№ას-104-2019 27 დეკემბერი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – კ. ც-ნი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – ტ. ჩ-ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 14 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 10% კომპენსაციის გადახდის პირობით

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. კ. ც-ი (შემდეგში - მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 14 ნოემბრის განჩინებას, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება. ამ გადაწყვეტილებით, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 10 %-ის კომპენსაციის გადახდის პირობით, მოსარჩელესა და გ. ვ-ს (შემდეგში ყოფილი მესაკუთრე, მამკვიდრებელი) შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის თაობაზე, სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

2. საკასაციო პრეტენზია შემდეგ გარემოებებს ეფუძნება:

2.1. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ დაარღვია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი და მოპასუხის პოზიციას დაუსაბუთებლად მიანიჭა უპირატესობა. კასატორის მტკიცებით, მართალია, სასამართლო ექსპერტიზის დასკვნით ვერ დადგინდა მას და მესაკუთრეს შორის დადებულ ფორმადაუცველ ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერა ეკუთვნოდა თუ არა მესაკუთრეს, თუმცა ეს არ გამორიცხავს, სადავო ხელშეკრულების მესაკუთრის მიერ ხელმოწერის ფაქტს. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა გაეზიარებინა მესაკუთრის მემკვიდრეთა აღიარებითი ხელწერილები, რომელიც ადასტურებდა სადავო უძრავ ქონებაზე მისი, როგორც - „ასტუპნიკის“ უფლებას. სასამართლომ არც ის ფაქტი გაითვალისწინა, რომ მოსარჩელე ფლობდა სადავო ბინას.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 1 თებერვლის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

5.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

5.2. საკასაციო პალატის განსჯით, კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე, ანუ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:

5.2.1. თბილისის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის საბინაო განყოფილების 1988 წლის 30 ნოემბრის ორდერის თანახმად, 1988 წლის 8 სექტემბრის სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, ყოფილი მესაკუთრე სადავო ბინაში მეუღლე - ნ. ჩ-თან (შემდეგში - ყოფილი მესაკუთრის მეუღლე, მემკვიდრე) და შვილებთან - ი. და გ. ვ-ებთან (შემდეგში - ყოფილი მესაკუთრის შვილები, მემკვიდრეები) ერთად შესახლდა.

5.2.2. ყოფილი მესაკუთრისა და მის მემკვიდრეთა ხელწერილების თანახმად, მამკვიდრებელმა 1990 წელს მოსარჩელეს სადავო ბინა 50 000 მანეთად მიჰყიდა. გასხვისების დოკუმენტზე მოსარჩელის ხელმოწერა არ ფიქსირდება.

5.2.3. 2002 წლის 2 მაისს გაცემული საკუთრების მოწმობის თანახმად, თბილისში, ბ. ქ. N...-ში მდებარე N... ბინა (შემდეგში სადავო უძრავი ქონება), თანასაკუთრების უფლებით ყოფილი მესაკუთრის, მისი მეუღლისა და შვილების სახელზე აღირიცხა. სამეწარმეო დოკუმენტებში, ყოფილი მესაკუთრის საცხოვრებელ მისამართად, სადავო უძრავი ქონების მისამართი ფიქსირდება.

5.2.4. 2007 წლის 8 აპრილს ყოფილი მესაკუთრე გარდაიცვალა. 2011 წლის 11 მაისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონების თანამესაკუთრეებად მისი მეუღლე და შვილები აღირიცხნენ.

5.2.5. 2012 წლის 17 აპრილს სადავო უძრავი ქონება გამოსყიდვის უფლებით, ნასყიდობის ხელშეკრულებით ყოფილი მესაკუთრის მემკვიდრეებმა თ. ჯ-ვზე გაასხვისეს.

5.2.6. 2012 წლის 18 ივლისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო ბინის მესაკუთრე ტ. ჩ-ძე (შემდეგში მოპასუხე, ქონების ამჟამინდელი მესაკუთრე) გახდა.

5.2.7. მემკვიდრეებმა ქონების ამჟამინდელ და მის წინამორბედ მესაკუთრეებთან ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით დავა წამოიწყეს. 2014 წლის 26 თებერვალის მორიგების აქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მემკვიდრეები 2014 წლის 31 აგვისტომდე 70 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს გადაიხდიდნენ, ხოლო ქონების ამჟამინელი მესაკუთრე თანხის გადახდისთანავე ბინას საკუთრებაში გადასცემდა. მემკვიდრეებმა პირობა არ შეასრულეს, რის გამოც მათი სადავო ბინიდან გამოსახლების თაობაზე სააღსრულებო წარმოება დაიწყო.

5.2.8. ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 18 აგვისტოს დასკვნის თანახმად, ქონების ყოფილი (თავდაპირველი) მესაკუთრის სახელით შესრულებულ ხელწერილზე არის თუ არა მისი ხელმოწერა, გამოსაკვლევი ხელმოწერის შესაბამისი პერიოდის ნიმუშებისა და საიდენტიფიკაციო ინფორმაციული ნიშნების სიმცირის გამო, ვერ დადგინდა.

6. მოცემულ შემთხვევაში, უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის უსაფუძვლობას „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 4.1 (მოსარგებლე, რომელმაც მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადო წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება, მაგრამ 30 წელზე ნაკლები ხნის განმავლობაში ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, უფლებამოსილია სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 10 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით) მუხლით გათვალისწინებული ფაქტობრივი წინაპირობების შეუსრულებლობა და ამ მოთხოვნის გამომრიცხველი თუ მისი განხორციელების ხელისშემშლელი გარემოებების არსებობა განაპირობებს.

7. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 4.1 მუხლის დანაწესის შესატყვისად, მოსარჩელის სარჩელის პერსპეტიულობა დამოკიდებული იყო შემდეგი ფაქტობრივი შემადგენლობის განხორცილებაზე: ა) მოსარჩელე არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად უნდა ფლობდეს საცხოვრებელ სადგომს; ბ) სადგომის ფლობას მოსარჩელე უნდა ახორციელებდეს მას და მესაკუთრეს შორის სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე.

8. საქმის გარემოებათა გაანალიზებისა და მტკიცებულებათა შესწავლა, ურთიერთშეჯერების საფუძველზე პალატამ დაასკვნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმეზე არ დგინდება არათუ კასატორის მიერ სადავო უძრავი ნივთის უწყვეტად ფლობის ფაქტი, არამედ თავად ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობაც. მოსარჩელის მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულების სახით წარმოდგენილი წერილობითი დოკუმენტი არ აკმაყოფილებს ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის წაყენებულ მოთხოვნებს. ნასყიდობის ხელშეკრულება ორმხრივი, კონსენსუალური შინაარსის შეთანხმებაა, საიდანაც უნდა დგინდებოდეს კონტრაჰენტთა ურთიერთთანმხვედრი ნება. ხელშეკრულების ნასყიდობად მიჩნევისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ხელშეკრულება უნდა აკმაყოფილებდეს კანონით დადგენილ ნასყიდობის ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობას და მას ჰქონდეს მხოლოდ ე.წ. ფორმის ნაკლი (ნოტარიალური დამოწმება)(იხ. სუსგ. ას-37-32-2011, 23 მარტი, 2011 წელი). საქმეში დაცული დოკუმენტი კი, მხოლოდ ერთი პირის, ყოფილი მესაკუთრის მზაობას ადასტურებს, 50 000 მანეთის სანაცვლოდ, უძრავი ნივთი საკუთრებაში გადასცეს მოსარჩელეს. შესაბამისი დოკუმენტი არ შეიცავს მოსარჩელის თანმხვედრი ნების გამოვლენას, ამ ხელშეკრულებაში კონტრაჰირების თაობაზე. ვითარებას ართულებს ის გარემოებაც, რომ ექსპერტიზის დასკვნით ვერ დადგინდა შესაბამის დოკუმენტზე შესრულებული ხელმოწერის ყოფილი მესაკუთრისადმი კუთვნილება, უფრო მეტიც, ამ დოკუმენტის საპირწონედ საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ ყოფილმა მესაკუთრემ 2002 წელს, მოქმედი კანონმდებლობის შესატყვისად, სადავო ნივთზე, მისი ოჯახის წევრებთან ერთად დაირეგისტრირა საკუთრების უფლება, რაც, თავის მხრივ, ნივთის გასხვისების ნების გამოვლენას არსობრივად ეწინააღმდეგება. ზემოხსენებულ გარემოებათა ერთობლიობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელესა და ქონების ყოფილ მესაკუთრეს შორის (ფორმადაუცველი) ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა.

9. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე ნივთზე საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის, ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობასთან ერთად, როგორც აღინიშნა, უნდა დასტურდებოდეს მოსარჩელის მიერ სადავო უძრავი ნივთის ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ფლობის ფაქტი. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს სამართალწარმოების არცერთ ეტაპზე არ დაუზუსტებია, თუ კონკრეტულად როდიდან ფლობს ის ნივთს უწყვეტად, ამასთან, მას არც ნივთის ფლობის დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულებები არ წარმოუდგენია სასამართლოსთვის, პირიქით, მოსარჩელის მიერ სადავო ქონების ფლობის ფაქტის საწინააღმდეგოდ, საქმეში დაცული სააღსრულებო წარმოების ოქმების შინაარსიდან ირკვევა, რომ სადავო ბინაში ცხოვრობს ყოფილი მესაკუთრის მეუღლე და შვილი, რომელთა წინააღმდეგ დაწყებულია გამოსახლების სააღსრულებო წარმოება. ნიშანდობლივია, რომ საცხოვრებელ სადგომში სწორედ ეს პირები არიან რეგისტრირებული, ხოლო სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიანი ბაზიდან ამონაწერებში მათ მუდმივ საცხოვრებელ ადგილადაა მითითებული. (იხ. ტ.1. ს.ფ. 170-180). სადავო ბინასთან მოსარჩელის რაიმე სახის სამართლებრივი და ფიზიკური კავშირი კი, საქმის მასალებით არ დასტურდება. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებასაც, რომ სააღსრულებო ოქმის შედგენას დამსწრე პირად თავად მოსარჩელეც ესწრებოდა, თუმცა მას სადავოდ არ გაუხდია ამ პროცესში მისი სამართლებრივი სტატუსი (დამსწრე პირის) და არ განუცხადებია მისი „ასტუპნიკობის“ შესახებ, რაც სხვა გარემოებებთან ერთად, ქმნის სარჩელის სამართლებრივად უსაფუძვლობის თაობაზე დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას.

10. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგები: №ას-460-442-2016, 2 სექტემბერი, 2016 წელი, № ას-1665-1653-2011, 28 თებერვალი, 2012 წელი).

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

12. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. კ. ც-ანის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი