საქმე №ას-1487-2019 14 თებერვალი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ლ.ი–ა (მოსარჩელე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.ი–ძე, ნ.გ–ძე (მოპასუხეები, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 04 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილობა, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების დაბრუნება

აღწერილობითი ნაწილი:

1. ლ.ი–ამ (შემდეგში - მოსარჩელე ან აპელატი) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში მ.ი–ძის (შემდეგში - პირველი მოპასუხე) და ნ.გ–ძის (შემდეგში - მეორე მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა: ა) 2014 წლის 25 სექტემბერს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ...... (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება), დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; ბ) 2016 წლის 13 მაისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; გ) სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობა.

2. სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ 2014 წლის 25 სექტემბერს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ კუთვნილი ბინა 33 000 აშშ დოლარად თითქოსდა მიჰყიდა მოპასუხეს. სინამდვილეში, მხარეთა ნებას ასეთი ხელშეკრულების დადება არ წარმოადგენდა და აღნიშნულით დაიფარა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება, რომლითაც მოპასუხეს თვეში 300 ლარი უნდა გადაეხადა მოსარჩელისთვის. პირველ მოპასუხეს რამდენიმე წლის მანძილზე მოსარჩელის საცხოვრებელ კორპუსთან გახსნილი ჰქონდა ე.წ. მეორადი ტანსაცმლის მაღაზია და აქედან დაიწყო მათი ურთიერთობა. მოსარჩელე იმყოფებოდა მძიმე მატერიალურ მდგომარეობაში. ამასთან, იგი არის მძიმე ავადმყოფი და ფაქტობრივად, დარჩენილი იყო შემოსავლის გარეშე; შექმნილი მდგომარეობიდან გამომდინარე, პირველმა მოპასუხემ შესთავაზა, რომ ყოველთვიურად გადაუხდიდა 300 ლარს და შედგებოდა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება მოსარჩელის საცხოვრებელ ბინასთან დაკავშირებით. სადავო ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ, კერძოდ, 2014 წლის ოქტომბრიდან 2015 წლის ოქტომბრამდე, ერთი წლის განმავლობაში პირველი მოპასუხე მოსარჩელეს ყოველთვიურად უხდიდა 300 ლარს, სულ გადახდილი აქვს 3600 ლარი. მოსარჩელის განმარტებით, პირველი ნასყიდობის ხელშეკრულება არის თვალთმაქცური, ხოლო მეორე გარიგების მხარე, მოსარჩელის მეზობელი - მეორე მოპასუხე არის არაკეთილსინდისიერი შემძენი, ვინაიდან მისთვის, როგორც მოსარჩელის მეზობლისთვის (ცხოვრობს მეზობლად მდგარ კორპუსში) ცნობილი იყო, როგორ გახდა პირველი მოპასუხე ბინის მესაკუთრე.

3. მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლებით მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს. პირველმა მოპასუხემ განმარტა, რომ 2014 წლის 25 სექტემბერს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელეს გადაუხადა 33 000 აშშ დოლარი, რომელიც გადასცა სახლში. მეორე მოპასუხის განმარტებით, მან კანონის სრული დაცვით შეიძინა უძრავი ქონება, რომელიც ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა პირველი მოპასუხის სახელზე. მეორე მოპასუხემ უარყო ინფორმირებულობა მოსარჩელსა და პირველ მოპასუხეს შორის არსებული უთანხმოების შესახებაც.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 04 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების დაბრუნების შესახებ არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 04 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა სარჩელის უარყოფის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 04 მაისის გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7. 18.04.2008 წელს მომზადებული ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დგინდება, რომ სადავო უძრავი ქონება რეგისტრირებული იყო მოსარჩელის სახელზე.

8. 25.09.2014 წელს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დაიდო სადავო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება სადავო უძრავ ქონებაზე. ამ ხელშეკრულების თანახმად, ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 33 000 აშშ დოლარით, რომელიც მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი (ტომი 1; ს.ფ. 37-38, 25.09.2014 წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება).

9. 01.10.2014 წელს მომზადებული ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონება რეგისტრირებულია პირველი მოპასუხის სახელზე, ხოლო უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, დამოწმებული 25.09.2014 წელს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ. ხოლო, უფლების რეგისტრაციის თარიღად: 01.10.2014 წ. (ტომი 1; ს.ფ. 39, ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან).

10. 06.10.2015 წელს, პირველ მოპასუხესა და ერთ-ერთ მიკროსაფინანსო ორგანიზაციას შორის დაიდო სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც იპოთეკით დაიტვირთა მსესხებლის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ნივთი.

11. 2016 წლის 13 მაისს პირველსა და მეორე მოპასუხეს შორის დაიდო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება სადავო უძრავ ქონებაზე. ამ ხელშეკრულების მიხედვით, ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 33 000 აშშ დოლარით, რომელიც მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი.

12. 17.05.2016 წელს მომზადებული ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს წარმოადგენს მეორე მოპასუხე. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია: უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, დამოწმების თარიღი: 13.05.2017 წ., საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, უფლების რეგისტრაციის თარიღია: 17.05.2016 წ. (ტომი 1; ს.ფ. 66, ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან).

13. მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის 2016 წლის 12 ივლისის მიმართვის საფუძველზე, საჯარო რეესტრში გაუქმდა უძრავ ქონებაზე ს/კ-ით ....... რეგისტრირებული იპოთეკა.

14. 2016 წლის 20 ივნისს ბანკსა და მეორე მოპასუხეს შორის დაიდო სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება და სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მსესხებლის საკუთრებაში არსებული ქონება ს/კ-ით ........

15. საქმის მასალებში წარმოდგენილი ხელწერილით, რომელიც ხელმოწერილია მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის მიერ, დგინდება, რომ მოსარჩელეს აქვს პირველი მოპასუხის ვალი, საიდანაც აძლევს მხოლოდ 700 ლარს (ტომი 1; ს.ფ. 82).

16. სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის ფაქტობრივ საფუძველზე გაამახვილა ყურადღება, რომლის მიხედვით სადავო უძრავ ქონებაზე მოთხოვნილი იქნა გარიგების ბათილად ცნობა იმ საფუძვლით, რომ სადავო გარიგება თვალთმაქცურია, რადგან ამ გარიგებით მხარეებმა დაფარეს სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, სარჩოს ოდენობა 300 ლარით განისაზღვრა. თუმცა, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ რადგან დაფარული გარიგება ვერ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 942-ე მუხლით გათვალისწინებულ ფორმას (არ არის დამოწმებული სანოტარო წესით), ბათილია.

17. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ (შეადრ: სუსგ ას N487-461-2015, 17.06.2015წ., ასევე, შდრ. ას N 743-704-2015, 28.09.2015წ.; ას N1212-1138-2015, 06.06.2016წ.). იმ პირობებში, როდესაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება მხარეთა შორის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისა და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, ასევე, პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის ნასყიდობის ფასის გადაცემის ფაქტი, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი გადადის მოსარჩელეზე, რომელმაც ვერ დაადასტურა სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებული და ამდენად, მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებები იმის შესახებ, რომ რეალურად, 2014 წლის 25 სექტემბერს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დაიდო სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება, რომელიც დაიფარა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით, კერძოდ, საქმის მასალებით დაუდასტურებელ გარემოებად იქნა მიჩნეული სარჩელში მითითებული ფაქტები იმის შესახებ, რომ მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს, მათ შორის ფაქტობრივად წარმოშობილი სამისდღეშიო ხელშეკრულების საფუძველზე, 2014 წლის ოქტომბრის თვიდან 2015 წლის ოქტომბრის თვის ჩათვლით უხდიდა თვეში 300 ლარს (სულ გადახდილი აქვს 3600 ლარი). ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, გარდა აპელანტის (მოსარჩელის) ახსნა-განმარტებისა, რომელსაც არ დაეთანხმა მოპასუხე, წარმოდგენილი არ არის. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, საქმეში წარმოდგენილი დოკუმენტით დგინდება, რომ მოსარჩელეს აქვს პირველი მოპასუხის ვალი, საიდანაც აძლევს მხოლოდ 700 ლარს. მოპასუხის განმარტებით, აღნიშნული თანხა წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ წაღებული მეორადი ტანსაცმლის ღირებულებას, რასაც კავშირი არ ჰქონდა სადავო გარიგებასთან. იმ გარემოებას, რომ მოპასუხე მ.ი–ძეს რამდენიმე წლის მანძილზე მოსარჩელის საცხოვრებელ კორპუსთან გახსნილი ჰქონდა ე.წ. მეორადი ტანსაცმლის მაღაზია და აქედან დაიწყო მათი ურთიერთობა, მხარეები სადავოდ არ ხდიან.

18. მოცემული დავა სააპელაციო სასამართლომ მოაწესრიგა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 327-ე მუხლის პირველი ნაწილით (შეთანხმება ხელშეკრულების არსებით პირობებზე) და 477-ე მუხლით და მიიჩნია, რომ 2014 წლის 25 სექტემბერს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება არ წარმოადგენდა თვალთმაქცურ გარიგებას, რომლითაც სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება დაიფარა.

19. რაც შეეხება მეორე მოპასუხის კეთილსინდისიერებას სადავო უძრავი ნივთის პირველი მოპასუხისაგან შეძენის გარიგების მიმართ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა სადავო უძრავ ნივთზე განხორციელებული ბოლო გარიგების ბათილად ცნობისა და ამ გარიგებით განკარგული უძრავი ნივთის ბოლო შემძენისგან გამოთხოვის საფუძველი, რის გამოც, ფაქტიურად, აღარ არსებობს ამ დავის ფარგლებში სადავო უძრავი ნივთზე გაფორმებული პირველი გარიგების ბათილად ცნობის მიმართ მოსარჩელის ნამდვილი იურიდიული ინტერესი. პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოსაზრები იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ ვერც ამ გარიგების ბათილად ცნობის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილით (თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება) გათვალისწინებული წანამძღვრები დაადასტურა, კერძოდ, საქმეში არ არსებობს მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ნ.გ–ძეს საჯარო რეესტრში დაცული ინფორმაციისგან განსხვავებული მონაცემები გააჩნდა სადავო უძრავი ქონების მიმართ. ამ კუთხით, საქალაქო სასამართლომ მართებულად მიუთითა, რომ პირველი მოპასუხე, როგორც საჯარო რეესტრის, ასევე, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის (რომლის სასარგებლოდაც რეგისტრირებული იყო სანივთო უფლება - იპოთეკა) მონაცემებით, წარმოადგენდა ამ ქონების მესაკუთრეს, რამაც შემძენს შეუქმნა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების უტყუარობისა და სისწორის ვარაუდი. შესაბამისად, მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოსარჩელე და მეორე მოპასუხე მეზობლად მდგარ კორპუსებში ცხოვრობენ, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, არ იძლევა იმ დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ მეორე მოპასუხეს უნდა სცოდნოდა შესაძენ უძრავ ნივთზე მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის არსებული დავის შესახებ (ასეთის არსებობის შემთხვევაში).

20. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377.3 მუხლის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ აგრეთვე იმსჯელა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 თებერვლის საოქმო განჩინების მართლზომიერებაზე, რომლითაც მოსარჩელე მხარის შუამდგომლობა საქმეზე მტკიცებულებების (მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საჯარო რეესტრიდან გამოთხოვილი საქართველოს ბანკის 29.07.2016 წლის 31/1957 წერილი სადავო ბინაზე იპოთეკის გაუქმებასთან დაკავშირებით, 2017 წლის 04 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულება ნ.გ–ძესა და ლ.მ–ძეს შორის გაფორმებული. 2016 წლის 04 აგვისტოს განცხადების მიღების ბარათი, 2016 წლის 08 აგვისტოს საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილება სარეგისტრაციო წარმოების შეჩერების შესახებ და 2016 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილება რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ, ლ.ი–ვას წარმომადგენლის დ.ჩ–ძის მიერ წარდგენილი 2016 წლის 05 აგვისტოს განცხადების მიღების ბარათი და 2016 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილება ყადაღის რეგისტრაციის შესახებ. მ.ღ–ის მიერ საჯარო რეესტრში წარდგენილი 2016 წლის 24 აგვისტოს განცხადების მიღების ბარათი „საქართველოს ბანკის“ თანხმობის და ნასყიდობის ხელშეკრულების გამოთხოვასთან დაკავშირებით) დართვის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა და მითითებული მტკიცებულებები უკან დაუბრუნდა მხარეს. მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული მტკიცებულებებით დასტურდებოდა, რომ ნ.გ–ძე ბინის გაქირავებით შემოსავლის მიღებას კი არა, მის გაყიდვას გეგმავდა იმ ალბათობით, რომ სამომავლოდ მოსარჩელეს აღარ ჰქონოდა შედავების საფუძველი ვითომდა კეთილსინდისიერ შემძენ ლ.მ–ძესთან, რაც ჩაიშალა გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებით. მოსარჩელე მხარის განმარტებით, აღნიშნული მტკიცებულებები საფუძვლიან ვარაუდს აჩენს მოპასუხე ნ.გ–ძის არაკეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით და არსებითად განსხვავდება შესაგებელსა და საჩივარში მის მიერ ჩამოყალიბებული პოზიციისაგან.

21. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 104-ე მუხლის პირველ ნაწილით, რომლის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს, ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ საქმეში, დავის საგანს წარმოადგენს პირველსა და მეორე მოპასუხეს შორის 2016 წლის 13 მაისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის ბათილად ცნობასაც მოსარჩელე ითხოვს შემძენის არაკეთილსინდისიერების გამო.

22. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ კუთხით მნიშვნელოვანი ის ფაქტები იყო, რასაც ადგილი ჰქონდა სადავო გარიგების დადებამდე (2016 წლის 13 მაისი). უარყოფილი შუამდგომლობით კი, მოსარჩელის წარმომადგენელი ითხოვდა იმ დოკუმენტების მიღებას, რომლებიც ასახავენ სადავო გარიგების შემდეგ მომხარ ფაქტებს. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ დავის საგნიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი დოკუმენტები არ იყო რელევანტური, ისინი ვერ ადასტურებდა განსახილვევლი საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს, რის გამოც, არ არსებობდა შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი.

23. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა აპელანტმა (მოსარჩელე), რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკამაყოფილება.

24. კასატორის მოსაზრებით გასაჩივრებული განჩინების უსწორობა იმაში მდგომარეობს, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა სსკ-ის 81-ე მუხლი, რომელიც ბათილად მიიჩნევს მოტყუებით დადებულ გარიგებას. მოცემულ შემთხვევაში კი, მოსარჩელემ მოტყუებით დადო გარიგება პირველ მოპასუხესთან, რაც იმაში გამოიხატა, რომ მოსარჩელე არ ფლობს ქართულ ენას, თარჯიმნის დახმარებით არ უსარგებლია, რადგანაც ენდობოდა პირველ მოპასუხეს. აქვე კასატორი აღნიშნავს, რომ იგი სხვა გარიგების დადებას ვარაუდობდა და არა სადავო გარიგების დადებას.

25. ამასთან, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს სსკ-ის 52-ე მუხლის საფუძველზე აგრეთვე შეეძლო გამოეყენებინა 56-ე მუხლი, რადგან გარიგებას თვალთმაქცურად მიიჩნევს.

26. მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული გარიგების ბათილად ცნობის ნაწილში კასატორი აღნიშნავს, რომ მართალია მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა სამისდღემშიო რჩენის შეთანხმება, მოწმის არარსებობის გამო, თუმცა, კასატორი მიიჩნევს, რომ მოპასუხის არაკვალიფიციური შესაგებლით, სარწმუნოა, რომ მხარეთა შორის არც ნასყიდობა დადებულა.

27. გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორი სადავოდ ხდის პირველსა და მეორე მოპასუხეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობასაც და აღნიშნავს, რომ მეორე მოპასუხე ბინის არაკეთილსინდისიერი შემძენია, რადგან მეორე მოპასუხე ცხოვრობს მოსარჩელის კორპუსის წინ მდებარე კორპუსში, 5 წუთის სავალზე და მისთვის ცნობილი იყო მოსარჩელსა და პირველ მოპასუხეს შორის არსებული უთანხმოების შესახებ.

სამოტივაციო ნაწილი:

28. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

29. კასატორი სადავოდ ხდის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 04 ივლისის განჩინების კანონიერებას, რომლითაც უცვლელად იქნა დატოვებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 04 მაისის გადაწყვეტილება, იმ საფუძვლით, რომ ჯერ ერთი, სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავა არ მოაწესრიგა სსკ-ის 81-ე და 56-ე მუხლებით და მეორეც, დაუდასტურებლად მიიჩნია როგორც პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის ნასყიდობის გარიგების არარასებობა, ასევე, მეორე მოპასუხის არაკეთილსინდისიერება სადავო ნასყიდობის მიმართ.

30. აღსანიშნავია, რომ სარჩელი 2014 წლის 25 სექტემბერს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობის ნაწილში, დაფუძნებულია იმაზე, რომ სინამდვილეში, მხარეთა ნებას ასეთი ხელშეკრულების დადება არ წარმოადგენდა და აღნიშნულით დაიფარა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება (იხ., სარჩელის ფაქტობრივი საფუძველი - ამ განჩინების პ.1). წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიაში კი, კასატორი აღნიშნავს, რომ მართალია მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა სამისდღემშიო რჩენის შეთანხმება, მოწმის არარსებობის გამო, თუმცა, კასატორი მიიჩნევს, რომ მოპასუხის არაკვალიფიციური შესაგებლით, სარწმუნოა, რომ მხარეთა შორის არც ნასყიდობა დადებულა (იხ., ამ განჩინების პ.26). კასატორი უარყოფს ბინის ნასყიდობის საფასურის მისთვის გადახდასაც.

31. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს კანონმდებლობა ითვალისწინებს ქონების საკუთრებაში გადაცემის ისეთ ხელშეკრულებებს, როგორიცაა: ნასყიდობა, გაცვლა, ჩუქება, სამისდღეშიო რჩენა, სესხი. ეს ხელშეკრულებები განკარგვითი ხასიათისაა და შედეგად შემძენისათვის საკუთრების უფლების გადაცემას იწვევს. ქონების საკუთრებაში გადაცემის ტიპის ხელშეკრულებას წარმოადგენს სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებაც. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 941-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც კისრულობს სამისდღეშიო სარჩოს გადახდას (მარჩენალი), მოვალეა გადაუხადოს იგი სარჩოს მიმღებს (სარჩენს) მთელი სიცოცხლის მანძილზე, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს. სამისდღეშიო სარჩო შეიძლება დადგინდეს ფულადი ან ნატურალური სახით (ბინით, კვებით, მოვლით და სხვა აუცილებელი დახმარებით).

32. სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების ანალიზის აუცილებლობა განპირობებულია მისი თავისებურებებით, რომლებიც მას აშკარად გამოარჩევს ქონების საკუთრებაში გადაცემის სხვა ხელშეკრულებებისაგან. შესაბამისად, ყურადღება უნდა იქნეს გამახვილებული რამდენიმე კრიტერიუმზე. ა) სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება ნასყიდობის ხელშეკრულებისაგან, პირველ რიგში, განსხვავდება სუბიექტური შემადგენლობის მიხედვით. თუკი ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეები (გამყიდველი და მყიდველი) - შეიძლება იყვნენ როგორც ფიზიკური, ისე იურიდიული პირები, სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების მხარეები შეილება იყვნენ მხოლოდ ფიზიკური პირები. ბ) მყიდველს ნასყიდობის ხელშეკრულებით შეძენილ ქონებაზე წარმოეშობა საკუთრების უფლება და შეუძლია განკარგოს იგი თავისი შეხედულებისამებრ, მაშინ როდესაც მარჩენალს, მართალია, სარჩენის ქონებაზე, რომელიც მას სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებით გადაეცემა წარმოეშობა საკუთრების უფლება, მაგრამ გარკვეული შეზღუდვებით, რამეთუ სარჩენის სიცოცხლეში მას უფლება არა აქვს გაასხვისოს, დააგირავოს ან სხვაგვარად დატვირთოს გადაცემული ქონება სარჩენის წერილობითი თანხმობის გარეშე. „სსკ-ის 941-942-ე მუხლებზე დაყრდნობით პალატამ განმარტა, რომ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების სპეციფიკურობა გამოიხატება იმაში, რომ მარჩენალი, სარჩენის მიერ მისთვის ხელშეკრულებით გადაცემული ქონების მესაკუთრე ხდება სარჩენის გარდაცვალების მომენტიდან, ანდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რჩენის დამთავრების მომენტიდან“. (შდრ. სუსგ განჩინება საქმეზე № ას-185-178-2012, 19 ივნისი, 2012). გ) სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების ერთ-ერთი თავისებურება მდგომარეობს აგრეთვე იმაში, რომ მართალია, იგი არის სასყიდლიანი და მიზნად ისახავს მომავალში სარჩენის ქონების გადასვლას მარჩენალის საკუთრებაში განსაზღვრული შემხვედრი ანაზღაურებიდან გადახდის გზით, მაგრამ იგი არსებითად არ მოიცავს ისეთ პირობას, როგორიცაა ფასი და განსხვავებით ნასყიდობის ხელშეკრულებისაგან, არ ხასიათდება გადასაცემი მატერიალური სიკეთეთა ეკვივალენტურობით. სარჩოს ოდენობა, რომელიც სარჩენმა მიიღო მარჩენალისაგან, შეიძლება შეადგენდეს მარჩენალისათვის გადასაცემი ქონების ღირებულების უმნიშვნელო ნაწილს, ხოლო ზოგ შემთხვევაში კი შეიძლება მნიშვნელოვნად გადააჭარბოს კიდევაც ამ ქონების ღირებულებას. (ეს გარემოება აიხსნება იმით, რომ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება არის ვადიანი ხელშეკრულება, მაგრამ ვადა, როგორც წესი, კალენდარული თარიღით კი არ არის განსაზღვრული, არამედ სარჩენის მთელი სიცოცხლის ვადით, თუმცა კი ხელშეკრულებით შეიძლება სხვა რამეც იყოს გათვალისწინებული, ე.ი. მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ განსაზღვრულ დროზე, რომლის განმავლობაშიც მარჩენალი კისრულობს სარჩოს გადახდას სარჩენისათვის). სამისდღეშიო რჩენისას შემხვედრი ანაზღაურების ოდენობა წინასწარ არაა ცნობილი, განსხვავებით ნასყიდობის ხელშეკრულებისაგან, რომლის ერთ-ერთი არსებითი პირობაც არის გასაყიდი ნივთის ფასი, რომელიც წინასწარაა განსაზღვრული ხელშეკრულების დადებისას. გარდა ამისა მარჩენალმა შეიძლება სარჩენის სასარგებლოდ განახორციელოს არაქონებრივი ხასიათის მოქმედებებიც, რაც არ ახასიათებს ნასყიდობის ხელშეკრულებას. დ) განსხვავებით ნასყიდობის ხელშეკრულებისაგან, სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე რჩენის მოვალეობა ატარებს განგრძობად, ხანგრძლივ ხასიათს, იგი შეიძლება გაგრძელდეს წლობითაც კი, ამიტომაც ამ ხელშეკრულების ძირითადი შინაარსი განისაზღვრება არა განსაზღვრული ფასით ქონების გადაცემასთან დაკავშირებით წარმოშობილი უფლება-მოვალეობებით, არამედ სარჩოს გადახდასთან დაკავშირებით წარმოშობილი უფლება-მოვალეობებით, აქედან გამომდინარეობს სწორედ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების სხვა თავისებურებებიც, როგორიცაა მხარეთა ურთიერთობების მოწესრიგება მომავალში გარემოებების შეცვლასთან დაკავშირებით. მაგალითად, თუკი მხარეთა შორის ერთიერთობა აუტანელი გახდა, ანდა სხვა არსებითი მიზეზები უკიდურესად აძნელებს ანდა შეუძლებელს ხდის ხელშეკრულების გაგრძელებას. ამიტომაც კანონი ადგენს სამიდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების შეწყვეტის განსაკუთრებულ გარემოებებს, რომლებიც არ შეიძლება, რომ გამოყენებულ იქნეს ნასყიდობის ხელშეკრულების შეწყვეტის მიმართ.

33. სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭება კანონის დანაწესებს მოჩვენებითი და თვალთმაქცური გარიგებებთან მიმართებით. სსკ-ის 56-ე მუხლი აწესრიგებს ნების ნაკლის საფუძველზე დადებული გარიგების ორ შემთხვევას: მოჩვენებით და თვალთმაქცურ გარიგებებს. ორივე მათგანი მიიჩნევა კერძო ავტონომიის ნეგატიური გამოვლინების მაგალითად.

34. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოჩვენებითი გარიგების დროს მხარეთა შეთანხმება მოკლებულია ნამდვილობას, კერძოდ, გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა მისი გამომვლენის ნამდვილ შინაგან ნებას და გარიგება ნების გარეგნული გამოვლენის შედეგად დაიდო. მოჩვენებითი გარიგების მხარეები ერთობლივად მოქმედებენ და ნების გამოვლენის შინაარსის ძირითად ელემენტად ამ გამოვლენილი ნების არარსებობას აქცევენ. მოჩვენებითი გარიგების დროს მხარეთა შეთანხმება მოკლებულია ნამდვილობას, კერძოდ, გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა მისი გამომვლენის ნამდვილ შინაგან ნებას და გარიგება ნების გარეგნული გამოვლენის შედეგად დაიდო. ნების ნაკლის მიზეზს შეიძლება ისიც წარმოადგენდეს, რომ ერთ-ერთმა მხარემ თავი აარიდოს კრედიტორის - მესამე პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. შესაბამისად, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში დგება მესამე პირთა ინტერესების დაცვის საკითხი. მოჩვენებითი გარიგების მხარეები ერთობლივად მოქმედებენ და ნების გამოვლენის შინაარსის ძირითად ელემენტად ამ გამოვლენილი ნების არარსებობას აქცევენ. თვალთმაქცური გარიგების დროს კი, მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა.

35. საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, მხარეებს დამატებით განუმარტოს სადავო საკითხის – გარიგების თვალთმაქცურად ცნობის სამართლებრივი არსი: სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება). აღნიშნული ნორმის მიხედვით, თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია, ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ. მოსარჩელის მტკიცების საგანს შეადგენს იმ ფაქტობრივი შემადგენლობის დადასტურება, რაც თვალთმაქცური გარიგების ყველა წინაპირობას მოიცავს. ამგვარ ვითარებაში, მხარეთა მტკიცებითი ფორმა, როგორც წესი, ორიენტირებულია მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებაზე და, მეტი დამაჯერებლობისათვის, მათ მიერ დასახელებულ მოწმეთა თანაფარდობაზე. სასამართლო მიიჩნევს, რომ თუ მოსარჩელის არგუმენტაცია გამყარებულია მოწმეთა ჩვენებებით, ამ მტკიცებულებით უნდა დასტურდებოდეს ყველა იმ გარემოების არსებობა, რომელიც თვალთმაქცური გარიგების შემადგენლობას ქმნის, ხოლო დასკვნა იმის შესახებ ჩაითვალოს თუ არა თვალთმაქცურად გარიგება, უნდა გამოიტანოს სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე. ამდენად, მოწმეთა მიერ ხდება არა გარიგების თვალთმაქცურობის დადასტურება ან უარყოფა, არამედ – იმ გარემოებებისა, რომელთა საფუძველზეც სასამართლომ შესაბამისი დასკვნა უნდა გააკეთოს.

36. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ თვალთმაქცური გარიგების დროს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომა, თუმცა მათი შინაგანი ნება და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში დგება ამ ნორმის საფუძველზე ნების გამოვლენის ბათილობის საკითხი. თვალთმაქცური გარიგების დროს განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეთ გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება, ვინაიდან მათ შორის არსებობს შეუსაბამობა (შდრ. სუსგ განჩინება საქმეზე №ას-457-439-2016, 06 ივლისი, 2017).

37. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 25.09.2014წ.-ს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში, კასატორმა ვერ წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რადგან საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 25.09.2014 წელს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული სადავო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით სადავო უძრავი ქონების ღირებულება განისაზღვრა 33 000 აშშ დოლარით, რომელიც ხელშეკრულების ჩანაწერის მიხედვით, მყიდველის მიერ სრულად არის გადახდილი (ტომი 1; ს.ფ. 37-38, 25.09.2014წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება). ამასთან, დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონება დარეგისტრირდა პირველი მოპასუხის სახელზე. საჯარო რეესტრის ამონაწერში უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, დამოწმებული 25.09.2014 წელს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ. ხოლო, უფლების რეგისტრაციის თარიღად: 01.10.2014წ. (ტომი 1; ს.ფ. 39, ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან). დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს კი, ვერ გააქარწყლებს მხოლოდ კასატორის (მოსარჩელე) მითითება იმაზე, რომ სადავო გარიგების მიზანი არ ყოფილა ნასყიდობა. ხოლო რაც შეეხება პირველი მოპასუხის - მყიდველის მიერ ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობაზე კასატორის მითითებას, საკასაციო პალატა ამ საკითხზე მოცემული დავის ფარგლებში ვერ იმსჯელებს იქიდან გამომდინარე, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს პირველი სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით დადგენილი ვალდებულების (საფასურის გადაუხდელობა) შესრულება არ წარმოადგენს.

38. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა [სსსკ-ის მე-3, მე-4 და 102-ე მუხლები]. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის შეფასების საგანია. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის). მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. იმავდროულად, ახსნა-განმარტება უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი].

39. მაშასადამე, მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 25.09.2014წ.-ს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის განმაპირობებელი გარემოებების არსებობის ნაწილში, სარჩელი დაუსაბუთებელია. აქვე საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ აპელანტმა (მოსარჩელე, კასატორი) სსკ-ის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული სადავო ხელშეკრულების თვალთმაქცურობა ვერ დაადასტურა.

40. რაც შეეხება მეორე სასარჩელო მოთხოვნას (იხ., ამ განჩინების პ.2), რომელიც 2016 წლის 13 მაისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას შეეხება, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვინაიდან მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა სადავო უძრავ ქონებაზე მასსა და პირველ მოპასუხე შორის 25.09.2014წ.-ს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის განმაპირობებელი გარემოებების არსებობა, მოსარჩელეს არ გააჩნია იურიდიული ინტერესი იდავოს მეორე ნასყიდობის გარიგების ბათილობაზე. ამასთან, ამავე საფუძვლით ვერ გახდება საკასაციო პალატის კვლევის საგანი მეორე მოპასუხის კეთილსინდისიერებაც გარიგების მიმართ.

41. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

49. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს სამართლებრივ საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

50. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

51. კასატორი გათავისუფლებული სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ.ი–ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე