საქმე №ას-1700-2019 2 მარტი, 2020 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ც. ს-ია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „მ.“(მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 აგვისტოს გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ც. ს-ას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე, კასატორი ან მსესხებელი) საკასაციო პრეტენზიით, მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, რომლითაც შპს „მ.“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, აპელანტი ან კრედიტორი) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა სარჩელის უარყოფის თაობაზე ახალი გადაწყვეტილება, სახელდობრ:

1.1. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივად არასწორად შეაფასა, მხარეთა შორის არა ლიზინგის არამედ სესხის ხელშეკრულება დაიდო, ავტომანქანა არა მოსარჩელემ, არამედ აპელანტმა შეიძინა; მისთვის გაუგებარია რა ვალდებულება აქვს მას გამყიდველის მიმართ ან, თუ აპელანტი მხოლოდ სესხის გადაცემით დაეხმარა, ავტომანქანა მოპასუხემ როგორღა გადაიფორმა, შემდეგ კი გაყიდა, თანხაც თავად დაიტოვა და მოსარჩელისგან 16600 ლარიც მიიღო.

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 6 დეკემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

3. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

4. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

4.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

4.2. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

4.3. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2017 წლის 24 იანვარს დაიდო „ფინანსური ლიზინგით“ დასათაურებული წერილობითი შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც, მსესხებელს 21 500 ლარად ღირებული ავტომანქანის - „მერსედეს ბენც“ 350-ის შესაძენად, სესხის სახით საკუთრებაში გადაეცა 13500 ლარი, შემდეგი პირობებით: ვადა - 2018 წლის 24 სექტემბრამდე, გრაფიკის შედგენის მეთოდი - ანუიტეტური, სარგებელი - 5,00% თვეში (იხ. ხელშეკრულება, ს.ფ. 16-21), რაც აისახა მხარეთა შეთანხმებით შედგენილ გადახდის გრაფიკში, რომლის თანახმად, მოსარჩელეს უნდა გადაეხადა არა ქირა ქონებით სარგებლობისათვის, არამედ – სატრანსპორტო საშუალების გამოსყიდვის საფასური, მასზე დარიცხული პროცენტით (იხ. გადახდების გრაფიკი, ს.ფ. 68-69).

4.4. სესხი უზრუნველყოფილ იქნა ავტომანქანით, სახელდობრ, გირავნობის უფლების რეგისტრაციის ნაცვლად, თანხის სრულ გადახდამდე მოპასუხის საკუთრებად დარეგისტრირდა და სარგებლობაში მოსარჩელეს გადაეცა (იხ. რეგისტრაციის მოწმობა და ავტომობილის გადაცემის ხელშეკრულება, ს.ფ 54-55; 56).

4.5. ხელშეკრულების 12.2 პუნქტის თანახმად, სესხის დაფარვის შემდგომ ავტომანქანა საკუთრებაში გადაეცემოდა მოსარჩელეს, ხოლო, მსესხებელის მიერ ვალდებულების დარღვევისას, ავტომანქანა კრედიტორს დაუბრუნდებოდა, მისი შემდგომი რეალიზაციის მიზნით (14.7 პუნქტი).

4.6. ხელშეკრულების გაფორმებისას მოსარჩელემ მოპასუხის მეშვეობით გამყიდველს გადაურიცხა ნასყიდობის საფასური 21 500 ლარი (იხ. საგადახდო დავალება, ს.ფ. 53), საიდანაც - 13500 ლარი მოპასუხემ, ხოლო - 8 000 ლარი მოსარჩელემ გადაიხადა.

4.7. 2018 წლის 27 აპრილამდე, გრაფიკის შესაბამისად, მოსარჩელემ მოპასუხის ანგარიშზე ჩარიცხა 8600 ლარი, რაც მოიცავდა, როგორც სატრანსპორტო საშუალების გამოსყიდვის საფასურს, ისე, საპროცენტო სარგებელს.

4.8. ხელშეკრულების შეწყვეტის დროისათვის მსესხებლის დავალიანებამ 15 6 58.25 ლარი შეადგინა (იხ. ცნობა, ს.ფ. 70).

4.9. 2018 წლის 12 ნოემბერს კრედიტორმა ავტომანქანა - 14 850 ლარად გაასხვისა, რაც მიმართულ იქნა სესხის გადაუხდელი ნაწილის დასაფარად.

5. განსახილველ შემთხვევაში, ავტომობილის შესაძენად გადახდილი თანხის, 8000 ლარი, დაკისრების თაობაზე მოთხოვნის უსაფუძვლობა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 576-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის (თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ლიზინგის ხელშეკრულებით ლიზინგის გამცემი ვალდებულია, ლიზინგის მიმღებს სარგებლობაში გადასცეს განსაზღვრული ქონება ხელშეკრულებით დათქმული ვადით, ამ ქონების შესყიდვის უფლებით ან ასეთი უფლების გარეშე, ხოლო ლიზინგის მიმღები ვალდებულია, გადაიხადოს საზღაური დადგენილი პერიოდულობით, იმ პირობით, რომ ლიზინგის გამცემი ქონებას იძენს ლიზინგით გადასაცემად და მიმწოდებლისათვის ეს ფაქტი ცნობილია), და 580⁴1 (ლიზინგის მიმღებმა სათანადოდ უნდა მოუაროს ლიზინგის საგანს, უნდა გამოიყენოს ის მიზნობრივად, იმ დანიშნულებით, რომლითაც, ჩვეულებრივ, ამ ქონებას იყენებენ, და უნდა შეინარჩუნოს ის ისეთივე მდგომარეობაში, როგორშიც ჩაიბარა, ნორმალური ცვეთის გათვალისწინებით) მუხლებით გათვალისწინებული ფაქტობრივი წინაპირობების არარსებობამ განაპირობა. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და სამართლებრივად სწორად შეაფასა, ამასთან, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის პრეტენზიის გაზიარების შემთხვევაშიც, სარჩელი მაინც წარუმატებელი იქნებოდა ვინაიდან, ლიზინგის ხელშეკრულების საგანი არის ქონება, ჩვეულებრივ - ნივთი და ლიზინგის მიმღების ძირითადი ინტერესი ამ ქონებით სარგებლობა და ამისთვის ქირის გადახდაა, ხოლო, ლიზინგისაგან განსხვავებით, ფული, როგორც ხელშეკრულების საგანი სასესხო ურთიერთობაში გამოიყენება, სახელდობრ, სსკ-ის 623-ე მუხლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულების საგანი ფული ან სხვა გვაროვნული ნივთია. ამ ხელშეკრულებით გამსესხებელი მსესხებელს ფულს ან გვაროვნულ ნივთს გადასცემს საკუთრებაში და მსესხებელმა მას, იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი უნდა დაუბრუნოს. სესხი, ჩვეულებრივ, სასყიდლიანია და მას საპროცენტო სარგებელი ერიცხება.

6. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს სსკ-ის 254.1 (მოვალის ან მესამე პირის მოძრავი ნივთი ან/და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომლის სხვა პირთათვის გადაცემა დასაშვებია, შეიძლება, გამოყენებულ იქნეს როგორც ფულადი, ისე არაფულადი მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად, ისე, რომ კრედიტორი (მოგირავნე) იძენს უფლებას, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა დაგირავებული ქონების (გირავნობის საგნის) რეალიზაციით ან მხარეთა შეთანხმებით – მისი საკუთრებაში მიღებით მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში) მუხლის თანახმად, მიაჩნია, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების შესაბამისად, მოსარჩელეს მოპასუხისაგან ავტომობილი სარგებლობაში არ მიუღია და ქირავნობის საზღაურს არ იხდიდა, არამედ მან ფული ისესხა ავტომანქანის შესაძენად და, სწორედ, ამ თანხის დაბრუნების ვალდებულება იკისრა მან დარიცხულ საპროცენტო სარგებელთან ერთად. ამ მსჯელობას ადასტურებს თავად ხელშეკრულების პირველი პუნქტი (მნიშვნელოვანი პირობები), სადაც ლიზინგის თანხა განმარტებულია კრედიტად, ხოლო გრაფიკის მიხედვით, მოპასუხეს უნდა გადაეხადა არა ქირა ქონებით სარგებლობისათვის, არამედ სატრანსპორტო საშუალების გამოსყიდვის საფასური, მასზე დარიცხული პროცენტით.

7. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულება, შინაარსობრივად, უფრო ახლოს დგას სამომხმარებლო კრედიტთან, კერძოდ, სსკ-ის 370.2. მუხლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულება საკრედიტო ხელშეკრულებასთან ერთად ქმნის ურთიერთდაკავშირებულ გარიგებას, თუ კრედიტი ემსახურება შესასყიდი ფასის დაფინანსებას და ორივე ხელშეკრულება განიხილება როგორც ეკონომიკური ერთიანობა. ეკონომიკურ ერთიანობად ჩაითვლება, როცა კრედიტის მიმცემი საკრედიტო ხელშეკრულების მომზადების ან დადების დროს გამყიდველის მონაწილეობას იყენებდა. სამომხმარებლო კრედიტისაგან განსხვავებით, ლიზინგის მიმღებს, მხოლოდ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ ან შეწყვეტის შემთხვევაში აქვს ლიზინგის საგნის შესყიდვის უფლება და არა ვალდებულება. ამდენად, ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე ამ მიზნით თანხის გადახდის ვალდებულების დაკისრება ეწინააღმდეგება ლიზინგის ხელშეკრულების არსს, რომელიც, როგორც უკვე აღინიშნა სარგებლობის მიზნით ქონების გადაცემით გამოიხატება. ამგვარად, ნათელია, რომ, სინამდვილეში, მოპასუხეს ავტომობილით სარგებლობისათვის ქირა კი არ უნდა გადაეხადა, არამედ ანუიტეტური მეთოდით, ე.ი. პერიოდულად, თანაბარი გადახდებით უნდა დაეფარა ავტომობილის შეძენის მიზნით აღებული სესხი, რაც მითითებულია კიდეც ხელშეკრულების მე-4 პუნქტში. საყურადღებოა, რომ ეს მეთოდი, ძირითადად, გამოიყენება, სწორედ სასესხო ვალდებულებების დასაფარად და არა - გადასახდელი ქირის ოდენობის განსაზღვრის მიზნით.

8. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ მხარეებს შორის არა ლიზინგის, არამედ უზრუნველყოფილი სამომხმარებლო სესხის ხელშეკრულება დაიდო, რომლის საფუძველზე, ავტომანქანა მოსარჩელემ შეიძინა, შესაბამისად, მან ვალდებულება არა კრედიტორის, არამედ გამყიდველის მიმართ შეასრულა და ამ შესრულებით მოპასუხეს სარგებელი არ მიუღია, ამდენად, მოსარჩელის მიერ გამყიდველისათვის გადახდილი თანხის დაბრუნების ვალდებულება მოპასუხეს არ ჰქონდა.

9. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. „ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ“, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

10. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლეს მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით.

11. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

13. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

14. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. განსახილველ შემთხვევაში, რაკი საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 400 (ოთხასი) ლარის (საგადახდო დავალება #1, გადახდის თარიღი 07.10.2019 წ.), 70% - 280 (ორას ოთხმოცი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ც. ს-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ც. ს-ას (პ/ნ 190010....) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 400 (ოთხასი) ლარის (საგადახდო დავალება #1, გადახდის თარიღი 07.10.2019 წ.), 70% - 280 (ორას ოთხმოცი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი