№ას-1358-2018 31 ოქტომბერი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – თ.ჩ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – თ.ჩ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2007 წლის 12 მაისს გარდაცვლილ გ.ჩ–ს (შემდეგში - პირველი მამკვიდრებელი) დარჩა კანონისმიერი პირველი რიგის მემკვიდრეები: შვილები - ბ.ჩ–ი (შემდეგში - მეორე მამკვიდრებელი) და თ.ჩ–ი (შემდეგში - მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი), შვილიშვილები - 1992 წლის 2 სექტემბერს გარდაცვლილი ი.ჩ–ის შვილები, თ.ჩ–ი (შემდეგში - მოსარჩელე) და გ.ჩ–ი.

2. მოპასუხემ და მეორე მამკვიდრებელმა მამის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში სამკვიდრო მიიღეს ფაქტობრივი ფლობით.

3. მეორე მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2016 წლის 3 ნოემბერს. მას პირველი რიგის მემკვიდრეები არ დარჩენია, მეორე რიგის მემკვიდრეები კი არიან ძმა - მოპასუხე და გარდაცვლილი ძმის შვილები - მოსარჩელე და გ.ჩ–ი, რომელსაც სამკვიდროსთან დაკავშირებით პრეტენზია არ აქვს.

4. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა პირველი და მეორე მამკვიდრებლის (ბაბუისა და ბიძის) დანაშთი ქონების, კერძოდ, პირველი მამკვიდრებლის სახელზე რიცხული, თბილისში, ..... მდებარე 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული საცხოვრებელი სახლის, ასევე, თბილისში, ..... მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 3000 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება) ½ ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

მოსარჩელის მტკიცებით, იგი დაეუფლა როგორც ბაბუის, ისე - ბიძის სამკვიდრო ქონებას.

5. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელე არც ბაბუის და არც ბიძის სამკვიდრო ქონებას ფაქტობრივად არ დაუფლებია. ამასთან, 1800 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული საცხოვრებელი სახლით არ შედის სამკვიდრო მასაში, რამდენადაც, 2001 წლის საარქივო ცნობის თანახმად, უძრავი ქონება კომლის საკუთრებაა, რომლის შემადგენლობაში შედიან პირველი მამკვიდრებელი და მისი შვილები - მეორე მამკვიდრებელი და მოპასუხე. მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობით ქონებაზე სამკვიდრო ვერ გაიხსნებოდა, ვინაიდან ცოცხალია კომლის უკანასკნელი წევრი - მოპასუხე, შესაბამისად, არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი წინაპირობები.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით:

- სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;

- მოსარჩელე ცნობილ იქნა მეორე მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონების ¼ წილის მემკვიდრედ და აღირიცხა სადავო უძრავ ქონებათა ¼ ნაწილის მესაკუთრედ.

6.1. სასამართლომ დაადგინა, რომ პირველი მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტისათვის მის სამკვიდროს შეადგენდა სადავო უძრავ ქონებათა 1/3 ნაწილი, რომელიც თანაბარწილად დაემატა შვილების, მეორე მამკვიდრებლისა (1/3+1/6) და მოპასუხის (1/3/+1/6) წილს ქონებაში და თითოეულს საბოლოოდ განესაზღვრა უძრავი ნივთების ½-½ ნაწილი.

6.2. სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე მეორე მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლნენ მის სამკვიდრო ქონებას, რის გამოც სასამართლომ მოსარჩელის წილი სადავო ქონებიდან განსაზღვრა მეორე მამკვიდრებლის სამკვიდროს ნახევრით, მთლიანი უძრავი ქონების ¼ ნაწილით.

7. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 ივლისის განჩინებით - სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

9. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

9.1. სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილება და სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტი. ჯერ ერთი, მოსამართლე არ უთითებს ამ ნორმატიული აქტების კონკრეტულ ნორმებს, მეორეც, გაუგებარია, სახელმწიფო მეურნეობები და კოლმეურნეობები რეორგანიზდა და ახალ სამართლებრივ ფორმაზე გადავიდა თუ გაუქმდა.

9.2. ასეც რომ არ იყოს, გაუგებარია, რატომ გამოიყენა სასამართლომ 1964 წლის სამოქალაქო კოდექსი, მაშინ, როდესაც არსებობს 1997 წლის სამოქალაქო კოდექსი, რომლის 1323-ე მუხლის შესაბამისად, კომლის საერთო ქონებაზე სამკვიდრო იხსნება კომლის უკანასკნელის წევრის გარდაცვალების შემდეგ; რატომ თარიღდება კომლის წევრების შესახებ საარქივო ცნობა 2001 წლით, თუ ამ დროისათვის კომლი აღარ არსებობდა? სწორედ მეურნეობის გაძღოლის პირობით გადაეცა კომლს 1800 კვ.მ და 3000 კვ.მ მიწის ფართი.

9.3. მართალია, „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ კანონის მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტში საუბარია კომლის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციაზე, თუმცა სასამართლოს ის მოსაზრება, რომ რეესტრში კომლის რეგისტრაციის არარსებობა ნიშნავს კომლის მოსპობას, უსაფუძვლოა, იმ პირობებში, როდესაც არსებობს 2001 წლის საარქივო ცნობა, სადაც დაფიქსირებულია კომლის არსებობა და, შესაბამისად, მასზე უნდა გავრცელდეს სსკ-ის 1323-ე მუხლი.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

11. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული.

12. 12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

14. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და არსებითად სწორი გადაწყვეტილება მიიღო.

15. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

16. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს პრეტენზია არ წარმოუდგენია, საკასაციო საჩივარი ეფუძნება იმას, რომ სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.

17. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის პრეტენზია გადაწყვეტილების კანონის დარღვევით გამოტანასთან დაკავშირებით, უსაფუძვლოა, რამდენადაც სააპელაციო სასამართლოს სათანადოდ აქვს დასაბუთებული და უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი პრაქტიკის შესაბამისად განმარტებული, თუ რატომ უნდა გაიხსნას სამკვიდრო მისი გახსნის ზოგადი წესების და არა - სამოქალაქო კოდექსის 1323-ე მუხლის მიხედვით, კერძოდ, მას შემდეგ, რაც გაუქმდა საკოლმეურნეო კომლი და მას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა, ქონება, რომელიც საკოლმეურნეო კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ არის საკოლმეურნეო კომლის ქონება და თანაბარი წილით კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრებაა, რომელზედაც ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ კომლის ყოფილ წევრთა საერთო საკუთრებაზე მემკვიდრეობა უნდა გაიხსნას სამკვიდროს გახსნის ზოგადი წესების მიხედვით და ამ დროს არ გამოიყენება სამოქალაქო კოდექსის 1323-ე მუხლი, რომელიც სამკვიდროს გახსნის ზოგადი წესისაგან განსხვავებულად ადგენს სამკვიდროს გახსნის დროს, ნორმის თანახმად, კომლში კომლის საერთო ქონებაზე სამკვიდრო გაიხსნება კომლის ბოლო წევრის გარდაცვალების დღიდან (იხ. სუსგ №ას-724-782-2011, 10 სექტემბერი, 2012 წელი).

18. კასატორის პრეტენზიის მიხედვით, აღნიშნულთან დაკავშირებული სასამართლოს მსჯელობა წინააღმდეგობრივია, რამდენადაც, ერთ შემთხვევაში, პალატა უთითებს, რომ სახელმწიფო მეურნეობები და კოლმეურნეობები რეორგანიზდა და ახალ სამართლებრივ ფორმაზე გადავიდა, ხოლო მეორე შემთხვევაში - გაუქმდა.

19. პალატა განმარტავს, რომ საკოლმეურნეო კომლი გაუქმებულია 1993 წლიდან, ხოლო საკოლმეურნეო კომლის სამართალმემკვიდრედ არ შეიძლება განხილულ იქნეს „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული საკომლო მეურნეობა, ვინაიდან ეს უკანასკნელი სპეციალური კანონით რეგულირებული ახალი ინსტიტუტია.

20. რაც შეეხება კასატორის მტკიცებას, რომ 2001 წლის საარქივო ცნობაში დაფიქსირებულია კომლი და მისი წევრები, რაც ადასტურებს კომლის არსებობას, პალატა განმარტავს, რომ „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტი (საკომლო მეურნეობა რეგისტრირებულ უნდა იქნეს საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში) თუ ეს მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების საერთო საკუთრებაა, საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში) თითოეული მათგანი საკომლო მეურნეობის თანამესაკუთრედ უნდა იყოს რეგისტრირებული) იმპერატიულად ადგენს, ამავე მუხლის მე-4 პუნქტით (საკომლო მეურნეობად ითვლება სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთების, მათზე არსებული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობების, აგრეთვე შესაბამისი გადამამუშავებელი მრეწველობის ობიექტებისა და მოწყობილობების ერთობლიობა, რომელიც წარმოადგენს ერთი ფიზიკური პირის საკუთრებას ანდა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრების საერთო საკუთრებას) განსაზღვრული საკომლო მეურნეობის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას. რეგისტრაციის გარეშე საკომლო მეურნეობა არ არსებობს. საქმეში საკომლო მეურნეობის რეგისტრაციის დამადასტურებელი მტკიცებულება წარმოდგენილი არ არის. მხოლოდ სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის რუსთავის არქივის მიერ გაცემული საარქივო ცნობით (16.06.2016წ.) კი, საკომლო მეურნეობის არსებობა ვერ დადასტურდება.

21. აქედან გამომდინარე, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მეორე მამკვიდრებლის კუთვნილ წილზე მემკვიდრეობა გაიხსნა მისი გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდროს გახსნის ზოგადი წესების მიხედვით (რომელშიც, თავის მხრივ, შევიდა გარდაცვლილი მამის - პირველი მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების ნაწილიც) და ამ დროს არ გამოიყენება სსკ-ის 1323-ე მუხლით დადგენილი გამონაკლისი.

22. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ №ას-724-782-2011, 10.09.2012 წ.; № ას-45-43-2013, 3.06.2013წ.; №ას-938-896-2013, 4.04.2014 წ.).

23. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

20. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორ თ.ჩ–ს (......) უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1125 ლარის (საგადახდო დავალება #1, გადახდის თარიღი 27.08.2019), 70% – 787.5 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ.ჩ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. თ.ჩ–ს (......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1125 ლარის (საგადახდო დავალება #1, გადახდის თარიღი 27.08.2019) 70% – 787.5 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე