საქმე №ას-1224-2019 16 იანვარი, 2020 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ქ.გ–ი (აპელანტი)
მოწინააღმდეგე მხარე - ჟ.ვ–ი (მოწინააღმდეგე მხარე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 03 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. 2014 წლის 06 მარტს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ გაცემული განკარგულების საფუძველზე ჟ.ვ–ი (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) 2014 წლის 14 მარტს დარეგისტრირდა უძრავი ქოენების მდებარე ქ.თბილისი, ...., 72.00 კვ.მ (შემდეგში: სადავო ბინა ან სადავო უძრავი ქონება) მესაკუთრედ.
2. 2014 წლის 18 მარტს ჟ.ვ–მა მიმართა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს აღსრულების პოლიციას და მოითხოვა ქ.გ–ის (შემდეგში: მოპასუხე ან აპელანტი ან კასატორი) უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა.
3. 2015 წლის 02 თებერვალს აღსრულების პოლიციამ გამოსცა გაფრთხილება სხვისი მფლობელობიდან ან/და სარგებლობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის შესახებ და მოპასუხეს აცნობა, რომ 2015 წლის 23 მარტს თუკი ნებაყოფლობით არ გამოათავისუფლებდა ფართს, გამოსახლებული იქნებოდა იძულებით. მოპასუხის გამოსახლება ჩაინიშნა 2015 წლის 23 მარტს. 2015 წლის 18 მარტს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს განცხადებით მიმართა მოვალის წარმომადგენელმა და წარადგინა მოვალის ჯანმრთელობის მდგომარეობის დამადასტურებელი ცნობა. აღნიშნული ფაქტი აღმასრულებლის მიერ გადამოწმდა ადგილზე. შესაბამისად, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს N1093 ბრძანებით შეჩერდა NA14025150 საქმეზე აღსრულება 2015 წლის 12 აპრილის ჩათვლით. 2016 წლის 04 მარტს მოპასუხეს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს აღსრულების პოლიციამ გაუგზავნა გაფრთხილება სხვისი მფლობელობიდან ან/და სარგებლობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის თაობაზე.
4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის აპრილის განჩინებით შეჩერდა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს აღსრულების პოლიციის (დელეგირებული ფუნქცია) სამმართველოს ქ.თბილისის განყოფილების წარმოებაში არსებული მოპასუხის წინააღმდეგ მიმდინარე სააღსრულებო წარმოება
5. 2015 წლის 03 დეკემბერს ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურორის მოადგილემ წერილით მიმართა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს იურიდიული სამსახურის უფროსს სააღსრულებო წარმოების 2016 წლის 27 თებერვლამდე შეჩერების თაობაზე, საგამოძიებო მოქმედებების ჩატარების მიზნებიდან გამომდინარე.
6. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 4 დეკემბრის N5230 ბრძანებით ვაკე-საბურთალოს რაიონული პროკურატურის წერილის საფუძველზე შეჩერდა სააღსრულებო წარმოება.
7. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს 2016 წლის 15 ივნისის გადაწყვეტილებით მ.მ–ი, დ.გ–ი და მოპასუხე მოხსნილი იქნენ მოსარჩელის სადავო ბინაში რეგისტრაციიდან.
8. მოპასუხემ და დ.გ–მა 2017 წლის ივლისის ბოლოს გაანთავისუფლეს სადავო ბინა.
9. აუდიტორული დასკვნის თანახმად, სადავო ბინის - საცხოვრებელი ფართი 72.00 კვ.მ - საიჯარო ქირის საბაზრო ღირებულება განისაზღვრება 2014 წლის 14 მარტიდან 2017 წლის 14 მარტამდე სულ 36 თვე, თვეში 250 აშშ დოლარის ოდენობით, სულ 7750 აშშ დოლარით.
10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა მოსარჩელემ მოპასუხისა და დ.გ–ის მიმართ მათ მიერ უკანონო ფლობისა და სარგებლობით გამოწვეული ზიანის საიჯარო ქირის სახით 2014 წლის 14 მარტიდან 2016 წლის 14 მაისამდე 6500 აშშ დოლარის, 2016 წლის 30 მაისიდან 2017 წლის მარტამდე 1250 აშშ დოლარის, სართო ჯამში 7750 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით.
11. მოსარჩელის განმარტებით 2014 წლის 06 მარტს საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ გაცემული განკარგულების საფუძველზე მოსარჩელე 2014 წლის 14 მარტს გახდა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე. მოსარჩელემ უძრავი ქონების შეძენის დღიდან ვერ შეძლო დაუფლებოდა მას, რადგან აღნიშნული უძრავი ქონებით სარგებლობდნენ მოპასუხეები და სარჩელის აღძვრის დროსაც უხეშად განაგრძობენ მის ფლობას. 2014 წლის 18 მარტს მოსარჩელემ მიმართა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს პოლიციას და მოითხოვა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. 2015 წლის 02 თებერვალს აღსრულების პოლიციის მიერ გამოცემული იქნა გაფრთხილება სხვისი მფლობელობიდან ან/და სარგებლობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის შესახებ და მოპასუხეებს ეცნობათ, რომ 2015 წლის 23 მარტს თუკი ნებაყოფლობით არ გამოანთავისუფლებდნენ ფართს, გამოსახლებულნი იქნებოდნენ იძულებით. 2015 წლის 23 მარტს მოპასუხეების არც ნებაყოფლობით გამოსახლება და არც იძულებით გამოსახლება არ განხორციელებულა, რადგან მათ მიერ გასაჩივრებულ იქნა აღსრულების პოლიციის მოქმედებები, რამაც გამოიწვია გამოსახლების გადადება, რითაც მოსარჩელეს მიადგა ზიანი. მიუხედავად აღნიშნულისა აღსრულების ეროვნული ბიუროს პოლიციის მიერ 2016 წლის 04 მარტს მოსარჩელის საქმეზე კვლავ გაიცა გაფრთხილება სხვისი მფლობელობიდან ან/და სარგებლობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის თაობაზე და დაინიშნა მოპასუხეების გამოსახლება 2016 წლის 25 მაისს. ზემოაღნიშნული ქმედებები კვლავ გასაჩივრდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში და შესაბამისად კვლავ გადაიდო გამოსახლება, რითაც ზიანი მიადგა მოსარჩელს. ფართის გამონთავისუფლების შემთხვევაში, მოსარჩელე შეძლებდა უძრავი ქონების გაქირავებას, რაშიც ყოველთვიურად მიიღებდა შემოსავალს 250 აშშ დოლარის ოდენობით. იმავდროულად, მოსარჩელემ განმარტა, რომ იგი იძულებული შეიქნა სადავო უძრავ ბინაში შესულიყო თვითნებურად და შეძლო მხოლოდ ერთი ოთახის - საძინებელი, დაკავება 2016 წლის მაისი თვიდან.
12. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება 2014 წლის 14 მარტიდან 2016 წლის 14 მაისამდე - 26 თვეზე, 250 აშშ დოლარის დაანგარიშებით 6500 აშშ დოლარი; 2016 წლის 30 მაისიდან 2017 წლის 14 მარტამდე - ერთი ოთახის დაკავების დღიდან კი, საიჯარო ქირის ნახევარი - თვეში 125 აშშ დოლარი, რაც 2016 წლის 30 მაისიდან 2017 წლის 14 მარტამდე შეადგენს 1250 აშშ დოლარს (10 თვე). საერთო ჯამში ზიანის ოდენობა განისაზღვრა 7750 აშშ დოლარით.
13. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ წარმოადგენენ არასათანადო მოპასუხეებს. ამასთან, მიუთითეს, რომ მოპასუხის გამოსახლება შეჩერებულ იქნა ადმინისტრაციული ორგანოების გადაწყვეტილებით, რის გამოც, ზიანის ანაზღაურება არ უნდა მოეთხოვოს მოპასუხეებს.
14. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილოვრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის 7683 აშშ დოლარის ანაზღაურება.
15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასააჩივრა მოპასუხემ.
16. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 03 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება.
17. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან დავის საგანია მესაკუთრის ნების გარეშე, უძრავი ქონების სარგებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმაა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 982-ე მუხლი (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი).
18. ზემოაღნიშნულ მოთხოვნასთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების 1-9 პუნტებში გადმოცემული საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები.
19. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომლის მიხედვით, სადავო უძრავი ბინის ფლობის კანონიერი საფუძველი მოპასუხეს არ გააჩნდა.
20. ამასთან, მოპასუხის ამ ქმედებით მოსარჩელემ დაკარგა გარკვეული სიკეთის მიღების შესაძლებლობა და მას უფლება აქვს, ამოიღოს ეს ქონება ხელმყოფისაგან. აღნიშნული ქონებრივი წონასწორობის აღდგენას ემსახურება სწორედ სსკ-ის 982-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. იმის გათვალისწინებით, რომ „შესრულების დაბრუნება“ (მოპასუხის მიერ სადავო უძრავი ქონების უკანონო სარგებლობით მიღებული სიკეთე) შეუძლებელია, ამავე კოდექსის 979-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, უფლების მქონე პირმა (მოსარჩელემ) შეიძლება გამოიყენოს ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნა, რაც შეიძლება დადგინდეს მსგავსი უძრავი ქონების ქირის ოდენობით.
21. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმ გარემოებასთან დაკავშირებით, რომ მართალია მოპასუხის მიმართ მიმდინარეობდა სააღსრულებო წარმოება, თუმცა, იგი შეჩერებული იქნა აღსრულების ეროვნული ბიუროს გადაწყვეტილებებით, მათ შორის, ვაკე-საბურთალოს პროკურატურის მომართვის საფუძველზე, რაც გამორიცხავს მოპასუხის ბრალეულობას მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ნაწილში. სასამართლომ აღნიშნა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმის სსკ-ის 982-ე მუხლით დადგენილი წინაპირობებისათვის არ არის აუცილებელი ბრალი. ხელყოფის კონდიქცია ჰგავს დელიქტური ვალდებულებიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, მაგრამ იგი წინაპირობად არ აყენებს ბრალეულობას.
22. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა, იმ გარემოებაზე რომ განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან.
23. ამ შემთხვევაში, საყურადღებოა, რომ განსახილველი ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი ან ნორმით გათვალისწინებული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებებში ჩარევა.
24. აქედან გამომდინარე, ამ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება (სუსგ №ას-472-448-2013; სუსგ № ას1247-1167-2017). უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობებში კრედიტორს წარმოადგენს დაზარალებული, ხოლო მოვალეს – ქონებრივი შეღავათის მიმღები პირი, რომელმაც უსაფუძვლოდ შეიძინა ან შეინარჩუნა ქონება. უსაფუძვლო გამდიდრებიდან წარმოშობილი ვალდებულებების ძირითადი დანიშნულება სწორედ დაზარალებულის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრებული ან ქონება დაზოგილი შემძენის მიერ დაზარალებულისათვის ქონებრივი დანაკარგის ანაზღაურების უზრუნველყოფაა. უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე ვალდებულებებიც წარმოადგენენ ერთიან დამოუკიდებელ არასახელშეკრულებო ინსტიტუტს, რომელიც ემსახურება საკუთრების უფლებისა და სხვა ქონებრივი უფლებების დაცვას. ამ სახის ვალდებულების წარმოშობისათვის მნიშვნელოვანია თვით უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი და არა კონკრეტული საფუძველი, რასაც მოჰყვა გამდიდრება. ასეთი ფაქტად შეიძლება მივიჩნიოთ გამდიდრებული პირის, როგორც მართლზომიერი ისე არამართლზომიერი მოქმედება. ასევე, დაზარალებულის და მესამე პირთა იგივე სახის მოქმედებები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება იმის თაობაზე, რომ ზიანის დადგენისას განმსაზღვრელია მოწინააღმდეგე მხარესა და აპელანტს შორის რაიმე ხელშეკრულების არსებობა, ისევე, როგორც მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მიერ წმინდა ეკონომიკური დანაკლისის განცდა ანდა ჩვეულებრივი სამეწარმეო საქმიანობის განუხორციელებლობით გამოწვეული ზიანი.
25. უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი ინსტიტუტის მიზანი არის უსაფუძვლოდ და გაუმართებლად შეძენილი ქონების ამოღება და ამგვარად, ქონებრივი მიმოქცევის წონასწორობისა და სამართლიანობის აღდგენა. ამ მიზნით ქონებრივი შეღავათი იმ პირს უნდა დაუბრუნდეს, რომლის ხარჯზეც მოხდა სხვა პირის ქონების გაზრდა, ანუ მისი უსაფუძვლო გამდიდრება. ამ ინსტიტუტის უმთავრესი დანიშნულება არის არა ქონებრივი დანაკლისის შევსება, მაგალითად, ზიანის ანაზღაურება, არამედ ქონებრივი ნამატის ამოღება, პირის თავდაპირველ ქონებრივ-სამართლებრივ მდგომარეობაში აღდგენა ანუ გამდიდრების გათანაბრება. ვალდებულების ამ ორი სახის განსხვავება პირველ რიგში, მდგომარეობს იმაში, რომ ისინი სხვადასხვა საფუძვლებიდან წარმოიშობიან. ზიანის მიყენებით წარმოშობილი ვალდებულებების საფუძველი როგორც წესი, დელიქტია (სამართალდარღვევა). გამდიდრების უსაფუძვლობა კი, შეიძლება ემყარებოდეს სხვადასხვა გარემოებებს, მათ შორის, მართლზომიერ ქმედებებსაც, ამასთან, დაკავშირებით კანონში მითითებული გამონაკლისების გარდა, ზიანის მიყენების შედეგად ვალდებულება მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოიშობა, როცა სახეზე გვაქვს ზიანის მიმყენებლის ბრალეული ქმედება. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი მნიშვნელობა არა აქვს ბრალს, ამ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია ერთი პირის ქონების გადასვლის ფაქტი მეორე პირის საკუთრებაში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. განსახილველ ვალდებულებათა სახეებს შორის განსხვავებაა ასევე მათ შინაარსშიც. ზიანის მიყენებიდან წარმოშობილი ვალდებულება უზრუნველყოფს დაზარალებულის ქონებრივი სფეროს აღდგენას სრულად. ამ შემთხვევაში, ანაზღაურება მიყენებული ზიანის ტოლია. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი, ასეთი ტოლობა შეიძლება არ გვქონდეს. ასეთ დროს, დაზარალებულს აუნაზღაურდება ზიანი იმ ოდენობით, რომლითაც მიმღები გამდიდრდა. განსხვავებულია პასუხისმგებლობის იურიდიული ბუნებაც ამ ვალდებულებებში. ზიანის ანაზღაურება დელიქტურ ვალდებულებებში ეს არის სამოქალაქო სამართლის პასუხისმგებლობის სახე, ანუ მოვალის ქონებრივი სფერო მცირდება და იზრდება კრედიტორის ქონებრივი სფერო. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი ასეთი შემცირება-გაზრდას ადგილი არა აქვს. შესაბამისად, უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე პირის თავდაპირველ ქონებრივ-სამართლებრივ მდგომარეობაში აღდგენა და გამდიდრების გათანაბრება არ არის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის სახე. სსკ-ის 982-ე მუხლის გამოყენებისათვის აუცილებელი წინაპირობაა გამდიდრება, განსხვავებით 992-ე მუხლისაგან. ისეთ ვითრებაში როდესაც, აპელანტი, მას შემდეგ რაც მოწინააღმდეგე მხარემ საჯარო რეესტრში დაირეგისტრირა უძრავი ქონება აგრძელებს სადავო ქონებაში ცხოვრებას და არ აძლევს მესაკუთრეს საკუთრებით სარგებლობის უფლებას, აპელანტის გამდიდრება სახეზეა.
26. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ “აუდიტ-თას“ აუდიტორული დასკვნის თანახმად, სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრე -საცხოვრებელი ფართი 72.00 კვ.მ საიჯარო ქირის საბაზრო ღირებულება განისაზღვრება 2014 წლის 14 მარტიდან (საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების რეგისტრაციიდან) 2017 წლის 14 მარტამდე, სულ თვეში 250 აშშ დოლარის ოდენობით.
27. სასარჩელო განცხადების თანახმად, მოსარჩელემ მოითხოვა ზიანის სახით საიჯარო ქირის დაკისრება 2014 წლის 14 მარტიდან-2016 წლის 14 მაისამდე 26 თვეზე თვეში 250 აშშ დოლარი, რაც შეადგენს 6500 აშშ დოლარს ( 250 X 26) და მოსარჩელის მიერ თვითნებურად (რადგან შეჩერებული იყო გამოსახლება) ერთი ოთახის დაკავების დღიდან 2016 წლის 30 მაისიდან საიჯარო ქირის ნახევარი თვეში 125 აშშ დოლარის დაკისრება 2017 წლის 14 მარტამდე, რაც შეადგენს მოსარჩელის განმარტებით 10 თვეს,ხოლო ქირის თანხა1250აშშ დოლარს.
28. პალატამ მიიჩნია, რომ მოთხოვნა საფუძვლიანია და სწორად დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, აპელანტისთვის 2014 წლის 14 მარტიდან 2016 წლის 14 მაისამდე 26 თვეზე 6500 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში. რაც შეეხება მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ერთი ოთახის დაკავების შემდგომ პერიოდს, ამ ნაწილშიც, სწორად იქნა დადგენილი, რომ მოსარჩელის ფართი გამონთავისუფლდა 2017 წლის ივლისის ბოლოს (რაც სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელეს). სასამართლომ ამავე დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ბინაში, 2016 წლის მარტის თვიდან, ცხოვრების ფაქტს ადასტურებს კომუნალური მომსახურების ქვითრები (მოპასუხეს აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების საწინააღმდეგო მტკიცებულება არ წარმოუდგენია). შესაბამისად მოსარჩელემ სწორედ აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებაზე მითითებით გაანახევრა ქირის ღირებულება და ნაცვლად 250 აშშ დოლარისა მოითხოვა 125 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრება 2016 წლის 30 მაისიდან 2017 წლის 14 მარტამდე, რაც სასამართლოს შეფასებით შეადგენს არა 10 თვეს, არამედ, 9 თვესა და 14 დღეს. შესაბამისად, (125X9=1125 აშშ დოლარი) (125:30=4.16 X14=58.24 აშშ დლარი) (1125+58.24=1183 აშშ დოლარი) მოპასუხეს უნდა დაეკისროს 1183 აშშ დოლარის, საერთო ჯამში კი (6500+1183=7683) 7683 აშშ დოლარის მოსარჩელისათვის გადახდა.
29. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე, საკასაციო საჩივარი წარადგინა აპელანტმა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება (იხ., კასატორის მოთხოვნა - ს.ფ.78).
30. კასატორი ციტირებს სსკ-ის 408-ე და 411-ე მუხლებზე და აღნიშნულ სამართლებრივ საფუძვლებთან დაკავშირებულ სასამართლო პრაქტიკაზე. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ არ დასტურდებოდა მისი ბრალეულობა მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენებაში.
31. ამასთან, კასატორი მიჩნევს, რომ სასამართლომ შეფასების მიღმა დატოვა ის გარემოება თუ რამ განაპირობა მოსარჩელის კუთვნილ ბინაში მისი ცხოვრება. კასატორი მიუთითებს, რომ მხარეთა შორის მიმდინარეობდა სასამართლო დავა და აღსრულება შეჩერდა სასამართლოს მიერ გამოყენებული უზრუნველყოფის ფარგლებში.
32. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ მას სადავო ბინაში ეკავა მხოლოდ ორი ოთახი, რაშიც მოსარჩელეს უხდიდა ქირას, რაც სასამართლომ არ გამოიკვლია.
33. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს უნდა დაედგინა მოცემულ დავაში მოპასუხეთა წრე, ხოლო თავად კასატორი ამ დავაში არასათანადო მოპასუხეა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
34. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
35. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.
36. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი სადავოდ ხდის მისთვის თანხის დაკისრების მართლზომიერებას და წარმოდგენილ საკასაციო შედავებას იმ მოსაზრებაზე ამყარებს, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სსკ-ის 408 და 411-ე მუხლების განხორციელების განმაპირობებელი გარემოებები. ამასთან, საქმის მასალებით მოპასუხის ბრალეულობა ზიანის მიყენებაში დაუდასტურებელია.
37. საკასაციო პალატა არ იზიარებს წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიას და აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი შედავება არ არის გასაზიარებელი. კასატორის მიერ მითითებული სსსკ-ის 411-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობები მოცემულ საქმეში საერთოდ არ იკვეთება. ამასთან, მხარეთა შორის არ არსებობდა სახელშეკრულებო ვალდებულება და არც მისი დარღვევიდან გამომდინარეობს სარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ (შეადრ: კასაციის მიზეზებს - ს.ფ. 79, 80), არამედ, დავის საგანია სხვისი საკუთრებით არამართლზომიერი სარგებლობით მესაკუთრისთვის მიყენებული ზიანის ანუ, იმ დანაკლისის ანაზღაურება, რომელიც არ დადგებოდა რომ არა საკუთრების (ბინის) მოპასუხის არამართლზომიერი მფლობელობა.
38. საკასაციო პალატა მოიხმობს სხვა საქმეზე საკასაციო პალატის განმარტებას, რომლის მიხედვით, სსკ-ის 411-ე მუხლი ნორმა არ წარმოადგენს მოთხოვნის დამოუკიდებელ საფუძველს. ეს მუხლი აკონკრეტებს სსკ-ის 408-ე მუხლში მოცემულ ზიანის ანაზღაურების პრინციპს იმის შესახებ, რომ ზიანი უნდა ანაზღაურდეს სრულად. თავის მხრივ, სსკ-ის 408-ე მუხლის გამოყენება უკავშირდება მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევას. სწორედ მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევა ანიჭებს უფლებას კრედიტორს, მოითხოვოს ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება სსკ-ის 394.1 მუხლის საფუძველზე (იხ., სუსგ №ას-678-649-2016, 16 დეკემბერი, 2016 წელი, პპ: 41, 42).
39. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეები ერთმანეთთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში არ იმყოფებიან, ამიტომ მოსარჩელის მოთხოვნა ფულადი ანაზღაურების თაობაზე სახელშეკრულებო ნორმებს ვერ დაეფუძნება. შესაბამისად, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოპასუხის მხრიდან სადავო უძრავი ქონების არამართლზომიერი ჩარევის შედეგად მიღებული სარგებლის ანაზღაურების მოთხოვნა, სსკ-ის 982-ე მუხლის („პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი“) დანაწესიდან გამომდინარეობს.
40. საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ მოპასუხის არამართლზომიერი მფლობელობით ამ ქმედებით მოსარჩელემ დაკარგა გარკვეული სიკეთის მიღების შესაძლებლობა და მას უფლება აქვს, ამოიღოს ეს ქონება ხელმყოფისაგან.
41. საკასაციო პალატა განმარტავს, ხელყოფის კონდიქცია არის ვინდიკაციური სამართლის დანამატი (იხ., მ. ახალაძე, უსაფუძვლო გამდიდრება, 2018 წელი, გვ.7). სსკ-ის 982-ე მუხლის თანახმად, ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. იმის გათვალისწინებით, რომ „შესრულების დაბრუნება“ (მოპასუხის მიერ სადავო უძრავი ქონების უკანონო სარგებლობით მიღებული სიკეთე) შეუძლებელია, ამავე კოდექსის 979-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, უფლების მქონე პირმა (მოსარჩელემ) შეიძლება გამოიყენოს ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნა, რაც შეიძლება დადგინდეს მსგავსი უძრავი ქონების ქირის ოდენობით.
42. შესაბამისად, საკასაციო პალატა აღნიშავს, რომ მოცემული საქმე არ არის დასაშვები სასამართლო პრაქტიკის არარსებობის საფუძვლით, რადგან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ განხილულია არაერთი დავა, რომელიც შეეხებოდა საკუთრების არამართლზომიერი სარგებლობისათვის ქონების გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემამდე გარკვეული თანხის დაკისრებას (შეადრ: სუსგ Nას-197-186-2017, 30.05.2017; Nას-472-448-2013, 5.12.2017).
43. დასაშვები საკასაციო პრეტენზია არ არის წარმოდგენილი არც მოპასუხის ბრალის დაუდასტურებლობის ნაწილში, ვინაიდან სსკ-ის 982-ე მუხლში გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ზიანის მიყენებით წარმოშობილი ვალდებულებების საფუძველი როგორც წესი, დელიქტია (სამართალდარღვევა). გამდიდრების უსაფუძვლობა კი, შეიძლება ემყარებოდეს სხვადასხვა გარემოებებს, მათ შორის მართლზომიერ ქმედებებსაც, ამასთან, დაკავშირებით კანონში მითითებული გამონაკლისების გარდა, ზიანის მიყენების შედეგად ვალდებულება მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოიშობა, როცა სახეზე გვაქვს ზიანის მიმყენებლის ბრალეული ქმედება. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი მნიშვნელობა არა აქვს ბრალს, ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ერთი პირის ქონების გადასვლის ფაქტი მეორე პირის საკუთრებაში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. განსახილველ ვალდებულებათა სახეებს შორის განსხვავებაა ასევე მათ შინაარსშიც. ზიანის მიყენებიდან წარმოშობილი ვალდებულება უზრუნველყოფს დაზარალებულის ქონებრივი სფეროს აღდგენას სრულად. ამ შემთხვევაში ანაზღაურება მიყენებული ზიანის ტოლია. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი ასეთი ტოლობა შეიძლება არ გვქონდეს. ასეთ დროს დაზარალებულს აუნაზღაურდება ზიანი იმ ოდენობით, რომლითაც მიმღები გამდიდრდა. განსხვავებულია პასუხისმგებლობის იურიდიული ბუნებაც ამ ვალდებულებებში. ზიანის ანაზღაურება დელიქტურ ვალდებულებებში ეს არის სამოქალაქო სამართლის პასუხისმგებლობის სახე, ანუ მოვალის ქონებრივი სფერო მცირდება და იზრდება კრედიტორის ქონებრივი სფერო. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი ასეთი შემცირება-გაზრდას ადგილი არა აქვს. შესაბამისად უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე პირის თავდაპირველ ქონებრივ-სამართლებრივ მდგომარეობაში აღდგენა და გამდიდრების გათანაბრება არ არის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის სახე (იხ., პ.21 სუსგ №ას-1247-1167-2017, 29.11.2017).
44. კასტორის ერთ-ერთი შედავება იმაში მდგომარეობს, რომ მოპასუხეს სადავო ბინაში ეკავა მხოლოდ ორი ოთახი, რაც არ გამოიკვლია სასამართლომ. აღნიშნულს საკასაციო პალატა არ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ როგორც ეს საქმის მასალებითაა დადაგენილი და თავად მოსარჩელეც უთითებს, 2016 წლის მაისის თვიდან მოსარჩელემ უძრავ ბინაში შეძლო მხოლოდ ერთი ოთახის - საძინებელი, დაკავება, დანარჩენი ოთახები ეკავა მოპასუხეს, რაც აისახა კიდევაც მოთხოვნის მოცულობაში, კერძოდ, მოსარჩელემ 2016 წლის 30 მაისიდან 2017 წლის 14 მარტამდე - ერთი ოთახის დაკავების დღიდან მოითხოვა საიჯარო ქირის მხოლოდ ნახევარი - თვეში 125 აშშ დოლარი, რაც 2016 წლის 30 მაისიდან 2017 წლის 14 მარტამდე შეადგენს 1250 აშშ დოლარს (10 თვე).
45. რაც შეეხება კასატორის შედავებას მოცემულ დავაში, მის არასათანადო მოპასუხეობასთან დაკავშირებით, აღნიშნულს საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, ვინაიდან. კასატორმა ვერც ამ ნაწილში, წარმოადგინა დასაშვები საკასაციო პრეტენზია.
46. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.
47. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.
48. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
49. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორმა გადაიხადა სახელმწიფო ბაჟის 30% (115 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში), ხოლო დარჩენილი სახელმწიფო ბაჟის თანხა (70%) გადაუვადდა საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.
50. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად, კასატორის მიერ გადახდილი ბაჟი (115 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში, რაც შეადგენდა 342 ლარს უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში (სსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილი).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ქ.გ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი
ბ. ალავიძე
