№ას-103-2019 31 ოქტომბერი, 2019 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – შპს „მ–ი“

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – ნ.ბ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „მ–ი“ (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი, დამსაქმებელი) ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 ოქტომბრის განჩინებას, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 14 თებერვლის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე, რომლითაც ნ.ბ–ის (შემდეგში - მოსარჩელე, დასაქმებული) სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სასამართლომ ბათილად ცნო დამსაქმებლის ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ და დასაქმებული სამუშაო ადგილზე -ხელშეკრულების მოქმ–ების დარჩენილი ვადით - 2018 წლის 19 ნოემბრამდე აღადგინა. დამსაქმებელს დასაქმებულის სასარგებლოდ განაცდურის ანაზღაურებაც დაეკისრა.

2. კასატორის პრეტენზია შემდეგ გარემოებებს ეფუძნება:

2.1. კასატორის მტკიცებით, სარჩელი ხანდაზმულია. მოსარჩელეს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დასაბუთებული ბრძანება, მისი მოთხოვნისამებრ, 2017 წლის 13 მაისს ჩაჰბარდა. შესაბამისად, ამ ბრძანების გასაჩივრების 30 - დღიანი ვადის ათვლა იმავე წლის 14 მაისს დაიწყო. მოსარჩელემ 2017 წლის 6 ივნისს სარჩელით მიმართა სასამართლოს, რომლის წარმოებაში მიღებაზე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე, 186-ე მუხლებზე მითითებით, მოსარჩელეს უარი ეთქვა. 2017 წლის 1 სექტემბერს დასაქმებულმა კვლავ მიმართა სასამართლოს სარჩელით. კასატორი მიიჩნევს, რომ სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის განჩინება სასამართლომ არ უნდა გააიგივოს სსკ-ის 140-ე მუხლში (1. სარჩელის შეტანა ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტას არ გამოიწვევს, თუ მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი განუხილველად იქნება დატოვებული. 2. თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან.) ნაგულისხმებ სარჩელის განუხილველად დატოვების პროცესუალურ კონსტრუქციასთან. კასატორის მოსაზრებით, სარჩელის განუხილველად დატოვება და სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმა სხვადასხვა საპროცესო ინსტიტუტია, კერძოდ, სარჩელის განუხილველად ცნობისათვის აუცილებელია, დაიწყოს საქმის წარმოება, ხოლო სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმა არ გულისხმობს სარჩელზე სამართალწარმოების შეწყვეტას ან სარჩელის განუხილველად დატოვებას, ეს ნიშნავს, რომ სასამართლოს სარჩელის განხილვა არც კი დაუწყია.

2.2. კასატორის მტკიცებით, მოსარჩელემ უხეშად დაარღვია შრომითი ვალდებულება. დასაქმებულს თანამშრომლებთან კონფლიქტური დამოკიდებულება ჰქონდა და ხელს უშლიდა სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულებაში, ქმნიდა მუდმივად დაძაბულ სიტუაციას და არაჯანსაღ სამუშაო გარემოს. დასაქმებულმა დაარღვია პაციენტთა შესახებ კლინიკაში დაცული ინფორმაციის კონფიდენციალურობა, რითაც დაკარგა დამსაქმებლის ნდობა. კასატორის მითითებით, დასაქმებულს, როგორც მონიტორინგის სპეციალისტს ხელი მიუწვდებოდა კლინიკაში განთავსებულ კამერებზე, კასატორისვე მოსაზრებით, ამ საქმიანობის განმახორციელებელი პირის მიმართ დამსაქმებელს უნდა ჰქონდეს განსაკუთებული ნდობა, ვინაიდან, ამ თანამდებობაზე დასაქმებულ პირს შეუძლია, დამსაქმებელს მიაყენოს სოლიდური ზიანი, როგორც მატერიალური თვალსაზრისით, ასევე კლინიკის იმიჯისა და რეპუტაციის შელახვით.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 19 თებერვლის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმ–ა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

5.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

5.2. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

5.2.1. 2016 წლის 19 აგვისტოს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შრომითი ხელშეკრულება დაიდო, რომლის საფუძველზეც დასაქმებული დამსაქმებელი ორგანიზაციის მონიტორინგის სპეციალისტის თანამდებობაზე, 3 - თვიანი გამოსაცდელი ვადით დაინიშნა, ხოლო 2016 წლის 19 ნოემბერს დასაქმებულთან დადებული შრომითი ხელშეკრულების ვადა 2 წლით - 2018 წლის 19 ნოემბრამდე გაგრძელდა. მოსარჩელის ყოველთვიური ანაზღაურება - 600 ლარს შეადგენდა.

5.2.2. მოპასუხის 2017 წლის 20 აპრილის N 8-გ/17 ბრძანებით, 2017 წლის 21 აპრილიდან, მოსარჩელესთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება. ბრძანების თანახმად, დასაქმებული საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ზ” ქვეპუნქტისა და შრომითი ხელშეკრულების 4.3.1. 4.4.5. 4.4.7. და 7.2.3. პუნქტების საფუძველზე გათავისუფლდა.

5.2.3. მოსარჩელემ წერილობითი განცხადებით მოპასუხისგან მისი გათავისუფლების შესახებ ბრძანების წერილობითი დასაბუთება მოითხოვა. დათხოვნის საფუძვლების დასაბუთების მიხედვით, დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა მეწყვილესთან არაკოლეგიალური, ხოლო პერსონალის მენეჯერის მიმართ - ცილისმწამებლური და შეურაცხმყოფელი დამოკიდებულების, სამუშაო დროის არაეფექტური ხარჯვის (სამუშაო საათებში არასამსახურებრივ საკითხებზე ადმინისტრატორებთან მიმოწერის), თანამშრომლების მიმართ გამოხატული მიკერძოებული დამოკიდებულების გამო. წერილობითი დასაბუთება მოსარჩელეს 2017 წლის 13 მაისს ჩაჰბარდა.

5.2.4. დამსაქმებელს დასაქმებულისთვის წინასწარ არ უცნობებია და ახსნა-განმარტება არ ჩამოურთმევია იმ გარემოებებთან დაკავშირებით, რაც შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას დაედო საფუძვლად.

6. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი სამართლებრივი შედეგის - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 38.8 (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება), 44-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

7. კასატორი სადავოდ ხდის სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხს, რისი გათვალისწინებითაც საკასაციო პალატა სარჩელის სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა სამართლებრივი წინაპირობის შემოწმებამდე სარჩელის შემაფერხებელი შესაგებლის საფუძვლიანობას შეაფასებს.

7.1. საქმეზე გამორკვეული ფაქტობრივი გარემოებები ცხადყოფს, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს თავდაპირველად 2017 წლის 6 ივნისს სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე ბრძანების გასაჩივრებისათვის განსაზღვრულ 30 - დღიან ვადაში მიმართა სარჩელით, თუმცა სასამართლომ ეს სარჩელი სსსკ-ის 178-ე, 186-ე მუხლებით დადგენილ მოთხოვნებთან შეუსაბამობის გამო წარმოებაში არ მიიღო. 2017 წლის 1 სექტემბერს, დასაქმებულმა ხელმეორედ მიმართა სასამართლოს სარჩელით, რომელიც ამჟამად საკასაციო სასამართლოს განსჯის საგანია. საკასაციო პრეტენზიის არსი ისაა, რომ, კასატორის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაზე სასამართლომ არ უნდა გაავრცელოს სსკ-ის 140-ე მუხლის დათქმა, რომელიც მოსარჩელეს აძლევს შესაძლებლობას, მისი სასარჩელო განაცხადი განიხილოს სასამართლომ, თუკი ის პირველი სარჩელის განუხილველად დატოვებიდან 6 თვის ვადაში ხელახლა წარადგენს სარჩელს. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მსჯელობას, რომ სსკ-ის 140-ე მუხლი კონცეპტუალურად სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის პროცესუალურ შედეგს ამ ნორმის მოწესრიგების სფეროში არ მოიაზრებს, სახელდობრ:

7.1.1. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში წამოყენებული საკითხის სამართლებრივი ანალიზისთვის, უპირველეს ყოვლისა, უნდა განიმარტოს სარჩელის განუხილველად დატოვებისა და სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის საპროცესო ინსტიტუტების პროცესუალური მნიშვნელობა, და მხოლოდ ამ ნორმათა ფუნქციური დანიშნულების გაანალიზების საფუძველზე შეფასდეს სსკ-ის 140-ე მუხლში მითითებული დათქმა, ვიწროდ უნდა განიმარტოს და მხოლოდ სარჩელის განუხილველად დატოვების საპროცესო შედეგზე გავრცელდეს, თუ ნორმა ამ უფლებით იმ მოსარჩელესაც აღჭურავს, რომლის სარჩელიც სასამართლომ წარმოებაში არ მიიღო.

7.1.2. საკასაციო სასამართლო ამ საკითხის გამორკვევის მიზნით ყურადღებას საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე, 186-ე, 187-ე და 275-ე მუხლებზე შეაჩერებს. შესაბამის ნორმათა ფუნქციური დანიშნულების შედარებით სამართლებრივი ანალიზის ფარგლებში საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სარჩელის გაუხილველად დატოვებისა და სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის პროცესუალური ინსიტიტუტები ფუნქციურად თანაბარი/ერთნაირი მნიშვნელობისაა. ამას მოწმობს სსსკ-ის 187-ე მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესიც, რომელიც ადგენს, რომ, თუ არსებობს სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის წინაპირობა, მაგრამ, ამის მიუხედავად, სარჩელი სამართალწარმოების პროცესშია, სასამართლომ ასეთი სარჩელი განუხილველად უნდა დატოვოს. ნორმის ეს დათქმა სწორედ იმაზე მიანიშნებს, რომ სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმისა და სარჩელის განუხილველად დატოვების სამართლებრივი საფუძველი ერთგვაროვანია, უფრო კონკრეტულად, სარჩელი არ აკმაყოფილებს იმ წინაპირობებს, რაც სამართალწარმოების დაწყებასა თუ შემდგომ გაგრძელებას გაამართლებს. ნორმის ფუნქციური დანიშნულების შეფასებისას, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ, როგორც სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის, ისე სარჩელის განუხილველად დატოვების დროს, მოსარჩელე არ კარგავს უფლებას, შესაბამისი გარემოების აღმოფხვრის შემთხვევაში, ხელახლა მიმართოს სასამართლოს.

7.1.3. სსკ-ის 140-ე მუხლის კონტექსტით, სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმისა და განუხილველად დატოვების საპროცესო ინტიტუტების გამიჯვნის თაობაზე, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა შემდეგი: „მართალია, სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლში მითითებულია სარჩელის განუხილველად დატოვების და არა საქმის განხილვის შეწყვეტის თაობაზე, მაგრამ საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ნორმა განმარტებულ უნდა იქნეს მისი დანიშნულების გათვალისწინებით და არა გამოყენებული ტერმინების სიტყვა-სიტყვითი მნიშვნელობიდან გამომდინარე. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საპროცესო კანონმდებლობის შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელის რეგისტრაციაზე უარის თქმის ან განუხილველად დატოვების შემთხვევაში, პირს შეუზღუდავად შეუძლია ახალი სარჩელის აღძვრა, თუ აღმოიფხვრება სარჩელის წარმოებაში მიღების დამაბრკოლებელი გარემოებები. სწორედ ასეთი შემთხვევისათვის ადგენს სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლი, რომ სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაში, ხანდაზმულობის ვადის დენა არ შეწყდება, მაგრამ, თუ პირი განუხილველად დატოვებიდან 6 თვის განმავლობაში აღძრავს ახალ სარჩელს, რომელსაც სასამართლო წარმოებაში მიიღებს და განიხილავს, ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის წარდგენის მომენტიდან.” (შდრ. საქმე №ას-1586-1489-2012, 22 აპრილი, 2013 წელი).

7.1.4. კანონმდებლის მიზნისა და სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით, პალატა მიიჩნევს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 140-ე მუხლის მოქმ–ება არ შეიძლება, განვავრცოთ მხოლოდ სარჩელის განუხილველად დატოვების შემთხვევაზე, უფრო მეტიც, ნორმის მიზანი სწორედ ისაა, რომ, თუ ხანდაზმულობის ვადის დაცვით წარდგენილი სარჩელი არ აკმაყოფილებს ფორმალურად ან/და შინაარსობრივად სამართალწარმოების განხორციელების წინაპირობებს, სუბიექტს ჰქონდეს შესაძლებლობა 6 - თვიანი დროის მონაკვეთში აღმოფხვრას არსებული ნაკლოვანება/ხარვეზი და სასამართლოს კანონმდებლობასთან შესაბამისობაში მოყვანილი სარჩელით ხელახლა მიმართოს. ამ დათქმით კანონმდებელი აძლიერებს პირის დარღვეული უფლების დაცვის სტანდარტს და დარღვეული უფლების აღსადგენად მოტივირებულ სუბიექტს, რომელმაც ფორმალურად, დავის მიმართ ინტერესი სარჩელის წარდგენით გამოავლინა, არ წაერთვას საკუთარი უფლების სასამართლო წესით დაცვის საშუალება. ნიშანდობლივია, რომ სსკ-ის 140-ე მუხლი ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტის სპეციალურ წესს მხოლოდ ორ შემთხვევაში განსაზღვრავს და ასეთად სარჩელის განუხილველად დატოვებასთან ერთად მოსარჩელის მიერ სარჩელის გამოხმობის ვითარებასაც განიხილავს, რაც იმას ნიშნავს, რომ კანონმდებელი უკიდურესი დაცვითი ღონისძიების სახით, დავის მიმართ იურიდული ინტერესის მქონე პირს აძლევს დროს, მიიღოს გააზრებული გადაწყვეტილება დავის წამოწყების თაობაზე, სარჩელის აღძვრის უფლების საბოლოო გაქარწყლებამდე.

7.1.5. განსახილველ შემთხვევაში, პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, მოსარჩელის მიერ თავდაპირველი და შემდგომი სარჩელის აღძვრის ქრონოლოგია და დროის შუალედი სარჩელთა წარდგენას შორის, ქმნის დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ, სსკ-ის 140-ე მუხლის მოწესრიგების ფარგლებში, სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყდა 2017 წლის 6 ივნისს და, ამდენად, დასაქმებულმა ხანდაზმულობის ვადის დაცვით მიმართა სასამართლოს დაღვეული შრომის უფლების დასაცავად.

8. საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია დამსაქმებლის ქმ–ების მართლზომიერება დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების დროს.

8.1. დამსაქმებელმა მოსარჩელე სამსახურიდან გაათავისუფლა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტისა და შრომითი ხელშეკრულების 4.3.1. 4.4.5. 4.4.7. და 7.2.3. პუნქტების საფუძველზე, რაც, კასატორის მოსაზრებით, შრომითი მოვალეობის უხეშ დარღვევას გულისხმობს და დისციპლინური პასუხისმგებლობის ყველაზე მძიმე ზომის - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველია.

8.2. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკით განმტკიცებულია დასაქმებულთა შრომის უფლებების დაცვის კონსტიტუციური პრინციპი, რომლის შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმისა და დარღვევით გამოწვეული შედეგის თვალსაზრისით. იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, იკვეთებოდეს ისეთი დარღვევა, როდესაც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენება მიზანშეუწონელია.

8.3. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმ–ების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (შდრ. სუსგ № ას-941-891-2015, 2016 წლის 29 იანვრის განჩინება).

8.4. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, დამსაქმებელს ენიჭება დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების უფლება არა შრომითი ხელშეკრულების ყოველგვარი დარღვევის, არამ– ვალდებულების „უხეში დარღვევის“ შემთხვევაში. მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მისთვის დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ-ები N ას-416-399-16, 2016 წლის 29 ივნისის განჩინება; Nას-812-779-2016, 2016 წლის 19 ოქტომბრის განჩინება; Nას-1276-1216-2014, 2015 წლის 18 მარტის განჩინება; Nას-483-457-2015, 2015 წლის 7 ოქტომბრის განჩინება).

8.5. განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების წერილობით დასაბუთებაში შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლად მითითებულია არაკოლეგიალური დამოკიდებულება მეწყვილესთან, ცილისწამება და შეურაცხყოფა თანამშრომლის მიმართ, დროის არაეფექტური ხარჯვა და მიკერძოებული დამოკიდებულება თანამშრომლებთან, ასევე, მოპასუხემ სასამართლოში საქმის განხილვისას, წერილობით შესაგებლითა და ახსნა-განმარტებაში, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლად მიუთითა მოსარჩელის მიერ ადმინისტრატორისათვის პაციენტის ფოტოსურათის გადაგზავნა შეურაცხმყოფელი კომენტარით. მოპასუხის განცხადებით, სწორედ ამ ქმ–ებით დაარღვია მოსარჩელემ შრომითი ხელშეკრულება, ვინაიდან კლიენტის პერსონალური ინფორმაციის გაცემა დაუშვებელია. საყურადღებოა, რომ დამსაქმებელმა დავაზე სამართალწარმოების პროცესში საკუთარი ქმ–ების მართლზომიერების დასასაბუთებლად თანამშრომელთა ახსნა-განმარტებებიც მოიხმო, რომელიც დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შემდგომი პერიოდითაა დათარიღებული.

8.6. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული ღონისძიების, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების სიმძიმის გათვალისწინებით, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები და ფაქტობრივი გარემოებები უნდა ქმნიდეს იმ სამართლებრივ სურათს, რაც დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებას სამართლებრივად გაამართლებს. დამსაქმებელს ევალება მისი გადაწყვეტილების მყარი და გადაუწონადი მტკიცებულებებით დასაბუთება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმ–ი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც, ამახვილებს კასატორის ყურადღებას იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას.

8.7. სადავო შემთხვევაში, დამსაქმებლის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები ვერ ამართლებს დამსაქმებლის ქმ–ების მართლზომიერებას, ჯერ ერთი, მტკიცებულებები, რომელიც დამსაქმებლის მოსაზრებით, მიუთითებს დასაქმებულის მხრიდან მოვალეობის უხეშ დარღვევაზე, შექმნილია გათავისუფლების შემდგომ, რაც შეუძლებელია დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძლიანობას ადასტურებდეს, მეორეც, პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებასაც, რომ დამსაქმებელს არც ახნა-განმარტება არ მოუთხოვია დასაქმებულისთვის და არც სხვა დისციპლინური ღონისძიება არ გამოუყენებია შრომითი ურთიერთობის პერიოდში, რათა დასაქმებულს აღეკვეთა ჯანსაღი სამუშაო გარემოსათვის შეუფერებელი ქცევა.

რაც შეეხება, დასაქმებულის მხრიდან პაციენტის კონფიდენციალური ინფორმაციის უკანონოდ გავრცელების თაობაზე დამსაქმებლის აპელირებას, შესაბამისი საკითხი მხოლოდ იმ შემთხვევაში დაექვემდებარებოდა სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას, თუ დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების წერილობით დასაბუთებაში ნამსჯელი იქნებოდა ამ ფაქტზე, დასაქმებულის უხეში გადაცდომის კონტექსტით. აღნიშნულის საპირისპიროდ, წერილობითი დასაბუთება, ამ ფაქტზე რაიმე მითითებას საერთოდ არ შეიცავს, რაც იმას ნიშნავს, რომ კასატორის აპელირება ამ გარემოებაზე დაუსაბუთებელია.

9. საბოლოოდ, საკასაციო პალატის განსჯით, მოპასუხის მიერ გამოვლენილ ცალმხრივ ნებას (მოსარჩელის დათხოვნის შესახებ ბრძანება, სსკ-ის 51-ე მუხლი), სამართლებრივი შედეგი ვერ მოჰყვებოდა, რადგანაც არ იყო შესრულებული ამ შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოება - მოსარჩელის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის უხეში დარღვევა.

10. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში დაადგინა, რომ დამსაქმებლისთვის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონით მინიჭებული უფლება (ხელშეკრულებიდან გასვლა) უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად (სსკ-ის 115-ე მუხლი), (იხ. სუსგ-ები №ას-1155-1086-2015, 2016 წლის 2 თებერვლის განჩინება; №ას-545-513-2012, 2012 წლის 5 ოქტომბრის განჩინება; № ას-549-517-2010, 2010 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, № ას-545-513-2012, 2012 წლის 5 ოქტომბრის განჩინება).

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

12. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

13. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, ხოლო კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 570 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 570 ლარის (საგადახდო დავალება #0, გადახდის თარიღი 06.02.2019), 70% – 399 ლარი;

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „მ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „მ–ის“ (.....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 570 ლარის (საგადახდო დავალება #0, გადახდის თარიღი 06.02.2019) 70% – 399 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე