საქმე №ას-1869-2018 25 ოქტომბერი, 2019 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი, მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. ი-ძე (მოპასუხე)

კასატორი, მოწინააღმდეგე მხარე – მ. მ-ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 ოქტომბრის განჩინება

მესამე პირი _ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა

გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – აუცილებელი გზის დადგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. მ. მ-ძემ (შემდგომში _ მოსარჩელე, აპელანტი ან მეორე კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. ი-ძისა (შემდგომში _ მოპასუხე, აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე ან პირველი კასატორი) და მესამე პირის _ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდგომში _ მესამე პირი) მიმართ, მოპასუხის კუთვნილი 363 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (ს/კ #22.24....) გავლით მოსარჩელის მიწის ნაკვეთთან (ს/კ #22.24.03...) მისასვლელი აუცილებელი გზის დადგენის მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოსარჩელე 2015 წლიდან არის მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე. უძრავი ნივთი 2001 წლიდან 2016 წლამდე ეკუთვნოდა მის მეუღლეს, რომელმაც 950 კვ.მ მიწა შეიძინა აუქციონზე. განკარგულება რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში. 950 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საზღვრები დადგენილია და მას სამი მხრიდან ესაზღვრება მ-ძის მიწის ნაკვეთი, ხოლო მეოთხე მხრიდან _ გზა. გზასა და მიწის ნაკვეთს შორის არის სანიაღვრე არხი, რომელზეც წვიმის დროს ძნელდება გადასვლა. მას შემდეგ, რაც მიწის ნაკვეთი მოსარჩელის მეუღლის საკუთრებაშია, მესაკუთრე და მისი ოჯახის წევრები სარგებლობენ ზემოაღნიშნული გზით. 2012 წელს მოსარჩელის ოჯახმა გადაწყვიტა სადავო მიწაზე სახლის აშენება. არხზე გადასასვლელი გზა მოუწესრიგებელი იყო. 2012 წლის 23 ივლისს რ. დ-ძემ (მოსარჩელის მეუღლე) განცხადებით მიმართა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობას და მოითხოვა მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთსა და სახელმწიფო გზას შორის არსებულ არხზე ხიდის მშენებლობის ნებართვა. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობაში განცხადების შესწავლისა და ადგილზე დათვალიერების შემდეგ შეთანხმდნენ, რადგან ხიდის აშენება არ იყო სავალდებულო, სავალი გზის მოსაწყობად საკმარისი იყო სანიაღვრე არხში მილის ჩადება. მათთან შეთანხმებით, არხში მილის ჩადებისათვის წერილობით მიმართეს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობას, რომლის 2012 წლის 10 აგვისტოს წერილით, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგებლის ხელმოწერით, რ. დ-ძემ მიიღო თანხმობა: „...შესწავლილი იქნა აღნიშნული საკითხი ზედამხედველობის სამსახურის მიერ, რის საფუძველზეც მუნიციპალიტეტის გამგეობას არ აქვს საწინააღმდეგო გზის მოწყობისათვის მოახდინოს შესაბამისი სამუშაოების ჩატარება კანონის შესაბამისად“. სანიაღვრე არხში მილის ჩადებამდე, აღნიშნული გზის მეორე მოსარგებლემ _ მოპასუხემ მოსარჩელის ოჯახს გზით სარგებლობა აუკრძალა. საქმეში რამდენჯერმე ჩაერივნენ პოლიციის თანამშრომლები, სადავო გზით სარგებლობდა მხოლოდ ორი ოჯახი: დ-ძისა და ი-ძის. ფაქტობრივად ცხოვრობენ ქ.ბათუმში. მიწის ნაკვეთზე მხოლოდ მანდარინის ნარგავებია და მისი მოვლისა და სარგებლობისათვის ყოველდღიური მისვლა არ იყო საჭირო. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობისაგან ნებართვის მიცემის შემდეგ, ნ. ი-ძის წინააღმდეგობის გამო, რ. დ-ძემ განცხადებით მიმართა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობას და მოითხოვა გზის გამოთავისუფლება. მათთვის ასევე ცნობილი გახდა, რომ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისიას განცხადებით მიმართა ნ. ი-ძემ და მოითხოვა იმ მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში აღიარება, რომელიც არის სავალი გზა, როგორც ნ. ი-ძის საცხოვრებელ სახლთან, ისე _ მიწის ნაკვეთთან მისასვლელი და წარმოადგენს ერთადერთ გზას მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთთან მისასვლელად. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისიას განცხადებით მიმართა ასევე რ. დ-ძემ და მოითხოვა სადავო გზის მოპასუხისათვის საკუთრებაში გადაცემაზე უარის თქმა. ამის მიუხედავად, ნ. ი-ძეს საკუთრებაში გადაეცა სადავო მიწის ის ნაკვეთი, რომელიც იყო სახელმწიფო საკუთრება და რომელიც გამოყენებულია სავალ გზად. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2012 წლის 5 ოქტომბრის #15 ოქმის თანახმად, „ამასთან ერთმნიშვნელოვნად შეფასდა ის გარემოება, რომ ი-ისა და დ-ძის ნაკვეთებს შორის არის სანიაღვრე არხი და ნაკვეთები ბუნებრივად არიან ერთმანეთისაგან გამიჯნული. აქვე მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული ის გარემოება, რომ ვინაიდან დ-ძე არ სახლობდა ნაკვეთზე, მის ნაკვეთს იყენებდა მხოლოდ სეზონურად და მის მიერ ი-ძის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნაწილის საცალფეხო ბილიკად დროებითი სარგებლობა ვერ ჩაითვლება ი-ძის მიერ თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის ხელშემშლელ გარემოებად სამართლებრივი თვალსაზრისით“. ფაქტიურად მხარეთა მიწის ნაკვეთებს შორის სანიაღვრე არხი არ არსებობს. სანიაღვრე არხი არის მოსარჩელის მიწის ნაკვეთსა და სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ გზას შორის, რაც კომისიისათვის ცნობილი იყო მიწის ნაკვეთის ადგილზე დათვალიერებით. კომისიამ ასევე იცოდა, რომ 2001 წლიდან მოსარჩელის ოჯახი სარგებლობდა სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ მიწაზე არსებული სავალი გზით და არა მოპასუხის სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ნაწილის საცალფეხო ბილიკით. ბათუმის საქალაქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მ.მ-ძის სარჩელი აღიარების კომისიის აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში. 2012 წლიდან დღემდე მოსარჩელე ვერ სარგებლობს საკუთარი მიწის ნაკვეთით და მანდარინის მოსავლით.

2. მოპასუხის/მესამე პირის პოზიცია:

2.1. მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ 950 კვ.მ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე მოსარჩელე არის რევაზ დუმბაძის უფლებამონაცვლე. რ. დ-ძემ ეს მიწის ნაკვეთი შეიძინა სააღსრულებო განკარგულების საფუძვველზე, კერძოდ, ზ. მ-ძის კომლს ეწერა 0.38 ჰა მიწა, 2001 წლის 4 ივნისის აუქციონზე შეძენილ ქონებაზე უფლების გადაცემის თაობაზე განკარგულების შემდეგ, ზ. მ-ძის კომლს დარჩა 0.285 ჰა მიწის ნაკვეთი, ხოლო, 950 კვ.მ მიწის ნაკვეთი გადაეცა მოსარჩელეს, შესაბამისად, შედგა მიწის ნაკვეთის ნახაზი, რომლითაც სამი მხრიდან ესაზღვრება მ-ძის საკარმიდამო მიწის ნაკვეთი, ხოლო, მეოთხე მხრიდან _ ნაკადული. სადავო მიწას გააჩნია სხვა მისასვლელი გზა. რ. დ-ძეს მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთთან აქვს სხვა მისასვლელი, საპირისპირო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია. მას არასოდეს უსარგებლია სადავო მიწის ნაკვეთით. ის მუდამ აცხადებდა, რომ მისი მიწის ნაკვეთით სარგებლობდა მ-ების საკარმიდამო მიწის გავლით, რის თაობაზეც არსებობს სასამართლოს გადაწყვეტილება. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების აღიარების კომისიის 2012 წლის 5 ოქტომბრის #15 ოქმის საფუძველზე მოპასუხეს საკუთრებაში გადაეცა მის მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული მიწის ის ნაკვეთი, რომლითაც სარგებლობის უფლებასაც მოითხოვს მოსარჩელე. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილებითა და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ რ. დ-ძეს არასდროს უსარგებლია იმ მიწის ნაკვეთით, რომელზეც ითხოვს აუცილებელი გზის დათმობას. ეს მიწის ნაკვეთი არ არის რ. დ-ძის მომიჯნავედ;

2.2. მესამე პირმა ასევე არ ცნო სარჩელი და აღნიშნა, რომ სადავო უძრავ ქონებებს შორის არსებული დაურეგისტრირებელი მიწის ნაკვეთი, სისტემური რეგისტრაციის მონაცემების მიხედვით, წარმოადგენს სატყეო მეურნეობის მიწას, შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილება გამოიწვევს ტყის გაჩეხვას.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი უარყოფილ იქნა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, დადგინდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთთან (ს/კ #22.24.0...) მისასვლელი აუცილებელი საფეხმავლო გზა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული 363 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან (ს/კ #22.24.0..) ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 17/11 დასკვნის #1 დანართის მიხედვით.

6. კასატორების მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, პირველმა კასატორმა (მოპასუხე) მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა, ხოლო, მეორე კასატორმა (მოსარჩელე) _ სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრების საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ ისინი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების დასაბუთება:

1.1. საკასაციო განაცხადის მოცულობა და საკასაციო განხილვის ფარგლები (კასატორთა პრეტენზიები):

საკასაციო საჩივრის ფარგლებში პალატის შეფასების საგანს სამეზობლო სამართლიდან გამომდინარე მოთხოვნის _ აუცილებელი გზის უფლების დადგენის წინაპირობების არსებობა წარმოადგენს. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით მოთხოვნა ნაწილობრივ _ საფეხმავლო გზით სარგებლობის მოთხოვნის ნაწილში განხორციელებადი იყო, რასაც არ ეთანხმებიან მხარეები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია, თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას პალატა კასატორთა პრეტენზიების ფარგლებში შეამოწმებს. საკასაციო საჩივრების თანახმად:

(i) პირველი კასატორის პრეტენზიები:

- სასამართლომ გადაწყვეტილება მიიღო მტკიცებულებათა ყოველმხრივი შეფასების გარეშე, რადგანაც საქმეში არ მოიპოვება დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა, რომ პირველი კასატორის საკუთრების უფლების შეზღუდვა იყო ყველაზე ოპტიმალური ვარიანტი მოსარჩელის ნაკვეთით სარგებლობისათვის, ამგვარი დასკვნა არც საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის კვლევიდან არ გამომდინარეობს. ის ფაქტი, რომ მოპასუხის კუთვნილი მიწა არ წარმოადგენს საავტომობილო გზას და არ შეესაბამება გზისთვის დადგენილ სტანდარტს, დადგენილია ადგილზე დათვალიერების შედეგებით. ამ თვალსაზრისით საქმეში ჩაბმული უნდა იყვნენ ის პირებიც, რომელთა უფლებებსაც შეიძლება შეეხოს გადაწყვეტილება, კერძოდ, აუცილებელი გზის უფლება მოსარჩელეს შეიძლება სხვა მიწის ნაკვეთის გავლითაც მიეცეს. მოსარჩელის კუთვნილი მიწა წარმოადგენდა ამჟამად მ-ების საკუთრებაში არსებული მიწის ნაწილს, შესაბამისად, მოპასუხეებად სწორედ ეს პირები უნდა ყოფილიყვნენ დასახელებული.

- გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ ნივთი შეიძინა იმგვარად, რომ მას საჯარო გზასთან ჯეროვანი კავშირი არ გააჩნდა და ნაკვეთის წინა მესაკუთრე იყენებდა საკუთარი დის მიწის ნაკვეთს, რომელთანაც ამჟამად მეორე კასატორს აქვს კონფლიქტი. მოსარჩელემ ამ სიტუაციაში ბრალეულად ჩაიგდო თავი, რომელმაც გამყიდველს უნდა სთხოვოს ნივთის ნაკლის გამოსწორება _ საკუთარ დასთან ურთიერთობის მოგვარება, რათა მოსარჩელემ კვლავ ისარგებლოს მისი მიწის ნაკვეთით;

- სასამართლომ საქმეში მესამე პირად ჩართო სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო ისე, რომ მის მიმართ მოსარჩელეს სასარჩელო მითხოვნა არ ჰქონია დაყენებული.

(ii) მეორე კასატორის პრეტენზიები:

- სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა საავტომობილო გზის უფლებით სარგებლობაზე უარის თქმის ნაწილში არ არის დასაბუთებული. სასამართლოს დასკვნით, საავტომობილო გზის უფლების დადგენის აუცილებლობა საქმის მასალებით არ დგინდება, მით უფრო მოპასუხის საკუთრებაში არსებული გზის მონაკვეთი არ გამოირჩევა სიდიდით და ორი ავტომობილი თავისუფლად ვერ აუვლის გვერდს. ამგვარი მსჯელობა გაუმართლებელია, რადგანაც ორივე ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიწის ნაკვეთზე გაშენებულია მანდარინის მრავალწლიანი ნარგავები და მოსავალი ყოველწლიურად რამდენიმე ტონას შეადგენს. სპეციალური ცოდნის გარეშეც კი სავარაუდოა, რომ რამდენიმე ტონა მოსავლის ხელით მიტანა საჯარო გზამდე წარმოუდგენელია, რაც გამორიცხავს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ არ არსებობდა მოსარჩელისათვის სამანქანე გზით სარგებლობის აუცილებლობა.

- გადაწყვეტილების აღწერილობით ნაწილში არასწორადაა მითითებული, თითქოს მოპასუხე, მას შემდეგ რაც მიწის ნაკვეთი დუმბაძის საკუთრებაა, უკრძალავს მას გზით სარგებლობას, რადგანაც მოსარჩელე განმარტავს, რომ იგი სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული გზით სარგებლობდა მას შემდეგ, რაც სადავო მიწა საკუთრებაში გააჩნია და მხოლოდ 2012 წლიდან გახდა სადავო მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის ოჯახის მიერ გზით სარგებლობა.

1.2. საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სავალდებულობა წინამდებარე განჩინების მიმართ:

საკასაციო სასამართლოს წინამდებარე განჩინების მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული (სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)) სავალდებულო ძალა გააჩნიათ სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომელთა წინააღმდეგაც კასატორებს არ მიუთითებიათ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც შესაძლოა, დაშვებული იყო საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება, კერძოდ:

1.2.1. 2001 წელს რ. დ-ძის საკუთრებად საჯარო რეესტრში აღირიცხა ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ფ. მდებარე 950 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (ს/კ 22.24.0...), რომელიც, 2015 წლიდან მოსარჩელის საკუთრებაშია;

1.2.2. 2012 წლიდან ნოდარ ირემაძის საკუთრებად საჯარო რეესტრში აღირიცხა ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ფ. მდებარე 363 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (ს/კ 22.24.03.708). მოსარჩელემ სარჩელს დაურთო სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2013 წლის 19 თებერვლის დასკვნა, რომლის თანახმად:

ა) ხელვაჩაურის რაიონში, სოფელ ფ. მდებარე მიწის ნაკვეთი საკადასტრო კოდით 22.24.0.., რომელიც მდებარეობს სამანქანე გზის მარცხენა მხარეს არსებულ ტერასაზე განთავსებულია სხვა საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების შიგნით და მას მისასვლელი გზის არც ერთი კატეგორია არ გააჩნია (არც საფეხმავლო, არც საავტომობილო).

ბ) ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ფერიაში მდებარე მიწის ნაკვეთთან (ს/კ 22.24.0...), რომელსაც არ გააჩნია აუცილებელი მისასვლელი არც ერთი კატეგორიის გზა, მისასვლელი სამანქანე გზის გაკეთება შესაძლებელია მხოლოდ ნაკვეთის მიმდებარედ არსებულ კერძო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებში #22.24.03.129, რომელიც სახლთმფლობელობაა და #22.24.03.708-ში, რომელიც მისასვლელი გზის სახითაა დარეგისტრირებული.

დასკვნის ავტორი აღნიშნავს, რომ ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ფ. #22.24.03.658 მიწის ნაკვეთი მდებარეობს სოფლის ცენტრალური გზის მარცხენა მხარეს. ის რელიეფურად ტერასული მიწის ნაკვეთია, რომელიც დამრეცად ეშვება ღელისაკენ მის ქვემოთ არსებულ მიწის ნაკვეთზე. ნაკვეთზე გაშენებულია მანდარინის ბაღი. ვიზუალური დათვალიერებით ჩანს, რომ აღნიშნული მიწის ნაკვეთი წარმოქმნილია ერთი მთლიანი მიწის ნაკვეთისაგან, რადგან საკადასტრო გეგმების ორთოგადაღებიდან, ასევე, ადგილის დათვალიერებით არ შეინიშნება აღნიშნულ მიწის ნაკვეთთან მისასვლელი გზის არსებობა. ადგილის დათვალიერებით, ყველაზე მოსახერხებელი და ოპტიმალური გზა მიწის ნაკვეთთან მისასვლელად არის სოფლის ცენტრალურ გზასთან მოწყობილი მდინარეზე გადასასვლელი ხიდი და შესასვლელი გზიდან, რომელიც არის კერძო საკუთრება (მოპასუხის საკუთრება). სხვა რაიმე ალტერნატიული გზა რ. დ-ძის ნაკვეთთან დამაკავშირებელი არ არის. მ. მ-ძის ნაკვეთი განთავსებულია კერძო საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებს შორის;

1.2.3. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს #006803416 დასკვნის თანახმად, მ. მ-ძის საკუთრებაში არსებულ #22.24.... მიწის ნაკვეთს არ გააჩნია აუცილებელი მისასვლელი გზა, რომლის მოწყობისთვის ექსპერტი გვთავაზობს შემდეგ შესაძლებლობას: მ. მ-ძემ საკუთარ მიწის ნაკვეთთან მისასვლელად უნდა გამოიყენოს ნ. ი-ძის საკუთრებაში არსებული #22.24.... მიწის ნაკვეთი, შემდეგ გადაკვეთოს სახელმწიფო მიწის ნაკვეთი. აღნიშნული მისასვლელი გზის მოწყობის შესაძლებლობა ექსპერტმა #1 დანართის სახით დაურთო დასკვნას;

1.2.4. საქმეში წარმოდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს კიდევ ერთი, 2016 წლის 29 დეკემბრის #007708716 დასკვნა. დასკვნის თანახმად: მ. მ-ძის საკუთრებაში არსებულ მიწის #22.24... ნაკვეთთან მისასვლელი გზის მოწყობა მოქალაქე ჟუჟუნა მახაჭაძის სახელზე რეგისტრირებული #22.24.03.737 მიწის ნაკვეთის გამოყენებით შესაძლებელია. ასეთ შემთხვევაში გამოყენებული იქნება ჟ. მ-ძის სახელზე რეგისტრირებული ორი: #22.24.03.737 და #22.24... მიწის ნაკვეთი, ასევე, გზასთან არსებული დაურეგისტრირებელი მიწის ნაკვეთი (დანართი #2). გზის მოწყობისათვის ჩასატარებელი იქნება რიგი სამუშაოები (დახრილი და უსწორმასწორო ზედაპირის მქონე ნაკვეთების მოსწორება/დამუშავება, ნაკადულთან ხიდის მოწყობა და სხვა), შესაბამისად, აუცილებელია შედგენილ იქნეს კანონმდებლობით გათვალისწინებული შესაბამისი დოკუმენტაცია;

1.2.5. მ. მ-ძის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე გაშენებულია მანდარინი, ის სამოსახლო მიწის ნაკვეთად არ გამოიყენება;

1.2.6. სააპელაციო სასამართლოს ინიციატივით დანიშნული ექსპერტიზა ვერ ჩატარდა ნ. ი-ძის წინააღმდეგობის გამო. ამ უკანასკნელმა ექსპერტი არ დაუშვა კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე კოორდინატების დასადგენად;

1.2.7. სახელმწიფო მიწის ნაკვეთი, რომელზეც დასკვნაშია საუბარი, ვიწრო, დაახლოებით, ერთი მეტრის სიგანით მთელს სიგრძეზე, მდებარეობს მ. მ-ძისა და ნ. ი-ძის მიწის ნაკვეთებს შორის. იგი ოდნავ ჩაღრმავებულ ადგილს წარმოადგენს და არანაირი ხის მასივი ან ტყე ამ ნაკვეთზე გაშენებული არ არის, შესაბამისად, უსაფუძვლოა სახელმწიფო ქონების მართვის ეროვნული სააგენტოს წარმომადგენლის მითითება, რომ თუ მ. მ-ძეს მიეცემა შესაძლებლობა, ამ მიწის ნაკვეთის გამოყენებითაც (ნ, ი-ძის ნაკვეთთან ერთად) საკუთარ ნაკვეთზე მისასვლელად, ეს გამოიწვევს ხის მასივების გაჩეხვას. იმავე მოსაზრებისაა ექსპერტი დ. გ-აძე, რომლის დასკვნის თანახმადაც, ყველაზე მოსახერხებელი და ოპტიმალური გზა მ.მ-ძის მიწის ნაკვეთთან მისასვლელად არის მოპასუხის საკუთრებაში დარეგისტრირებული შესასვლელი გზიდან, რომელიც დღეს კერძო საკუთრებაა. რაც შეეხება თავად მოპასუხის მიერ წარდგენილ დასკვნას, მასში დასმულია შემდეგი შეკითხვა: „არის თუ არა შესაძლებელი, მოსარჩელის მიწის ნაკვეთზე მოეწყოს მისასვლელი გზა #2224033.. და #222403... მიწის ნაკვეთებიდან (რომელიც არის მა-ების მიწის ნაკვეთი), შესაბამისად, ექსპერტიც სწორედ იმ კითხვაზე იძლევა პასუხს, რაც მის წინაშე იყო დასმული და არა კითხვაზე, თუ როგორი იქნება ყველაზე ოპტიმალური ვარიანტი მისასვლელი გზის მოსაწყობად.

1.3. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:

1.3.1. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის წარმოშობილი სადავო სამართალურთიერთობა სანივთო სამართლიდან გამომდინარეობს. მოსარჩელე მოითხოვს აუცილებელი გზის უფლების დადგენას, შესაბამისად, მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილი წარმოადგენს. ხსენებული ნორმის თანახმად, თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. იმ მეზობლებს, რომელთა ნაკვეთზედაც გადის აუცილებელი გზა ან გაყვანილობა, უნდა მიეცეთ შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს. განსახილველი ნორმა წარმოადგენს საკუთრებით თავისუფალი სარგებლობის უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევის ლეგიტიმურ საფუძველს და გამართლებულია სხვა მესაკუთრის აუცილებელი საჭიროებით (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება), კერძოდ, მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრეს, რომელსაც საჯარო კომუნიკაციებთან არ გააჩნია ჯეროვანი კავშირი, უფლება აქვს, სხვა მესაკუთრის უფლების შეზღუდვის გზით განახორციელოს ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობა. უნდა ითქვას ისიც, რომ საკუთრების უფლება არ მიეკუთვნება აბსოლუტურ უფლებათა კატეგორიას, რამეთუ თავად სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილი მისი შეზღუდვის წინაპირობად მიიჩნევს კანონისმიერ ან სახელშეკრულებო ბოჭვას. ამასთანავე, უფლებათა კონკურენციის საკითხი კანონმდებლობით მოწესრიგებულია იმგვარად, რომ მესაკუთრეს, რომლის ნივთთან კავშირიც სხვა მესაკუთრის ინტერესებიდან გამომდინარე ეზღუდება, მიეცემა კომპენსაცია, რაც უფლებაში ჩარევის ადეკვატური საშუალება უნდა იყოს.

1.3.2. აუცილებელი გზის უფლების თაობაზე სარჩელი ფორმალურად გამართულია, თუკი მოსარჩელე მიუთითებს ნორმით განსაზღვრულ ყველა წინაპირობაზე: ის უნდა წარმოადგენდეს მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს; მიწის ნაკვეთს არ უნდა გააჩნდეს ჯეროვანი კავშირი საჯარო გზასთან; მეზობელი ნაკვეთის აუცილებელ გზად გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ნივთის ფაქტობრივი მდებარეობითა და ფუნქციური დანიშნულებისამებრს გამოყენებით; მეზობელი მიწის ნაკვეთი უნდა იყოს მიზნის მიღწევის ერთადერთი პროპორციული საშუალება. იმის მიხედვით, თუ ჩამოთვლილთაგან რომელ ფაქტებს შეედავება მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრე, განისაზღვრება მტკიცების საგანი (სადავო ფაქტები) და შედავებათა პროცესუალური ხასიათიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის ნაწილდება მტკიცების ტვირთი. განსახილველი სარჩელი ფორმალური თვალსაზრისით გამართულია, რაც შეეხება შედავებას, შესაგებლის თანახმად, მოსარჩელის მიწის ნაკვეთს სამი მხრიდან ესაზღვრება სხვა მიწის ნაკვეთები (მ-ების მიწა), რომლითაც სარგებლობდა მოსარჩელე და ეს წარმოადგენს ნაკვეთთან მისასვლელ სხვა გზას, ამდენად, სადავოა აქვს თუ არა მოსარჩელეს ალტერნატიული მისასვლელი და/ან მისი მოწყობის საშუალება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტის _ მოპასუხის მიწის ნაკვეთის გამოყენება მოსარჩელის ქონებით სარგებლობის ერთადერთ და საუკეთესო საშუალებას წარმოადგენს თუ არა, მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება. ამ მხრივ საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოების დასკვნას, რომ უფლების რეალიზაციის საუკეთესო საშუალება მოპასუხის მიწის გამოყენებაა, რამდენადაც, როგორც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, ისე _ შემდგომში ჩატარებული საექსპერტო კვლევებით ცალსახად დგინდება, რომ მოპასუხის უფლების შეზღუდვა მოსარჩელის ინტერესების დაცვის პროპორციული და თანაზომიერი საშუალებაა. მართალია, ამ ფაქტის გაქარწყლების თვალსაზრისით მოპასუხემ წარადგინა შესაბამისი დასკვნა, თუმცა, ამ მხრივ, პალატა იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეფასებას, რომლის თანახმადაც, მოპასუხის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება ასახავს არა უფლების შეზღუდვის თანაზომიერებას, არამედ _ მასში პასუხია გაცემული მოპასუხის შეკითხვაზე, მ-ების ნაკვეთის გამოყენებით შეიძლება თუ არა მოსარჩელე მოხვდეს საკუთარ ნაკვეთში. ამ თვალსაზრისით ქვემდგომი სასამართლოს შეფასებები დასაბუთებულია და გამომდინარეობს საქმეში წარმოდგენილი საექსპერტო კვლევების შედეგების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი სტანდარტით (ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში) შეფასებიდან. ამასთანავე, უდავოა, რომ დამატებითი კვლევის ჩასატარებლად მოპასუხემ არ დაუშვა ექსპერტი საკუთარ მიწის ნაკვეთზე.

1.3.3. სწორედ იმ გარემოებიდან გამომდინარე, რომ მოსარჩელემ დაამტკიცა მოპასუხის და არა სხვა მეზობელი ნაკვეთით სარგებლობის აუცილებლობა, გაზიარებას არ ექვემდებარება პირველი კასატორის მტკიცება საქმეში სხვა თანამოპასუხეების _ მ-ების ჩაბმის თაობაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობა მაშინაა სახეზე, როდესაც საქმის განხილვისას გამოირკვევა, რომ პირი, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს მოსარჩელის უფლების დარღვევაზე, არ არის მოწვეული საქმეში, ამგვარი შემთხვევა კი, არ იკვეთება. რაც შეეხება მესამე პირის სტატუსის ცვლილებასა და მის მოპასუხედ ჩაბმას, საკასაციო პალატა უპირველესად განმარტავს, რომ მას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის შესაბამისად, არც 2018 წლის 20 სექტემბრის საოქმო განჩინება და არც სააპელაციო პალატის 2018 წლის 25 სექტემბრის გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია, ხოლო, პირველი კასატორი არ წარმოდგენს ხსენებულ საკითხზე პრეტენზიის უფლების მქონე პირს, უფრო მეტიც, საქმის განხილვისას სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხის ნაკვეთთან ერთად მოსარჩელეს უნდა ესარგებლა სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით, შესაბამისად, მოსარჩელის თანხმობით ჩაბმულ იქნა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო დავაში თანამოპასუხედ, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლისა. აქვე ნიშანდობლივია აღინიშნოს, რომ პირველი ინსტანციის წესით ამ უკანასკნელს წარდგენილი აქვს შესაგებელი, მიწვეული იყო სააპელაციო განხილვაზე და თანმიმდევრულად ეცნობა საკასაციო განხილვის ეტაპები, რის გამოც, საკასაციო სასამართლო ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის წინაპირობებს მოცემულ დავაში ვერ ხედავს.

1.3.4. პირველი კასატორის მოთხოვნის წარმატებულობაზე გავლენას ვერ იქონიებს ის პრეტენზიაც, რომელიც მოსარჩელის მხრიდან ნივთობრივი ნაკლის მქონე ნივთის შეძენასა და გამყიდველისათვის მისი გამოსწორების მოთხოვნას შეეხება. უპირველესად უნდა აღინიშნოს ის გარემოება, რომ განსახილველი დავის საგანს აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების საკითხის გადაწყვეტა და არა ნასყიდობის საგნის ნაკლის გამოსწორება წარმოადგენს, რომლის ფარგლებშიც ვერ იქნება გამოკვლეული სამოქალაქო კოდექსის 488-ე მუხლის წინაპირობების არსებობა (ნივთობრივად უნაკლო ნივთი), ამასთანავე, დავას არ იწვევს ის ფაქტი, რომ ნივთის მესაკუთრე მოსარჩელეა, შესაბამისად, მას გააჩნია სანივთო მოთხოვნის, მათ შორის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული აუცილებელი გზით სარგებლობის მოთხოვნის წარდგენის შესაძლებლობა.

1.3.5. საკასაციო პალატა ნაწილობრივ იზიარებს კასატორთა არგუმენტებს სასამართლოს მხრიდან მტკიცებულებათა არასრული გამოკვლევის თაობაზე და ყურადღებას გაამახვილებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობაზე, რომელიც საფეხმავლო გზით სარგებლობის უფლებას შეეხება. საკასაციო პალატის დასკვნით, იმ ვითარებაში, როდესაც დადგენილია სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის წინაპირობები, მოთხოვნა განხორციელებადია, თუმცა, გაურკვეველია სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, თუ რატომაა მხოლოდ ნაწილობრივ წარმატებული სარჩელი. ამ შემთხვევაში, მნიშვნელობა ენიჭება ნივთის ფუნქციას, რომელზეც განლაგებულია ნარგავები და მიიღება მოსავალი. გადაწყვეტილება არ შეიცავს დასაბუთებულ მსჯელობას იმის თოაბაზე, სეზონური ხილის ბაღისათვის რატომ არის საკმარისი საფეხმავლო გზის არსებობა და არა სამანქანესი. სასამართლო არ ასაბუთებს მხოლოდ საფეხმავლო ბილიკით სარგებლობის უფლების მინიჭება შესაძლებელს გახდის თუ არა მოსარჩელის ქონებით სრულფასოვნად სარგებლობას. მხოლოდ ის არგუმენტი, რომ მოპასუხის ნაკვეთი არ არის საკმარისი ორი ავტომობილისათვის გვერდის თავისუფლად ასავლელად, ვერ იქნება მიჩნეული სარჩელის ნაწილობრივ უარყოფის საფუძვლად, ამასთანავე, როგორც ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილშია აღნიშნული, მეზობელი მიწის ნაკვეთის დატვირთვა ამ ნაკვეთის მესაკუთრისათვის კომპენსაციის მინიჭების საფუძველია. კომპენსაციის ოდენობასთან დაკავშირებით კანონმდებლის კვალიფიციური დუმილი კი, მიანიშნებს იმაზე, რომ კომპენსაციის ოდენობა სასამართლომ დატვირთვის ინტენსივობისა და უფლებაში ჩარევის ხარისხის გათვალისწინებით უნდა განსაზღვროს სამართლიანი და გონივრული ოდენობით.

1.4. საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების პროცესუალურსამართლებრივი დასაბუთება:

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო წესების დარღვევით დაადგინა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული გაუქმების საფუძველი. ამასთანავე, რადგანაც საჭიროა მტკიცებულებათა ხელახალი გამოკვლევა, ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძვლით (საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა), პალატა საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე სასამართლოს, რომელმაც ამ განჩინებაში განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად, მოპასუხის შედავებათა გათვალისწინებით უნდა დაადგინოს სეზონური ნარგავებით გაშენებული მიწის ფუნქციური და სრულფასოვანი გამოყენებისათვის საჭირო წინაპირობები და შემდგომ გადაწყვიტოს მოპასუხის უფლებაში ჩარევის ინტენსივობის საკითხი.

2. პროცესის ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ვინაიდან მოცემული საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა ქვემდგომ სასამართლოს, პროცესის ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. ი-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. მ. მ-ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

3. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 ოქტომბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური