საქმე №ას-1083-2018 20 სექტემბერი, 2019 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ.ნ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ს.ფ–ა“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – შრომითი ურთიერთობის მოშლის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ნ.ნ–მა (შემდგომში _ მოსარჩელე, შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ავტორი, კასატორი ან დასაქმებული) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ს.ფ–ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, აპელანტი, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე ან დამსაქმებლი) მიმართ, და მოითხოვა შრომითი ურთიერთობის მოშლის შესახებ დამსაქმებლის ბრძანების ბათილად ცნობა, სერვისცენტრების მართვის დეპარტამენტში გაყიდვების ოპერატორის პოზიციაზე აღდგენა ქ.ბათუმში, 2015 წლის 1 თებერვლიდან სამსახურში აღდგენამდე განაცდურის, ყოველთვიურად 500 ლარისა და ანაზღაურების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადასახდელი თანხის 0,07%-ის დაკისრება, მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა და 2016 წლის 20 იანვრის #15/8/7-48 შეთანხმების ბათილად ცნობა.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 2015 წლის 4 ივნისს მხარეთა შორის დაიდო #182 შრომითი ხელშეკრულება განსაზღვრული ვადით სამუშაოს შესრულებაზე. ხელშეკრულება ვრცელდებოდა 2015 წლის 2 ივნისიდან წარმოშობილ შრომით ურთიერთობებზე და მოქმედებდა 2015 წლის 31 დეკემბრამდე. მოსარჩელე დასაქმდა სარეზერვო თანამშრომლის სერვისცენტრების მართვის სამსახურის გაყიდვების ოპერატორის თანამდებობაზე, სამუშაო ადგილად კი განესაზღვრა ქ.ბათუმში, ..... მდებარე სერვისცენტრი. ნამუშევარი თვეების რაოდენობამ ჯამში შეადგინა თითქმის 4 თვე. 2015 წლის 1 ნოემბერს ერთი წლის ვადით მხარეთა შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება, პირველი სამი თვე _ 2015 წლის 1 ნოემბრიდან 2016 წლის 31 იანვრამდე განისაზღვრა გამოსაცდელ ვადად. ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელე დაინიშნა იმავე სერვისცენტრების მართვის დეპარტამენტში გაყიდვების ოპერატორის თანამდებობაზე, სამუშაო ადგილი დარჩა უცვლელად. 2016 წლის 1 თებერვლიდან, გამოსაცდელი ვადის გასვლის საფუძველზე მითითებით მოპასუხემ მოშალა 2015 წლის 1 ნოემბრის ხელშეკრულება. შრომითი ურთიერთობის მოშლამდე, 2016 წლის იანვარში მიიღეს 2 ახალი თანამშრომელი, რომელთაც თავად მოსარჩელემ შეასწავლა საქმე, ხოლო, 2016 წლის თებერვალში _ კიდევ 2 თანამშრომელი. მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელესა და დამსაქმებელს შორის 2016 წლის 2 ივნისიდან უკვე არსებობდა შრომითი ურთიერთობა, ამ ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე დაიდო ახალი, ვადიანი ხელშეკრულება და დადგინდა გამოსაცდელი ვადა, რითაც დაირღვა შრომის კოდექსის მოთხოვნები. შრომითი ურთიერთობის მოშლის რელური მიზეზი იყო დასაქმებულის ორსულობა, სხვა მხრივ იგი დაკისრებულ მოვალეობებს ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად ასრულებდა, არ მიუღია სიტყვიერი შენიშვნაც. აქედან გამომდინარე, სახეზეა დისკრიმინაციის ფაქტი მოპასუხის მხრიდან შრომითი ურთიერთობების განხორციელებისას. მოსარჩელე იმყოფებოდა ორსულობის მე-8 თვეში როცა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ 2016 წლის 20 იანვრის #15/8/7-48 შეთანხმებაზე მოაწერინეს ხელი, შეიყვანეს შეცდომაში, რადგან არ იცოდა რა საკუთარი შრომითი უფლებების თაობაზე.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოთხოვნის გამომრიცხველი/განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ 2015 წლის 4 ივნისის ხელშეკრულებით მოსარჩელე განსაზღვრული ვადით სამუშაოს შესასრულებლად დასაქმდა სარეზერვო თანამშრომლის თანამდებობაზე, მას სამუშაო პროცესთან უწყვეტი კავშირი არ ჰქონდა, მისი შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 500 ლარს, მას კი აღებული აქვს 300 ლარზე ცოტა მეტი. 2015 წლის 1 ნოემბერს დასაქმებულთან გამოსაცდელი ვადით გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება და არ არსებობს შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი, რადგან ის გამოცემულია კანონმდებლობის სრული დაცვით. დასაქმებული არ გათავისუფლებულა ორსულობის გამო, 5 თვის ორსული იყო, როცა მეორე ხელშეკრულება გაუფორმა მას მოპასუხემ, რომლითვისაც ცნობილი იყო ხსენებულის შესახებ. ორსულობის ნიშნით დისკრიმინაციის ფაქტზე მითითება დაუსაბუთებელია, ვინაიდან მოსარჩელის სამსახურიდან გაშვების საფუძველი გამოსაცდელი ვადის გასვლა იყო. ამასთან, ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებით შეთანხმებაზე მოსარჩელეს ხელი აქვს მოწერილი, რითაც ეთანხმება სამსახურიდან გათავისუფლებას. გარდა ამისა, დამსაქმებელმა სადავო გახადა მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი, კერძოდ, შესაგებელში აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს შრომის კანონმდებლობით განსაზღვრული გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნის ვადის დარღვევით მიმართა.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ დამსაქმებლის 2016 წლის 20 იანვრის ბრძანება; 2016 წლის 20 იანვრის #15/8/7-48 შეთანხმება და დაევალა მოპასუხეს დასაქმებულის აღდგენა სერვისცენტრების მართვის დეპარტამენტში გაყიდვების ოპერატორის თანამდებობაზე ქ.ბათუმში, ხოლო, ამ თანამდებობაზე აღდგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, მასვე უნდა უზრუნველეყო მისი დასაქმება ტოლფას სამუშაო ადგილზე. ამავე გადაწყვეტილებით დამსაქმებელს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2016 წლის 1 თებერვლიდან თანამდებობაზე აღდგენამდე, ყოველთვიურად 500 ლარისა (საგადასახადო ვალდებულებების გარეშე) და ხელფასის ანაზღაურების დაყოვნებისათვის მისაცემი თანხის 0,07%-ის ანაზღაურება ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, 2016 წლის 1 თებერვლიდან თანამდებობაზე აღდგენამდე. დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის ნაწილში სარჩელი უარყოფილ იქნა.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დამსაქმებელმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა. სააპელაციო სასამართლოს შეგებებული სააპელაციო საჩივრით მიმართა მოსარჩელემაც, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით ძირითადი სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელის მოთხოვნები უარყოფილ იქნა.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დასაქმებულმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული დანაწესები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

1.2. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ:

1.2.1. 2015 წლის 4 ივნისს მხარეთა შორის დაიდო ხელშეკრულება განსაზღვრული ვადით (პერიოდულობით) სამუშაოს შესრულებაზე. ხელშეკრულების თანახმად, დასაქმებული 2015 წლის 31 დეკემბრამდე დაინიშნა აპელანტის სარეზერვო თანამშრომლად სერვისცენტრების მართვის სამსახურის გაყიდვების ოპერატორის თანამდებობაზე და სამუშაო უნდა შეესრულებინა პერიოდულად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის განმავლობაში (2015 წლის 2 ივნისიდან მოსარჩელე კომპანიის სარეზერვო თანამშრომელი იყო, სამუშაოს პერიოდულად, დამსაქმებლის საჭიროების მიხედვით ასრულებდა და ანაზღაურებას შესრულებული სამუშაოს მიხედვით, ნარდობლივად იღებდა. საბანკო ანგარიშიდან ამონაწერის თანახმად, 2015 წლის ივნისში მან შესრულებული სამუშაოსათვის მიიღო ანაზღაურება 480,77 ლარი; ივლისში ანაზღაურება არ მიუღია; აგვისტოში - 500 ლარი; სექტემბერში - 365,38 ლარი; ხოლო, ოქტომბერში - 326,92 ლარი);

1.2.2. 2015 წლის 1 ნოემბერს მხარეთა შორის დაიდო ახალი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე დაინიშნა კომპანიის სერვისცენტრის მართვის დეპარტამენტში გაყიდვების ოპერატორის თანამდებობაზე. ხელშეკრულება მოქმედებდა 2016 წლის 15 ნოემბრის ჩათვლით, ამასთან, პირველი სამი თვე (2015 წლის 1 ნოემბრიდან 2016 წლის 31 იანვრამდე) იყო გამოსაცდელი ვადა. შრომის ანაზღაურება, კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით, შეადგენდა თვეში 625 ლარს. ხელშეკრულების 3.3. პუნქტის შესაბამისად, გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში ნებისმიერ დროს მხარეები უფლებამოსილი იყვნენ, შეეწყვიტათ ხელშეკრულება მეორე მხარისათვის ერთკვირიანი წინასწარი შეტყობინების საფუძველზე. ამ შემთხვევაში დამსაქმებელს დასაქმებულის მიმართ კომპენსაციის გაცემის ვალდებულება არ წარმოეშობოდა;

1.2.3. 2016 წლის 20 იანვარს დამსაქმებელმა დასაქმებულს შეატყობინა, რომ ხელშეკრულების 3.3. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება 2016 წლის 1 თებერვლიდან მოიშლებოდა. იმავე დღეს მხარეები აღნიშნულის თაობაზე წერილობითაც შეთანხმდნენ. 2016 წლის 20 იანვარს კომპანიის დირექტორმა გამოსცა ბრძანება 2016 წლის 1 თებერვლიდან მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ;

1.2.4. 2015 წლის 1 ნოემბრის ხელშეკრულება სარჩელით შედავებული არ არის, ამასთან, იგი არც უცილოდ ბათილია;

1.2.5. შრომითი ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე დასაბუთებული გადაწყვეტილება მოსარჩელეს 2016 წლის 20 იანვარს ეცნობა. მეტიც, იმავე დღეს მხარეებმა თავად მოაწერეს ხელი შესაბამის შეთანხმებას. დასაქმებულმა კი, სარჩელი 2016 წლის 1 ივნისს, ხელშეკრულების მოშლის წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან ოთხ თვეში აღძრა;

1.2.6. საქმის მასალებით მოსარჩელის მიმართ ორსულობის ნიშნით დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტი არ დგინდება. მოსარჩელის განმარტებით, 2015 წლის 1 ნოემბერს მოპასუხემ ხელშეკრულება გამოსაცდელი ვადით იმიტომ დაუდო, რომ ორსულობის ბოლო თვეში დეკრეტულ შვებულებაში გასვლის საშუალება არ მისცემოდა მას. საავადმყოფო ფურცლის თანახმად, 2016 წლის 8 იანვარს მოსარჩელე 31-32 კვირის ორსული იყო, შესაბამისად, 2015 წლის 1 ნოემბრისათვის მოპასუხისათვის მოსარჩელის ორსულობის ფაქტი ცნობილი იყო. 2015 წლის 4 ივნისის ხელშეკრულებას მოქმედების ვადა 2015 წლის 31 დეკემბერს გადიოდა და ამ ვადაში მოსარჩელის მიერ სამუშაოს შესრულება მოპასუხის მოთხოვნაზე იყო დამოკიდებული. თუ მოპასუხეს მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის გაგრძელების სურვილი არ ჰქონდა, ნაკლებად სავარაუდოა 2015 წლის 1 ნოემბერს მასთან ახალი ხელშეკრულების გაფორმება. 2015 წლის 1 ნოემბრის შემდეგ კი, რაიმე მიზეზით, მოსარჩელის ორსულობის შეწყვეტის გონივრული ვარაუდი მოპასუხეს ვერ ექნებოდა. საქმის მასალების თანახმად, მოპასუხეს შრომითი ხელშეკრულება სხვა პირებთანაც იდენტური შინაარსით აქვს დადებული. დისკრიმინაციის საკითხთან დაკავშირებით, მოსარჩელის პოზიცია წინააღმდეგობრივია. იგი, ერთი მხრივ, განმარტავს, რომ 2015 წლის 1 ნოემბერს დამსაქმებლისათვის მისი ორსულობის ფაქტი უცნობი იყო, ხოლო, მეორე მხრივ, აცხადებს, რომ გამოსაცდელი ვადით ხელშეკრულების დადებას საფუძვლად სწორედ ეს გარემოება დაედო. გარდა ამისა, დისკრიმინაციის შესახებ სარჩელი სასამართლოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 363² მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი ვადის დარღვევით წარედგინა: შრომითი ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე მოსარჩელემ შეიტყო 2016 წლის 20 იანვარს, სარჩელი კი, 2016 წლის 1 ივნისს აღძრა და დისკრიმინაციის დადგენა მოითხოვა 2017 წლის 15 მარტს.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. ამდენად, საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორის პრეტენზიებს და განმარტავს, რომ სარჩელით შედავებული ფაქტებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ სწორად დაადგინა მხარეთა შორის შრომის კოდექსის 9.1. მუხლით დადგენილი შრომითი ხელშეკრულების დადების ფაქტი გამოსაცდელი ვადით, რომელიც, ამავე ნორმის მე-3 ნაწილის თანახმად, გამოსაცდელი ვადის განმავლობაში დამსაქმებლის ინიციატივით შეიძლება ნებისმიერ დროს მოიშალოს. ამ ნაწილში მოთხოვნა არსებითად უსაფუძვლოა. რაც შეეხება დისკრიმინაციის ფაქტს, საკასაციო პალატა მისი, როგორც აბსოლუტურად მიუღებელი და დასაგმობი ხასიათიდან გამომდინარე, მიიჩნევს, რომ ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის მოშლის კანონიერება უნდა შემოწმდეს იმ კუთხით, დამსაქმებლის ნებას საფუძვლად ხომ არ უდევს პირის მიმართ გაუმართლებელი განსხვავებული მოპყრობა. ამ მხრივ, სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკითხის სამართლებრივი ანალიზი შრომის კოდექსის მე-2 მუხლთან ერთად, „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის ნორმათა ჭრილში უნდა განხორციელდეს. ხსენებული კანონის მე-3 მუხლის თანახმად, ამ კანონის მოთხოვნები ვრცელდება საჯარო დაწესებულებების, ორგანიზაციების, ფიზიკური და იურიდიული პირების ქმედებებზე ყველა სფეროში, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს ქმედებები არ რეგულირდება სხვა სამართლებრივი აქტით, რომელიც შეესაბამება ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტებს, ხოლო კანონის მე-10 მუხლი უფლებით აღჭურავს პირს, რომელიც თავს დისკრიმინაციის მსხვერპლად მიიჩნევს, მიმართოს სასამართლოს. შრომის კოდექსის მე-2 მუხლით დადგენილი დისკრიმინაციის აკრძალვის უმთავრეს ელემენტს წარმოადგენს ის დათქმა, რომ ყველა ადამიანი დაბადებით თავისუფალია და თანასწორია კანონის წინაშე, რაც შეეხება ნორმაში ჩამოთვლილ განმასხვავებელ ნიშნებს, ისინი არ არის ამომწურავი და სადავოობისას სწორედ ზემოხსენებული დათქმიდან გამომდინარე, ფართო განმარტებას საჭიროებენ, ანუ ნებისმიერი, მათ შორის ნორმით გაუთვალისწინებელი ნიშნით პირისადმი განსხვავებული მოპყრობა ანტიდისკრიმინაციული კანონმდებლობის ფარგლებში შემოწმებას შეიძლება დაექვემდებაროს. გასათვალისწინებელია, რომ საქართველო წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის წევრ ქვეყანას, რომლის მიმართ მოქმედებს მათ შორის კონვენციის მე-14 მუხლი, რომელიც კრძალავს დისკრიმინაციის ნებისმიერი ფორმით გამოყენებას. ამ მხრივ, გასათვალისწინებელია ევროსასამართლოს პრაქტიკა: საქმეზე „Savez crkava “Riječ života” and others v. Croatia“ (განაცხადი #7798/08, 2010 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილება) სასამართლომ განმარტა, რომ დისკრიმინაცია ფართო განმარტებას ექვემდებარება, კერძოდ, მე-12 ოქმის პირველი მუხლი დისკრიმინაციის ზოგად აკრძალვას ითვალისწინებს და მისი დაცვა არ შემოიფარგლება მხოლოდ „კანონით დადგენილი ნებისმიერი უფლებით“, როგორც ამას დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის ტექსტი გვთავაზობს. რაც შეეხება უშუალოდ დისკრიმინაციას, მის ცნებას განსაზღვრავს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლი და ადგენს „პირდაპირი“ და „ირიბი“ დისკრიმინაციის ლეგალურ დეფინიციას. მითითებულთაგან პირველს მიეკუთვნება დისკრიმინატორის მხრიდან იმგვარი მოპყრობა, რომელიც პირს მადისკრიმინირებელი ნიშნის გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ მდგომარეობაში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით ან თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს არსებითად უთანასწორო მდგომარეობაში მყოფ სხვა პირებთან, რაც შეეხება ირიბ დისკრიმინაციას, იგი სახეზეა მაშინ, როდესაც ფორმით ნეიტრალური და არსით დისკრიმინაციული დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა პირს დისკრიმინაციის რომელიმე ნიშნის გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით ან თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს არსებითად უთანასწორო პირობებში მყოფ პირებს. თუმცა, როგორც ერთ, ისე _ მეორე შემთხვევაში, არ უნდა არსებობდეს განსხვავებული მოპყრობის გამამართლებელი გარემოებები. ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს განმარტებით, პირდაპირი დისკრიმინაციაა არსებითად მსგავს მდგომარეობაში მყოფ პირთა განსხვავებული მოპყრობა, თუ ამ მოპყრობას არ აქვს ობიექტური და გონივრული გამართლება (იხ. Willis v. the United Kingdom, #36042/97). უნდა დადგინდეს, რომ სხვა პირებს, რომლებიც ანალოგიურ ან არსებითად მსგავს მდგომარეობაში იმყოფებიან, უკეთესად ეპყრობიან და ეს განსხვავება დისკრიმინაციულია (იხ. Konstantin Markin v. Russia, #30078/06), განსხვავებული მოპყრობის ობიექტური და გონივრული გამართლება ნიშნავს იმას, რომ მოპყრობა ლეგიტიმურ მიზანს უნდა ისახავდეს და უნდა არსებობდეს გონივრული თანაბარზომიერება ჩარევის ღონისძიებასა და დასახულ მიზანს შორის (იხ. Petrovic v. Austria, #20458/92). ირიბი დისკრიმინაცია კი, პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, განიმარტება, როგორც განსხვავებული მოპყრობის იმ ზოგადი პოლიტიკის ან ღონისძიების მავნე შედეგის სახით არსებობა, რომელიც, მართალია, ნეიტრალურადაა წარმოჩენილი, მაგრამ დისკრიმინაციულია და ერთ გარკვეულ ჯგუფზე მნიშვნელოვნად უარყოფით გავლენას ახდენს, ვიდრე მსგავს მდგომარეობაში მყოფ სხვა პირებზე (იხ. D.H. and others v. the Czech Republic, #13378/05). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონით გათვალისწინებული აბსტრაქტული ელემენტების არსებობა უპირობოდ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის საკმარის წინაპირობას არ ქმნის. ამ მხრივ, მნიშვნელოვანია ანტიდისკრიმინაციული სამართლისა და საერთაშორისო პრაქტიკის ანალიზის საფუძველზე აღინიშნოს, რომ განსხვავებული მოპყრობა უნდა არსებობდეს კანონმდებლობით აღიარებული რომელიმე უფლებით ან სიკეთით სარგებლობასთან მიმართებით, რამეთუ ცალკე აღებული დისკრიმინაციის ინსტიტუტი დამოუკიდებელ დაცვას არ ექვემდებარება. ამდენად, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენისათვის უნდა არსებობდეს დაცული სფერო _ უფლება, რომელშიც ხდება ჩარევა; კომპარატორი _ ანალოგიურ ან არსებითად მსგავს ურთიერთობაში მყოფი პირი და ამ ორ პირს შორის მთავარი განსხვავება წარმოადგენს ე.წ „დაცულ სფეროს“. ამ ფაქტების საპირისპიროდ, ჩარევის გამართლება გონივრული და წონადი არგუმენტებით ეკისრება განსხვავებული მოპყრობის ინიციატორს, შესაბამისად, დღის წესრიგში დგება დისკრიმინაცის საქმეზე მტკიცების ტვირთის განაწილების პრობლემა. როგორც საქართველოს საკონსტიტუციო, ისე _ ევროსასამართლოს პრაქტიკაში დამკვიდრებულია დისკრიმინაციის ფაქტის გამოვლენის მეთოდები _ ე.წ „შეფასების ტესტები“: საქართველოს საკონსტიტუციო სამართალწარმოება აღიარებს „მკაცრი შეფასებისა“ და „რაციონალური დიფერენციაციის ტესტს“, რომელთაგან პირველს იყენებს ე.წ „კლასიკური“ (კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული) ნიშნით დისკრიმინაციის ფაქტის კვლევისას, ხოლო მეორეს _ ყველა სხვა შემთხვევასთან მიმართებით. საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებები: „ახალი მემარჯვენეები“ და „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ (2010 წლის 27 დეკემბრის #1/1/493 გადაწყვეტილება) საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ კლასიკური, სპეციფიკური ნიშნებით დიფერენციაციისას სასამართლო იყენებს მკაცრი შეფასების ტესტს და ნორმას აფასებს თანაზომიერების პრინციპის მიხედვით, ამასთან, „მკაცრი ტესტის“ ფარგლებში ლეგიტიმური მიზნის დასაბუთებისას საჭიროა იმის მტკიცება, რომ სახელმწიფოს მხრიდან ჩარევა არის აბსოლუტურად აუცილებელი, არსებობს „სახელმწიფოს დაუძლეველი ინტერესი“. დანარჩენ შემთხვევებში მკაცრი ტესტის გამოყენების საჭიროებას სასამართლო ადგენს დიფერენციაციის ინტენსივობის ხარისხის მიხედვით. ამასთან, დიფერენციაციის ინტენსივობის შეფასების კრიტერიუმები განსხვავებული იქნება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, დიფერენციაციის ბუნებიდან, რეგულირების სფეროდან გამომდინარე. თუმცა, ნებისმიერ შემთხვევაში, გადამწყვეტი იქნება, არსებითად თანასწორი პირები რამდენად მნიშვნელოვნად განსხვავებულ პირობებში მოექცევიან, ანუ დიფერენციაცია რამდენად მკვეთრად დააცილებს თანასწორ პირებს კონკრეტულ საზოგადოებრივ ურთიერთობაში მონაწილეობის თანაბარი შესაძლებლობებისაგან. თუ დიფერენციაციის ინტენსივობა მაღალია, სასამართლო გამოიყენებს მკაცრ ტესტს, ხოლო ინტენსივობის დაბალი მაჩვენებლის შემთხვევაში - „რაციონალური დიფერენციაციის ტესტს“ (რაციონალური საფუძვლით შემოწმების ტესტი), რომლის მიხედვითაც: ა) საკმარისია დიფერენცირებული მოპყრობის რაციონალურობის დასაბუთებულობა, მათ შორის, როდესაც აშკარაა დიფერენციაციის მაქსიმალური რეალისტურობა, გარდუვალობა ან საჭიროება; ბ) რეალური და რაციონალური კავშირის არსებობა დიფერენციაციის ობიექტურ მიზეზსა და მისი მოქმედების შედეგს შორის. შეფასების ტესტთან მიმართებაში ევროსასამართლო არ ადგენს დისკრიმინაციის საფუძვლების იერარქიას, არამედ მიიჩნევს, რომ განსხვავებული მოპყრობა დისკრიმინაციულია, თუ მას არ აქვს გონივრული და ობიექტური გამართლება, ანუ, თუ არ აქვს ლეგიტიმური მიზანი, ან თუ არ არსებობს გონივრული თანაბარზომიერება ლეგიტიმურ მიზანსა და მიზნის მისაღწევად გამოყენებულ საშუალებას შორის (იხ. Mizzi v. Malta, # 26111/02). დისკრიმინაციის საქმეზე მტკიცების ტვირთის საპროცესო ანალიზის მიზნით, საკასაციო პალატა ხელმძღვანელობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 7³ კარის დებულებებით, კერძოდ: 363³ მუხლის თანახმად, სარჩელის აღძვრისას პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა. დასახელებული საპროცესო ნორმა ადგენს შეზღუდვის ინიციატორის ვალდებულებას, სასამართლოს წარუდგინოს მტკიცებულებები და მიუთითოს ფაქტებზე, რომელთა ანალიზი იძლევა გარკვეული ნიშნით პირის მიმართ არათანაბარი მოპყრობის ვარაუდის საფუძველს. სწორედ ამ საპროცესო სტანდარტის დაცვის შემთხვევაში წარმოიშობა მოპასუხის ვალდებულება: ა) გაამართლოს განსხვავებული მოპყრობა ობიექტური და გონივრული არგუმენტებით, რომლებიც გადაწონის განსხვავებულ მოპყრობას და გამართლებული იქნება დემოკრატიული ღირებულებებით; ბ) ამტკიცოს განსხვავებული მოპყრობის არარსებობა. ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს განმარტებით, მტკიცების ტვირთი მოცემულ სფეროში შემდეგია: მას შემდეგ რაც მომჩივანი დაადასტურებს განსხვავებული მოპყრობის არსებობას, უკვე მთავრობის ვალდებულებაა დაამტკიცოს, რომ იგი გამართლებული გახლდათ (Chassagnou and Others v. France [GC], #25088/94, #28331/95). რაც შეეხება იმას, თუ რა წარმოადგენს prima facie მტკიცებულებას, რომელიც შეძლებს მტკიცების ტვირთის მოპასუხე სახელმწიფოზე გადაკისრებას, სასამართლომ აღნიშნა (Nachova and Others), რომ მის წინაშე არსებულ სამართალწარმოებაში არ არსებობს პროცედურული ბარიერები მტკიცებულების მისაღებობასთან დაკავშირებით ან წინასწარგანსაზღვრული ფორმულა მის შესაფასებლად. სასამართლო იღებს დასკვნებს, რომლებიც, მისი აზრით, არის გამყარებული ყველა მტკიცებულების თავისუფალი შეფასებით, მათ შორის ისეთი დასკვნებით რომლებიც შესაძლოა გამომდინარეობდეს ფაქტებიდან და მხარეთა არგუმენტებიდან. დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მტკიცებულება შეიძლება გამომდინარეობდეს ძლიერი, ნათელი და შესაბამისობაში მყოფი დასკვნების ერთობლიობიდან ან ფაქტის მსგავსად გაუბათილებელი დაშვებებიდან. ამასთანავე, კონკრეტული დასკვნის მისაღებად საჭირო დარწმუნების ხარისხი და ამ მხრივ მტკიცებულების ტვირთის დაკისრება ურთიერთკავშირშია ფაქტების კონკრეტიკასთან, ბრალდების ბუნებასა და კონვენციით განსახილველ უფლებასთან. სასამართლომ ასევე აღიარა, რომ კონვენციური სამართალწარმოება ყველა საქმეში მკაცრად არ იყენებს affirmanti incumbit probatio პრინციპს (ის ვინც ბრალს დებს ვალდებულია თავად დაამტკიცოს ბრალდება - affirmanti incumbit probatio (ამონარიდები), Aktas v. Turkey no.24351/94, § 272, ECHR 2003 V). რიგ შემთხვევებში, როდესაც საქმის საფუძველში არსებული მოვლენები სრულიად ან დიდწილად არასწორია, რის შესახებაც მხოლოდ სახელმწიფო ორგანოებმა იციან, მტკიცების ტვირთი შესაძლოა ხელისუფლებას დაეკისროს რათა წარმოადგინოს დამაკმაყოფილებელი და დამარწმუნებელი განმარტება (Salman v. Turkey [GC], no. 21986/93, § 100, ECHR 2000-VII; და Anguelova v. Bulgaria, no. 38361/97, § 111, ECHR 2002-IV). განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ანტიდისკრიმინაციული სამართლის მიზნებისათვის ორსულობის მოტივით განსხვავებული მოპყრობა ფართო გაგებით სქესის ნიშნით დისკრიმინაციად განიხილება, თუმცა, ორსულობა, როგორც აღქმითი დისკრიმინაციის სახე, აშკარა გამონაკლისია, რომელსაც კომპარატორი არ სჭირდება (იხ. Dekker v. Stichting Vormingscentrum voor Jong Volwassenen Plus, Case C-177/88 [1990], ECR I-3941, 8 ნოემბერი, 1990წ.). ამ შემთხვევაში, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენისათვის, ბუნებრივია, რაიმე შეზღუდვა მტკიცების ტვირთის თვალსაზრისით არ არსებობს. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ ვერ გაართვა თავი მითითების ტვირთით მისთვის დაკისრებულ მოვალეობას და დამაჯერებლად ვერ ახსნა ორსულობის ნიშნით განსხვავებული მოპყრობის არსებობა (იხ. სამოტივაციო ნაწილის პ.პ. 1.2.3.), შესაბამისად, განსხვავებული მოპყრობის გამართლების ან მისი არარსებობის მტკიცების მოპასუხისათვის გადაკისრებასა და მისი მხრიდან ამ ტვირთის დაძლევის საკითხზე საკასაციო პალატა აღარ იმსჯელებს. საბოლოოდ პალატა ასკვნის, რომ საქმის მასალებით მოსარჩელის მიმართ არც დისკრიმინაციული მოპყრობის ფაქტი დგინდება, ხოლო, კასატორი ვერ ადასტურებს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობას.

1.5. განსახილველი დავა არ წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას, რომელიც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას, რადგანაც გამოსაცდელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების მოშლის, ასევე, ორსულობის ნიშნით დისკრიმინაციის საკითხებზე არსებობს საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა. კასატორი ვერ მიუთითებს იმგვარ გარემოებებზე, რაც სასამართლოს მისცემდა ვარაუდის საფუძველს, რომ საქმის არსებითი განხილვის შედეგად მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილება შეიძლება ყოფილიყო მიღებული. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემული საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს არ წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე, ხოლო კასატორი ვერც ქვემდგომი სასამართლოს შეფასებებისა და დასკვნების წინააღმდეგობრიობას ვერ ამტკიცებს მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის დებულებებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

1.6. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, პალატა მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის (საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი) საფუძველზე კასატორს უნდა დაუბრუნდეს ნ.გ–ის მიერ 07.08.2018წ. #0 საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.ნ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ნ.ნ–ს (პ/#....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ნ.გ–ის მიერ 07.08.2018წ. #0 საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ზ. ძლიერიშვილი