№ას-1790-2019 24 თებერვალი, 2020 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ლევან მიქაბერიძე, მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - მ. ფ-ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - კ. ბ-ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისი სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 27 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

აღწერილობითი ნაწილი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა

კ. ბ-ძემ (შემდგომ - მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.ბ ფ-ძის, თ. მ-ის და თ. ლ-ძის (შემდგომ - მოპასუხეები) მიმართ, დანაშაულით მიყენებული ზიანის 5516 აშშ დოლარის მოპასუხეებისათვის დაკისრების მოთხოვნით.

2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

კ. ბ-ძესა და შპს ,,ს. კ. ს.“ შორის დაიდო სესხის ხელშეკრულება N10...3. ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელემ შპს ,,ს. კ. ს.“ სესხის სახით გადასცა 4200 აშშ დოლარი, სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ იქნა სარგებელი ყოველთვიურად 109.73 აშშ დოლარის ოდენობით. ხელშეკრულება დაიდო 12 თვის ვადით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით საქმეზე N1/719- 17 დამნაშავედ იქნენ ცნობილი თ. ლ-ძე, მ. ფ-ძე და თ. მ-ი. აღნიშნული საქმეზე მოსარჩელე ცნობილია დაზარალებულად. განაჩენით დასტურდება, რომ მოპასუხეები კომპანიის ფინანსურ აქტივებს იყენებდნენ პირადი მიზნით, რის შედეგადაც მოსარჩელეს მიადგა მატერიალური ზიანი 5516 აშშ დოლარის ოდენობით, საიდანაც 4200 აშშ დოლარი არის სესხის ძირი თანხა, ხოლო 1316 აშშ დოლარი სარგებელი.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხეებმა მ. ფ-ძემ და თ. მ-მა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს, ხოლო მოპასუხე თ. ლ-ძეს შესაგებელი არ წარმოუდგენია.

4.პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მ. ფ-ძეს, თ. ლ-ძეს, თ. მ-ს მოსარჩელე კ. ბ-ძის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 5516 აშშ დოლარის გადახდა;

სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 408-ე, 409-ე, 412-ე, 463-ე, 992-ე, და 998-ე მუხლებით.

5. აპელანტის მოთხოვნა:

5.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე მ. ფ-ძემ და მოითხოვა სარჩელის უარყოფა.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 27 სექტემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები, მათი სამართლებრივი შეფასება და მიუთითა მათზე.

(საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი, შემდეგში: სსსკ 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2016 წლის 14 ივნისს შპს ,,ს. კ. ს.“ და კ. ბ-ძეს შორის დაიდო წერილობითი სესხის ხელშეკრულება N106..., რომლის თანახმად გამსესხებელმა სესხის სახით მსესხებელ კომპანიას 4200 აშშ დოლარი გადასცა. სარგებლიანი სესხი გაიცა 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით (ყოველთვიური პროცენტი - 109.73 აშშ დოლარი). პროცენტის გატანა სესხის ხელშეკრულების ვადის გასვლისას უნდა განხორციელებულიყო (ტომი I, ს.ფ. 18-21).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით (საქმე N1/719-17), რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, თ. ლ-ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით განესაზღვრა;

მ. ფ-ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით, განესაზღვრა.

ამავე განაჩენით, თ. მ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით, განესაზღვრა. აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე კ. ბ-ძე დაზარალებულად არის ცნობილი (ტომი I, ს.ფ. 22-149,146-150, 151-169).

2016 წლის 14 ივნისის შპს ,,ს. კ. ს.“ და კარლო ბარამიძეს შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სესხის ძირი თანხის დაბრუნებისა და საპროცენტო სარგებლის მსესხებლისათვის გადაცემის ვალდებულება კომპანიას არ შეუსრულებია (ტომი I, ს.ფ. 22-149).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით დასტურდება, რომ მ. ფ-ძემ ჩაიდინა სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო გაფლანგვის წაქეზება, როცა ნივთი იმყოფებოდა გამფლანგველის მართლზომიერ გამგებლობაში. კერძოდ, ბრალდებულების მიერ შპს ,,ს. კ. ს.“ 2013 წლის 14 აგვისტოს დარეგისტრირდა. საზოგადოების ძირითად საქმიანობას მოსახლეობისაგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან 35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება წარმოადგენდა. კომპანიის ერთპიროვნული დამფუძნებელი თ. მ-ი, ხოლო დირექტორი იყო თ. ლ-ძე. შპს ,,ს. კ. ს.“ საქმიანობას, ფაქტობრივად, სრულად, თამარ მეტრეველის მეუღლე მ. ფ-ძე წარმართავდა. შპს ,,ს. კ. ს.“ დირექტორმა თ. ლ-ძემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, მ. ფ-ძის წაქეზებითა და თ. მ-ის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლის გარეშე, გასცა სესხები, როგორც თავად მ. ფ-ძის, ასევე, ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ, არამომგებიანი საწარმოების სასარგებლოდ. ჯამურად, სესხის სახით, მ. ფ-ძეზე მსესხებელთა მიერ შეტანილი 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო, ხოლო შპს „გ.“ - 328000 ლარი და 108300 აშშ დოლარი გაიცა, აღნიშნული თანხის უკან დაბრუნება არ მომხდარა. მიღებული თანხების ბრალდებულთა მიერ არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე შპს ,,ს. კ. ს.“ მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება ვეღარ უზრუნველყო და 2 343 მოქალაქეს დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი მიადგა.

საქმის მასალებში არსებობს მოსარჩელესა და შპს ,,ს. კ. ს.“ შორის 2016 წლის 14 ივნისს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც დგინდება, რომ შპს ,,ს. კ. ს.“ მოსარჩელისგან 4200 აშშ დოლარი წლიური 33%-იანი სარგებლით, ისესხა. სესხი 12 თვის ვადით გაიცა.

განაჩენით უტყუარადაა დადასტურებული, რომ მოპასუხეები კომპანიის ფინანსურ აქტივებს პირადი ბიზნესის წარმართვის მიზნით იყენებდნენ, რის შედეგადაც 2 343 მოქალაქე დაზარალდა, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სესხის ძირითად თანხას ასევე, ის პროცენტიც უნდა დაემატოს, რომელსაც კ. ბ-ძე არამართლზომიერი ქმედების განუხორციელებლობის პირობებში მიიღებდა. ვინაიდან, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მულისა, ეს არის ზიანი, რომელიც აპელანტისთვის წინასწარ სავარაუდო შეიძლებოდა ყოფილიყო.

სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 317-ე, 992-ე მუხლების გათვალისწინებით დელიქტურ ვალდებულებებზე მიუთითა და განმარტა, რომ ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთი საფუძველია დელიქტური ვალდებულება, რაც გულისხმობს, რომ პირს ვალდებულება ზიანის მიყენების (დელიქტის) შედეგად წარმოეშობა. განსხვავებით სახელშეკრულებო ვალდებულებისგან, დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისთვის შემდეგი ელემენტების კუმულაციური არსებობაა საჭირო: ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა და ქმედებას შორის. აღნიშნული წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, პირს (ზიანის მიმყენებელს), დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურება უნდა დაეკისროს. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები აღნიშნული ნორმის დისპოზიციას უნდა შეესაბამებოდეს. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას გამორიცხავს.

პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ მოსარჩელისთვის მიყენებული ფინანსური ზიანი, აპელანტის არამართლზომიერი ქმედებით იყო გამოწვეული. ვინაიდან, განაჩენით ბრალდებულის მიერ ჩადენილმა ქმედებამ, მოსარჩელის მიერ კომპანიისთვის სესხად გაცემული თანხის და მასზე დარიცხული პროცენტის უკან დაბრუნება გამორიცხა, ზიანის ოდენობად, სწორედ 5516 აშშ დოლარი იქნა მიჩნეული.

პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს სრული მოცულობით. ანაზღაურება შესაძლებელია, განხორციელდეს როგორც ფულადი, ისე სხვა ნებისმიერი ფორმით. ამ შემთხვევაში მთავარია, რომ დაზარალებული პირის ინტერესები სრული მოცულობით იყოს დაკმაყოფილებული. იმ პრინციპის მხედველობაში მიღებით, რომ ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი ემსახურება არა ზიანის მიმყენებლის დასჯას, არამედ იმ დანაკლისის შევსებას, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების შედეგად მიადგა სხვა პირს, ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისთვის წინასწარ სავარაუდო იყო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

სააპელაციო სასამართლომ წინამდებარე განჩინების 5-7 პუნქტებში დასახელებულ და დადგენილ ფაქტებზე მიუთითა და განმარტა, რომ მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით, მოპასუხეებს 5516 აშშ დოლარი მართებულად დაეკისრა.

7. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

7.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. ფ-ძემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის უარყოფა.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ ერთ ცნებაში გააერთიანა სასესხო ურთიერთობა და დელიქტური ვალდებულება. არ გამიჯნა ზიანის მიყენებამდე ურთიერთობები ზიანის მიყენების შემდგომ არსებული მდგომარეობისგან, არ იმსჯელა სათანადო მოპასუხეზე, მაშინ როდესაც სამართლებრივი ურთიერთობა დაიწყო იურიდიულ პირთან. არ გამიჯნა ფიზიკური პირის ქმედება იურიდიული პირის ქმედებისგან. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებენ დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილ ოთხ სტანდარტულ კომპონენტს.

მოსარჩელეს ძირითად მტკიცებულებად წარმოდგენილი აქვს სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც იხელმძღვანელა პალატამ, იგი არ აწვდის ინფორმაციას სასამართლოს იმის შესახებ, თუ რა ოდენობის ზიანის მიადგა მოსარჩელეს, რაც მნიშვნელოვანია წარმოდგენილი დავისთვის. უცნობია თუ როგორ განვითარდა ხელშეკრულების დადების შემდომ მოვლენები, რა ოდენობით თანხა აქვს დაბრუნებული მოსარჩელეს. ხელშეკრულება არ წარმოადგენს იმ უტყუარ მტკიცებულებას, რომელიც ადგენს დელიქტის არსებობას და ზიანის ოდენობას.

კასატორის განმარტებით, ასევე არ არის დადგენილი მიზეზობრივი კავშირი. განაჩენის მიხედვით, მ. ფ-ძემ ისესხა თანხა კომპანისგან, რაც სასამართლომ მიიჩნია დანაშაულად, რითაც დააზარალა კომპანია. საფინანსო კომპანია საქართველო დაზარალებულად ცნობილი არ არის და მას გააჩნია შესასრულებელი ფულადი ვალდებულება კრედიტორების წინაშე.

განაჩენის მიხედვით, მერაბ ფერაძის მხრიდან კომპანიაში სესხის თანხის დაბრუნების პირობებშიც, იურიდიული პირი ვერ გადაურჩებოდა გაკოტრებას. აღნიშნული ადასტურებს, რომ მ. ფ-ძის ქმედებას არ გააჩნია მიზეზობრივი კავშირი მოსარჩელის მიმართ მიყენებულ ზიანთან. კომპანიის კრედიტორების მოთხოვნა უნდა დაეყრდნოს მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ნორმებს და ზიანის დაკისრება გამჭოლი პასუხისმგებლობით უნდა დაეკისროს მხოლოდ კომპანიის ხელმძღვანელობას, თ. ლ-ძეს და თამარ მეტრეველს.

მოსარჩელეს თანხა გადაცემული აქვს კომპანიისთვის და მასვე ედავება თანხის გაფლანგვას. მ. ფ-ძეს ბრალი არ ედება თანხის გაფლანგვაში, მას არ მიუღია მოსარჩელისგან სესხი და არც მის წინაშე უკისრია პასუხიმგებლობა. აღნიშნულიდან გამომდინარეობს, რომ საკითხი არ იყო შესწავლილი ობიექტურად და მხოლოდ ის გარემოება, რომ საქმეზე თანდართულია განაჩენი, ვერ გახდება მიზეზობრივი კავშირის არსებობის დამადასტურებელი საფუძველი.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიაჩნია, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

2016 წლის 14 ივნისს შპს ,,ს. კ. ს.“ და კ. ბ-ძეს შორის დაიდო სესხის ხელშეკრულება N106..., რომლის თანახმადაც გამსესხებელმა სესხის სახით მსესხებელ კომპანიას 4200 აშშ დოლარი გადასცა. სარგებლიანი სესხი გაიცა 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით (ყოველთვიური პროცენტი - 109.73 აშშ დოლარი). პროცენტის გატანა სესხის ხელშეკრულების ვადის გასვლისას უნდა განხორციელებულიყო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით (საქმე N1/719-17), რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული, თ. ლ-ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით;

მ. ფ-ძე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით.

ამავე განაჩენით, თ. მ-ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის, სასჯელის სახედ და ზომად განესაზრვრა თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით.

აღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეზე კ. ბ-ძე ცნობილია დაზარალებულად.

2016 წლის 14 ივნისის შპს ,,ს. კ. ს.“ და კ. ბ-ძეს შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სესხის ძირი თანხის დაბრუნებისა და საპროცენტო სარგებლის მსესხებლისათვის გადაცემის ვალდებულება კომპანიას არ შეუსრულებია.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს განჩინებაში მითითებული სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებზე და მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს დელიქტური ვალდებულებებისთვის გათვალისწინებული საფუძვლებიდან - სსკ-ის 992-ე მუხლი, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ ერთი სახეა. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმებიდან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში.

სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობაა, პასუხისმგებლობა ერთი კონტრაჰენტისა მეორეს წინაშე, სამართალდამრღვევისა – დაზარალებულის წინაშე და დაკავშირებულია არა პიროვნული თავისუფლების ბოჭვასთან, როგორც ისტორიულ წარსულში, არამედ მოვალის მხოლოდ ქონების შემცირებასთან.

ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებულ პირზე დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ჰქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალეზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია.

ამ შემადგენლობის ელემენტებია:

სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი;

დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება;

მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის;

სამართალდამრღვევის ბრალი.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი (ე.წ. „გენერალური დელიქტი“).

სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. არაქონებრივი ზიანი ეტიმოლოგიურად მორალური ზიანის იდენტურია.

ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც.

სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში.

ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადექვატურობა.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. თუ მიზეზობრივი კავშირი სახეზეა, არსებული ზიანი ანაზღაურდება სრულად, მიუხედავად იმისა, თუ რა ოდენობისაა ეს ზიანი ან რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობა დამდგარ შედეგში.

ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როდესაც კრედიტორი თავადაც არის პასუხისმგებელი დამდგარი შედეგისათვის (სსკ-ის 415-ე მუხლი;) პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია.

ბრალი სამართალდარღვევის შემადგენლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტური ელემენტია. ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განასკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში. სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (დოლუს) და გაუფრთხილებლობა (ცულპა), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია.

სამოქალაქო კოდექსის 998-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ზიანის მიღებაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრების მიზნებისათვის მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების წრეს განეკუთვნება თავად ზიანის არსებობის ფაქტი, მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ამ ქმედებასა და ზიანს შორის. მოცემულ შემთხვევაში, განაჩენითაა დადგენილი როგორც ზიანის არსებობის ფაქტი, ისე ამ ზიანის მიმყენებელი პირების ვინაობა, რომელთა შორისაა მ. ფ-ძე.

მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება იმით გამოიხატება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით, დადგენილია რომ კასატორის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მოსარჩელემ განიცადა 5516 აშშ ლარის ოდენობის ქონებრივი ზიანი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასამართლოს განაჩენი სისხლის სამართლის საქმეზე სამოქალაქო საქმის განხილვის დროს წარმოადგენს მხოლოდ ერთ-ერთ მტკიცებულებას, რომელიც საჭიროებს შეფასებას სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში.

საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს აღარ გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილია განაჩენი.

ამავე საკითხთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომლის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის საფუძველზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი პრეიუდიციული ძალის მტკიცებულებას არ წარმოადგენს და იგი მოსარჩელეს მითითებული ფაქტების მტკიცების ტვირთისგან არ ათავისუფლებს.

ამავდროულად სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, რომლითაც კ. ბ-ძისთვის მიყენებული ზიანი უცილობლად დასტურდება, საქმეზე ერთადერთ, შეუდავებელ მტკიცებულებას წარმოადგენს.

შესაბამისად, მოსარჩელემ მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი დასძლია და სასამართლოს წარმოუდგინა ზიანის მიყენების, დამდგარ შედეგსა და აპელანტის მიერ ჩადენილ ქმედებას შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირის დამადასტურებელი ისეთი მტკიცებულება, რომელიც საქმის მასალებში არსებული სხვა არცერთი მტკიცებულებით არ არის გაქარწყლებული.

საკასაციო სასამართლო წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლად ვერ მიიჩნევს კასატორი მხარის მითითებას, რომ სააპელაციო პალატა არასწორად განსაზღვრა სადავო ზიანის ოდენობა.

საქმის მასალებში არსებობს მოსარჩელესა და შპს ,,ს. კ. ს.“ შორის 2016 წლის 14 ივნისს გაფორმებული სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც დგინდება, რომ შპს ,,ს. კ. ს.“ მოსარჩელისგან 4200 აშშ დოლარი წლიური 33%-იანი სარგებლით, ისესხა.

სესხი 12 თვის ვადით გაიცა.

ვინაიდან განაჩენით უტყუარადაა დადასტურებული, რომ მოპასუხეები კომპანიის ფინანსურ აქტივებს პირადი, მათ შორის, პირადი ბიზნესის წარმართვის მიზნით იყენებდნენ, რის შედეგადაც 2 343 მოქალაქე დაზარალდა, პალატა მიიჩნევს, რომ სესხის ძირითად თანხას ასევე, ის პროცენტიც უნდა დაემატოს, რომელსაც კარლო ბარამიძე სამოქალაქო ურთიერთობის მართლზომიერი განვითარების პირობებში მიიღებდა, ვინაიდან, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლისა, ეს არის ზიანი, რომელიც კასატორისთვის წინასწარ სავარაუდო შეიძლებოდა ყოფილიყო.

კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია სააპელაციო პალატის იმ მსჯელობის საწინააღმდეგოდ, რომ როგორც პირველი ინსტანციის, ისე სააპელაციო სასამართლოებმა ზიანის ოდენობის შეფასებისას მიზანშეწონილად მიიჩნიეს, გაეზიარებინათ წარმოდგენილ განაჩენში ასახული ზიანის ოდენობა – 5516 აშშ დოლარი, რომელიც გახდა მოპასუხეთათვის პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრების საფუძველი.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში სახელმწიფო ბიუჯეტში რჩება საკასაციო საჩივრის საგნის ღირებულების შესაბამისად გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 30%, ხოლო საკასაციო პალატის 2019 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით მ. ფ-ძეს სახელმწიფო ბაჟის გადახდა გადავადებული აქვს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, საკასაციო პალატა მიაჩნია, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 799.82 ლარის 30%-ის - 239.94 ლარის გადახდა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. მ. ფ-ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. მ. ფ-ძეს (პ/ნ2500104...) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაეკისროს საკასაციო სასამართლოს 2019 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (799.82 ლარი) 30%-ის, კერძოდ 239.94 ლარის გადახდა;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება;

თავმჯდომარე ვლადიმერ კაკაბაძე

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე