საქმე №ას-21-2020 19 თებერვალი, 2020 წელი,

თბილისი სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

პაატა ქათამაძე

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ს–ი“ (მოპასუხე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი - ჟ.ძ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 ოქტომბრის განჩინება

I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება მისი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

II საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება მისი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ჟ.ძ–მა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „II კასატორი“, „დასაქმებული“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ს–ის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „I კასატორი“, „დამსაქმებელი“) მიმართ სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის და კომპენსაციის დაკისრების მოხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელე არის მოპასუხე სკოლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. ამავდროულად, 2000 წლიდან 2018 წლის 01 იანვრამდე პერიოდში, იგი შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მუშაობდა მოპასუხის სამეურნეო განყოფილების ხელმძღვანელის თანამდებობაზე. მოსარჩელე ჯეროვნად ასრულებდა მოვალეობას და მის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის რაიმე ზომა გამოყენებული არ ყოფილა.

2.2. 2017 წლის 18 დეკემბერს მოპასუხის დირექტორმა მოსარჩელეს მოსთხოვა ახსნა-განმარტება კერძო აუდიტის დასკვნასთან დაკავშირებით. მოსარჩელის პოზიციის გამო მასსა და დირექტორის შორის დაიძაბა ურთიერთობა.

2.3. როგორც შემდეგ გაირკვა, გენერალური დირექტორის სურვილს წარმოადგენდა მისი, როგორც თანამშრომლის და პარტნიორის, მოპასუხისგან დისტანცირება. მოსარჩელე 28.12.2017წ. ბრძანებით უკანონოდ განთავისუფლდა სამსახურიდან.

2.4. მოსარჩელეს შრომითი ხელშეკრულების შესაბამისად ევალებოდა შრომის შინაგანაწესის დაცვა, თუმცა იგი შინაგანაწესს არ გაცნობია.

2.5. იგი ჯეროვნად და ზედმიწევნით ასრულებდა სამუშაოს და შესრულებული სამუშაოების შესახებ დეტალურ ინფორმაციას აწვდიდა დირექტორს. იმ შემთხვევაშიც, თუ გაზიარებული იქნება აუდიტის დასკვნა, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მასში მითითებული დარღვევები წარმოადგენს დირექტორის და არა სამეურნეო განყოფილების ხელმძღვანელის პასუხისმგებლობის საკითხს. დასკვნაში მოცემული არცერთი პუნქტი არ ეხება სამეურნეო განყოფილებას და მასში ძირითადად ბუღალტრული აღრიცხვის საკითხებია განხილული.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ შრომითი ვალდებულებები სრულდებოდა არაჯეროვნად. დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული იქნა არაერთი დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა, როგორც წერილობით, ისე ზეპირი ფორმით. მოსარჩელის სამსახურიდან განთავისუფლება გამოწვეული იყო მის მიერ სამუშაოს არაჯეროვანი შესრულებით, რაც დამატებით დადასტურდა აუდიტის დასკვნით.

3.2. მოსარჩელის მიერ არასწორად ხდებოდა მიმდინარე სასაქონლო-მატერიალური მარაგების შეკვეთა და ხარჯვა, არ ხდებოდა ბაზრის შესწავლა, რისი ვალდებულებაც ეკისრებოდა მას. აღნიშნული ვალდებულებების არაჯეროვანი შესრულება ფინანსურად აზიანებდა დამსაქმებელს.

3.3. აუდიტის მიერ ჩატარებული ანალიზის შედეგად დგინდება, რომ ხდებოდა საქონლის შეძენა საბაზრო ღირებულებაზე მეტ ფასად, რაც იწვევდა დაუსაბუთებელ ხარჯებს და ფინანსურად აზიანებდა დამსაქმებელს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის 28.12.2017 წლის #1-783 ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ. მოპასუხეს დაეკისრა კომპენსაციის სახით დასაბეგრი 49 980 ლარის გადახდა. დარჩენილი ოდენობით სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე მოსარჩელეს ეთქვა უარი, შემდეგ გარემოებათა გამო:

4.1. მოსარჩელე არის მოპასუხის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პარტნიორი 1999 წლიდან. მოპასუხის პარტნიორები არიან: მ.ც–ძე 51% წილი (გენერალური დირექტორი), ლ.ლ–ი 20% წილი, მოსარჩელე 20% წილი, ხ.ს–ძე 9% წილი.

4.2. მოსარჩელე და მოპასუხის სხვა პარტნიორები შრომითი ხელშეკრულებით დასაქმებული იყვნენ მოპასუხე სკოლაში სხვადასხვა პოზიციაზე.

4.3. 23.06.2011 წლიდან მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებით მოსარჩელე დაინიშნა მოპასუხის სამეურნეო ნაწილის გამგის პოზიციაზე. 07.09.2015წ. მხარეებს შორის დაიდო #155 შრომითი ხელშეკრულება. გათავისუფლებამდე მოსარჩელის ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება შეადგენდა დასაბეგრ 4165 ლარს.

შრომის ხელშეკრულების მე-3 მუხლის თანახმად, დასაქმებული ვალდებულია: შეასრულოს სკოლის წესებით, შინაგანაწესით და წინამდებარე ხელშეკრულებით განსაზღვრული მოთხოვნები; შეასრულოს საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ვალდებულებები; გაუფრთხილდეს სკოლის ქონებას, დაიცვას უსაფრთხოების წესები; განახორციელოს სკოლის შენობისა და სკოლის ტერიტორიის მოვლა-პატრონობა; ყურადღება მიაქციოს სკოლის მატერიალურ ფასეულობებს და იყოს მატერიალურად პასუხისმგებელი პირი სკოლაში არსებულ მატერიალურ-ტექნიკურ საშუალებებზე; მიიღოს ზომები სკოლის დაზიანებული ინვენტარის შესაკეთებლად; იყოს პასუხისმგებელი სკოლაში ხანძარსაწინააღმდეგო უსაფრთხოების დაცვაზე; განახორციელოს სკოლის სამეურნეო საკითხებთან დაკავშირებული ღონისძიებები; უზრუნველყოს სამზარეულოს აღჭურვილობის გამართულობა; შეასრულოს სამეურნეო საქმიანობასთან დაკავშირებით გენერალური დირექტორის ცალკეული მითითებები და დავალებები; აწარმოოს სარეცხი საშუალებებით და საკვები პროდუქტებით სკოლის მომარაგება; აკონტროლოს მომწოდებლის მიერ სკოლასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების პირობების შესრულება.

4.4. მხარეთა შორის არსებული შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში მოსარჩელე გაეცნო მოპასუხის 2016-2017 წ. მოქმედ შინაგანაწესს. 2016 წლის შინაგანაწესის 60-ე მუხლის თანახმად, განსაზღვრულია სამეურნეო ნაწილის გამგის შემდეგი ვალდებულებები: ა) განახორციელოს სკოლის შენობისა და სკოლის ტერიტორიის მოვლა-პატრონობა; ბ) ყურადღება მიაქციოს სკოლის მატერიალურ ფასეულობებს და იყოს მატერიალურად პასუხისმგებელი პირი სკოლაში არსებულ მატერიალურ-ტექნიკურ საშუალებებზე; გ) მიიღოს ზომები სკოლის დაზიანებული ინვენტარის შესაკეთებლად; დ) იყოს პასუხისმგებელი სკოლაში ხანძარსაწინააღმდეგო უსაფრთხოების დაცვაზე; ე) განახორციელოს სკოლის სამეურნეო საკითხებთან დაკავშირებული ღონისძიებები; ვ)უზრუნველყოს სამზარეულოს აღჭურვილობის გამართულობა, გაუმართაობის შემთხვევაში დროულად აცნობოს ადმინისტრატორს; ზ) ექიმთან ერთად გააკონტროლოს სკოლის შენობაში სანიტარული ნორმების დაცვა; თ) გენერალურ დირექტორთან შეთანხმებით აწარმოოს სარეცხი საშუალებებით და საკვები პროდუქტებით სკოლის მომარაგება; ი) გააკონტროლოს სკოლის ტექნიკური პერსონალის მუშაობა; კ) გენერალური დირექტორის ბრძანებით განსაზღვრულ ვადებში მონაწილეობა მიიღოს ინვენტარიზაციაში, გამოავლინოს და აღრიცხოს შედეგები; ლ) მონიტორინგი გაუწიოს შეძენილი სამეურნეო საქონლის მიზნობრივ ხარჯვას; მ) ხელი შეუწყოს სასწავლო პროცესთან დაკავშირებით სკოლის წინაშე არსებული ამოცანებისა და ფუნქციების შესრულებას; ნ) გენერალურ დირექტორთან შეთანხმებით გასცეს/გაანაწილოს სკოლის მატერიალური მარაგები; ო) წინასწარ შედგენილი და დამტკიცებული მენიუს ცვლილების შემთხვევაში, დაუყოვნებლივ აცნობოს გენერალურ დირექტორს შესაბამისი მიზეზის მითითებით; პ) შეასრულოს სამეურნეო საქმიანობასთან დაკავშირებით გენერალური დირექტორის ცალკეული მითითებები და დავალებები.

4.5. მოპასუხემ შპს „ე-ა–ს“ დაავალა დასკვნის შედგენა. აუდიტის მიზანს წარმოადგენდა კომპანიის 2014-2016 წლის საანგარიშგებო პერიოდის ფინანსური ანგარიშგების აუდიტორული შემოწმების, საფინანსო-სამეურნეო საქმიანობის ბუღალტრული აღრიცხვის სისრულის დადგენა, ყველა არსებითი ასპექტის გათვალისწინებით. დასკვნა დათარიღებულია 19.04.2017 წლით. დასკვნაში მითითებულია, რომ: მოპასუხის სააღრიცხვო პოლიტიკა საანგარიშგებო წელს განსაზღვრული არ იყო, ბუღალტრული აღრიცხვა არ წარმოებდა საერთაშორისო სტანდარტებით. არ ტარდებოდა სრული და რეალური ინვენტარიზაცია. არ არის ცნობილი, როგორც მარაგების, ასევე ძირითადი საშუალებების სრული სია. ასევე არ არის ცნობილი მოსწავლეთა სრული აღრიცხვიანობა, გადასახადები და დავალიანება. არასწორად ხდებოდა მიმდინარე სასაქონლო მატერიალური მარაგების შეკვეთის და ხარჯვის განხორციელება. არ ხდებოდა, ან არასწორად ხდებოდა მარაგების მოძრაობა, არ ხდებოდა ბაზრის შესწავლა, რომელიც ფინანსურად აზიანებდა ორგანიზაციას. ანალიზის შედეგად დგინდება საბაზრო ღირებულებაზე მეტ ფასში საქონლის შეძენა, რომელიც იწვევდა დაუსაბუთებელ ხარჯებს და ფინანსურად აზიანებდა საზოგადოებას. აუდიტის აზრით, მოპასუხის ფინანსური ანგარიშგება, რომელიც მოიცავდა საწარმოს სამეურნეო საქმიანობას, მის ფინანსურ შედეგებს 2016 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, სამართლიანად ვერ ასახავდა საწარმოს აქტივებს, ვალდებულებებსა და კაპიტალს, შემოსავლებსა და ხარჯებს. აუდიტის მიერ დადასტურებულია, რომ მოპასუხის ფინანსური ანგარიშგებები არსებითად შეუსაბამოა მოქმედ კანონმდებლობასთან, რის გამოც აუდიტის მიერ გაიცა უარყოფითი დასკვნა.

დასკვნის დასკვნით ნაწილში აუდიტის მიერ მოპასუხე ორგანიზაციას მიეცა შემდეგი სახის რეკომენდაცია: 1. სრულად შესაცვლელია მენეჯმენტი, არსებული მენეჯმენტი ვერ განახორციელებს სწორ, დროულ და სრულ აღრიცხვას; 2. უნდა განხორციელდეს სრული ინვენტარიზაცია (სასაქონლო მატერიალური მარაგების, ძირითადი საშუალებების), დასადგენია ურთიერთშედარების აქტებით დებიტორულ/კრედიტორული დავალიანებები; 3. უნდა განხორციელდეს ქრონოლოგიურად აღრიცხვა, ბუღალტრული აღრიცხვა უნდა წარმოებდეს ყოველდღიურად; 4. მინიმუმ თვეში ერთხელ უნდა მომზადდეს ფინანსური ანგარიშგება; 5. სემესტრში ერთხელ უნდა განისაზღვროს ბიუჯეტი.

4.6. მოპასუხის 28.12.2017წ. ბრძანებით სამსახურებრივ მოვალეობათა არაჯეროვანი შესრულების, შრომითი ხელშეკრულებითა და შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის გამო (2014-2016 წლების პირველადი დოკუმენტების, ბუღალტრული ბაზის და დეკლარაციების ანგარიშგების შესწავლის შედეგად გამოვლენილი დარღვევების (ძირითადი საშუალებებისა და მატერიალური მარაგების არასწორად აღრიცხვის, არასწორად განხორციელებული ბაზრის კვლევის, სასაქონლო მატერიალური მარაგების შეკვეთის და ხარჯვის არასწორად განხორციელებისა და ა.შ.)) მოსარჩელეს შეუწყდა 07.09.2015წ. გაფორმებული #155 შრომითი ხელშეკრულება 01.01.2018 წლიდან, საქართველოს შრომის კოდექსის 37.1. მუხლის ,,ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

4.7. მოპასუხე სკოლაში რეორგანიზაციის შედეგად გაუქმდა სამეურნეო ნაწილის გამგის პოზიცია.

4.8. მოსარჩელის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულების პროცესში დისციპლინური გადაცდომის ჩადენის ფაქტს ადგილი არ ჰქონია. სადავო ბრძანებაში კონკრეტულად არის მითითებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი: 2014-2016 წლების პირველადი დოკუმენტების და ბუღალტრული ბაზის და დეკლარაციების ანგარიშგების შესწავლის შედეგად გამოვლენილი დარღვევები (ძირითადი საშუალებებისა და მატერიალური მარაგების არასწორად აღრიცხვის, არასწორად განხორციელებული ბაზრის კვლევის, სასაქონლო მატერიალური მარაგების შეკვეთის და ხარჯვის არასწორად განხორციელებისა და ა.შ.).

ჩამოყალიბებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, პირის გათავისუფლების შესახებ ბრძანება მოწმდება გათავისუფლების შესახებ ბრძანებაში გამოვლენილი ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლით და არა დამსაქმებლის მიერ თუნდაც შესაგებელში მითითებული ახალი საფუძვლებით. ამდენად, განსახილველი დავის ფარგლები ამოიწურება ბრძანებაში მითითებული დარღვევების არსებობის, მისი მოსარჩელის მიერ ჩადენის და ამ დარღვევებში მოსარჩელის ბრალეულობის გამოკვლევით. ასეთი დარღვევის არსებობისა და ამ დარღვევაში მოსარჩელის ბრალეულობის დადგენის შემდეგ, შესაფასებელია თავად ამ დარღვევის ხარისხი, ანუ იყო თუ არა შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა დარღვევის თანაზომიერი.

დასახელებული გარემოებები წარმოადგენს მოპასუხის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებებს. ისინი უნდა დადასტურდეს მტკიცების მაღალი სტანდარტით, რომელიც ნებისმიერ ობიექტურ პირს დაარწმუნებდა ხელშეკრულების შეწყვეტის აუცილებლობაში. მოპასუხის მიერ მითითებული შპს "ე–ა–ის" დასკვნა არ შეიძლება ჩაითვალოს მოსარჩელის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების უხეში დარღვევის დამადასტურებელ მტკიცებულებად. როგორც თავად დასკვნაშიც არის აღნიშნული, იგი სარეკომენდაციო ხასიათის დოკუმენტია. შესაბამისად, მასში არ არის კონკრეტულად მითითებული ის კონკრეტული ქმედებები რაც შეიძლება დამსაქმებლის მხრიდან მიჩნეულ იქნეს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ლეგალურ საფუძვლად.

მოპასუხემ სადავო ბრძანებაში ზოგადად მიუთითა შესყიდვის ფასთან მიმართებით, მატერიალური ფასეულობების და მარაგების აღურიცხაობასთან მიმართებით, თუმცა ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება, გარდა საკუთარი ახსნა-განმარტებისა, არ წარმოუდგენია. საქმის მასალებით არ დასტურდება მოსარჩელის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული კონკრეტული უფლება/მოვალეობების დარღვევის ფაქტი, რის გამოც მას საწარმოს დირექტორის მხრიდან უნდა დაკისრებოდა დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა. სასამართლოს განმარტებით, თუნდაც დადასტურებულიყო მოსარჩელის მხრიდან რაიმე სახის გადაცდომის ჩადენის ფაქტი, დამსაქმებლის მხრიდან ამ ფაქტის გამო დასაქმებულისთვის დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომის გამოყენება, ხანდაზმულობის ვადის გათვალისწინებით, მაინც ვერ ჩაითვლებოდა მართლზომიერ მოქმედებად. აუდიტის დასკვნა შედგენილია 19.04.2017წ., ხოლო მოსარჩელე აღნიშნული დასკვნის საფუძველზე სამუშაოდან განთავისუფლებული იქნა 7 თვის შემდეგ, 01.01.2018 წლიდან. შესაბამისად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ 7 თვის შემდეგ, თუნდაც ჰქონოდა ადგილი მოსარჩელის მხრიდან რაიმე სახის გადაცდომის ჩადენის ფაქტს, მას პასუხისმგებლობა აღნიშნულის გამო არ უნდა დაკისრებოდა.

4.9. დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა შეფასებულ უნდა იქნეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმის და რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, შრომის სამართალში "Ultima Ratio“-ს პრინციპი ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზ-შედეგობრივი თვალსაზრისით, დარღვევასა (გადაცდომას) და გათავისუფლებას, შორის ზომიერი ბალანსის დაცულობას. ნიშანდობლივია, რომ ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის.

მოპასუხემ ვერ დაამტკიცა მოსარჩელის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით ან/და შინაგანაწესით მასზე ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა ან/და იმგვარი დარღვევა, რაც აუცილებელს ხდიდა მასთან უკიდურესი ღონისძიების გამოყენებას - სამსახურიდან დათხოვნას და შედარებით უფრო მსუბუქი ხასიათის სხვა ღონისძიების გამოყენების მიზანშეუწონლობას.

4.10. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე და განმარტა, რომ შესაბამისად, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერად შეწყვეტის გამო მოსარჩელისათვის ერთჯერადი კომპენსაციის გადახდა. საქართველოს შრომის კოდექსის ზემოაღნიშნული ჩანაწერი სასამართლო ანიჭებს უფლებამოსილებას მიიღოს ასეთი გადაწყვეტილება როგორც სამსახურში აღდგენის ალტერნატივა და მოსარჩელის შელახული კანონიერი უფლების ღირსეული და საკმარისი რესტიტუცია. სასამართლომ უნდა დაადგინოს სამართლიანი რესტიტუციის კონკრეტული გამოხატულება ყოველ ცალკე აღებულ შემთხვევაში. გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მოპასუხეს, მისი ქონებრივი მდგომარეობიდან გამომდინარე, საკმაოდ დიდი ფინანსური სანქციები აქვს დაკისრებული საგადასახდო ორგანოების მხრიდან; მოსარჩელე იღებდა საკმაოდ მაღალ ხელფასს; მოსარჩელე კვლავ წარმოადგენს მოპასუხე საზოგადოების პარტნიორს და უფლებამოსილია საზოგადოების გადაწყვეტილების შემთხვევაში მიიღოს ყოველწლიური დივიდენდი. სასამართლომ სამართლიან და ადეკვატურ კომპენსაციად მიიჩნია 49980 ლარი.

გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა ორივე მხარის მიერ.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა როგორც მოსარჩელის, ისე მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

5.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება მასზე, რომ დამსაქმებლის პოზიცია მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე მოკლებული იყო ლეგიტიმურ საფუძველს და წარმოადგენდა არაპროპორციულ ღონისძიებას. სააპელაციო პალატამ ასევე მიიჩნია, რომ არ დადასტურდა რაიმე ისეთი ქმედების ჩადენა, რაც ობიექტურად გაამართლებდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას, დაასაბუთებდა მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების მიზანშეწონილობას და რომ მოსარჩელის დარღვეული უფლების რესტიტუცია მართებულად მოხდა კონკრეტული თანხით - მოპასუხისთვის 49 980 ლარის ოდენობით კომპენსაციის დაკისრებით.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა როგორც მოსარჩელემ, ისე მოპასუხემ.

6.1. მოპასუხე (I კასატორი) საკასაციო საჩივრით ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას მისი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას. კასატორის პრეტენზიით, განჩინება მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით, დაუსაბუთებელია, სახელდობრ:

6.1.1. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენს ვალდებულების უხეში დარღვევა, რომელიც მოიაზრებს დასაქმებულის მიერ სამსახურებრივ მოვალეობათა არაჯეროვან შესრულებას, მისი დარღვევის სიხშირესა და იმ სამართლებრივ შედეგებს, რაც დარღვევას მოჰყვა. შინაგანაწესის მე-60 მუხლში აღნიშნულია, თუ რა ვალდებულებები უნდა შეესრულებინა მოსარჩელეს, რაც მან სათანადო წესით ვერ შეასრულა. მოსარჩელემ უხეშად დაარღვია შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებები, რაც დასტურდება აუდიტის დასკვნით და ახალ დისტრიბუტორთან დადებული ხელშეკრულებებით, რომლებიც სკოლას პროდუქციას აწვდიან გაცილებით დაბალ ფასად, ვიდრე ეს ხდებოდა წლების განმავლობაში.

შინაგანაწესის 8.1 მუხლის თანახმად, დირექტორს უფლება აქვს დაითხოვოს თანამშრომელი ხელშეკრულების ვადის გასვლის, სკოლის შინაგანაწესის, დებულების დარღვევის, სამსახურებრივი მოვალეობის შეუსრულებლობის, არაკეთილსინდისიერად ან/და არაჯეროვნად შესრულების, სასწავლო პროცესის მონაწილეთა უფლების უხეში დარღვევის ან სხვა მიზეზით, რომელიც ჩაითვლება საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევად.

6.1.2. მოსარჩელის განთავისუფლების მნიშვნელოვან წინაპირობას წარმოადგენდა მისი არაეთიკური ქცევა, რაც არაკომპეტენტურობასთან ერთად იყო ის საფუძველი, რის გამოც შეუძლებლად იქნა მიჩნეული სკოლაში მოსარჩელის საქმიანობა. მოსარჩელის კონფლიქტური ხასიათისა და არასათანადო ქცევის გამო სკოლაში ფერხდებოდა სამუშაო და სასწავლო პროცესი.

6.1.3. ვინაიდან სარჩელში მოცემული არ იყო მსჯელობა ხანდაზმულობის ვადასთან დაკავშირებით, სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი ემსჯელა აღნიშნულ საკითხზე. სასამართლომ დაარღვია დისპოზიციურობის და შეჯიბრებითობის პრინციპები.

6.1.4. სასამართლომ უგულვებელყო დასაქმებულისთის კომპენსაციის ანაზღაურების განმსაზღვრელი კრიტერიუმები. აღნიშნული კრიტერიუმებია: კომპანიის ლიკვიდურობა, პირის შანსები შრომის ბაზარზე, პირის სოციალური მდგომარეობა, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა, პირის სხვაგან დასაქმების საკითხი, სამუშაო სტაჟი, დამსაქმებლის საწარმოუნარიანობა.

6.1.5. სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის შესახებ. სამსახურიდან განთავისუფლების საფუძველს წარმოადგენდა მოსარჩელის დისციპლინური პრობლემები, რაც დადასტურდებოდა მოწმეთა ჩვენებებით. დაუსაბუთებელია ასევე საოქმო განჩინება მტკიცებულებების დასაშვებობასთან დაკავშირებით.

6.2. მოსარჩელე (II კასატორი) საკასაციო საჩივრით ითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას მისი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას. კასატორის პრეტენზიით, განჩინება მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია, სახელდობრ:

6.2.1. კასატორის პრეტენზიას წარმოადგენს დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა და მისი გამოთვლის წესი. კომპენსაციის ოდენობა უნდა გამოთვლილიყო შემდეგი კომპონენტების გათვალისწინებით: 1) განაცდური - კომპენსაციის ოდენობაში უნდა შევიდეს განაცდური ხელფასი; 2) მოწყვლადობა - მოსარჩელე წარმოადგენს საპენსიო ასაკს მიღწეულ პირს; 3) განთავისუფლების საფუძველი - მოპასუხე ადანაშაულებდა მოსარჩელეს და ცდილობდა იგი წარმოეჩინა ისეთ პიროვნებად, რომელიც ვერ აკმაყოფილებს ქცევის ელემენტარულ სტანდარტს; 4) კმაყოფაზე მყოფი პირები - მოსარჩელესთან ერთად მოპასუხე ორგანიზაციიდან განთავისუფლდა მოსარჩელის შვილი და ოთხი მცირეწლოვანი ბავშვი დარჩა სარჩოს გარეშე; 5) შრომის ხელშეკრულების ხანგრძლივობის პერიოდი - მოსარჩელე კომპანიაში მუშაობდა მისი დაარსების დღიდან და ნათელია, რომ მან კომპანიაში დიდი სამუშაო გაწია.

6.2.2. არარელევანტურია კომპენსაციის გამოთვლისას მითითება რეორგანიზაციის ფაქტზე.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

9.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

9.2. განსახილველ შემთხვევაში, ქვემდგომმა სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები დაადგინა.

9.3. მოსარჩელე არის მოპასუხის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პარტნიორი 1999 წლიდან. მხარეთა შორის ასევე არსებობდა შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა, კერძოდ, 23.06.2011წ. გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებით მოსარჩელე დაინიშნა მოპასუხის სამეურნეო ნაწილის გამგის პოზიციაზე. 07.09.2015წ. მათ შორის დაიდო #155 შრომითი ხელშეკრულება. გათავისუფლებამდე მოსარჩელის ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება შეადგენდა დასაბეგრ 4165 ლარს.

9.4. მოპასუხის 28.12.2017წ. ბრძანებით სამსახურებრივ მოვალეობათა არაჯეროვანი შესრულების, შრომითი ხელშეკრულებითა და შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის გამო, კერძოდ, 2014-2016 წლების პირველადი დოკუმენტების, ბუღალტრული ბაზის და დეკლარაციების ანგარიშგების შესწავლის შედეგად გამოვლენილი დარღვევების (ძირითადი საშუალებებისა და მატერიალური მარაგების არასწორად აღრიცხვის, არასწორად განხორციელებული ბაზრის კვლევის, სასაქონლო მატერიალური მარაგების შეკვეთის და ხარჯვის არასწორად განხორციელებისა და ა.შ.), მოსარჩელესთან შეწყდა 07.09.2015წ. გაფორმებული #155 შრომითი ხელშეკრულება 01.01.2018წ.-დან საქართველოს შრომის კოდექსის 37.1. მუხლის ,,ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე (ტ.1, ს.ფ. 64).

9.5. საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა.

შესაბამისად, გათავისუფლების თაობაზე ბრძანების კანონიერების შემოწმებისას უნდა დადგინდეს:

- ჰქონდა თუ არა ადგილი დარღვევას, რაც გახდა საფუძველი მოსარჩელის გათავისუფლებისა;

- იყო თუ არა ეს დარღვევა უხეში.

9.6. მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის მიერ უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მისთვის დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (სუსგ. 25.09.2018წ. საქმეზე Nას-861-861-2018).

9.7. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც, ამახვილებს ყურადღებას იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია, რაც კონკრეტული ქმედებით გამოიხატა, ვიდრე დასაქმებული, რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა. შესაბამისად, ამ შემთხვევაში, მოპასუხეა ვალდებული სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტუროს მოსარჩელეების მიერ მასზე ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ანდა შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევის ფაქტები, რაც საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლით მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძვლად იქნება მიჩნეული (სუსგ. 19.12.2019წ., საქმეზე N ას-1483-2019).

შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (შდრ. სუსგ № ას-941-891-2015, 2016 წლის 29 იანვრის განჩინება).

9.8. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე მოსარჩელის მხრიდან ვალდებულებების უხეში დარღვევის დასტურად მიუთითებს აუდიტის დასკვნაზე. პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ აუდიტორული კვლევა მოპასუხემ დაუკვეთა 2014-2016 წლის საანგარიშგებო პერიოდის ფინანსური ანგარიშგების აუდიტორული შემოწმების, საფინანსო-სამეურნეო საქმიანობის ბუღალტრული აღრიცხვის სისრულის დადგენის მიზნით. გაცემულ იქნა დასკვნა მასზე, რომ მოპასუხე კომპანიაში ბუღალტრული აღრიცხვა არ წარმოებდა კანონით დადგენილი წესით; კომპანიაში არ ტარდებოდა სრული და რეალური ინვენტარიზაცია; არ იყო ცნობილი როგორც მარაგების, ასევე ძირითადი საშუალებების სრული სია და არასწორად ხდებოდა მიმდინარე სასაქონლო-მატერიალური მარაგების შეკვეთის და ხარჯვის განხორციელება (ტ.1, ს.ფ.51-58).

9.9. აუდიტის დასკვნის გაცნობის შემდეგ მოსარჩელე მოპასუხის მისამართით გაგზავნილ წერილში აღნიშნავდა, რომ მას, როგორც სამეურნეო ნაწილის გამგეს, არ ევალებოდა იმ საკითხების მენეჯმენტი, რომლებიც აუდიტორული დასკვნით შეფასდა მოპასუხე ორგანიზაციაში არსებულ დარღვევად და გაიცა უარყოფითი დასკვნა, კერძოდ, მოსარჩელე უთითებდა სადავო საკითხების გადაწყვეტაში მთავარი ბუღალტრის, გარკვეულ შემთხვევებში კი გენერალური დირექტორის უფლებამოსილებაზე (ტ.1, ს.ფ.61-63).

9.10. პალატა განმარტავს, რომ თანამშრომლებს შორის ფუნქციების მკვეთრად გამიჯვნა დამსაქმებლის ვალდებულებაა. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის შინაგანაწესი ითვალისწინებს სამეურნეო თუ საბუღალტრო სფეროში ისეთ თანამდებობებს, როგორიცაა: მთავარი ბუღალტერ-ეკონომისტი (ტ.1, ს.ფ.135,136), ბუღალტერი (ტ.1, ს.ფ.136), სამეურნეო ნაწილის გამგე (ტ.1, ს.ფ.139). გარკვეული ფუნქციები სამეურნეო ნაწილის გამგეს უნდა განეხორციელებინა უშუალოდ გენერალურ დირექტორთან შეთანხმებით ან მისი ბრძანებით, მაგალითად, სარეცხი საშუალებებით და საკვები პროდუქტებით სკოლის მომარაგება; ინვენტარიზაცია; სკოლის მატერიალური მარაგების გაცემა/განაწილება (ტ.1, ს.ფ.139).

აუდიტი აღწერს რა კომპანიაში არსებულ დარღვევებს, აღნიშნავს, რომ უჭირს გამიჯნოს სკოლაში დასაქმებულ პირთა შორის უფლებამოსილებები და გამოკვეთოს კონკრეტული პასუხისმგებელი პირი. დასკვნაში აღნიშნულია, რომ: არ/ვერ გამოიკვეთა პასუხისმგებელი პირი, ფინანსური ოპერაციების კოორდინირებაში; შეუთანხმებლად სრულდებოდა ყველა ფინანსური ოპერაცია; პროდუქციის თუ მომსახურების შესყიდვა ხორციელდება საბაზრო ღირებულებაზე მაღალ ფასად (ტ.1, ს.ფ.56-57).

პალატას მიაჩნია, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე დაწესებულებაში უშუალოდ სამეურნეო ნაწილის გამგის უფლება-მოვალეობები არ იყო მკაფიოდ ჩამოყალიბებული, მისი და მოპასუხის სხვა თანამდებობის პირებს შორის უფლება-მოვალეობების გადანაწილება არ იყო საკმარისად ცხადი, იძლეოდა დასაქმებულის მხრიდან დაკისრებული მოვალეობების სხვადასხვაგვარად აღქმის საშუალებას, რაც ართულებს ამა თუ იმ დარღვევაზე (ასეთის დადასტურების შემთხვევაში) კონკრეტულად პასუხისმგებელი პირის გამოვლენას.

9.11. ამასთან, პალატა იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოების მსჯელობას, რომ შპს „ე–ა–ის“ დასკვნა ვერ მიიჩნევა მოსარჩელის მხრიდან შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული კონკრეტული უფლება-მოვალეობების დარღვევის დამადასტურებელ საკმარის მტკიცებულებად. რაიმე სხვა მტკიცებულება, რაც მოსარჩელის მხრიდან დაკისრებული ვალდებულების დარღვევაზე მიუთითებდა, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი არ არის. შესაბამისად, მოპასუხე ვერ ადასტურებს დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების საფუძვლიანობას - დასაქმებულის მიერ ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეშ დარღვევას.

სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით, რომლითაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს.

9.12. რაც შეეხება პირველი კასატორის მითითებას დასაქმებულის არაეთიკურ ქცევაზე და მის კონფლიქტურ ხასიათზე, რაც, დამსაქმებლის მოსაზრებით, იწვევდა სამუშაო პროცესის შეფერხებას, პალატა განმარტავს, რომ სამსახურიდან განთავისუფლების შესახებ ბრძანების კანონიერების შემოწმებისას პალატა მსჯელობს მხოლოდ თავად ბრძანებაში მითითებული საფუძვლის არსებობა-არარსებობასა და მის ხასიათზე (შდრ. სუსგ. 25.09.2018წ. საქმეზე Nას-861-861-2018). შესაბამისად, ზემოაღნიშნული გარემოებები, რომლებიც სადავო ბრძანებით არ წარმოადგენდა მოსარჩელის სამსახურიდან განთავისუფლების საფუძველს, სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება.

9.13. პალატა აქვე განმარტავს, რომ სტაბილური სასამართლო პრაქტიკით განმარტებულია დასაქმებულთა შრომის უფლებების დაცვის კონსტიტუციური პრინციპი, რომლის შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა შეფასებულ უნდა იქნეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმის და რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, შრომის სამართალში “Ultima Ratio“ - ს პრინციპი ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზ-შედეგობრივი თვალსაზრისით, დარღვევასა (გადაცდომას) და გათავისუფლებას, შორის ზომიერი ბალანსის დაცულობას. ნიშანდობლივია, რომ ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის (შდრ: სუსგ 07.10.2015წ., საქმეზე №ას-483-457-2015). ამდენად, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, სახეზე იყოს ისეთი დარღვევა, რომელიც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენებას არამიზანშეწონილს ხდის (სუსგ. 21.06.2019წ., საქმეზე Nას-632-2019წ.).

9.14. მოპასუხის მიერ გამოვლენილ ცალმხრივ ნებას (მოსარჩელის დათხოვნის შესახებ ბრძანება, სსკ-ის 51-ე მუხლი) სამართლებრივი შედეგი ვერ მოჰყვებოდა, რადგანაც არ იყო შესრულებული ამ შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოება - მოსარჩელის მხრიდან სამსახურებრივი მოვალეობის უხეში დარღვევა (სუსგ. 31.10.2019წ., საქმეზე Nას-103-2019). ამდენად, სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა სამსახურიდან განთავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელი.

9.15. რაც შეეხება კასატორების პრეტენზიას კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში, საკასაციო პალატას მიაჩია, რომ ამ ნაწილშიც გასაჩივრებული განჩინება სრულად შეესაბამება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას (სუსგ-ები N ას-353-338-2016, 15.06.2016წ; №ას-727-680-2017, 15.09.2017წ.; Nას-632-2019წ, 21.06.2019წ.; Nას-395-2019, 27.06.2019წ.). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის ნორმატიული მიზანი სწორედ ის არის, რომ ბრძანების ბათილობის შედეგად მოსარჩელემ მიიღოს იურიდიული შედეგი და იმ შემთხვევაში, როდესაც ამგვარი შედეგი სამუშაო ადგილზე აღდგენაში არ მდგომარეობს, მოსარჩელეს მიეკუთვნება კომპენსაცია. ხოლო რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასა და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, აღნიშნულს კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს და იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება, რა დროსაც, სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა. ერთი რამ ცხადია, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნელყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. სასამართლო არ არის შეზღუდული კომპენსაციის განსაზღვრაში, რადგან შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა (სუსგ.21.06.2019წ., საქმეზე Nას-632-2019წ.). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული კომპენსაცია გონივრულია. პალატა მიუთითებს, რომ კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ 10.11.2017წ., საქმეზე №ას-787-736-2017; სუსგ. 21.06.2019წ., საქმეზე Nას-632-2019წ.). ამავე მსჯელობის შესაბამისად, უსაფუძვლოა მეორე კასატორის პრეტენზია კომპენსაციის არასაკმარისობასთან მიმართებითაც.

საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაცია - 49 980 ლარი, რომელიც ერთი წლის ხელფასია (4165 * 12 =49 980 ლარი), გონივრული ოდენობის კომპენსაციად უნდა ჩაითვალოს.

9.16. აქვე უნდა აღინიშნოს, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრების იმ პრეტენზიებზე, რომელთაც საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.

10. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

11. სსსკ-ის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა.

პირველი კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა პირველი ინსტანციის საოქმო განჩინებების გაუქმების თაობაზე. საკასაციო საჩივრის შინაარსით დგინდება, რომ მოპასუხე პრეტენზიას აცხადებს საქალაქო სასამართლოს 01.10.2018წ. საოქმო განჩინებაზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მტკიცებულებების გამოთხოვის თაობაზე შუამდგომლობა იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნული მტკიცებულებები შემხებლობაში არ იყო დავის საგანთან (ტ.1, ს.ფ.231,232), ასევე, მოწმეთა დაკითხვაზე უარის თქმის თაობაზე 01.10.2018წ. საოქმო განჩინებაზე (ტ.1, ს.ფ. 233,234). პალატა მიუთითებს, რომ მართალია, კასატორი სადავოდ ხდის საოქმო განჩინებებს, თუმცა მათი გაუქმების თაობაზე მხარეს დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, პალატა იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს მოტივაციას, რომ წინმსწრები განჩინებების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძვლები არ არსებობს.

12. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან ორივე საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, ხოლო I კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 2 499 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 2 499 ლარის (საგადასახადო დავალება #0, გადახდის თარიღი 15.11.2019წ.) 70% – 1749.3 ლარი.

სახელმწიფო ბაჟის შესახებ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოსარჩელე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ს–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ჟ.ძ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

3. შპს „ს–ს“ (საიდენტიფიკაციო ნომერი: ….) უკან დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 2 499 ლარის (საგადასახადო დავალება #0, გადახდის თარიღი 15.11.2019წ.) 70% – 1749.3 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 30077 3150.

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე : თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები : პაატა ქათამაძე

ზურაბ ძლიერიშვილი