№ ას-1800-2019 20 თებერვალი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდო.ე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - სსიპ საგანგებო სიტუაციების კოორდინაციისა და გადაუდებელი დახმარების ცენტრი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – რ.ბ–ი, ო.ბ–ის უფლებამონაცვლე შ.ბ–ი (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ო. და რ.ბ–ებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში სსიპ საგანგებო სიტუაციების კოორდინაციისა და გადაუდებელი დახმარების ცენტრის მიმართ და მოითხოვეს არასწორი მკურნალობის შედეგად შვილის გარდაცვალებით მიყენებული მორალური და მატერიალური ზიანის, 15 000 ლარის მოპასუხისთვის დაკისრება შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

1.1. დ.ბ–ი (ო. და რ.ბ–ების შვილი) გარდაიცვალა 2014 წლის 5 დეკემბერს სსიპ „სასწრაფო სამედიცინო დახმარების“ ახმეტის რაიონული სამსახურის ექიმის არასათანადო მკურნალობის შედეგად. სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს პროფესიული განვითარების საბჭომ აღნიშნულ საკითხზე დაადგინა კონკრეტული სამედიცინო დაწესებულების ექიმის ბრალეულობა და მას დააკისრა პროფესიული პასუხისმგებლობა.

მოპასუხის შესაგებელი:

2. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მკურნალობის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება, თუკი პირისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეულია უშუალოდ მცდარი სამედიცინო მოქმედებით, ანუ გამოკვეთილია მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოცემულ შემთხვევაში კი, არ იკვეთება მოპასუხის ბრალეულობა დამდგარ შედეგში. სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ბრიგადა ადგილზე გამოცხადდა დროულად, სასწრაფოს ექიმმა სცადა პაციენტის ტკივილის კუპირება და შესთავაზა მას ჰოსპიტალიზაცია, თუმცა ვერ მოესწრო - პაციენტს გული გაუჩერდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3. თელავის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 21 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს მოსარჩელეთა სასარგებლოდ დაეკისრა არასწორი მკურნალობის შედეგად მარჩენალის გარდაცვალებით დამდგარი ზიანის, 5000 ლარის ანაზღაურება.

სააპელაციო საჩივრების მოთხოვნები:

4. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოსარჩელე რ.ბ–მა.

4.1.რ.ბ–მა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება. ამასთან, განმარტა, რომ ვინაიდან სააპელაციო საჩივრის წარდგენამდე გარდაიცვალა მოსარჩელე ო.ბ–ი, არსებობდა საქმის წარმოების შეჩერების საფუძველი გარდაცვლილის უფლებამონაცვლის დადგენამდე;

4.2.მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უფლებამონაცვლის დადგენის შესახებ:

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 მაისის განჩინებით მოცემულ საქმეზე გარდაცვლილი მოსარჩელის, ო.ბ–ის უფლებამონაცვლედ ცნობილი იქნა მისი შვილი, შ.ბ–ი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელეთა სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელეთა სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის სახით 10 000 ლარის, ხოლო მოსარჩელე რ.ბ–ის სასარგებლოდ მორალური ზიანის სახით, 5000 ლარის ანაზღაურება.

6. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1.საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს პროფესიული განვითარების საბჭომ 2015 წლის 9 ივლისის #5 სხდომაზე კომისიური წესით განიხილა სსიპ სასწრაფო სამედიცინო ცენტრის ახმეტის რაიონული სამსახურის მიერ პაციენტ დ.ბ–ისთვის გაწეული სამედიცინო დახმარების ხარისხი. შესწავლით დადგინდა შემდეგი:

6.1.1. „სსიპ სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ცენტრის ახმეტის რაიონული სამსახურის „სამედიცინო ბარათში“ მითითებულია, რომ პაციენტ დ.ბ–თან დაკავშირებით შეტყობინება შესულია 05.12.14წ. 07:05 სთ-ზე. ბრიგადას შეტყობინება გადაეცა 07:11 სთ-ზე, გავიდა 07:13სთ-ზე, ადგილზე გამოცხადდა 07:15 სთ-ზე“. პაციენტ დ.ბ–ს აღენიშნებოდა ძლიერი ტკივილი და წვა გულ-მკერდის არეში. T/A-140/90 mm/Hg, P-68, R-16, დიაგნოზი: გულმკერდის ტკივილი დაუზუსტებელი. გულის გაჩერება. პაციენტს გაუკეთდა Sol ketzi 1.0 ml- 1 ამპულა, Sol Drotaverine 2 mg 1 ამპულა (ექიმი ნ.კ–ი). პაციენტს ეკგ არ გადაღებია, ვინაიდან ბრიგადას თან არ ჰქონდა ეკგ აპარატი. (მიზეზს ექიმი ნ.კ–ი ვერ ასახელებს). ექიმ ნ.კ–ის განმარტებით, „პაციენტს ჩაუტარდა მკურნალობა ტკივილგამაყუჩებელი და ანტისპაზმური საშუალებებით. ინექციების გაკეთებიდან 10 წუთში შევთავაზეთ გამოგვყოლოდა სტაციონარში შემდგომი გამოკვლევების და მკურნალობისთვის... მე პაციენტს ვეუბნებოდი, რომ ყოფილიყო მშვიდად, არ ამდგარიყო, საკაცე უნდა შემოეტანა მძღოლს, არ მითქვამს პაციენტისთვის, რომ ფეხით გამოგვყოლოდა... ავადმყოფი წამოდგა ფეხზე... ამ დროს დაიყვირა, გონება დაკარგა, გაშავდა, გადავარდა, სუნთქვა შეწყდა... დაიწყო რეანიმაციული ღონისძიებები, გულის დახურული მასაჟი. რეანიმაციულ ღონისძიებებს ვატარებდით ნახევარი საათის განმავლობაში, მაგრამ სუნთქვა არ აღდგა, გული გაჩერდა“. პაციენტის შვილის, ზ.ბ–ის განმარტებით საკაცეზე დაწოლა ექიმს არ შეუთავაზებია და სთხოვა ფეხით გაჰყოლოდა“;

6.1.2. დოკუმენტში ასევე მითითებულია, რომ „პაციენტ დ.ბ–ის სამედიცინო დოკუმენტაცია რეცენზირებულია სსიპ საქართველოს სამედიცინო ასოციაციების გაერთიანების ექიმ-სპეციალისტების მიერ. რეცენზენტთა (კარდიოლოგები: მედიცინის დოქტორი გ.ხ–ი, მედიცინის დოქტორი - თ.შ–ი) დასკვნით (#32034,07.04.2015წ) ირკვევა, რომ სასწრაფო დახმარების ბრიგადას არ ჰქონდა ეკგ აპარატი, სასწრაფოს ექიმმა სცადა ტკივილის კუპირება არანარკოტიკული ანალგეტიკით და შესთავაზა ჰოსპიტალიზაცია, გულის გაჩერების შემდეგ უტარდებოდა კარდიოპულმონალური რეანიმაცია, უშედეგოდ. რეცენზენტთა დასკვნით დ.ბ–ის სიკვდილის სავარაუდო მიზეზია გულის იშემიით გამოწვეული გულის გაჩერება. ერთადერთი რაც შეეძლო გაეკეთებინა სასწრაფოს ექიმს, იყო პაციენტის დაუყოვნებლივი გადაყვანა კლინიკაში. დახმარების სხვა საშუალება მას არ ჰქონდა. გადაყვანის მცდელობა იყო, მაგრამ ვერ მოესწრო“;

6.1.3. კომისიამ ასევე მოისმინა რეცენზენტთა (კრიტიკული მედიცინის ექიმები: პროფესორი ს.ქ–ა, გ.გ–ძე) 29.04.2015წ. #38620 დასკვნის შინაარსი, რომლის მიხედვით ირკვევა შემდეგი: „პაციენტს აღენიშნებოდა ტკივილი გულმკერდის არეში, სტაბილური ვიტალური მაჩვენებლებით. სავარაუდო დიაგნოზი - მიოკარდიუმის მწვავე ინფარქტი. ინფარქტის დიაგნოსტირების ოქროს წესია ელექტროკარდიოგრაფია, რომლის გაკეთება აუცილებელია მიოკარდიუმის ინფარქტით მაღალი რისკის პაციენტებში. თუ მიოკარდიუმის ინფარქტი დგინდება სტანდარტული მკურნალობაა ასპირინი, ნიტროგლიცერინი, ჟანგბადი, მორფინი. გულის გაჩერების პროტოკოლი მოიცავს: გულის პირდაპირ მასაჟს, ფილტვების ვენტილაციას, საჭიროებისას დეფიფრილაცია/კარდიოვერსია, გარკვეული მედიკამენტების გამოყენებას: ადრენალინი, ატროპინი. ზემოაღნიშნული არ გაკეთებულა კონკრეტულ სიტუაციაში“;

6.1.4. პროფესიული განვითარების საბჭოს წევრებმა ერთხმად დაუჭირეს მხარი ექიმისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრებას, რომლის მიხედვითაც სსიპ სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ცენტრის ახმეტის რაიონული სამსახურის ექიმ ნ.კ–ს 3 (სამი) თვის ვადით შეუჩერდა სახელმწიფო სერთიფიკატის მოქმედება სპეციალობაში ნევროლოგია და დაევალა 2-თვიანი პროფესიული რეაბილიტაციის ციკლის გავლა.

7. სააპელაციო სასამართლომ პაციენტის გარდაცვალებაში მოპასუხე მხარის ბრალეულობის საკითხის გამორკვევის მიზნით ყურადღება მიაპყრო იმ უდავო გარემოებას, რომ მიუხედავად სასწრაფო სამედიცინო დახმარების გამოძახების დროს სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ცენტრისთვის პაციენტის სავარაუდო ჩივილების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებისა, გამოძახებაზე მისულ სამედიცინო პერსონალს ელექტროკარდიოგრამის აპარატი არ ჰქონდა. მეტიც, პაციენტის გარდაცვალების შემდეგ საკითხის გამორკვევის მიზნით დაწყებული მოკვლევის ფარგლებში, სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ცენტრის ექიმმა ვერ შეძლო იმ მიზეზის დასახელება, რომლის გამოც გამოძახებაზე მისულ სამედიცინო პერსონალს ეკგ აპარატი არ გააჩნდა. ამასთან, სასამართლომ ხაზგასმით მიუთითა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზეც, რომ პაციენტის ჩივილების (ძლიერი ტკივილი გულ-მკერდის არეში) მიუხედავად (რომლის შესახებაც სასწრაფო სამედიცინო ბრიგადისთვის გამოძახების ეტაპზევე იყო ცნობილი) სასწრაფო სამედიცინო დახმარების სამედიცინო პერსონალს შესაბამისი მოწყობილობის არქონის გამო მისთვის ელექტროკარდიოგრამა არ გადაუღია და არც ამ ჩივილებისთვის გათვალისწინებული სტანდარტული მკურნალობა (ასპირინი, ნიტროგლიცერინი, ჟანგბადი, მორფინი. გულის გაჩერების შემთხვევაში: გულის არაპირდაპირი მასაჟი, ფილტვების ვენტილაცია. საჭიროებისას - დეფიბრილაცია/კარდიოვერსია, გარკვეული მედიკამენტების გამოყენება: ადრენალინი, ატროპინი და სხვა) ჩაუტარებია. პაციენტს მკურნალობა ჩაუტარდა ტკივილგამაყუჩებელი და ანტისპაზმური საშუალებებით, გულის გაჩერების შემდეგ კი გულის დახურული მასაჟი განხორციელდა. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სამედიცინო დაწესებულების ექიმს არც გულის გაჩერებამდე და არც გულის გაჩერების შემდგომ პაციენტისთვის მკურნალობა სტანდარტული მკურნალობისთვის გათვალისწინებული წესებით არ ჩაუტარებია.

8. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, სასწრაფო სამედიცინო დახმარების მიერ დ.ბ–ისთვის არასათანადო სამედიცინო დახმარების გაწევაზე მეტყველებდა ის ფაქტიც, რომ პაციენტის გარდაცვალება მისთვის გარკვეული მედიკამენტებით მკურნალობის ჩატარების შემდეგ ამ უკანასკნელის ფეხზე წამოდგომის დროს დადგა. იმ გარემოების გამორკვევის მიზნით, პაციენტს ნამდვილად მოუწოდა თუ არა ექიმმა ფეხზე წამოდგომისა და სტაციონარში გაყოლის შესახებ, სააპელაციო სასამართლომ ერთობლივად შეაფასა მკურნალი ექიმის, ნ.კ–ისა და შემთხვევის ადგილზე მყოფი პაციენტის ოჯახის წევრების ურთიერთსაწინააღმდეგო განმარტებები. კერძოდ, მკურნალი ექიმის განმარტებით, ინექციების გაკეთებიდან 10 წუთში მან პაციენტს სტაციონარში გადასვლა შესთავაზა, რა დროსაც პაციენტს სიმშვიდისკენ მოუწოდა, გააფრთხილა ფეხზე არ წამომდგარიყო, საკაცე უნდა შემოეტანა მძღოლს, მას პაციენტისთვის ფეხით გაყოლა არ მოუთხოვია. საპირისპირო გარემოებაზე უთითებდა პაციენტის შვილი. მისი განმარტებით, ექიმს პაციენტისთვის საკაცეზე დაწოლა არ შეუთავაზებია, უფრო მეტიც, ექიმმა მას ფეხით გაყოლისკენ მოუწოდა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია პაციენტის შვილის განმარტების საწინააღმდეგოდ ექიმი პაციენტისთვის სიმშვიდისკენ და წოლითი მდგო.ეობის შენარჩუნებისკენ მოწოდებაზე მიუთითებდა, თუმცა სადავო შემთხვევასთან მიმართებით ნიშანდობლივი იყო ის ფაქტი, რომ მაშინ, როდესაც ექიმმა პაციენტს სტანციონარში გადასვლისკენ მოუწოდა, საკაცე პაციენტისთვის შეტანილი არ ყოფილა. შესაბამისად, მოპასუხის მსჯელობას, რომ ექიმს პაციენტისთვის ფეხზე წამოდგომისკენ არ მოუწოდებია (პირიქით, მას საკაცეზე დაწოლას სთხოვდა) საქმეში წარდგენილი მკურნალი ექიმის ახსნა-განმარტება აბათილებდა. სასამართლოს მოსაზრებით, სამედიცინო დაწესებულების განმარტება დამაჯერებელი იმ შემთხვევაში იქნებოდა, თუ პაციენტის სამყოფელ სივრცეში საკაცის უკვე არსებობის მიუხედავად, პაციენტი ფეხზე მაინც წამოდგებოდა. ამასთან, სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ ფაქტსაც, რომ გარდა ზემოაღნიშნულისა პაციენტის მხრიდან დაუმორჩილებლობის სხვა ფაქტზე არც ერთ მხარეს არ მიუთითებია. აღნიშნულის გათვალისწინებით კი, სააპელაციო პალატა მივიდა დასკვნამდე, რომ პაციენტი ფეხზე სწორედ ექიმის მოწოდების შემდეგ წამოდგა. რაც კონკრეტულ შემთხვევაში მიუთითებდა იმაზე, რომ ფატალური შედეგის დადგომა ექიმის მცდარმა სამედიცინო ქმედებამ, არასწორად განხორციელებულმა მკურნალობამ განაპირობა.

9. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 1007-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ პაციენტისთვის მიყენებული ზიანისათვის, როგორც წესი, ექიმის განზრახი ბრალი არ არსებობს. ასეთ შემთხვევაში საკმარისია, დადგინდეს ექიმის გაუფრთხილებლობა, რაც გულისხმობს მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების აუცილებელი გულისხმიერებისა და ყურადღების გარეშე განხორციელებას. ამასთან, საექიმო შეცდომაში იგულისხმება ექიმის მიერ საზოგადოდ აღიარებული სამედიცინო და ეთიკური სტანდარტების, კანონმდებლობით განსაზღვრული წესების დარღვევა, რამაც განაპირობა პაციენტის მდგო.ეობისათვის შეუსაბამო სადიაგნოზო და/ან სამკურნალო ღონისძიებების ჩატარება, რაც თავის მხრივ, პაციენტისათვის ზიანის მიყენების უშუალო მიზეზი გახდა.

10. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებით სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში ზიანის დადგომა (მოსარჩელეთა შვილის გარდაცვალება) სამედიცინო პერსონალის მხრიდან მკურნალობის პროცესში დაშვებულმა ხარვეზებმა გამოიწვია, რაც წარდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველს ქმნიდა.

11. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 973-ე მუხლით, მიუთითა დაკრძალვის ხარჯების განსაზღვრასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკაზე და ნაწილობრივ საფუძვლიანად მიიჩნია მოსარჩელეთა მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში. სასამართლომ საქმის განხილვის ეტაპზე არსებული საბაზრო ფასების გათვალისწინებით დაკრძალვის ხარჯების გონივრულ ოდენობად 10 000 ლარი განსაზღვრა.

12. რაც შეეხება პრეტენზიას მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ, სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად იგი ასევე ნაწილობრივ საფუძვლიანად მიიჩნია და მოსარჩელე რ.ბ–ის მოთხოვნის ნაწილში დააკმაყოფილა სრულად (მოპასუხეს მორალური ზიანის სახით დააკისრა 5000 ლარის გადახდა), ხოლო ო.ბ–ის უფლებამონაცვლის, შ.ბ–ის მოთხოვნა ამ ნაწილში უსაფუძვლობის გამო არ დააკმაყოფილა.

13. სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით გამოწვეული შვილის მოულოდნელი გარდაცვალებით მშობლებმა ძლიერი სულიერი სტრესი განიცადეს, რაც იძლეოდა პრეზუმფციის დაშვების შესაძლებლობას, რომ შვილის გარდაცვალებით განცდილი ნეგატიური ფაქტორებიდან გამომდინარე მშობლების ჯანმრთელობას მიადგა იმგვარი ზიანი, რასაც შედეგად სულიერი ტანჯვა, ძლიერი ემოციური სტრესი და საბოლოოდ ჯანმრთელობის გაურესება მოჰყვა. აღნიშნული პრეზუმფციის გაქარწყლების ტვირთი კი ეკისრებოდა მოპასუხეს, რაც მან სათანადოდ ვერ გასწია.

14. მოსარჩელე ო.ბ–ის უფლებამონაცვლის, შ.ბ–ის მოთხოვნასთან მიმართებით (მორალური ზიანის ნაწილში) სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინაიდან ამ უკანასკნელს მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლად რელევანტურ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე არ მიუთითებია და მხოლოდ იმაზე მითითებით შემოიფარგლა, რომ მშობლისთვის შვილის გარდაცვალება ძლიერი ტანჯვის მომტანია, აღნიშნული მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ შ.ბ–ის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა.

კასატორის მოთხოვნა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

15. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

15.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ის გარემოება, რომ მოსარჩელეთა შვილის გარდაცვალება გამოწვეული იყო მცდარი სამედიცინო მოქმედებით. უშედეგო მკურნალობა ან მკურნალობის უარყოფითი შედეგი თავისთავად არ იწვევს სამედიცინო პერსონალის პასუხისმგებლობას. ამ უკანასკნელისათვის სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებისას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს იმ გარემოების გამორიცხვას, ზიანის წარმოშობას ან გაზრდას ხელი ხომ არ შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც. ექიმის ჩვენებიდან ირკვევა, რომ მიუხედავად მისი მოწოდებისა არ წამომდგარიყო, პაციენტი მას არ დაემორჩილა. საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ ექიმმა პაციენტს შესთავაზა სტანციონარში გადაყვანა, რაც სამწუხაროდ ვერ მოესწრო. სამედიცინო დახმარების გაწევასა და გაწეული დახმარების შედეგებს შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირის დადგენისათვის მნიშვნელოვანია ექსპერტის დასკვნის არსებობა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს. ბრალეული მოქმედების არარსებობის პირობებში კი მიზეზშედეგობრივ კავშირზე მსჯელობა უსაფუძვლოა, ვინაიდან სახეზე არ არის ზიანის ანაზღაურების მოვალეობის წარმოშობისთვის სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული ყველა წინაპირობა: ზიანი, ზიანის მიმყენებლის ბრალი, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება და მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის. შესაბამისად, არ არსებობს მოპასუხისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველიც;

15.2. სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხე არასწორად მიიჩნია მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირად. მართალია, მოქმედი კანონმდებლობა ითვალისწინებს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებას სხვადასხვა შემთხვევებში, მათ შორის, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებისას, მაგრამ არა სიცოცხლის ხელყოფის დროს. ამასთან, სახელშეკრულებო თუ დელიქტური ურთიერთობების დროს (მით უფრო პირის გარდაცვალებისას) შეიძლება რეალურად მართლაც ჰქონდეს ადგილი მორალური ზიანის მიყენების ფაქტს, მაგრამ თუ კანონით არაა გათვალისწინებული მისი ანაზღაურება, იგი არ ანაზღაურდება. ოჯახის წევრის გარდაცვალება ყოველთვის უკავშირდება მძიმე განცდებს და ფსიქოლოგიურ ტრავმას, რამაც გარკვეულ შემთხვევაში შესაძლებელია, ჯანმრთელობის დაზიანებაც გამოიწვიოს, მაგრამ მეორე საკითხია, სამართლებრივად რამდენად შესაძლებელია ასეთ შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება იმ პირს გააჩნია, ვისაც უშუალოდ მართლსაწინააღმეგო ქმედების შედეგად მიადგა ზიანი. „დაზარალებული“ ამ შემთხვევაში არის უშუალოდ მსხვერპლი და არა მისი ოჯახის წევრი. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ მორალური (ქონებრივი) ზიანი პიროვნული უფლებების ხელყოფით გამოწვეული ზიანია, რომლის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აქვს მხოლოდ ამ უფლებათა სუბიექტს, სხვა პირის მიერ ანაზღაურების მოთხოვნა კი საფუძველსმოკლებულია.

16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებული იქნა წარმოებაში საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

17. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

18. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

20. კასატორის საკასაციო პრეტენზიები ძირითადად ემყარება იმას, რომ: ა) სასამართლომ არასწორად დაადგინა საექიმო შეცდომის არსებობა მაშინ, როდესაც საქმეში არ მოიპოვებოდა ექიმის მხრიდან პაციენტისათვის არასწორი სამედიცინო მომსახურების გაწევის ფაქტის დამადასტურებელი საექსპერტო დასკვნა. სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია არც იმ გარემოებას, რომ ზიანის დადგომას ხელი შეუწყო დაზარალებულის (პაციენტის) მოქმედებამაც. კერძოდ, მიუხედავად ექიმის მოწოდებისა არ წამომდგარიყო, იგი არ დაემორჩილა ექიმს. აღნიშნული გარემოებები კი ქმნიდა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით წარდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს; ბ) სასამართლომ არასწორად დააკისრა მოპასუხეს მორალური ზიანის ანაზღაურება, ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება გააჩნია იმ პირს, ვისაც უშუალოდ მართლსაწინააღმეგო ქმედების შედეგად მიადგა ზიანი. დაზარალებული კი ამ შემთხვევაში არის უშუალოდ მსხვერპლი და არა მისი ოჯახის წევრი.

21. პირველი საკასაციო პრეტენზიის შემოწმების მიზნით, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 1007-ე მუხლზე, რომელიც სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დასაკისრებლად ზიანის კვალიფიკაციისათვის აუცილებელი ოთხივე წინაპირობის დადგენას მოითხოვს: უნდა დადგინდეს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის და ბრალი. ნორმის მიზნიდან გამომდინარე, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად მიიჩნევა სამედიცინო პერსონალის (ექიმის) მიერ არასწორად განხორციელებული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა, რამაც გამოიწვია ზიანი.

22. სამედიცინო პერსონალის ქმედებით ან უმოქმედობით გამოწვეული პაციენტის ფიზიკური ან ფსიქიკური მდგო.ეობის გაუარესების ან სიკვდილის შემთხვევაში, პაციენტს, მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს შეუძლია მოითხოვოს პაციენტისათვის მიყენებული როგორც მორალური, ასევე მატერიალური ზიანის ანაზღაურება.

23. სამედიცინო მუშაკის ქცევის, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქცევის კვალიფიკაციისას, აუცილებელია არასათანადო სამედიცინო დახმარების აღმოჩენის ფაქტის დადგენა. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მოიცავს არა მარტო მის აქტიურ მოქმედებებს, არამედ უმოქმედობასაც.

24. პაციენტისათვის მიყენებული ზიანისას, როგორც წესი, ექიმის განზრახი ბრალი არ გვაქვს. ასეთ შემთხვევებში საკმარისია, დადგინდეს ექიმის გაუფრთხილებლობა, რაც გულისხმობს მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების აუცილებელი გულისხმიერებისა და ყურადღების გარეშე განხორციელებას. გულისხმიერებასა და ყურადღებიანობაში იგულისხმება ექიმის მიერ საჭირო სამედიცინო მოქმედებების ზედმიწევნით ხარისხიანად, აღიარებული სამედიცინო სტანდარტების შესაბამისად შესრულება.

25. მკურნალობის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება დაკმაყოფილდეს, თუკი პირისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეულია უშუალოდ მცდარი სამედიცინო მოქმედებით, ანუ გამოკვეთილია მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ის გარემოება, რომ ზიანი გამოიწვია სამედიცინო პერსონალის ქმედებამ, უტყუარად უნდა დადგინდეს. უშედეგო მკურნალობა ან მკურნალობის უარყოფითი შედეგი თავისთავად (უალტერნატივოდ) არ იწვევს სამედიცინო პერსონალის პასუხისმგებლობას. ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს მკურნალობისას დაშვებული შეცდომებით, ანუ, თუ მკურნალობა სწორადაა ჩატარებული, თუნდაც მას უარყოფითი შედეგი მოჰყვეს, არ იწვევს ექიმის პასუხისმგებლობას (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1046-966-2017, 20 ივლისი, 2018 წელი; საქმე №260-244-11, 27 ივნისი, 2011 წელი).

26. საქართველოს კანონმდებლობაში საექიმო შეცდომების აღმნიშვნელი სხვადასხვა ტერმინები იხმარება. ტერმინი „მცდარი საექიმო ქმედება“ (იგივე „მცდარი სამედიცინო ქმედება“) გულისხმობს ექიმის მიერ უნებლიედ პაციენტის მდგო.ეობისათვის შეუსაბამო დიაგნოზის ან/და სამკურნალო ღონისძიების ჩატარებას, რაც მიყენებული ზიანის უშუალო მიზეზი გახდა [„ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტი].

27. საექიმო შეცდომაში იგულისხმება ექიმის მიერ საზოგადოდ აღიარებული სამედიცინო და ეთიკური სტანდარტების, კანონმდებლით განსაზღვრული წესების დარღვევა, რამაც განაპირობა პაციენტის მდგო.ეობისათვის შეუსაბამო სადიაგნოზო და/ან სამკურნალო ღონისძიებების ჩატარება, რაც, თავის მხრივ, პაციენტისათვის ზიანის მიყენების უშუალო მიზეზი გახდა. ექიმს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ პაციენტის მიმართ ჩატარდა მართლზომიერი და უშეცდომო მკურნალობა, იგი პასუხს აგებს არასწორ მკურნალობაზე და მხოლოდ ასეთი მკურნალობის თანამდევ უარყოფით შედეგზე. ამდენად, ექიმის პასუხისმგებლობის საფუძველი არის არა მკურნალობის უარყოფითი შედეგი, არამედ სამედიცინო მეცნიერების სტანდარტებიდან გადახვევა (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №1268-1526-09, 25 მაისი, 2010 წელი).

28. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული კატეგორიის დავებში პაციენტს (მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს) ეკისრება, როგორც ფაქტების სრულყოფილად და დამაჯერებლად წარდგენისა და გაცხადების ვალდებულება, აგრეთვე მტკიცების ტვირთი იმის დასადასტურებლად, რომ ადგილი ჰქონდა სამკურნალო შეცდომას. თუ პაციენტის (მისი ნათესავს ან კანონიერი წარმომადგენლის) განმარტებები არ დადასტურდება, მაშინ სამკურნალო შეცდომა პაციენტის (მისი ნათესავს ან კანონიერი წარმომადგენლის) მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ, არ დამტკიცდება. ასევე, პაციენტმა (მისმა ნათესავმა ან კანონიერმა წარმომადგენელმა) უნდა წარმოადგინოს და დაამტკიცოს, რომ დამდგარი ზიანი ეფუძნება სამედიცინო დაწესებულების ვალდებულების დარღვევას (იხ. სუსგ საქმე №ას-111-111-2018 , 11 მაისი, 2018 წელი).

29. „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, პაციენტს ან მის კანონიერ წარმომადგენელს უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს კომპენსაცია ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანისა, რომლებიც გამოწვეულია: ა.ა) პაციენტის უფლებების დარღვევით; ა.ბ) მცდარი სამედიცინო ქმედებით. საგულისხმოა, რომ დასახელებეული სპეციალური ნორმები, მოთხოვნის მატერიალურ საფუძველს ქმნიან ზიანის ანაზღაურების საკითხში, თუმცა, იმისათვის, რომ წარმოიშვას ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, საჭიროა არსებობდეს რელევანტური და საკმარისი მტკიცებულება.

30. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. აღნიშნული მსჯელობა მიუთითებს, რომ დარღვეული უფლების დაცვა მხარეს კონკრეტული ფაქტებზე დაყრდნობით შეუძლია და ამ ფაქტების მითითება მისივე მოვალეობაა; საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები, რომლებიც სადავოა, დამტკიცებას საჭიროებს; ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ფაქტების მიმთითებელ მხარეებს ეკისრებათ; გამონაკლისს წარმოადგენს მატერიალური სამართლით გათვალისწინებული შემთხვევა, როდესაც ფაქტების დამტკიცების ტვირთი ამა თუ იმ ნორმით განსხვავებულადაა მოწესრიგებული. მხედველობაშია მტკიცების განსხვავებული სტანდარტი, რომელიც მოცემულია მოთხოვნის მატერიალურ სამართლებრივ საფუძველში.

31. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამედიცინო ხასიათის შეცდომის შედეგად მიყენებული ზიანის კვლევისას დაზარალებულის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს ასეთი ზიანის მიყენების ფაქტის არსებობა.

32. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეები მოპასუხე დაწესებულების ექიმის მიერ მათი შვილისათვის არასათანადო სამედიცინო დახმარების გაწევაზე აპელირებენ და ზიანის მიყენების ფაქტის (რამაც პაციენტის გარდაცვალება გამოიწვია) დასადასტურებლად მიუთითებენ საქმეში წარდგენილ პროფესიული განვითარების საბჭოს 2015 წლის 9 ივლისის #5 სხდომის ოქმზე, რომლითაც შეფასებულია გარდაცვლილი პაციენტისთვის სსიპ სასწრაფო სამედიცინო ცენტრის ახმეტის რაიონული სამსახურის მიერ გაწეული სამედიცინო დახმარების ხარისხი. ოქმში მითითებულია საკითხის შესწავლისას გამოვლენილი შემდეგი ხარვეზები: პაციენტს აღენიშნებოდა ტკივილი გულ-მკერდის არეში სტაბილური ვიტალური მაჩვენებლებით (სავარაუდო დიაგნოზი - მიოკარდიუმის მწვავე ინფარქტი), თუმცა მას ეკგ არ გადაღებია, ვინაიდან ბრიგადა არ იყო უზრუნველყოფილი ეკგ აპარატით; ინფარქტის დიაგნოსტირების ოქროს წესია ელექტროკარდიოგრაფია, რომლის გაკეთება აუცილებელია მიოკარდიუმის ინფარქტით მაღალი რისკის პაციენტებში; თუ მიოკარდიუმის ინფარქტი დგინდება, სტანდარტული მკურნალობაა: ასპირინი, ნიტროგლიცერინი, ჟანგბადი, მორფინი; გულის გაჩერების მართვის პროტოკოლი მოიცავს: გულის არაპირდაპირ მასაჟს, ფილტვების ვენტილაციას, საჭიროებისას დეფიფრილაცია, კარდიოვერსიას, გარკვეული მედიკამენტების გამოყენებას: ადრენალინი, ატროპინი. მითითებული სამედიცინო მომსახურება პაციენტს არ გაწევია (ტ. 1, ს.ფ 39-40).

33. ზემოაღნიშნულ დასკვნაში მოცემული გარემოებების ურთიერთშეჯერების შედეგად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ დასკვნაში ასახული ფაქტები მიუთითებენ მოპასუხე კლინიკის ექიმის მცდარ სამედიცინო ქმედებაზე [„ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტი], რაც გამოიხატა სასწრაფო სამედიცინო დახმარების ექიმის მიერ საჭირო სამედიცინო მოქმედებების აღიარებული სამედიცინო სტანდარტების შესაბამისად შეუსრულებლობაში.

34. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას შერეული ბრალის არსებობის თაობაზე (რომ ზიანის დადგომას ხელი შეუწყო პაციენტის მხრიდან ექიმისთვის დაუმორჩილებლობამ), საკასაციო სასამართლო აღნიშნულს ვერ გაიზიარებს და ყურადღებას მიაპყრობს ამ საკითხზე სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებს. კერძოდ, სააპელაციო პალატამ იმ გარემოების დადგენის მიზნით პაციენტს ნამდვილად მოუწოდა თუ არა ექიმმა ფეხით გაყოლაზე, ერთმანეთს შეუპირისპირა შემთხვევის ადგილზე მყოფი გარდაცვლილი პაციენტის ოჯახის წევრისა და ექიმის ურთიერთსაწინააღმდეგო განმარტებები - ექიმის ჩვენების მიხედვით, იგი პაციენტს სიმშვიდისკენ მოუწოდებდა და მიუთითებდა, რომ არ წამომდგარიყო, ხოლო პაციენტის შვილის განცხადებით, ექიმი პაციენტს ფეხზე წამოდგომისა და სტანციონარში გაყოლისკენ მოუწოდებდა, რის შემდგომაც პაციენტი წამოდგა, ამ დროს დაიყვირა, გონება დაკარგა და სუნთვა შეწყდა. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და არც კასატორს გაუხდია სადავოდ ის გარემოება, რომ გარკვეული ინექციების ჩატარებიდან დაახლოებით 10 წუთის შემდეგ, რა დროსაც ექიმმა პაციენტს სტანციონარში გადასვლისაკენ მოუწოდა, საკაცე პაციენტთან შეტანილი არ ყოფილა. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ სადავო ფაქტთან დაკავშირებით მოპასუხე დაწესებულების ექიმის განმარტება დამაჯერებელი იმ შემთხვევაში იქნებოდა, თუ პაციენტის სამყოფელ სივრცეში საკაცის უკვე არსებობის მიუხედავად, პაციენტი ფეხზე მაინც წამოდგებოდა და, ვინაიდან აღნიშნულს ადგილი არ ჰქონია, სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ პაციენტი ფეხზე სწორედ ექიმის მოწოდების შემდეგ წამოდგა. საკასაციო საჩივრის ავტორს კი არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც ზემოაღნიშნული დასკვნების გაქარწყლების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს. კასატორის მხოლოდ მითითება, რომ მცდარი საექიმო შეცდომა არ დასტურდება საქმეში წარდგენილი საექსპერტო დასკვნით, ვერ მიიჩნევა იმგვარ საკასაციო შედავებად, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილ ზემოაღნიშნულ გარემოებებს გააბათილებს .

35. დაუსაბუთებელია ასევე კასატორის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს საკითხზე უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ სტაბილურ პრაქტიკას.

36. საკასაციო პალატა მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის ბოლოდროინდელ, უახლეს გადაწყვეტილებაზე - (საქმე #ბს-327-309(2კ-07), 16 მაისი, 2019 წელი), რომლითაც ფაქტობრივად შეიცვალა მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არსებული ერთიანი მიდგომა, რომლის მიხედვითაც მეუღლის, შვილის ან სხვა ახლობლის სიცოცხლის ხელყოფის გამო მიყენებული მორალური ზიანი არ ანაზღაურდებოდა იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნული პირდაპირ არ იყო გათვალისწინებული მოქმედი კანონმდებლობით, ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 413-ე მუხლის თანახმად, არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურების უფლება გააჩნდა მხოლოდ დაზარალებულს (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას593-568-2016, 14 ივლისი, 2017 წელი; #as-105-545-06, 27 სექტემბერი, 2006 wელი).

37. დადგენილი პრაქტიკის ცვლილებას საფუძვლად დაედო სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2018 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე „სარიშვილი-ბოლქვაძე საქართველოს წინააღმდეგ“.

38. მოცემულ საქმეში მომჩივანი გ.ს. დავობდა ეროვნულ დონეზე სასამართლო წარმოებისას საექიმო შეცდომის შედეგად შვილის გარდაცვალებით გამოწვეული მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის გამო და მიუთითებდა ეროვნული სამართლებრივი სისტემის ხარვეზზე, რომელიც არ ითვალისწინებდა გარდაცვლილი პირის ცოცხლად დარჩენილი ახლო ნათესავის მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას გარდაცვალების გამო.

39. ევროსასამართლომ დავის განხილვისას გაიზიარა რა საქართველოს სასამართლოების მიერ დადგენილი გარემოება პაციენტის გარდაცვალებისას საექიმო შეცდომის ფაქტის არსებობის თაობაზე, დაადგინა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-2 მუხლის (სიცოცხლის უფლება) დარღვევა და განმარტა შემდეგი: „...კონვენციის მე-2 და მე-3 მუხლების დარღვევის შედეგად არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება, პრინციპში, შესაძლებელი უნდა იყოს როგორც სამართლიანი დაცვის საშუალებების ერთ-ერთი ფორმა (იხ. Paul and Audrey Edwards v. the United Kingdom, N46477/99 §97, §101, ECHR 2002-II; Bubbins v. the Unitend Kingdom, N2694/08, §65-68. 13 მარტი, 2012 წელი), ... ხოლო ვინაიდან დადგენილია, რომ მომჩივანმა უდავოდ განიცადა ფსიქოლოგიური სტრესი მისი ახალგაზრდა შვილის გარდაცვალების გამო, უპირობო საკანონმდებლო შეზღუდვით მას გაუმართლებლად წაერთვა შესაძლებლობა სასამართლოს გზით მოეთხოვა კომპენსაციის მიღება არაქონებრივი ზიანის სანაცვლოდ, როგორც მისთვის ხელმისაწვდომი სამოქალაქოსამართლებრივი დაცვის საშუალება (იხ. სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „სარიშვილი-ბოლქვაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ N58240/08, §96-97, 19 ივლისი, 2018 წელი)“.

40. ამრიგად, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოცემულ დავაზე არსებობდა სამართალწარმოების განახლების შესაძლებლობა.

41. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულმა საქმეთა პალატამ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად (კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით, თუ:არსებობს ადამიანის უფლებათა ევროპის სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება), რომელმაც დაადგინა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის ან/და მისი დამატებითი ოქმების დარღვევა ამ საქმესთან დაკავშირებით, და დადგენილი დარღვევა გადასასინჯი გადაწყვეტილებიდან გამომდინარეობს) გ.ს-ს საკასაციო საჩივარზე განაახლა საქმის წარმოება, გაითვალისწინა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახული მიდგომები (ეროვნულ კანონმდებლობაში სათანადო რეგულირების არარსებობის მიუხედავად გარდაცვლილის დედისთვის განცდილი მორალური ტანჯვით მიყენებული ზიანის კომპენსირების აუცილებლობის თაობაზე) და გ.ს-სთვის მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში მიიღო ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ.

42. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ „ნორმატიული აქტების შესახებ“ კანონით დადგენილი კანონის იერარქიის პრინციპიდან გამომდინარე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცია უპირატესია საქართველოს ყველა ნორმატიულ აქტზე („ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტი). ამასთან, საქართველო, ცნობს რა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს იურისდიქციას, კისრულობს ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებების აღსრულების ვალდებულებას. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-13 მუხლი აწესებს უფლებას ეფექტიან სამართლებრივ დაცვის საშუალებაზე და ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს აკისრებს შემდეგ ვალდებულებას: „ყველას, ვისაც დაერღვა ამ კონვენციით გათვალისწინებული უფლებები და თავისუფლებები, უნდა ჰქონდეს სამართლებრივი დაცვის ეფექტიანი საშუალება ეროვნული ხელისუფლებისაგან, თუნდაც ეს დარღვევა ჩაიდინოს პირმა, რომელიც სამსახურებრივ უფლებამოსილებას ახორციელებდა.“ კონვენციის 46-ე მუხლის თანახმად კი, კონვენციის წევრ სახელმწიფოებს ეკისრებათ ვალდებულება დაემორჩილონ სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას ნებისმიერ საქმეზე, რომლის მხარეებიც თავად არიან. მინისტრთა კომიტეტის ზედამხედველობის ქვეშ, მოპასუხე სახელმწიფო თავისუფალია აირჩიოს ღონისძიებები, რომელთა მეშვეობითაც ის შეასრულებს კონვენციის 46-ე მუხლიდან გამომდინარე ვალდებულებას. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების მიზნით სახელმწიფო ახდენს ინდივიდუალურ ღონისძიებათა შერჩევას დარღვევის ბუნებიდან, კონკრეტული ფაქტობრივი მდგო.ეობიდან, დავის ინდივიდუალური მახასიათებლებიდან გამომდინარე. ამ ღონისძიებათა მიზანია მომჩივნის უფლებების აღდგენა ყველაზე ეფექტიანი და ადეკვატური ზომების მიღების გზით. სახელმწიფო ვალდებულია დაიცვას უფლებები და აღიაროს მათი დარღვევა არა მხოლოდ თეორიულად, არამედ სათანადო ღონისძიებების გატარებით უზრუნველყოს უფლების დარღვევის აღმოფხვრა.

43. მოცემული მსჯელობისა და ზემოაღნიშნულ საქმეში („სარიშვილი-ბოლქვაძე საქართველოს წინააღმდეგ“) ევროსასამართლოს მიერ ასახული მითითებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ დააკმაყოფილა რა მოსარჩელის მოთხოვნა შვილის გარდაცვალებით გამოწვეული მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ, განმარტა შემდეგი: „სამედიცინო მომსახურების გაწევისას პირის ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენების შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი შესაძლოა გახდეს სამედიცინო დაწესებულებასა და პაციენტს (მის წარმომადგენელს) შორის არსებული ხელშეკრულების შეუსრულებლობა/არაჯეროვანი შესრულება ან პირის კანონით დაცული სიკეთისათვის (ჯანმრთელობა, სიცოცხლე, საკუთრება) ზიანის მიყენება. განსახილველ შემთხვევაში უპირატესობა უნდა მიენიჭოს ვალდებულების წარმოშობის კანონისმიერ საფუძველს, რადგან პირის სიცოცხლის უფლებისათვის ზიანის მიყენება წარმოშობს ანაზღაურების ვალდებულებას მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობების არსებობის მიუხედავად. სწორედ კანონისმიერ ვალდებულებათა მომწესრიგებელი ნორმები იცავს პირის უფლებებს არაკანონიერი ხელყოფისაგან, სახელშეკრულებო ვალდებულებათა მომწესრიგებელი ნორმებისაგან განსხვავებით, რომელთა ძირითადი ფუნქცია მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო, მისი წინმსწრები და თანამდევი ურთიერთობების მოწესრიგებაა... საექიმო შეცდომით პირისათვის მიყენებული ზიანი შესაძლოა იყოს როგორც ქონებრივი, ისე არაქონებრივი. მატერიალური (ქონებრივი) ზიანი შესაძლოა გამოიხატოს ჯანმრთელობის დაზიანებაში, დამატებითი ხარჯების გაწევაში და სხვ., ხოლო მორალური (არაქონებრივი) ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებსა და სულიერ ტკივილში, რომელსაც იგი განიცდის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად. უდავოა, რომ ახალგაზრდა შვილის გარდაცვალებით მშობელი განიცდის მნიშვნელოვან მორალურ ტკივილს, რაც დაკავშირებულია განგრძობად ნეგატიურ განცდებთან და სტრესულ მდგო.ეობასთან... მორალური ტანჯვით მიყენებული ზიანის (არაქონებრივი ზიანის) ანაზღაურება ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგო.ეობას, მისი მიზანია არამატერიალური სიკეთის ხელყოფით გამოწვეული ტანჯვის შემსუბუქება, ნეგატიური განცდების სიმძიმისა და ინტენსივობის შემცირება“ (იხ. სუსგ საქმე #ბს-327-309(2კ-07) 16 მაისი, 2019 წელი).

44. ზემოაღნიშნული განმარტებების ურთიერთშეჯერების შედეგად, საკასაციო სასამართლო ასკვნის, რომ ვინაიდან, განსახილველ დავაში დადგენილია მოპასუხე დაწესებულების ექიმის მიერ არასათანადო მკურნალობის გაწევის შედეგად პაციენტის გარდაცვალების ფაქტი, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დააკმაყოფილა მოსარჩელეთა მოთხოვნა შვილის გარდაცვალებით გამოწვეული მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას, კასატორის მიერ არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

45. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს.

46. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო საჩივრისთვის შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 5 პროცენტს, მაგრამ არანაკლებ 300 ლარს, ხოლო ამავე კოდექის 41-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ არაქონებრივ დავასთან ერთად განიხილება მისგან წარმოშობილი ქონებრივ-სამართლებრივი დავა, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება უფრო მაღალი ღირებულების მოთხოვნის მიხედვით. მოცემულ შემთხვევაში კასატორმა საკუთარი ინიციატივით წარმოადგინა სახელმწიფო ბაჟის სახით 750 ლარის (მატერიალური ზიანის - 10 000 ლარის, მორალური ზიანის - 5000 ლარის, ჯამში 15 000 ლარის 5%) გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი ნაცვლად 500 ლარისა (10 000 ლარის (მატერიალური ზიანის) 5%). შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 42-ე მუხლის ანალოგიით (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7 მუხლი) ზედმეტად გადახდილი 250 ლარი ექვემდებარება მხარისათვის დაბრუნებას. რაც შეეხება დარჩენილ 500 ლარს, ვინაიდან წინამდებარე განჩინებით საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე კასატორს უნდა დაუბრუნდეს დარჩენილი 500 ლარის 70% – 350 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სსიპ საგანგებო სიტუაციების კოორდინაციისა და გადაუდებელი დახმარების ცენტრის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორ სსიპ საგანგებო სიტუაციების კოორდინაციისა და გადაუდებელი დახმარების ცენტრს (ს/ნ: ....) დაუბრუნდეს მის მიერ 2019 წლის 6 დეკემბრის №69847 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან, 750 (შვიდას ორმოცდაათი) ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 250 (ორას ორმოცდაათი) ლარი და დარჩენილი 500 (ხუთასი) ლარის 70% - 350 (სამას ორმოცდაათი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდო.ე მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე

ვ. კაკაბაძე