საქმე №ას-1669-2019 12 მარტი, 2020 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ბესარიონ ალავიძე, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე - თ.ბ–ი

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ (შემდეგში - სამინისტრო, მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა თ.ბ–ის (შემდეგში - მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა უძრავი ქონების - ქ. თბილისში, ...... მდებარე შენობა-ნაგებობა №1-ში, მე-7 სართულზე 347.10 კვ.მ. და 128.94 კვ.მ., მე-6 სართულზე 347.10 კვ.მ. და 128.9 კვ.მ. ფართის ღირებულების - 399 840 ლარის ანაზღაურების დაკისრება.

2. სარჩელის მიხედვით, თავდაპირველად, სამინისტრომ და ქ. თბილისის მერიამ მოპასუხეების - შპს „გ–ის“, თ.ბ–ის, ა.მ–ის, დ.მ–სა და სხვათა მიმართ სარჩელი აღძრა შემდეგი მოთხოვნებით: 1) ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1994 წლის 27 ოქტომბრის დადგენილების ცალკეული პუნქტის არარად აღიარება; 2) საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს 1996 წლის 15 ივლისის „საბარათე აუქციონის შედეგების დამტკიცების თაობაზე“ ბრძანების არარად აღიარება; 3) სს „მ–ის“ აქციების (55.168%) სხვადასხვა დროს სხვადასხვა პირებზე გასხვისების გარიგებების ბათილად აღიარება; 4) ფასიანი ქაღალდების დამოუკიდებელი რეგისტრატორის შპს „დ–ის“ მიერ აქციების ქ. თბილისის მერიის საკუთრებად რეგისტრაცია; 5) სს „გ–ისათვის“ ზიანის ანაზღაურების მიზნით, აქციების ღირებულების - 544 968 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის დაკისრება. მხარეებს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის თაობაზე ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოპასუხემ თავისი ქონება საკუთრებაში გადასცა სამინისტროს. 2007 წლის 28 სექტემბერს გაფორმდა მორიგების აქტი ერთი მხრივ სამინისტროსა და ქ. თბილისის მერიას, ხოლო მეორე მხრივ მოპასუხეებს: შპს „გ–ს“, თ.ბ–ს, ა.მ–სა და სხვათა და მესამე მხრივ სს „მ–სა“ და ფასიანი ქაღალდების რეგისტრატორს შპს „დ–ს“ შორის. მორიგების აქტის თანახმად, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ქ. თბილისის მერიის სასარჩელო მოთხოვნის სანაცვლოდ, მოპასუხეებმა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადასცეს ქ. თბილისში, ..... მდებარე მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული №1 და №7 შენობა-ნაგებობები. შეთანხმების თანახმად, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ და ქ. თბილისის მერიამ მოპასუხის მიერ უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემის სანაცვლოდ, უარი განაცხადეს მათ მიერ აღძრულ სარჩელზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით, დამტკიცდა მორიგების აქტი.

3. თავის მხრივ, თ.ბ–მაც აღძრა სარჩელი საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს წინააღმდეგ და მოითხოვა 2007 წლის 05 ივლისის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა იმ ნაწილში, რომლითაც სამინისტროს უსასყიდლოდ გადაეცა ზემოთ დასახელებული უძრავი ქონება. ასევე მოითხოვა ჩუქების ხელშეკრულების შედეგად მიყენებული ზიანის - 399 840 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრება. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და ბათილად იქნა ცნობილი 2007 წლის 05 ივლისს დადებული ხელშეკრულება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხის მიერ სამინისტროსთვის უსასყიდლოდ იქნა გადაცემული მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება. სამინისტროს თ. ბ–ის სასარგებლოდ ასევე დაეკისრა 399 840 ლარის ოდენობით ზიანის ანაზღაურება. აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ 2017 წლის 04 აგვისტოს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი.

4. განსახილველ საქმეში სამინისტრო განმარტავს, რომ თ. ბ–მა დაარღვია მორიგების პირობები, ვინაიდან მორიგების ფარგლებში სახელმწიფოსათვის გადაცემული ქონება მან ზემოთ აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე, უკან დაიბრუნა.

5. 2017 წლის 21 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლომ გასცა სააღსრულებო ფურცელი 2007 წლის 16 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული განჩინების საფუძველზე. აღნიშნული სააღსრულებო ფურცელი წარდგენილ იქნა სააღსრულებო ბიუროში, თუმცა 2017 წლის 11 ოქტომბერს უკან დაუბრუნდა სამინისტროს შეუსრულებელი სახით, ვინაიდან გადაწყვეტილების შესრულება შეუძლებელი შეიქმნა ფაქტობრივი ან/და სამართლებრივი საფუძვლის გამო.

6. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელემ განზრახ არ მიუთითა იმ ფაქტობრივი გარემოების შესახებ, რომლის მიხედვითავ მოპასუხის მიერ სამინისტროსთვის უსასყიდლოდ გადაცემული ქონება მოსარჩელის მიერ გასხვისებულ იქნა „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად. ამდენად, სამინისტროს მითითებული ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხემ არ შეასრულა მორიგების პირობა მოსარჩელისთვის უძრავი ქონების დაბრუნების თაობაზე, უსაფუძვლოა. სარჩელი აღძრულია მხოლოდ და მხოლოდ იმ მიზნით, რომ ადმინისტრაციულმა ორგანომ როგორმე მიაღწიოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების პროცესს.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომლითაც მოითხოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 სექტემბრის განჩინებით, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება.

10. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

11. 2007 წლის 09 მარტს სასამართლოს მიმართეს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტრომ და ქ. თბილისის მერიამ მოპასუხეების - შპს ,,გ–ის“, თ.ბ–ის, ა.მ–ის, დ.მ–სა და სხვათა მიმართ. სასარჩელო მოთხვონას წარმოადგენდა 1)ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1994 წლის 27 ოქტომბრის N25.11.495 დადგენილების მე-3, მე-4 და მე5 პუნქტების არარად აღიარება, 2)საქართველოს ქონების მართვის სამინისტროს 1996 წლის 15 ივლისის N28 ,,საბარათე აუქციონის შედეგების დამტკიცების თაობაზე“ N1-3/339 ბრძანების არარად არიარება, 3) სს ,,მ–ის“ აქციების (55.168%) სხვადასხვა დროს სხვადასხვა პირებზე გასხვისების გარიგებების ბათილად აღიარება 4) ფასიანი ქაღალდების დამოუკიდებელი რეგისტრატორის შპს ,,ICT დ–ის“ მიერ აქციების ქ. თბილისის მერს საკუთრებად რეგისტრაცია, 5) სს ,,გ–ისთვის“ ზიანის ასანაზღაურებლად - 544 968 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება.

12. აღნიშნულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით დამტკიცდა მორიგების აქტი, რომლის თანახმად საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და ქ. თბილისის მერიის მიერ ზემოთ აღნიშნულ სასარჩელო მოთხოვნებზე უარის თქმის სანაცვლოდ, მოპასუხეებმა მათ შორის თ.ბ–მა სახელმწიფოს წარმოდგენილს საკუთრებაში გადასცეს ქ. თბილისი, ...... მდებარე მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული N1 და N7 შენობა-ნაგებობები. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

13. მორიგების აქტის დამტკიცებად, 2007 წლის 05 ივლისს მხარეებს შორის სანოტარო წესით გაფორმდა უძრავი ქონების საკუთრებაში უსასყიდლოდ/საჩუქრად გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხემ სახელმწიფოს საკუთრებაში გადასცა თავისი კუთვნილი უძრავი ქონება - ქ. თბილისში, ....... მდებარე შენობა-ნაგებობა N1, მე-7 სართულზე 347.10 კვ. მ. და 128.94. კვ.მ. და და მე-6 სართულზე 347.10 და 128.9 კვ.მ. შეფასებული - 399 840 ლარად. აღნიშნული ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა სახელმწიფოს სახელზე.

14. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელე თ.ბ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და ბათილად იქნა ცნობილი ერთი მხრივ, სამინისტროს და მეორე მხრივ თ.ბ–ს შორის 2007 წლის 05 ივლისს დადებული ხელშეკრულება იმ ნაწილში, რომლითაც თ.ბ–ის მიერ სახელმწიფოსთვის უსასყიდლოდ იქნა გადაცემული მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება. იმავე გადაწყვეტილებით, სამინისტროს თ.ბ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა - 399 840 ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში და მის საფუძველზე გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, რომელიც აღსრულდა, კერძოდ, სამინისტროსათვის დაკისრებული თანხა 27.06.2018წ-ს გადაირიცხა თ. ბ–ის ანგარიშზე.

15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 16 ოქტომბრის განჩინების საფუძველზე გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, თუმცა შეუსრულებელი სახით დაუბრუნდა სამინისტროს, რადგან მისი აღსრულება შეუძლებელი იყო იმ მიზეზით, რომ მითითებული უძრავი ქონება არ ირიცხება მოვალეების, მათ შორის - თ.ბ–ის საკუთრებაში.

16. 2011 წლის 26 ივლისს სამინისტროსა და შპს ,,ვ–ოს“ შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც სამინისტრომ შპს ,,ვ–ოს“ საკუთრებაში გადასცა აღნიშნული უძრავი ქონება, თავის მხრივ შპს ,,ვ–ომ“ ქონება ნასყიდობის ხელშეკრულებს საფუძველზე გადასცა შპს ,,ა–ას“. სადავო არ არის გარემოება, რომ ქონების ნაწილია ასევე სამინისტროსა და თ.ბ–ს შორის უძრავი ქონების საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ დადებული ხელშეკრულებით განსაზღვრული თ.ბ–ის კუთვნილი უძრავი ქონება.

17. 2017 წლის 26 ოქტომბერს სამინისტრომ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და თ.ბ–ისთვის თავის სასარგებლოდ აღნიშნული უძრავი ქონების ღირებულების 399 840 ლარის გადახდის დაკისრება მოითხოვა. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხემ დაარღვია მორიგების აქტით გათვალისწინებული პირობა და მორიგების ფარგლებში სახელმწიფოსთვის გადაცემული უძრავი ქონება უკან დაიბრუნა. ამასთან, უძრავი ქონება დღეის მდგომარეობით აღარ წარმოადგენს მოპასუხის საკუთრებას, რის გამოც, მოსარჩელე სანაცვლოდ ითხოვს ქონების ღირებულების ანაზღაურებას.

18. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეზე დადგენილ შემდეგ გარემოებებზე:

19. მოცემულ შემთხვევაში, ვალდებულების წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება მხარეთა შრის მორიგების დამტკიცების თაობაზე, რომლის თანახმადაც სამინისტროსა და ქ. თბილისის მერიის მიერ სასარჩელო მოთხოვნებზე უარის თქმის სანაცვლოდ, მოპასუხეებმა სახელმწიფოს საკუთრებაში გადასცეს 1. თბილისი ..... მდებარე მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული N1 და N7 შენობა-ნაგებობები. თუმცა, განსახილველი დავის ფარგლებში, სადავო საკითხია აღნიშნული მორიგების აქტით ნაკისრი ვალდებულების (სახელმწიფოსთვის ქონების უსასყიდლოდ გადაცემა) შესრულება.

20. სასამართლომ დაადგინა, რომ 2007 წლის 05 ივლისს მხარეებს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების საკუთრებაში უსასყიდლოდ/ჩუქებით გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუზველზეც მოპასუხემ სამინისტროს უსასყიდლოდ გადასცა მისი კუთვნილი ქონება თბილისი ..... მდებარე შენობა-ნაგებობა N1 შ, მე-7 სართულზე 347.10 კვ.მ. და 128.94 კვ.მ. და მე-6 სართულზე 347.10 კვ.მ. და 128.9 კვ.მ. შეფასებული 399 840 ლარად.

21. დადგენილია, ასევე, რომ აღნიშნული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ზემოთ დასახელებული უძრავი ქონება, საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში სახელმწიფოს სახელზე აღირიცხა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით დამტკიცებულ იქნა მორიგების აქტი, რომლის თანახმად სამინისტროს საკუთრებაში გადასცეს ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება და ქ. თბილისის მერიის მიერ სასარჩელო მოხოვნაზე უარის თქმის სანაცვლოდ, მოპასუხეებმა, მათ შორის, ამჟამინდელმა მოპასუხემ სამინისტროს გადასცა ქონება. ამდენად, უძრავი ქონების მესაკუთრეს, როგორც მორიგების აქტის დამტკიცებამდე, ისე მისი დამტკიცების შემდგომ წარმოადგენდა სახელმწიფო. აღნიშნულის საფუძველზე, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ მხარეთა შორის მორიგების პირობებზე შეთანხმება და შემდგომ სასამართლოს განჩინებით საქმის წარმოების შეწყვეტა, განპირობებული უნდა ყოფილიყო 05.07.2007 წლის სამინისტროსა და ამჟამინდელ მოპასუხეს შორის უძრავი ქონების საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის თაობაზე ხელშეკრულების დადებით.

22. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ზემოთ აღნიშნული ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისა და მორიგების აქტის დამტკიცების შემდგომ, 2011 წლის 26 ივლისს სამინისტროსა და შპს ,,ვ–ოს“ (მყიდველი) შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც სამინისტრომ შპს ,,ვ–ოს“ საკუთრებაში გადასცა უძრავი ქონება ქ. თბილისი, ...... მდებარე 4782 კვ.მ. არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთიდა მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები N1 საერთო ფართობით 7006 კვ.მ. და N7 საერთო ფართობით 468.6 კვ.მ. N2,N3, N3,N5 და N6 (ს/კ ......) ამდენად, სამინისტრომ არა მხოლოდ საკუთრებაში დაირეგისტრირა სადავო უძრავი ქონება, არამედ განკარგა კიდეც იგი თავისი ინტერესის შესაბამისად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კი სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასკვნა იმ ნაწილში, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს განჩინება მორიგების დამტკიცების შთაობაზე აღსრულებულია, ვინაიდან სახეზეა მორიგებით განსაზღვრული შედეგი - უძრავი ქონება გადავიდა სამინისტროს საკუთრებაში, რომელმაც ეს ქონება თავის მხრივ განკარგა საკუთარი შეხედულებით.

23. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამინისტრომ სასამართლოს მორიგების შესახებ მიღებული განჩინების აღსრულების მიზნით, სააღსრულებო ფურცელი გამოითხოვა განჩინების გამოტანიდან თითქმის 10 წლის შემდეგ, 2017 წლის 21 აგვისტოს, მას შემდეგ, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი მხარეთა შორის 2007 წლის 05 ივლისს დადებული ხელშეკრულება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხის მიერ სახელმწიფოსთვის უსასყიდლოდ იქნა გადაცემული მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება (ს/კ .......) და სამინისტროს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 399 840 ლარის გადახდა. სააპელაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მოსარჩელის მიერ 10 წლის განმავლობაში იძულებითი აღსრულებლის არმოთხოვნა, მიუთითებს სწორედ იმაზე, რომ 16.10.2007 წლის განჩინება რეალურად აღსრულებელი იყო და კრედიტორს აღარ ჰქონდა სააღსრულებო ფურცლის გამოთხოვის ინტერესი.

24. ზემოაღნიშნულდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ განჩინებით დამტკიცებული მორიგების პირობა შეთანხმებული უძრავი ქონების სამინისტროსათვის უსასყიდლოდ გადაცემის თაობაზე, არ დარღვეულა.

25. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ მოგვიანებით მოპასუხის მიერ წარმოებული სამართლებრივი დავის საფუძველზე, სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს, მოპასუხის სასარგებლოდ, დაეკისრა მორიგების აქტით განსაზღვრული უძრავი ქონების ღირებულების ანაზღაურება, პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მიმართ თანხის დაბრუნება განხორციელდა არა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ მორიგების შესახებ დამტკიცებული განჩინებით, არამედ მხარეთა შორის 2007 წლის 5 ივლისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველზე, რაც სხვა სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში წარმოებულ დავას წარმოადგენდა და მისი შედეგები გავლენას ვერ მოახდენდა მორიგების აქტით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების შედეგებზე, რაც გამოიხატა მორიგებით განსაზღვრული უძრავი ქონების მოსარჩელის საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადასვლაში, რომელმაც შემდგომში ეს ქონება თავის მხრივ, განკარგა საკუთარი ინტერესების შესაბამისად.

26. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომლთაც მოითხოვა განჩინების გაუქმება და სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება.

27. საკასაციო საჩივარი აგებულია შემდეგ პრეტენზიებსა და სავარაუდო დარღვევებზე:

28. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ) 361-ე მუხლზე, რომელიც ეხება ვალდებულების ჯეროვან შესრულებას. მართალია მხარეებს შორის არსებობდა მორიგების აქტი, რომელიც დაამტკიცა სასამართლომ, თუმცა მას არ შეუფასებია მოვალის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების ფაქტი. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებაზე, შესაბამისად, მორიგების აქტის პირობების დარღვევაზე და გამოიტანა არასწორი დასკვნები, არ შეაფასა რა ორი მნიშვნელოვანი გარემოება: თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით დამტკიცდა მხარეთა შორის მორიგება, რომლითაც მოპასუხემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ გადასცა უძრავი ქონება, აღნიშნული განჩინება შესულია კანონიერ ძალაში და არ მომხდარა მისი კანონით გათვალისწინებული წესით გაუქმება, ამავდროულად, მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა აღნიშნული უძრავი ქონების ღირებულების ანაზღაურება. სასამართლომ უდავო ფაქტობრივ გარემოებად ჩათვალა, რომ მოპასუხის ვალდებულება სახელმწიფოსათვის უძრავი ქონების გადაცემის თაობაზე წარმოიშვა მორიგების აქტიდან.

29. მორიგების აქტის შინაარსის დადგენისას, სასამართლოს უნდა ემსჯელა სსკ-ის 52-ე მუხლზეც, რომელიც ნების გამოვლენას განმარტავს, თუმცა სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებისას 2007 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება შეაფასა მისი სიტყვა-სიტყვითი ანალიზის საფუძველზე, შესაბამისად, აღნიშნული ნორმის უგულებელყოფამ გამოიწვია აქტის პირობების არასწორი გაგება. საკასაციო საჩივრის ავტორი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მხარეები მორიგების აქტით შემთანხმდნენ, მოპასუხე უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადასცემდა თავის უძრავ ქონებას, ხოლო თავად მოსარჩელე უარს იტყოდა სარჩელზე. მოსარჩელის მტკიცებით, ,,უსასყიდლო გადაცემა“ ნიშნავს მეორე მხარისთვის არავითარი ვალდებულების არსებობას, მით უმეტეს ღირებულების გადახდას, ამიტომ აღნიშნული პირობა არ უნდა იქნეს გაგებული საწინააღმდეგოდ - თითქოს მეორე მხარე ვალდებულია აანაზღაუროს უსასყიდლოდ გადაცემული უძრავი ქონების ღირებულება.

30. სასამართლოს უნდა შეეფასებინა არა მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება სახელმწიფოს უსასყიდლოდ გადაეცა, არამედ ისიც, რომ ძალაში მყოფი მორიგების აქტის მიუხედავად, მოსარჩელეს სწორედ გაცემული ქონების ღირებულება დაეკისრა. უნდა შეფასებულიყო არა მხოლოდ ქონების სახელმწიფო სახელზე აღრიცხვა, არამედ მოპასუხისთვის ქონების ღირებულების ანაზღაურება, რაც ერთობლიობაში სწორედ გონივრული განსჯის შედეგად გვაძლევს დასკვნის საფუძველს, რომ მოპასუხემ ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად არ შეასრულა მორიგების აქტით მავალდებულებელი პირობა.

31. საკასაციო საჩივრის ავტორის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა შეეფასებინა მოპასუხის ქმედება იყო თუ არა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება, როდესაც ფაქტობრივად დადგენილია, რომ მოპასუხემ სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფის სანაცვლოდ აიღო მოვალეობა, რომ უსასყიდლოდ გადასცემდა ქონებას მოსარჩელეს, თუმცა, მან ქონების ღირებულება მიმღებს აანაზღაურებინა. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილი, აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების სწორად შეფასების შემდეგ კი უნდა მიეღო დასკვნა მორიგების პირობის დარღვევის შესახებ, განსაკუთრებით იმ უდავო გარემოების არსებობისას, რომლის მიხედვითაც ქონების უსასყიდლო გადაცემის ვალდებულება ნამდვილად წარმოიშვა განჩინებით დამტკიცებული მორიგების აქტის საფუძველზე. კასატორის მითითებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 16.10.2007წ.-ის განჩინება მორიგების თაობაზე კანონიერ ძალაშია შესული. შესაბამისად, მისი სარეზოლუციო ნაწილი შესასრულებლად სავალდებულოა, რომლის მიხედვითაც თ. ბ–ს სახელმწიფოსთვის უსასყიდლოდ უნდა გადაეცა თავის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება. როდესაც თ. ბ–ს ქონების ღირებულება აუნაზღაურდა, შეუძლებელია ვისაუბროთ გადაცემის უსასყიდლობაზე. აღნიშნული თავისთავად გამორიცხავს მიმღებისათვის ქონების ღირებულების დაკისრებას. მეორე მხრივ, თუკი 2007 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება არ შეცვლილა და სასარჩელო მოთხოვნებზე უარის თქმის სანაცვლოდ ქონების უსასყიდლოდ გადაცემის პირობა დღმდე ძალაშია, სამინისტროს უფლება წარმოეშობა მოითხოვოს დაკისრებული ქონების ღირებულება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

21. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

32. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ არ წარმოუდგენია, კერძოდ, კასატორი აღნიშნავს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 16.10.2007წ.-ის განჩინება მორიგების თაობაზე კანონიერ ძალაშია შესული. შესაბამისად, მისი სარეზოლუციო ნაწილი შესასრულებლად სავალდებულოა, რომლის მიხედვითაც თ. ბ–ს სახელმწიფოსთვის უსასყიდლოდ უნდა გადაეცა თავის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება. როდესაც თ. ბ–ს ქონების ღირებულება აუნაზღაურდა, შეუძლებელია ვისაუბროთ გადაცემის უსასყიდლობაზე. აღნიშნული თავისთავად გამორიცხავს მიმღებისათვის ქონების ღირებულების დაკისრებას. მეორე მხრივ, თუკი 2007 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება არ შეცვლილა და სასარჩელო მოთხოვნებზე უარის თქმის სანაცვლოდ ქონების უსასყიდლოდ გადაცემის პირობა დღემდე ძალაშია, სამინისტროს უფლება წარმოეშობა მოითხოვოს დაკისრებული ქონების ღირებულება (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები - ამ განჩინების პ. 31).

33. ზემოაღნიშნულ საკასაციო პრეტენზიას საკასაციო პალატა არ იზიარებს და განმარტავს, რომ როგორც ეს საქმის მასალებითაა დადგენილი თ. ბ–ის მიერ წარმოებული სამართლებრივი დავის საფუძველზე, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოსარჩელის მიერ მოპასუხის მიმართ თანხის დაბრუნება განხორციელდა არა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ მორიგების შესახებ დამტკიცებული განჩინებით, არამედ მხარეთა შორის 2007 წლის 5 ივლისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველზე, რაც სხვა სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში წარმოებულ დავას წარმოადგენდა და მისი შედეგები გავლენას ვერ მოახდენდა მორიგების აქტით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების შედეგებზე, რაც გამოიხატა მორიგებით განსაზღვრული უძრავი ქონების მოსარჩელის საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადასვლაში, რომელმაც შემდგომში ეს ქონება თავის მხრივ, განკარგა საკუთარი ინტერესების შესაბამისად (იხ., წინამდებარე განჩინების პპ:16, 22).

34. ხოლო რაც შეეხება ქონების საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მორიგების აქტის დამტკიცებამდე, 2007 წლის 05 ივლისს მხარეებს შორის სანოტარო წესით გაფორმდა უძრავი ქონების საკუთრებაში უსასყიდლოდ/საჩუქრად გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხემ სახელმწიფოს საკუთრებაში გადასცა თავისი კუთვნილი უძრავი ქონება - ქ. თბილისში, ...... მდებარე შენობა-ნაგებობა N1, მე-7 სართულზე 347.10 კვ. მ. და 128.94. კვ.მ. და და მე-6 სართულზე 347.10 და 128.9 კვ.მ. შეფასებული - 399 840 ლარად. აღნიშნული ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა სახელმწიფოს სახელზე. მოგვიანებით კი, მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა: ა) ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა იმ ნაწილში, რომლითაც სამინისტროს უსასყიდლოდ გადაეცა უძრავი ქონება; ბ) სამინისტროსათვის ჩუქების ხელშეკრულების შედეგად მიყენებული ზიანის - 399 840 ლარის დაკისრება; გ) სამინისტროსათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის 399840 ლარის წლიური 11%-ის ანაზღაურება ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებიდან სარჩელის აღძვრამდე (11.05.2015წ.) [სსკ-ის 54-ე მუხლი]. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი ჩუქების ხელშეკრულება იმ ნაწილში, რომლითაც მოსარჩელემ უსასყიდლოდ გადასცა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება სამინისტროს. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 399 840 ლარი. მოთხოვნა 2007 წლის 05 ივლისიდან 2015 წლის 11 მაისამდე 399 840 ლარის წლიური 11%-ის მოპასუხე მხარისათვის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული (იხ., სუსგ №ას-613-572-2017, 7 ივლისი, 2017 წელი).

31. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

32. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. ვინაიდან მსგავს სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით არსებობს მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკა, რომელსაც არ ეწინააღმდეგება წინამდებარე განჩინებაში.

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

34. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლით, 391-ე მუხლითა და 284-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ნ. ბაქაქური