოო და ძალაში შესული გადაწყვეტილების გადახედვის მოთხოვნის უფლება მხოლოდ იმიტომ, რომ მიაღწიოს საქმის ხელახლა მოსმენასა და ახალ გადაწყვეტილებას. უმაღლესი ინსტანციის სასამართლოების მიერ საქმის გადახედვა არ უნდა იქცეს შენიღბულ აპელაციად და საკითხზე ორი შეხედულების არსებობა არ წარმოადგენს საქმის გადასინჯვის საფუძველს. ამ პრინციპიდან გადახვევა დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ამის აუცილებლობა გამოწვეულია არსებითი და გარდაუვალი ხასიათის გარემოებების წარმოშობით (იხ. Ryabykh, §52). საბოლოოდ გადაწყვეტილი სამოქალაქო დავის განახლების პროცედურა კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებს ემსახურება, თუმცა იგი გამართლებულია თუკი დადინდება სწორად იქნა თუ არა პროცედურა განხორციელებული არსებული საქმის ფაქტებზე, ანუ სასამართლო უნდა დარწმუნდეს, რომ საქმის წარმოების განახლება არ ემსახურებოდა სხვა მიზნებს, გარდა იმისა, რომლის გამოც იგი გადაწყდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის შესაბამის დებულებებზე დაყრდნობით“ (იხ. ECHR: „ჭიჭინაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ განაცხადი №18156/05, 27.05.2010წ.).

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო მიიჩნევს, რომ მ.ჩ–ძის განცხადება არ აკმაყოფილებს საქმის წარმოების განახლებისათვის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილ მოთხოვნებს, რაც მისი დაუშვებლად მიჩნევის წინაპირობაა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 396-ე, 425-ე, 429-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.ჩ–ძის განცხადება ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 თებერვლის განჩინების გაუქმბისა და საქმის წარმოების განახლების თაობაზე მიჩნეულ იქნას დაუშვებლად.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლე: ბ. ალავიძე