საქმე №ას-1366-2019 6 აპრილი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ი. ა-ი (მოსარჩელე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. წ-ნი (მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – გავრცელებული ინფორმაციის უარყოფა

აღწერილობითინაწილი:

1. ი. ა-მა (შემდეგში: მოსარჩელე ან აპელანტი ან კასატორი)სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე თ. წ-ნის (შემდეგში: მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე)მიმართ,რომლითაც მოითხოვა:ა) 2015 წლის 24 სექტემბერს მოპასუხის მიერ გაკეთებული განცხადების (გავრცელებული ცნობები) უარყოფა მასზედ, რომ „ი. ა-ი ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით“ - არ შეესაბამება სინამდვილეს;(იხ. დაზუსტებული სარჩელი, ტ.1. ს.ფ. 196). ბ)ამ განჩინების პ.1-ის „ა“ პუნქტში მითითებული ინფორმაციის უარყოფა სამაუწყებლო კომპანიების: ,,რ.“-ის, ,,კ.“, საზოგადოებრივი მაუწყებლის, მე-2 არხის საშულებით, აგრეთვე ინტერნეტ გამოცემების ,,პ. ...“-სა და „ი.’’ საშუალებით.

2. სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ 2015 წლის 24 სექტემბერს, მოსარჩელემ - საქართველოს იუსტიციის მინისტრმა - საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის სხდომაზე სიტყვით გამოსვლისას, გააკეთა შემდეგი განცხადება:,,მინდა მივესალმო სულ რამდენიმე დღის წინ მიღებული გადაწყვეტილებას იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, რომელმაც მაგალითად გადაწყვიტა, რომ და რაკი უკვე ყოფილი მოსამართლეა მე ამაზე ვისაუბრებ, ბატონი ი. ა-ისათვის აღარ განეახლებინა სასამართლო უფლებამოსილება. დიახ, ეს არის მოსამართლე, რომელიც და მე ეს თუ არა სხვას ვის, მე კარგად მახსოვს, სტრასბურგის სასამართლოში ბრძანდებოდა წარმოვლენილი მთავრობის მიერ და ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით. დიახ, ასეთი მოსამართლეები უნდა წავიდნენ, მაგრამ ეს ვერ იქნება მოსამართლეებზე ძალადობის პოლიტიკა, მათ უბრალოდ უნდა მივცეთ საშუალება, რთულია, მაგრამ დაასრულონ ვადა, მაგრამ ნურავინ იოცნებებს იმაზე, რომ სამუდამოდ გადაინიშნებიან. შესავლის ბოლოს, მინდა ისიც შევახსენო ჩვენს საზოგადოებას, რომ სასამართლოს წინა თავმჯდომარე, ამ მოსამართლეებს, მათ შორის, გ-ნის მოსამართლეებს პირდებოდა, რომ ისინი როდესაც 10 წელს ამოწურავდნენ გადაინიშნებოდნენ სამუდამოდ. ეს ვერ მოხდება და ამის პირობას მე გაძლევთ ჩემს ასე ვთქვათ, თანამებრძოლებთან ერთად. დაასრულონ ამ მოსამართლეებმა თავიანთი ვადა, მაგრამ ისინი ვერ გახდებიან მუდმივად ჩვენი შვილების ბედის გადამწყვეტები იმიტომ, რომ მათ დაამტკიცეს, რომ ამის უნარ-ჩვევები არ გააჩნიათ რბილად რომ ვთქვათ“.აღნიშნული განცხადება რამდენჯერმე გადაიცა როგორც სხვადასხვა ტელევიზიის საშუალებით (მაგ. ,,რ.“, ,,კ.“, „ს. მ.“) და მათ ვებ-გვერდებზე, ასევე, განთავსდა სხვადასხვა ინტერნეტ გამოცემებში წერილობით და ვიდეო მასალის სახით (მაგ. „პ. ...“, ,,ი.“).

3. მოსარჩელის მოსაზრებით, მოპასუხის ნათქვამი მასზედ, რომ ,, მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით“, არის სიცრუე და ცილისწამება, რითაც უხეშად შეილახა მოსარჩელის, როგორც მოსამართლის, ისე ადამიანის უფლებები. მოპასუხის სადავო განცხადება უტეხს სახელს, ლახავს მოსარჩელის პატივსა და ღირსებას.

4. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2010-2011 წლებში, იგი მონაწილეობდა სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მუშაობაში, როგორც დროებით ანუ ,,ა. ჰ.“ მოსამართლე საქმეზე N250.../... ,,ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ“. ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების ნაწილის შესახებ, კერძოდ, პპ: 261-266-ში დაფიქსირებულ სასამართლოს მოსაზრებაზე, მოსარჩელემ გამოთქვა „ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი“ და არა „განსხვავებული აზრი“, რომელიც შეეხებოდა ევროპული სასამართლოს მიერ გამოტანილ გადაწყვეტილებას საქართველოს სასამართლო ხელისუფლების ქმედებების ნაწილში მე-2 მუხლის საპროცესო ასპექტების დარღვევასთან დაკავშირებით. კერძოდ, იმ ხარვეზებს, რაც აღნიშნულია გადაწყვეტილების პპ: 261-266-ში, სადაც მოყვანილ ხარვეზებს საერთო არაფერი აქვთ სასამართლო ხელისუფლებასთან.

5. მოთხოვნის გამომრიცხველ შესაგებელში მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია განცხადების საჯაროდ გავრცელების ფაქტი; მოპასუხემ არსებითი შედავება წარმოადგინა თავად განცხადების შინაარსთან დაკავშირებით. მოპასუხის განმარტებით,მოსარჩელის მტკიცება, რომ მან „განსხვავებული აზრი“ მხოლოდ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების 261-266-ე აბზაცების მიმართ გამოხატა, არასწორია - მან სინამდვილეში „განსხვავებული აზრი“ გამოხატა ევროპული სასამართლოს სამოტივაციო და სარეზოლუციო ნაწილების ყველა იმ აბზაცის მიმართ, რომელიც ეხება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ასპექტისა და 38-ე მუხლის დარღვევას. მოსარჩელე თავისი განსხვავებული აზრის პირველივე აბზაცში აცხადებს,,ვწუხვარ, რომ არ შემიძლია დავეთანხმო პალატის უმრავლესობის პოზიციას, რომელმაც დარღვეულად სცნო კონვენციის მე-2 მუხლი (პროცედურული ასპექტი) და 38-ე მუხლი“.ამასთან, მოსარჩელე იყო ერთადაერთი მოსამართლე, რომელმაც ხმა არ დაუჭირა ზემოაღნიშნულ საქმეზე ევროპული სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას ევროპული კონვენციის მე-2 და 38-ე მუხლების დარღვეულად ცნობის შესახებ. შესაბამისად, მოსარჩელე არ დაეთანხმა ევროპული სასამართლოს დასკვნას მე-2 მუხლის პროცედურული ასპექტის ნაწილში, რომლებიც მოცემულია გადაწყვეტილების 241-278-ე მუხლებში და მოიცავს ქვეყნის შიგნით საქმის განხილვის ყველა ეტაპს, მათ შორის, იმასაც, რომელიც ს. გ-ნის თითქოსდა ,,ბუჩქებზე წაქცევას“ ეხება. მოსარჩელე ასევე არ დაეთანხმა კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევას, რომელიც გამომდინარეობდა იქედან, რომ ევროპული სასამართლოს არაერთი მოთხოვნის და შეხსენების მიუხედავად, საქართველოს მაშინდელმა ხელისუფლებამ ევროპულ სასამართლოს დროულად არ წარუდგინა ე.წ. 14 მტკიცებულება, რომლიდანაც გამომდინარეობდა დასკვნა, რომ ს. გ-ნი ბუჩქებზე ვერ მიიღებდა მომაკვდინებელ ჭრილობას, არამედ ის უნდა ყოფილიყო მოკლული, რისი ჯეროვნად გამოძიებაც მაშინდელმა ხელსუფლებამ არ ისურვა. მოპასუხე ასევე აღნიშნავს, რომ ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაში, ჩვეულებრივ, „ნაწილობრივ განსხვავებულ აზრს“ მოსამართლეები გამოთქვამენ იმ შემთხვევაში, როდესაც არ ეთანხმებიან გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის რომელიმე ერთ ან მეტ პუნქტს, მაგრამ ეთანხმებიან სხვა პუნქტებს. შესაბამისად, თუკი მოსარჩელეს განსხვავებული აზრი მხოლოდ გადაწყვეტილების 261-266-ე აბზაცების მიმართ ჰქონდა, მაშინ მას კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ასპექტისა და 38-ე მუხლის დარღვევისათვის მხარი უნდა დაეჭირა და ამასთანავე, თანხმვედრი აზრი უნდა გამოეთქვა მთლიანად გადაწყვეტილების მხარდაჭერის შესახებ და დაეფიქსირებინა, რომ ჰქონდა რამდენადმე განსხვავებული მოსაზრებები სარეზოლუციო ნაწილის გარკვეული აბზაცების მიმართ.მოპასუხის მოსაზრებით, მოსარჩელემ, თავისი მოქმედებით, განსაკუთრებით კი, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ნაწილის დარღვევის წინააღმდეგ ხმის მიცემით, ევროსაბჭოს წევრი ქვეყნების 800 მილიონი მოქალაქეს, მათ შორის, მოპასუხესაც, შეუქმნა შთაბეჭდილება, რომ იგი წინააღმდეგი იყო იმისა, რომ კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ასპექტი დარღვეულად მიჩნეულიყო. შესაბამისად, რამდენადაც მოსარჩელემ ამ დარღვევის წინააღმდეგ მისცა ხმა, ერთადაერთი დასკვნა, რომელიც შეიძლება გამოტანილიყო ნებისმიერი საღი აზრის მქონე ადამიანის, მათ შორის, მოპასუხის მიერ, იყო რომ ასეთი მოქმედებით მოსარჩელემ გამოხატა წინააღმდეგობა და უთანხმოება სასამართლოს გადაწყვეტილების ყველა იმ ნაწილის მიმართ, რომელიც კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ასპექტის დარღვევას ეხება. ასეთები კი გადაწყვეტილების 241-278-ე აბზაცებია და არა მხოლოდ 261-266-ე აბზაცები.ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხის განმარტებით, მის მიერ გაკეთებული სადავო განცხადება არის არა მტკიცება ფაქტისა, რომ მოსარჩელემ ზუსტად ეს სიტყვები თქვა სტრასბურგის სასამართლოში ან სადმე სხვაგან, არამედ ეს არის ლოგიკური დასკვნა და აზრი, რომელიც მოპასუხეს სამართლიანად და გონივრულად ჩამოუყალიბდა მოსარჩელის შესახებ მისივე მოქმედებიდან. ეს არის პოლიტიკოსის მიერ საზოგადოებრივი ყურადღების მქონე საკითხზე რიტორიკული ილეთის მეშვეობით გამოთქმული შემაჯამებელი შეფასება მოსარჩელის იმ ქმედებიდან გამომდინარე, როდესაც მან, როგორც მოსამართლემ, ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პალატის ყველა დანარჩენი მოსამართლის საწინააღმდეგო პოზიცია დაიჭირა.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 25ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილება. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 აპრილის განჩინებით გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივლისის განჩინება, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივი დაკმაყოფილების შედეგად და საქმე დაბრუნდა იგივე სააპელაციო სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

8. საქმის ხელახალი განხილვის შედეგად თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019წლის 26 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ.

9. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: - 2015 წლის 24 სექტემბერს, მოპასუხის, როგორც საქართველოს იუსტიციის მინისტრის, მიერ საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის სხდომაზე სიტყვით გამოსვლისას გაკეთდა შემდეგი განცხადება:,,მინდა მივესალმო სულ რამდენიმე დღის წინ მიღებულ გადაწყვეტილებას იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, რომელმაც მაგალითად გადაწყვიტა, რომ და რაკი უკვე ყოფილი მოსამართლეა მე ამაზე ვისაუბრებ, ბატონი ი. ა-ისათვის აღარ განეახლებინა სასამართლო უფლებამოსილება. დიახ, ეს არის მოსამართლე, რომელიც და მე ეს თუ არა სხვას ვის, მე კარგად მახსოვს, სტრასბურგის სასამართლოში ბრძანდებობდა წარმოვლენილი მთავრობის მიერ და ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით. დიახ, ასეთი მოსამართლეები უნდა წავიდნენ, მაგრამ ეს ვერ იქნება მოსამართლეებზე ძალადობის პოლიტიკა, მათ უბრალოდ უნდა მივცეთ საშუალება, რთულია მაგრამ დაასრულონ ვადა, მაგრამ ნურავინ იოცნებებს იმაზე, რომ სამუდამოდ გადაინიშნებიან. შესავლის ბოლოს, მინდა ისიც შევახსენო ჩვენს საზოგადოებას, რომ სასამართლოს წინა თავმჯდომარე, ამ მოსამართლეებს, მათ შორის, გ-ნის მოსამართლეებს პირდებოდა, რომ ისინი როდესაც 10 წელს ამოწურავდნენ გადაინიშნებოდნენ სამუდამოდ. ეს ვერ მოხდება და ამის პირობას მე გაძლევთ ჩემს ასე ვთქვათ თანამებრძოლებთან ერთად. დაასრულონ ამ მოსამართლეებმა თავიანთი ვადა, მაგრამ ისინი ვერ გახდებიან მუდმივად ჩვენიშვილების ბედის გადამწყვეტები იმიტომ, რომ მათ დაამტკიცეს, რომ ამის უნარ-ჩვევები არ გააჩნიათ რბილად რომ ვთქვათ“(შემდეგში - სადავო გამონათქვამი). ამგვარი შინაარსიის განცხადებები გავრცელდა სხვადასხვა ინტერნეტგამოცემებში, როგორიცაა Interpressnews.ge, palitratv.ge (იხ. ტ.1, ს.ფ 66-67).

10. ამასთან, მოსარჩელეს (აპელანტი) მიაჩნდა, რომ სადავო გამონათქვამის შეფასებისას მხედველობაში იყო მისაღები მოპასუხის მიერ, 2011 წლის 30 აპრილს ტელევიზიით გაკეთებული შემდეგი განცხადებაც: „გადაწყვეტილებით დასტურდება, რომ საქართველოში არ არსებობს დამოუკიდებელი სასამართლო და ამას, რაც არ უნდა გასაოცარი იყოს, იю ა-იც ადასტურებს თავის განსხვავებულ აზრში. მან, მართალია, 6-ის წინააღმდეგ მისცა ერთი ხმა და უმცირესობაში აღმოჩნდა და თქვა, რომ გადასარევად არის ალბათ ჩატარებულიო გამოძიებაო, მაგრამ მან თქვა ერთი საინტერესო რამ, რომ რას ერჩით ამ სასამართლოებსო რომ აკრიტიკებთო, ანუ დაიცვა თავისი კოლეგები. ჩვენ სასამართლოებს არაფერი შეუძლიათო, ეს მოტანილი მაქვს სიტყვასიტყვით, წერია, პროკურატურის თანხმობის გარეშე არაფერი არ შეეძლო სასამართლოს, რომ მას საქმე გადაეგზავნა გამოძიებისთვის ან თვითონ გამოესწორებინა, თუ პროკურატურა არ დათანხმდებოდა. მხოლოდ სამადლობელო შეიძლება იყოს მის მიმართ, რომ მოქმედი მოსამართლე საერთაშორისო დონეზე აცხადებს, რომ დღეს საქართველოში მოსამართლე არის უძლური-ეს ძალიან დიდი პოლიტიკური მნიშვნელობის განცხადებაა”(ტ.1., ს.ფ. 82 - ,,USB” ფლეშ დისკზე არსებული „ჩვენ“ სიუჟეტის ჩანაწერი 00:48:08 - 00:49:08).

11. დადგენილია, რომ მოსარჩელის (აპელანტი) შუამდგომლობის საფუძველზე საქმეს მტკიცებულების სახით დაერთო საინფორმაციო სააგენტო „ი.“ ვებ-გვერდზე განთავსებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 5 იანვრის განცხადება მ. ს-ის მიმართ გამოტანილ განაჩენთან დაკავშირებით, სადაც ნათქვამია, რომ:„სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი და სასამართლო სხდომაზე გამოკვლეულ მტკიცებულებათა ერთობლიობით დადასტურებულად მიიჩნია მ. ს-ის მხრიდან ა. გ-ნის საქმესთან შემხებლობაში მყოფი მაღალი თანამდებობის პირებისთვის, პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების მიზნით გ.ა.-ს, ა.ა.-ს, მ.ბ.-ს და ა.ღ.-ს შეწყალების დაპირება, რაც მოგვიანებით შეასრულა. შესაბამისად პასუხისმგებლობისგან აცილებულ იქნენ მაღალი თანამდებობის პირები, რამაც დაზარალებულის ოჯახის წევრთა უფლებებისა და სახელმწიფოს კანონიერი ინტერესების არსებით დარღვევა გამოიწვია“,

12. ასევე, მოსამართლე გიორგი ჩემიას მოსამართლედ გამწესებაზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილება, მოსარჩელის (აპელანტი) მოსაზრებით, განსახილველ საქმეს ნეგატიურად უკავშირდება, მით უფრო, მოსარჩელის ცილისწამება იწვევს უარყოფით შედეგებს.

13. უარყოფითი კონტექსტის წარმოჩენის მიზნით,2019 წლის 18 ივლისს,თბილისის სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სასამართლო სხდომაზე აპელატმა აგრეთვე წარმოადგინა ტელეკომპანია „ი.“ 2019 წლის 22 იანვრის გადაცემა „პ.“ ჩანაწერი.

14. სადავო გამონათქვამს წინ უსწრებდა შემდეგი გარემოებები:

15. - 2011 წლის 26 აპრილს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შვიდი მოსამართლისგან შემდგარმა პალატამ გამოიტანა გადაწყვეტილება საქმეზე „ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N25091/07). ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტით ექვსი ხმით ერთის წინააღმდეგ სასამართლომ კენჭისყრის საფუძველზე დაადგინა, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის (1950 წლის4 ნოემბრის,,ადამიანისუფლებათადაძირითად თავისუფლებათადაცვისკონვენცია“, შემდგომში, კონვენცია) მე-2 მუხლის პროცედურულ დარღვევას განმცხადებლების შვილის მკვლელობის საქმის არაეფექტური გამოძიების თვალსაზრისით, ხოლო სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტით ექვსი ხმით ერთის წინააღმდეგ კენჭისყრის საფუძველზე დაადგინა, რომ დაირღვა კონვენციის 38-ე მუხლი.გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტით კი, ოთხი ხმით სამის წინააღმდეგ კენჭისყრის საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ განმცხადებლების შვილის შსს-ს მაღალჩინოსნების ხელიდან მკვლელობის საქმეში კონვენციის მე-2 მუხლის არსებით დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.

16. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ ზემოხსენებული საქმის განხილვაში, როგორც ,,ა. ჰ. “(A H )მოსამართლე, მონაწილეობას იღებდა მოსარჩელე, რომელიც ერთადერთი მოსამართლე იყო, რომელიც არ დაეთანხმა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პალატის უმრავლესობის გადაწყვეტილებას კონვენციის მე-2 მუხლისა (პროცედურული დარღვევა განმცხადებლების შვილის მკვლელობის საქმის არაეფექტური გამოძიების თვალსაზრისით) და 38-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით და გამოთქვა ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, ხოლო ზემოხსენებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტზე კენჭისყრისას მხარი დაუჭირა გადაწყვეტილებას, რომლის თანახმადაც განმცხადებლების შვილის შსს-ს მაღალჩინოსნების ხელიდან მკვლელობის საქმეში კონვენციის მე-2 მუხლის არსებით დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.

17. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს სხვა მოსამართლეებმა: კ. ბ-ომ, დ. ი-ემ და დ. პ-მა ზემოხსენებულ საქმეზე დაწერეს ერთიანი ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, რომლითაც განაცხადეს, რომ მოცემულ შემთხვევაში დარღვეული იყო ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლის არსებითი მხარეც (ტ.,1, ს.ფ. 22-65 -ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2011 წლის26 აპრილის გადაწყვეტილების ასლი საქმეზე „ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ”, ს.ფ. 64-65-ი. ა-ის ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, ს.ფ.62-65-კ.ბ-ოს, დ.ი-ეს და დ.პ-ის ერთიანი ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი).

18. ი.ადეიშვილის ნაწილობრივ განსხვავებულ აზრში კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით ვკითხულობთ შემდეგს: „რაც შეეხება 38-ე მუხლს, იძულებული ვარ, არ დავეთანხმო უმრავლესობის მხრიდან სასამართლოს პრეცედენტული სამართლიდან გადახვევას. არსებობს მთელი რიგი საქმეებისა, რომლებშიც სასამართლომ 38-ე მუხლი დარღვეულად სცნო იმის გამო, რომ მოთხოვნილი მასალები მისთვის საერთოდ არ ყოფილა წარდგენილი (Imakayeva v. Russia, no. 7615/02, § 201, Lyanova and Aliyeva v. Russia, nos. 12713/02 and 28440/03, § 145, Nevmerzhitsky v. Ukraine, no. 54825/00 § 77). საქმეში Alikhadzhiyeva v. Russia (no. 68007/01), მოპასუხე სახელმწიფომ საქმის მასალები მხოლოდ მას შემდეგ წარადგინა, როდესაც განაცხადი დაუშვებლად იქნა ცნობილი (§99). უფრო მეტიც, სახელმწიფომ პირდაპირ უარიც კი განაცხადა კომუნიკაციის სტადიაზე საქმის მასალების სასამართლოსთვის წარდგენაზე (§102). მიუხედავად ამისა, 104-ე პუნქტში სასამართლომ აღნიშნა: „რაც შეეხება 38-ემუხლს, სასამართლო კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ იგი გამოიყენება ისეთ საქმეებში, რომლებიც დასაშვებად იქნა ცნობილი. მხედველობაში იღებს რა იმ გარემოებას, რომ სახელმწიფომ სასამართლოს მოთხოვნა დასაშვებობის შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ შეასრულა, სასამართლოს არშეუძლია დაასკვნას, რომ მოთხოვნილი ინფორმაციის დაგვიანებით წარმოდგენამ ხელი შეუშალა ფაქტების დადგენას ან რაიმე სხვამხრივ მიაყენა ზიანი მოცემული საქმის ჯეროვნად განხილვას. ასეთ ვითარებაში სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლოს მიერ მოთხოვნილი დოკუმენტების წარდგენის დროის მხრივ კონვენციის 38-ემუხლის დარღვევას ადგილი არჰქონია“. სასამართლოს ზემოთ ციტირებული განმარტებიდან შეიძლება გამოტანილ იქნეს დასკვნა, რომ საქმის მასალების დაგვიანებით მიწოდება 38-ე მუხლის დარღვევად რომ იქნეს მიჩნეული: (i) დაგვიანება პროცესის იმ ეტაპზე უნდა მოხდეს, როდესაც საქმის არსებითი მხარე განიხილება; (ii) დაგვიანებას ისეთი ხასიათი უნდა ჰქონდეს, რომ ფაქტების დადგენას უნდა შეუშალოს ხელი; (iii) დაგვიანებას ისეთი ხასიათი უნდა ჰქონდეს, რომ რაიმე სხვა მხრივ უნდა მიაყენოს ზიანი მოცემული საქმის ჯეროვნად განხილვას. მოცემულ შემთხვევაში არცერთ ზემოხსენებულ პირობას არ ჰქონია ადგილი. საჩივრის დასაშვებობისა და არსებითი მხარის განხილვა ერთდროულად მოხდა (§4) და განხილვის პროცესში ყველა მოთხოვნილი მასალა სასამართლოს ხელთ იყო. ამასთანავე, დაგვიანებას არ ჰქონია ისეთი ხასიათი, რომ ფაქტების დადგენისთვის შეეშალა ხელი ან რაიმე სხვა მხრივ მიეყენებინა ზიანი მოცემული საქმის ჯეროვნად განხილვისათვის. ამ საქმეზე გამოტანილი განჩინება პირდაპირი მტკიცებულებაა იმისა, რომ, მიღებული მასალების საფუძველზე, სასამართლომ გამოიკვლია სათანადო ფაქტობრივი გარემოებები და გააკეთა შესაბამისი სამართლებრივი დასკვნები. არაფერი მიუთითებს იმაზე, რომ სასამართლომ ვერ შეძლო თავისი ფუნქციების შესრულება იმის გამო, რომ სახელმწიფომ არ შეასრულა კონვენციიდან გამომდინარე თავისი ვალდებულებები. მაშასადამე, ამ საქმეში არცერთ ისეთ პირობას არ ჰქონია ადგილი, რომელსაც შეეძლო გამოეწვია კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევა. ეს პრეცედენტი, კონვენციის 38-ე მუხლის გამოყენების მხრივ, ძალიან სახიფათო მიდგომას უყრის საფუძველს - მას შეუძლია სახელმწიფოებს დაუკარგოს მათ ხელთ არსებული მასალების სასამართლოსთვის წარდგენის სურვილი, რადგან ეცოდინებათ, რომ მაშინაც კი თუ ისინი წარადგენენ ამ მასალებს გარკვეული დაგვიანებით, სასამართლოს შეუძლია კონვენციის 38-ე მუხლი მაინც დარღვეულად სცნოს. ასეთი მიდგომა შესაძლოა არ ემსახურებოდეს სასამართლოს ინტერესებს მისი საბოლოო მიზნების მიღწევის საქმეში“.

19. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად მოაწესრიგა საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილით, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 18.2 მუხლით, ასევე, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონით (შემდეგში- სპეციალური კანონი).

20. განსახილველი დავის მომწესრიგებელ ნორმათა საფუძველზე კი, სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოერკვია, შეიცავდა თუ არა ცილისმწამებლურ განცხადებას სადავო გამონათქვამი; ამისათვის კი, პირველ რიგში, გამოსარკვევი იყო - სადავო გამონათქვამი წარმოადგენდა მოპასუხის მსჯელობას („აზრს“) თუ „არსებითად მცდარ ფაქტს“.

21. სპეციალური კანონის მიხედვით ტერმინი „აზრი“ – შეფასებითი მსჯელობაა, თვალსაზრისია, კომენტარია, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვაა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს“ (პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი), ხოლო „ცილისწამება“ – არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადებაა“ (პირველი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). პირს ეკისრება სამოქალაქო პასუხისმგებლობა, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა.

22. ცილისწამების განსაზღვრისათვის აუცილებელ პირობად სააპელაციო სასამართლომ „ფაქტისა“ და „მოსაზრების“ გამიჯვნა მიიჩნია. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის შესაბამისად: „სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში“(იხ. სუსგ #ას-1278-1298-2011, 20.02.2012წ.).

23. იმავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „აზრისა“ და „ფაქტის“ ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო, მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი კომპონენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ №ას-1477-1489-2011, 03.04.2012წ.). ცილისწამების მაკვალიფიცირებელი ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური და, რაც მთავარია, მისი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ №ას-179-172-2012, 01.10.2014 წ.).

24. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველ რიგში, სადავო განცხადება, კერძოდ, მოპასუხის მითითება მასზედ, რომ: „ი. ა-ი ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით", არ უნდა იქნეს განხილული ცალკე ,,ამოგლეჯილი" ფრაზის სახით მოპასუხის მთლიანი სიტყვისაგან, იგი უნდა განვიხილოთ ერთიან კონტექსტში. აღნიშნული კი, იძლევა იმის თქმის საფუძველს, რომ იგი არ წარმოადგენს მოსარჩელის მიმართ განხორცილებულ ცილისწამებას და საკითხი უნდა გადაწყდეს სადავო განცხადებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ.

25. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა პირისთვის არაზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი „განცხადება“, არამედ „აზრი“, რომელიც უკავშირდება საქმეზე „ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N250.../...) დადგენილი დარღვევების ნაწილში ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებას და აპელანტის, როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში „ა. ჰ." მოსამართლის მიერ ნაწილობრივ განსხვავებულ აზრში კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურულ დარღვევასთან და 38-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით გამოხატულ დამოკიდებულებას, შეფასებას.

26. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, რომ საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო.

27. სადავო გამონათქვამის ყოველმხრივი და სრული, კონტექსტუალური შემოწმების შედეგად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო განცხადება თავსებადი იყო სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტში მოცემულ „აზრის“ დეფინიციაში, რომლის მიხედვითაც აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არშეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. სპეციალური კანონის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით. სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ფ“ პუნქტის მიხედვით კი, აბსოლუტური პრივილეგია – კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრული და უპირობო განთავისუფლებაა.

28. სპეციალური კანონის მე-14 მუხლის მიხედვით, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება.

29. სპეციალური ნორმა მტკიცების ტვირთს მთლიანად მოსარჩელეს აკისრებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ სასამართლოში სარჩელის წარდგენისას მოსარჩელეა ვალდებული, ამტკიცოს შემდეგი: ა) მოპასუხემ მის შესახებ გაავრცელა სადავო განცხადება; ბ) სადავო განცხადება არ შეესაბამება სინამდვილეს ანუ იგი მცდარი ფაქტების შემცველია; გ) განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა; დ) სადავო განცხადება ზიანს აყენებს მის პატივს, ღირსებასა ან/და საქმიან რეპუტაციას.

30. ამდენად, სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის წინაპირობაა საჯარო პირის ცილისწამება და საქმეზე იმ გარემოების უტყუარად დადგენა, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავდაარსებითად მცდარ ფაქტს მოსარჩელის შესახებ.

31. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ როგორც მოცემულ საქმეზე დადგენილი იქნა სადავო გამონათქვამი წარმოადგენდა „აზრს“/„შეფასებით მსჯელობას“, საფუძველს იყო მოკლებული სააპელაციო სასამართლოს ემსჯელა იმაზე მიადგა თუ არა ზიანი მოსარჩელეს.

32. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა ისიც, რომ მოსარჩელის (აპელანტი) მიერ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულება (ტელეკომპანია „ი.“ 20... წლის ... იანვრის გადაცემა „პ.“ ჩანაწერი), როგორც მოპასუხის მიერ გაკეთებული გამონათქვამის შედეგად დამდგარი უარყოფითი შედეგის მტკიცების საშუალება, სწორედ ზემოდასახელებული დასაბუთების გათვალისწინებით ვერ იქნებოდა გაზიარებული. ამდენად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის სავალდებულო ოთხივე ელემენტი (მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი, ბრალი) არ იყო სახეზე, რაც გამორიცხავდა სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

33. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივლისის განჩინება სარჩელის უარყოფის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების შესახებ, საკასაციო საჩივრით გასაჩივრდა აპელანტის მიერ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

34. კასატორს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებიდან არ ჩანს საერთოდ განიხილა თუ არა სასამართლომ მოსარჩელის დასაბუთება და მტკიცებულებები, რაც ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციისმე-6 მუხლის პირველი პუნქტის დარღვევას წარმოადგენს.

35. კასატორის მოსაზრებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2012 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებაში საქმეზე №ას–1477–1489–2011 კარგადაა ასახული უზენაესი სასამართლოს განმარტება „ფაქტებისა“ და „აზრის“ შესახებ, კერძოდ, მის სამოტივაციო ნაწილში აღნიშულია შემდეგი: „აზრისა და ფაქტის ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო, მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია. ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი – რა ფაქტობრივი ელემენტებისგან შედგება გამონათქვამი“. უზენაესმა სასამართლომ მიუხედავად სირთულისა, მაინც გამოყო მთელი რიგი ელემენტები, რის საფუძველზეც შესაძლებელია გაიმიჯნოს ფაქტი და აზრი.ეს ელემენტებია: ა) გამოთქმის შინაარსი; ბ) გამოთქმის ფორმა და გ) გამოთქმის კონტექსტი.

36. სადავო შემთხვევაში, მოპასუხემ განაცხადა შემდეგი:„..დიახ, ეს არის მოსამართლე რომელიც და მე ეს თუ არა სხვას ვის, მე კარგად მახსოვს, სტრასბურგის სასამართლოში ბრძანდებოდა წამოვლენილი წინამთავრობის მიერ და ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქეზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით“.კასატორის მოსაზრებით, ნებისმიერ ადამიანს გაუჩნდება იმის განცდა, რომ ადგილი ჰქონდა ასეთ მოვლენას, შემთხვევას (ანუ ფაქტს) თითქოს მოსამართლე ი. ა-ი ევროსასამართლოში სიტყვით გამოდიოდა და აკეთებდა განცხადებას მასზედ, რომ გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით. გარდა ამისა, მოპასუხე მტკიცებითი და დაბეჯითებითი ფორმითა და ტონით აკეთებდა ამგვარ განცხადებას. ამაზე მეტყველებს მის მიერ გამოყენებული ფრაზა – „იგი ამტკიცებდა“ – რაც თავისი მტკიცებითი შინაარსიდან გამომდინარე, მიუთითებს სწორედ მხოლოდ ფაქტზე – ანუ იმაზე/რომ მოსარჩელე თითქოს ამტკიცებდა ამას ყველაფერს. არადა მოპასუხეს (საქართველოს იუსტიციის მინისტრს) უნდა მოეხსენებოდეს, რომ საქმის განხილვის დროს მოსამართლეები (მათ შორის, ევროსასამართლოს მოსამართლეები) არაფერს ამტკიცებენ, ისინი საქმეს იხილავენ და აფასებენ ამას თუ იმ ნორმის დარღვევას თუ დაურღვევლობას.

37. რაც შეეხება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ მეორე ელემენტს – გამოთქმის ფორმას, საგულისხმოა, რომ გამოთქმის ფორმა მტკიცებითი ხასიათისაა. მოპასუხე დაბეჯითებით იძახის – „დიახ, ეს არის მოსამართლე რომელიც და მე ეს თუ არა სხვას ვის, მე კარგად მახსოვს, სტრასბურგის სასამართლოში ბრძანდებოდა წამოვლენილი წინა მთავრობის მიერ და ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით“. მოპასუხის გამონათქვამის გამოკვლევა არც ამ კუთხით არ მიიჩნია სასამართლომ საჭიროდ.

38. კასატორი მიმოიხილავს იმასაც, თუ რა მოვლენები უძღოდა სადავო გამონათქვამს წინ. 2015 წლის 21 სექტემბერს გამართულ სხდომაზე იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ გადაწყვიტა იმ მოსამართლეებს, რომელთაც იმ პეროიოდში გასდიოდათ უფლებამოსილების 10 წლიანი ვადა, აღარ გაგრძელებოდათ უფლებამოსილება. ეს გადაწყვეტილება შეეხო მოსამართლეთა საკმაოდ დიდ ჯგუფს. მაგრამ მინისტრმა ამ ჯგუფიდან რატომღაც გამოარჩია მოსამართლე ი. ა-ი და მის შესახებ გაავრცელა ცილისმწამებლური განცხადება.

39. კასატორის მოსაზრებით, მინისტრი სცდება თავის უფლებამოსილებას და საუბრობს ხელისუფლების იმ შტოს წარმომადგენლებზე, რომლებიც დამოუკიდებელნი არიან. მათ შორის, იუსტიციის მინისტრისაგან და სრულიად უკანონო განცხადებებს აკეთებს. მაგალითად, პირდება პირთა განუსაზღვრელ წრეს, რომ ასეთ მოსამართლეებს აღარ დანიშნავენ და ა.შ. მინისტრის გამონათქვამი ფაქტად უნდა იქნეს კვალიფიცირებული, ამასთან არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველად, და შესაბამისად, ცილისწამებად.

40. ამასთან, სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი ზიანის მიდგომის კვალობაზე ალტერნატიულ პირობად ადგენს სახელის გატეხვასაც. კასატორის მოსაზრებით, მრავალ ადამიანს როგორც ნაცნობს, ისე უცნობს შეიძლება შექმნოდა მცდარი წარმოდგენა მოსარჩელის მიერ მიღებულ ნაწილობრივ განსხვავებულ აზრთან დაკავშირებით.

41. კასატორი აღნიშნავს, რომ ს. გ-ნის საქმესთან ნეგატიურად დაკავშირება, მით უფრო, ცილისწამების შედეგად, იწვევს ნეგატიური ფორმით დაკავშირებული პირების მიმართ უარყოფით შედეგებს. მაგალითად, 2018 წლის 5 იანვარს ყოფილი პრეზიდენტი მ. ს-ი გაასამართლეს ამ საქმესთან მიმართებით შეწყალების უფლების გამოყენების გამო, ხოლო მოსამართლე გ. ჩ-ა უფლებამოსილების ვადის გასვლის შემდეგ აღარ დანიშნეს მოსამართლის თანამდებობაზე 2018 წლის 11 იანვარს. მოსარჩელის შემთხვევაში, ეს იწვევს მის მიმართ ცრუ ინფორმაციის გავრცელებას, მოსარჩელის სტიგმატიზებას და ხელი შეუშალა სამსახურებრივ წინსვლაში, პროფესიულ საქმიანობაში და მუდმივად ასე გაგრძელდება, თუ ამ ცილისწამებას სათანადო პასუხი არ გაეცემა. „ცრუ ინფორმაციის გაფრცელება“ (defaming) და „სტიგმატიზება (stigmatising) არის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ პრეცედენტულ სამართალში ფართოდ გამოყენებული ტერმინები (Genner v.Austria, No 55495/08,12 january 2006 p.39). სტიგმატიზება, მით უფრო, სახეზეა როდესაც ცრუ ინფორმაციის გავრცელება ხდება იუსტიციის მინისტრის მხრიდან, ვინაიდან იგი არის რა საჯარო მოხელე, მის და მისი ნათქვამის მიმართ საზოგადოებას განსაკუთრებული დამოკიდებულება გააჩნია. მოპასუხემ- იუსტიციის მინისტრმა (და არა რიგითმა ჟურნალისტმა), ცილისწამების გავრცელებით საზოგადოებას არასწორი ინფორმაცია მიაწოდა მოსარჩელის შესახებ.

42. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ საქმეზე Medzlis Islamske Zajednice Brcko and others v.bosnia and Herzegovina, No 17224/117). განსაზღვრა თუ კონკრეტულად როგორ იქნა შელახული მ.ს–ის რეპუტაციადა როგორ განხორციელდებოდა მისი სახელის გატეხვა გავრცელებული ინფორმაციით. ამავე გადაწყვეტილების 106–ე აბზაცშიკი, სასამართლომ დამატებით ხაზი გაუსვა სახელის გამტეხი ინფორმაციის გავრცელების არეალის და მოცულობის მნიშვნელობას საქმიანი რეპუტაციის შელახვის დადგენისათვის და განმარტა შემდეგი:„მიუხედავად იმისა, თუ როგორ მოხვდა წერილი მედიაში, საფიქრებელია, რომ მისმა გამოქვეყნებამ გახსნა საჯარო დებატების შესაძლებლობა და დაამძიმა ის ზიანი, რაც მიადგა მ.ს–ი ღირსებასა და პროფესიულ რეპუტაციას“. იგივე შეიძლება ითქვას მოცემულ შემთხვევაშიც მოპასუხის განცხადება ახდენს მოსარჩელის სახელის გატეხვას და საქმიანი რეპუტაციის შელახვას.

43. კასატორი აღნიშნავს იმასაც, რომ სადავო გამონათქვამის ციტირებას ხშირად ახდენენ საინფორმაციო საშუალებები, თუ მოსარჩელე საჯარო სივრცეში ამა თუ იმ ფორმით გამოჩნდება, მაგალითად, ამ განცხადების ციტირება მოახდინა 2016 წლის 11 იანვარს საინფორმაციო გამოცემა „კ. პ-მ“. 2017 წელს მოპასუხის ამ გამოსვლის რეტლანსლიაცია მოახდინა ტელეკომპანია „ი.“, როდესაც მოამზადა სიუჟეტი ევროსასამართლო მოსამართლეობის კანდიდატების შესახებ და მოსარჩელის შესახებ სიუჟეტს მოპასუხის ეს გამოთქმა მიუძღვნა. ამდენად, მოსარჩელის შესახებ საჯარო სივრცეში ნებისმიერი გამოჩენა უკავშირდება მოპასუხის მიერ წარმოთქმულ ამ ფრაზას, რაც ცხადია, საზოგადოებაში ავრცელებს სრულიად ცრუ ინფორმაციას.

44. რაც შეეხება მოპასუხის 2015 წლის გამოსვლაში გამოყენებულ ფრაზას – „წარმოვლენილი,“ აგრეთვე ფრაზას – „ბრძანდებოდა“, თანამედროვე ქართულ ენაში სიტყვა „წარმოვლენილი“ აგრეთვე „ბრძანდებოდა“ გამოიყენება მნიშვნელობის დასაკნინებლად და იმ პირის შეურაცხყოფისათვის, დაცინვისათვის რომლის მიმართაც ხდება ამ სიტყვის გამოყენება. ამასთან, ყურადღება უნდა მიექცეს მოპასუხის საუბრის ტონსა და ინტონაციას ამ სიტყვისათუ ზოგადად სადავო ფრაზების გამოთქმისას. როგორი ზიზღითა და სიძულვილითაა სავსე მისი გამოთქმა, მოქმედი მოსამართლის მიმართ.

45. ცილისწამებასთან დაკავშირებით, კასატორი მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2015 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილებასსაქმეზე „კინჩესი უნგრეთის წინააღმდეგ (Kinses v.Hugary), რომელშიც ადვოკატი კინჩესი კონვენციის მე–10 მუხლის დარღვევად მიიჩნევდა მის მიმართ ადვოკატთა კოლეგიის მიერ დისციპლინური სახდელის გამოყენებას, მის სააპელაციო საჩივარში მოსამართლის შეურაცხმყოფელი განცხადებების გამო.

46. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 26 ივლისის განჩინებაში საერთოდ არ შეუფასებია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს რეგისტრატორის 2015 წლის 29 ოქტომბრის ელექტრონული წერილი. საგულისხმოა, რომ ამ წერილში ის კი არაა აღნიშნული, რომ მაინცდამაინც რაიმე ღონისძიება უნდა მიმდინარეობდეს მოსამართლის მიმართ, არამედ ის, რომ ზოგადად ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში განხორციელებული საქმიანობის გამო,მოსამართლე უნდა იყო დაცული და არ უნდა დაექვემდებაროს პოლიტიკოსების მხრიდან ცილისწამებას.უნდა არსებობდეს ზომები, რათა თავიდან იქნეს აცილებული აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლებების მიერ მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების არასათანადო გამოყენება იმ მიზნით, რომ განხორციელდეს სასამართლოს დისკრედიტაცია. აგრეთვე უნდა არსებობდეს ზომები,რათა დაცული იქნეს მოსამართლეთა რეპუტაცია და უფლებები და შენარჩუნებულ იქნეს სასამართლოს ავტორიტეტი და მიუკერძოებლობა, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი გადაწყვეტილებების მხედველობაში მიღებით.

47. კასატორი აღნიშნავს, რომ სადავო გამონათქვამი არის მტკიცებითი ფორმის – „დიახ, ეს არის მოსამართლე რომელიც და მე ეს თუ არა სხვას ვის, მე კარგად მახსოვს, სტრასბურგის სასამართლოში ბრძანდებოდა წარმოვლენილი წინა მთავრობის მიერ და ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლვს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით“. აქ რაიმე შეფასებითი მსჯელობა უბრალოდ გამორიცხულია და ამას ვერც სააპელაციო სასამართლო უარყოფს. სწორედ ამიტომ მოიშველია მან „კონტექსტი“, რადგან თავად გამონათქვამი მთლიანად მტკიცებითი ხასიათისაა.

48. ამასთან, მტკიცებითი და არა შეფასებითი ფორმის სადავო გამონათქვამი გავრცელებულია სხვა ფაქტებთან კონტექსტში. კერძოდ, ისეთ ფაქტებთან კონტექსტში როგორიცაა „ესაა მოსამართლე“, „წარმოვლენილი იყო წინა მთავრობის მიერ“. როგორც ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან დასტურდება, განცხადებაში მოყვანილი იყო მარტოოდენ ფაქტები და ეს ფაქტები გაგრძელდა მოპასუხის მიერ ასევე ფაქტის გაჟღერებით – „და ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკვლას, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით“.

49. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლო (ისევე როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლო), თავს არიდებს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე–8 მუხლზე მსჯელობას, მიუხედავად იმისა, რომ საპაექრო სიტყვაში, სააპელაციო საჩივარსა და ახსნა–განმარტებაში საკმაოდ დიდი ადგილი აქვს დათმობილი მე–8 მუხლსა და მის საფუძველზე შექმნილ პრეცედენტულ სამართალს. კასატორი მიიჩნევს, რომ გადაწყვეტილება დასაბუთებულივერ იქნება, როდესაც სასამართლო არ მსჯელობს ამ დავის ყველაზე უფრო არსებით სამართლებრივ საფუძველზე – ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე–8 მუხლზე და მის საფუძველზე შექმნილ პროეცედენტულ სამართალზე. დავის საგანია პირის, ინფორმაციის გავრცელების დროს მოქმედი მოსამართლის რეპუტაცია, რომელიც სწორედ მე–8 მუხლითაა დაცული და ამ დროს საქმის განმხილველი სასამართლოები მსჯელობენ ყველა ნორმაზე, გარდა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე–8 მუხლისა და მის საფუძველზეშექმნილი პრეცედენტული სამართლისა.

50. საქმეზე „პფეიფერი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Pfeifer v.Austria, 15 November, 2007, №12556/03), აბზაცში №35 განიმარტა შემდეგი:„საქმეზე შაუვი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ №64915/01 პ.70, რომელიც შეეხებოდა მე–10 მუხლის საფუძველზე შეტანილ საჩივარს, სასამართლომ დაადგინა, რომ პირის რეპუტაცია რომელზეც წიგნის გავრცელებამ ზეგავლენა მოახდინა, დაცული იყო მე–8 მუხლით, როგორც პირადი ცხოვრების უფლების ნაწილი“. უმნიშვნელოვანეს დებულებებს მოიცავს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება Petrenco v. moldova, No, 20928/05, რომლის 51–ე აბზაცში მოყვანილია მე–8 მუხლით გათვალისწინებული პოზიტიური ვალდებულების შესახებ სასამართლოს მოსაზრება. კერძოდ, 52–ე აბზაცში აღნიშნულია შემდეგი „სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს, რომ მართალია მე–8 მუხლის მიზანია პირის დაცვა საჯარო ხელისუფლების თვითნებური ჩარევისაგან, მაგრამ ეს მუხლი არა მხოლოდ აიძულებს სახელმწიფოს თავი შეიკავოს ასეთიჩარევისაგან. დამატებით ასეთი ნეგატიული ვალდებულებისა შეიძლება ასევე ადგილი ჰქონდეს პოზიტიურ ვალდებულებას, რომელიც განუყოფელიაპირადი და ოჯახური ცხოვრების ეფექტური პატივისცემისაგან. ასეთი ვალდებულებები შეიძლება მოიცავდეს ისეთი ზომების მიღებას, რომლებიც განკუთვნილია პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემისკენ ისეთ სფეროშიც კი როგორიცაა კერძო პირთა ურთიერთობა ერთმანეთთან სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემული საქმე მოიცავს სახელმწიფოს მე–8 მუხლიდან გამომდინარე პოზიტიურ ვალდებულებას უზრუნველყოს ეფექტური პატივისცემა განმცხადებლის პირადი ცხოვრებისა, კერძოდ, უფლებისა დაცული იქნეს მისი რეპუტაცია“. ამ განმარტებით სრულიად ცხადია, რომ ადამიანის რეპუტაცია პირდაპირ ექცევა მე–8 მუხლით დაცულ სფეროში და მისი დაცვა სახელმწიფო პოზიტიურ ვალდებულებას წარმოადგენს.ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ შეიმუშავა მთელი რიგი პრინციპები, რომელთა მიხედვითაც ხდება მე–8 და მე–10 მუხლების დაბალანსება. ამ პრინციპებს „ფონ ჰანოვერის კრიტერიუმებს“ უწოდებენ, ვინაიდან სასამართლომ ისინი პირველად გამოიყენა საქმეში Von Hannover v.Germany, (no 2) (აბზაცები 109–113). ამ კრიტერიუმების მიხედვით უნდა გამოკვლეულ იქნეს შემდეგი საკითხები: ა) საყოველთაო ინტერესის მქონე დებატებისათვის ხელშეწყობა;ბ) რამდენად ცნობილია პირი; გ) რა არის სტატიის საგანი;დ) იმ პირის ადრინდელი ქცევა, რომელსაც ეხება ეს საკითხი; ე) გამოქვეყნებული მასალის შინაარსი, ფორმა და შედეგები;ვ) გარემოებები, რომლებშიც ფოტო იყო გადაღებული (მოცემულ ვითარებაში, ეს გარემოება არაა განკუთვნადი). პროპორციულობის განსაზღვრის ეს ტექსტი საქმის განმხილველ სასამართლოებს საერთოდ არ გამოუკვლევიათ.საქმეპერუცი იტალიის წინააღმდეგ (Peruzzi v.italy, June 30, 2015, №39294/09) ეხებოდა ერთ–ერთიადვოკატის მიერ იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, იუსტიციის სამინისტროში,და თავად შესაბამის სასამართლოში,რამდენიმე მოსამართლესთან გაგზავნილ წერილში გაკეთებულ განცხადებას იმის შესახებ, რომ ერთ–ერთი მოსამართლე სათანადო გულმოდგინების გარეშე და ინდიფერენტულად ეპყრობოდა მოქალაქეთა კანონიერ მოთხოვნებს. იქვე აღნიშნული იყო, რომ მოსამართლემ განზრახ არ უნდა განახორციელოს შეცდომები. ამ წერილის მიღების შემდეგ მოსამართლემ (რომელიც სახელითა და გვარით წერილში არ იყო მითითებული), მიმართა საგამოძიებო უწყებებს ცილისწამების სისხლის სამართლებრივი პროცედურების დასაწყებად. საბოლოოდ, ადვოკატს (განმცხადებელს) დაეკისრა ჯარიმა სისხლის სამართლის წესით 400 ევრო, აგრეთვე, მოსამართლისათვის ზიანის სახით 15000 ევროსა და ხარჯის სახით 2000 ევრო ანაზღაურება. ადამიანის უფლებათა სასამართლომ აბზაცში 65 განმარტა, რომ:„..ისეთ საქმეებში როგორიც ესაა, რომელიც მოითხოვს სამართლიანი ბალანსის შენარჩუნებას პირადი ცხოვრების პატივისცემასა და გამოხატვის თავისუფლებას შორის. სასამართლოსმიაჩნია, რომ განცხადებაზე გადაწყვეტილების მიღება არ იქნება დამოკიდებული იმაზე იგი შემოტანილია მე–8 მუხლის საფუძველზე პირის მიერ, რომელიც გააკრიტიკეს, თუ მე–10 მუხლის საფუძველზე კრიტიკის ავტორის მიერ. ორივე უფლება თანაბარ პატივისცემა მოითხოვს“. ამავე საქმის მე–60 აბზაცში ევროსასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსამართლის მოხსენიება წერილში „მიკერძოებულად“, „რომელიც განზრახვით უშვებს შეცდომებს, ბოროტი განზრახვის, სერიოზულ გადაცდომისა და გულგრილობის გამო“, გულისხმობდა, რომ კონკრეტული მოსამართლე არღვევდა თავის უფლებამოსილებას. ხოლო 62–ე აბზაცში ევროსასამართლომ განსაკუთრებული ყურადღება მიაქციაკონტექსტს, რომელშიც ეს წერილი დაიწერა და გავრცელდა– კრიტიკა გაჟღერდა არა სხდომაზე ან სასამართლო წარმოების მიმდინარეობისას, არამედ იგი წერილობით გაეგზავნა თავად მოსამართლეს, აგრეთვე, იმავე სასამართლოს სხვა ბევრ მოსამართლეს და გენუის სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიუთითა, რომ წერილის გავრცელება ისეთ მცირე ზომის დაწესებულებაში, როგორიც ადგილობრივი პირველი ინსტანციის სასამართლო იყო, აუცილებლად მიაყენებს ზიანს შესაბამისი მოსამართლის რეპუტაციასადა პროფესიულ ღირსებას. ამ ყველა გარემოების გათვალისწინებით, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია,რომ ცილისწამებისათვის ბ–ნ პ-ის გასამართლება სისხლის სამართლის წესით და ზემოაღნიშნული სანქციის დაკისრება სავსებით შეესაბამებოდა კონვენციის მე–10 მუხლის მოთხოვნებს.

51. კასატორის მოსაზრებით, მოსამართლის მიმართ გამოხატულ ცილისწამებას შეეხებოდა 2018 წლის 1 თებერვალს განხილული საქმე მესლო საფრანგეთის წინააღმდეგ (Meslot v. France, №o50538/12, 01.02.2018), სადაც საკანონმდებლო ორგანოს წევრმა ბ–ნმა მ-ომ პირველი ინსტანციის მოსამართლეს უწოდა „პოლიტიკური კომისარი“, „წითელი მოსამართლე“, აგრეთვე, ბრალი დასდო მძარცველობაში ეჭვმიტანილი ორი პირის უსაფუძვლოდ გათავისუფლებაში, რისგამოც, საფრანგეთის სასამართლოების მიერ მას სისხლის სამართლებრივ სასჯელად განესაზღვრა 100 ევრო. ევროსასამართლომ აბზაცში 45 განმარტა, რომ იგი სრულად იზიარებდა, რომ ეს განცხადებები წარმოადგენდა უფრო მეტად მოსამართლეზე პეროსნალურ თავდასხმას, ვიდრე კრიტიკას და ეს თავდასხმა მიმართული იყო მის პატივისა და ღირსების წინააღმდეგ, ხოლო აბზაცში 48 განიმარტა, რომ ასეთი თავდასხმა ასევე ძირს უთხრიდა სასამართლოს დამოუკიდებლობასა და ავტორიტეტს. ამ მიზეზების გამო, მესლოს საჩივარი მე–10 მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით დაუშვებლად იქნა მიჩნეული.

52. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო გამონათქვამი გადაიცა ტელევიზიის რამდენიმე არხით, ასევე, ინტერნეტის რამდენიმე ვებ–გვერდის (მათ შორის, ტელევიზიის ვებ–გვერდის) მეშვეობითაც. უნდა აღინიშნოს, რომ ინფორმაციის გავრცელების მასშტაბები წარმოადგენს ერთ–ერთ მნიშვნელოვან გარემოებას, რომელიც სახელის გატეხვის მასშტაბებს განსაზღვრავს. საქმეში Del v. Estonia (No 64569/09, Grand Chamber Judgment 16 june, 2015, აბზაცი 133) დიდმა პალატამ განმარტა შემდეგი: „უფრო მეტიც, სასამართლომ ადრე განმარტა, რომ მისი მისაწვდომობისა და დიდი მოცულობის ინფორმაციის შენახვისა და კომუნიკაციის მეშვეობით ინტერნეტი ასრულებს დიდ როლს საზოგადოების მიერ ახალი ამბების მისაღება და ზოგადად, ინფორმაციის გავრცელების ხელის შესაწყობად.“

53. კასატორმა აგრეთვე მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 ივლისის განჩინების (მოსამართლის თვითაცილება) და 2019 წლის 18 ივლისის საოქმო განჩინების (2019 წლის 9 აპრილს ტელეკომპანია „ი.“ გასული სიუჟეტი (გადაცემა „პ.“) და ამ სიუჯეტის ამსახველი მოკლე წერილობითი ინფორმაციის („რ.“და ი.) ვებ.გვერდებზე გავრცელების ამსახველი მასალის დართვაზე უარი) გაუქმება.

54. კასატორი აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 394–ე მულის „ა“ ქვეპუნქტით „გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვვით მიღებულად, თუ საქმე განიხილა სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ“.

55. მოცემულ შემთხვევაში, 2019 წლის 4 ივლისის სხდომაზე მოსამართლე რ.ნადარაის აცილების შემდეგ, საქმის განხილვა გადაიდო 11 ივლისისთვის. 2019 წლის 10 ივლისს სატელეფონო შეტყობინებით აპელანტს ეცნობა, რომ სასამართლოს შემადგენლობაში მონაწილეობდა მოსამართლე - თ. ს-ი–ნ-ი და ვინაიდან იგი არ იყო გაცნობილი საქმის მასალებს, საქმე განიხილებოდა 2019 წლის 18 ივლისს. მოულოდნელად, 2019 წლის 16 ივლისს (ანუ საქმის განხილვამდე 48 საათით ადრე), ასევე სატელეფონო შეტყობნებით ეცნობა აპელნტს, რომ მოსამართლე თ. ს-ი–ნ-მა აიცილა საქმე და მის ნაცვლად საქმის განმხილველ შემადგენლობაში მონაწილეობდა მოსამართლე ლ.მ-იძე.

56. კასატორი აღნიშნავს, რომ თუ მოსამართლეს ჰქონდა თვითაცილების საფუძველი, რატომ მოხდა აცილება 12 ივლისს და არა მისი დანიშვნისთანავე 10 ივლისს ანუ, თუ აცილების ობიექტური საფუძველი არსებობდა 12 ივლისს, ეს საფუძველი ასევე იარსებებდა 2 დღით ადრე ანუ 10 ივლისსაც, მაშინ როცა მან მონაწილეობა მიიღო პალატის შემადგენლობაში და მიიღო განჩინება სხდომის დანიშვნის შესახებ. ამასთან, მან ერთპიროვნულად მიიღო განჩინება თვითაცილების შესახებ. ასეთი პრაქტიკა დაუშვებელია, ვინაიდან საშუალებას აძლევს მოსამართლეს, თავისი პირადი მოსაზრებით ჩამოსცილდეს ნებისმიერ საქმეს. ეს კი საფუძველს ქმნის, რომ მოსამართლეს ერთპიროვნულად შეუძლია გადაწყვიტოს, თუ რომელ საქმეში მიიღებს მონაწილეობას და რომელში, არა.

57. რაც შეეხება თვითაცილების შესახებ განჩინების შინაარსს, იგი დაუსაბუთებელია, კერძოდ, პირველი საფუძველია მოსარჩელესთან მეგობრული ურთიერთობა. კასატორი აღნიშნავს, რომ 10 წელი მუშაობდა სასამართლო სისტემაში და ცხადია კოლეგების დიდ ნაწილს პირადად იცნობდა, მაგრამ ეს არ წარმოადგენს აცილების საფუძველს. ასეთივე საფუძვლით აპელანტს შეეძლო მოეთხოვა პალატის წევრი სხვა მოსამართლეების აცილებაც. მაგალითად, გ.თ-ს იცნობს 2006 წლიდან, ასევე დიდი ხანია იცნობს მ. ლ-ძეს, რომელთან ერთად 6 წელი მუშაობდა სააპელაციო სასამართლოში, მრავალი წელია იცნობს მოსამართლე ლ. მ-ძეს, ჯერ კიდევ, იმ პერიოდიდან მოყოლებული, როდესაც იგი იყო სხდომის მდივანი და თანაშემწე თბილისის საქალაქო სასამართლოში.

58. თვითაცილების მეორე საფუძვლად მოსამართლემ მიუთითა, რომ განსახილველ დავასთან დაკავშირებული ცნობები მისთვის ცნობილი იყო საკუთარი და სასამართლოს გარე წყაროებიდან. აღსანიშნავია, რომ ს. გ-ნის გარდაცვალებასთან დაკავშირებული გარემოებები, ამ საქმის ყველა დეტალის უსაზღვროდ გახმაურების გათვალისწინებით, ცნობილია საქართველოს თითქმის ყველა მოქალაქისთვის, მით უფრო, იურიდიული პროფესიის წარმომადგენლებისთვის. ამის დასტურია თუნდაც ის სიუჟეტები, რომლებიც საქმეშია წარმოდგენილი. ის, რომ ეს გარემოებები უამრავმა ადამიანმა იცის, საყოველთაოდ ცნობილი გარემოებაა. ამდენად, ეს არგუმენტი არ უნდა ჩაითვალოს თვითაცილების კანონიერ საფუძვლად.

59. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსამართლე ზ.მ-ი მოსამართლედ დანიშნულ იქნა 3 წლის ვადით. „საერთო სასამართლოების შესახებ“ ორგანული კანონით გამოსაცდელი ვადით დანიშნული მოსამართლე ექვემდებარება მისი საქმიანობის ყოველწლიურ შემოწმებას იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მხრიდან (ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“, მუხლი 36.44). ასეთ პირობებში, კასატორს მიაჩნია, რომ 3 წლიანი ვადა, ისე მოსამართლის ყოველწლიური შემოწმება, არ წარმოადგენს იმ გარანტიებს, რასაც მოსამართლის დამოუკიდებლობისათვის ადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე–6 მუხლის პირველი ნაწილი და პეცედენტული სამართალი. შესაბამისად, 2017 წლის 20 ოქტომბერს (როდესაც მსგავსი წესით გამწესებულ 4 მოსამართლეს უარი ეთქვა უვადოდ დანიშვნაზე) მოსამართლე ზ. მ-ი იმყოფებოდა სათათბიროდ და მსჯელობდა ამ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებაზე. ამ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი გამოცხადდა 2017 წლის 25 ოქტომბერს. ცხადია, რომ მოსამართლეთა დანიშვნაზე უარის თქმის შესახებ ზ.მ-ისთვის ცნობილი იქნებოდა გადაწყვეტილების გამოცხადების მომენტში და მას შეეძლო თვალი მიედევნებინა მის მსგავსად დანიშნული მოსამართლეების შემდგომი გადანიშვნის საკითხების გადაწყვეტისათვის.

60. სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 18 ივლისის სხდომაზე არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობა საქმეზე დართულიყო: ა) ტელეკომპანია „ი.“ 2019 წლის 9 აპრილის ინტერვიუ პარტია „ო.“თავმჯდომარესთან, რომელიც გადაცემის დიდ ნაწილს უთმობს ს. გ-ნის საქმეზე საუბარს. ამ სიუჟეტითა და წერილობითი მტკიცებულებებით კასატორი ცდილობდა იმის დადასტურებას, რომ ზემოხსენებულ საქმესთან ნეგატიურად დაკავშირება, მით უფრო, ცილისწამების შედეგად, იწვევს ყველა ადამიანის მიმართ უარყოფით შედეგებს, სახელის გატეხვას, სტიგმატიზებას, მისთვის ამა თუ იმ იარლიყის მიკვრას.

სამოტივაციო ნაწილი:

61. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 07 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2019 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის (არაქონებრივ-სამართლებრივ დავებში საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებულ დავებზე) საპროცესო სამართლებრივი საფუძვლით. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საქმის განხილვა მოხდებოდა ზეპირი მოსმენის გარეშე. მხარეებს ეცნობათ საქმის განმხილველი სასამართლოს შემადგენლობის, საქმის განხილვის ფორმისა და საქმის განხილვის თარიღის შესახებ. რაიმე შუამდგომლობა მხარეებისაგან ამ საკითხებთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი არ ყოფილა.

62. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X). სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no26986/0-), რაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით განსახილველ შემთხვევაში, მოდავე მხარეებთან მიმართებით უზრუნველყოფილი იქნა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო, სადავო ფაქტებს შეაფასებს საპროცესო წესების დაცვით.

63. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო პალატის შეფასების საგანია მოპასუხის ნათქვამი:,,..რომ მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით“, წარმოადგენს თუ არა ცილისწამებას, რითაც უხეშად შეილახა მოსარჩელის, როგორც მოსამართლის, ისე ადამიანის უფლებები და რამაც მოსარჩელეს გაუტეხა სახელი, შელახა მისი პატივი და ღირსება(იხ., სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებები - ამ განჩინების პ-3; საკასაციო საჩივრის საფუძვლები).

64. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

65. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მატერიალურ-სამართლებრივ კანონიერებასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებსაც საკასაციო სასამართლოს წინამდებარე გადაწყვეტილების მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული (სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია) სავალდებულო ძალა გააჩნიათ:

66. 2011 წლის 26 აპრილს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შვიდი მოსამართლისგან შემდგარმა პალატამ გამოიტანა გადაწყვეტილება საქმეზე „ე-ე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N250../...). გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტით ექვსი ხმით ერთის წინააღმდეგ სასამართლომ კენჭისყრის საფუძველზე დაადგინა, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის (1950 წლის 4 ნოემბრის ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცია“, შემდგომში, კონვენცია) მე-2 მუხლის პროცედურულ დარღვევას განმცხადებლების შვილის მკვლელობის საქმის არაეფექტური გამოძიების თვალსაზრისით, ხოლო სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტით ექვსი ხმით ერთის წინააღმდეგ კენჭისყრის საფუძველზე დაადგინა, რომ დაირღვა კონვენციის 38-ე მუხლი.გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტით კი, ოთხი ხმით სამის წინააღმდეგ კენჭისყრის საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ განმცხადებლების შვილის შსს-ს მაღალჩინოსნების ხელიდან მკვლელობის საქმეში კონვენციის მე-2 მუხლის არსებით დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.

67. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ ზემოხსენებული საქმის განხილვაში, როგორც ,,ა ჰ “(A. H.)მოსამართლე, მონაწილეობას იღებდა მოსარჩელე, რომელიც ერთადერთი მოსამართლე იყო, რომელიც არ დაეთანხმა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პალატის უმრავლესობის გადაწყვეტილებას კონვენციის მე-2 მუხლისა (პროცედურული დარღვევა განმცხადებლების შვილის მკვლელობის საქმის არაეფექტური გამოძიების თვალსაზრისით) და 38-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით და გამოთქვა ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, ხოლო ზემოხსენებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტზე კენჭისყრისას მხარი დაუჭირა გადაწყვეტილებას, რომლის თანახმადაც განმცხადებლების შვილის შსს-ს მაღალჩინოსნების ხელიდან მკვლელობის საქმეში კონვენციის მე-2 მუხლის არსებით დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.

68. ზემოხსენებულ საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს სხვა მოსამართლეებმა: კ. ბ-ომ, დ. ი-ემ და დ. პ-მა დაწერეს ერთიანი ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, რომლითაც განაცხადეს, რომ მოცემულ შემთხვევაში დარღვეული იყო ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლის არსებითი მხარეც (ტ.,1, ს.ფ. 22-65 -ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2011 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილების ასლი საქმეზე „ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ”, ს.ფ. 64-65 - ი. ა-ის ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, ს.ფ.62-65- კ.ბ-ოს, დ.ი-ეს და დ.პ-ჩის ერთიანი ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი).

69. ი. ა-ის ნაწილობრივ განსხვავებულ აზრში კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით ვკითხულობთ შემდეგს:„რაც შეეხება 38-ე მუხლს, იძულებული ვარ, არ დავეთანხმო უმრავლესობის მხრიდან სასამართლოს პრეცედენტული სამართლიდან გადახვევას. არსებობს მთელი რიგი საქმეებისა, რომლებშიც სასამართლომ 38-ე მუხლი დარღვეულად სცნო იმის გამო, რომ მოთხოვნილი მასალები მისთვის საერთოდ არ ყოფილა წარდგენილი (Imakayeva v. Russia, no. 7615/02, § 201, Lyanova and Aliyeva v. Russia, nos. 12713/02 and 28440/03, § 145, Nevmerzhitsky v. Ukraine, no. 54825/00 § 77). საქმეში Alikhadzhiyeva v. Russia (no. 68007/01), მოპასუხე სახელმწიფომ საქმის მასალები მხოლოდ მას შემდეგ წარადგინა, როდესაც განაცხადი დაუშვებლად იქნა ცნობილი (§99). უფრო მეტიც, სახელმწიფომ პირდაპირ უარიც კი განაცხადა კომუნიკაციის სტადიაზე საქმის მასალების სასამართლოსთვის წარდგენაზე (§102). მიუხედავად ამისა, 104-ე პუნქტში სასამართლომ აღნიშნა: „რაც შეეხება 38-ე მუხლს, სასამართლო კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ იგი გამოიყენება ისეთ საქმეებში, რომლებიც დასაშვებად იქნა ცნობილი. მხედველობაში იღებს რა იმ გარემოებას, რომ სახელმწიფომ სასამართლოს მოთხოვნა დასაშვებობის შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ შეასრულა, სასამართლოს არ შეუძლია დაასკვნას, რომ მოთხოვნილი ინფორმაციის დაგვიანებით წარმოდგენამ ხელი შეუშალა ფაქტების დადგენას ან რაიმე სხვა მხრივ მიაყენა ზიანი მოცემული საქმის ჯეროვნად განხილვას. ასეთ ვითარებაში სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლოს მიერ მოთხოვნილი დოკუმენტების წარდგენის დროის მხრივ კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევას ადგილი არჰქონია“. სასამართლოს ზემოთ ციტირებული განმარტებიდან შეიძლება გამოტანილ იქნეს დასკვნა, რომ საქმის მასალების დაგვიანებით მიწოდება 38-ე მუხლის დარღვევად რომ იქნეს მიჩნეული: (i) დაგვიანება პროცესის იმ ეტაპზე უნდა მოხდეს, როდესაც საქმის არსებითი მხარე განიხილება; (ii) დაგვიანებას ისეთი ხასიათი უნდა ჰქონდეს, რომ ფაქტების დადგენას უნდა შეუშალოს ხელი; (iii) დაგვიანებას ისეთი ხასიათი უნდა ჰქონდეს, რომ რაიმე სხვა მხრივ უნდა მიაყენოს ზიანი მოცემული საქმის ჯეროვნად განხილვას. მოცემულ შემთხვევაში არცერთ ზემოხსენებულ პირობას არ ჰქონია ადგილი. საჩივრის დასაშვებობისა და არსებითი მხარის განხილვა ერთდროულად მოხდა (§4) და განხილვის პროცესში ყველა მოთხოვნილი მასალა სასამართლოს ხელთ იყო. ამასთანავე, დაგვიანებას არ ჰქონია ისეთი ხასიათი, რომ ფაქტების დადგენისთვის შეეშალა ხელი ან რაიმე სხვა მხრივ მიეყენებინა ზიანი მოცემული საქმის ჯეროვნად განხილვისათვის. ამ საქმეზე გამოტანილი განჩინება პირდაპირი მტკიცებულებაა იმისა, რომ, მიღებული მასალების საფუძველზე, სასამართლომ გამოიკვლია სათანადო ფაქტობრივი გარემოებები და გააკეთა შესაბამისი სამართლებრივი დასკვნები. არაფერი მიუთითებს იმაზე, რომ სასამართლომ ვერ შეძლო თავისი ფუნქციების შესრულება იმის გამო, რომ სახელმწიფომ არ შეასრულა კონვენციიდან გამომდინარე თავისი ვალდებულებები. მაშასადამე, ამ საქმეში არცერთ ისეთ პირობას არ ჰქონია ადგილი, რომელსაც შეეძლო გამოეწვია კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევა. ეს პრეცედენტი, კონვენციის 38-ე მუხლის გამოყენების მხრივ, ძალიან სახიფათო მიდგომას უყრის საფუძველს - მას შეუძლია სახელმწიფოებს დაუკარგოს მათ ხელთ არსებული მასალების სასამართლოსთვის წარდგენის სურვილი, რადგან ეცოდინებათ, რომ მაშინაც კი თუ ისინი წარადგენენ ამ მასალებს გარკვეული დაგვიანებით, სასამართლოს შეუძლია კონვენციის 38-ე მუხლი მაინც დარღვეულად სცნოს. ასეთი მიდგომა შესაძლოა არ ემსახურებოდეს სასამართლოს ინტერესებს მისი საბოლოო მიზნების მიღწევის საქმეში“.

70. 2015 წლის 24 სექტემბერს, მოპასუხის, როგორც საქართველოს იუსტიციის მინისტრის, მიერ საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის სხდომაზე სიტყვით გამოსვლისას გაკეთდა შემდეგი განცხადება: ,,მინდა მივესალმო სულ რამდენიმე დღის წინ მიღებულ გადაწყვეტილებას იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, რომელმაც მაგალითად გადაწყვიტა, რომ და რაკი უკვე ყოფილი მოსამართლეა მე ამაზე ვისაუბრებ, ბატონი ი. ა-ისათვის აღარ განეახლებინა სასამართლო უფლებამოსილება. დიახ, ეს არის მოსამართლე, რომელიც და მე ეს თუ არა სხვას ვის, მე კარგად მახსოვს, სტრასბურგის სასამართლოში ბრძანდებობდა წარმოვლენილი მთავრობის მიერ და ამტკიცებდა, რომ სანდრო გირგვლიანი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით. დიახ, ასეთი მოსამართლეები უნდა წავიდნენ, მაგრამ ეს ვერ იქნება მოსამართლეებზე ძალადობის პოლიტიკა, მათ უბრალოდ უნდა მივცეთ საშუალება, რთულია მაგრამ დაასრულონ ვადა, მაგრამ ნურავინ იოცნებებს იმაზე, რომ სამუდამოდ გადაინიშნებიან. შესავლის ბოლოს, მინდა ისიც შევახსენო ჩვენს საზოგადოებას, რომ სასამართლოს წინა თავმჯდომარე, ამ მოსამართლეებს, მათ შორის, გირგვლიანის მოსამართლეებს პირდებოდა, რომ ისინი როდესაც 10 წელს ამოწურავდნენ გადაინიშნებოდნენ სამუდამოდ. ეს ვერ მოხდება და ამის პირობას მე გაძლევთ ჩემს ასე ვთქვათ თანამებრძოლებთან ერთად. დაასრულონ ამ მოსამართლეებმა თავიანთი ვადა, მაგრამ ისინი ვერ გახდებიან მუდმივად ჩვენი შვილების ბედის გადამწყვეტები იმიტომ, რომ მათ დაამტკიცეს, რომ ამის უნარ-ჩვევები არ გააჩნიათ რბილად რომ ვთქვათ“ (შემდეგში - სადავო გამონათქვამი).

71. სადავო გამონათქვამი გავრცელდა ტელევიზიებით და სხვადასხვა ინტერნეტგამოცემებში, როგორიცაა Interpressnews.ge, palitratv.ge (იხ. ტ.1, ს.ფ 66-67).

72. მოპასუხის მიერ, 2011 წლის 30 აპრილს ტელევიზიით გაკეთდა შემდეგი განცხადებაც: „გადაწყვეტილებით დასტურდება, რომ საქართველოში არ არსებობს დამოუკიდებელი სასამართლო და ამას, რაც არ უნდა გასაოცარი იყოს, ი. ა-იც ადასტურებს თავის განსხვავებულ აზრში. მან, მართალია, 6-ის წინააღმდეგ მისცა ერთი ხმა და უმცირესობაში აღმოჩნდა და თქვა, რომ გადასარევად არის ალბათ ჩატარებულიო გამოძიებაო, მაგრამ მან თქვა ერთი საინტერესო რამ, რომ რას ერჩით ამ სასამართლოებსო, რომ აკრიტიკებთო, ანუ დაიცვა თავისი კოლეგები. ჩვენ სასამართლოებს არაფერი შეუძლიათო, ეს მოტანილი მაქვს სიტყვასიტყვით, წერია, პროკურატურის თანხმობის გარეშე არაფერი არ შეეძლო სასამართლოს, რომ მას საქმე გადაეგზავნა გამოძიებისთვის ან თვითონ გამოესწორებინა, თუ პროკურატურა არ დათანხმდებოდა. მხოლოდ სამადლობელო შეიძლება იყოს მის მიმართ, რომ მოქმედი მოსამართლე საერთაშორისო დონეზე აცხადებს, რომ დღეს საქართველოში მოსამართლე არის უძლური-ეს ძალიან დიდი პოლიტიკური მნიშვნელობის განცხადებაა”(ტ.1., ს.ფ. 82 - ,,USB” ფლეშ დისკზე არსებული „ჩვენ“ სიუჟეტის ჩანაწერი 00:48:08 - 00:49:08).

73. საინფორმაციო სააგენტო „ი.“ ვებ-გვერდზე განთავსებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 5 იანვრის განცხადებაში მ. ს-ის მიმართ გამოტანილ განაჩენთან დაკავშირებით ნათქვამია, რომ: „სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი და სასამართლო სხდომაზე გამოკვლეულ მტკიცებულებათა ერთობლიობით დადასტურებულად მიიჩნია მ. ს-ის მხრიდან ა. გ-ნის საქმესთან შემხებლობაში მყოფი მაღალი თანამდებობის პირებისთვის, პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების მიზნით გ.ა.-ს, ა.ა.-ს, მ.ბ.-ს და ა.ღ.-ს შეწყალების დაპირება, რაც მოგვიანებით შეასრულა. შესაბამისად პასუხისმგებლობისგან აცილებულ იქნენ მაღალი თანამდებობის პირები, რამაც დაზარალებულის ოჯახის წევრთა უფლებებისა და სახელმწიფოს კანონიერი ინტერესების არსებით დარღვევა გამოიწვია“.

74. დადგენილია, რომ სადავო გამონათქვამის უარყოფითი კონტექსტის წარმოჩენის მიზნით, 2019 წლის 18 ივლისს, თბილისის სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სასამართლო სხდომაზე აპელატმა აგრეთვე წარმოადგინა ტელეკომპანია „ი.“ 20... წლის ... იანვრის გადაცემა „პ.-ის“ ჩანაწერი.

75. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია, თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას პალატა სწორედ კასატორის პრეტენზიის ფარგლებში შეამოწმებს. საკასაციო საჩივრის შესწავლით კი, ირკვევა, რომ კასატორი არ ეთანხმება ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივ დასკვნებს სადავო გამონათქვამის შეფასების თაობაზე და მიიჩნევს, რომ განხორციელებული იყო სიტყვისა და მისი გამოხატვის შეზღუდვის სპეციალური კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები (იხ., ამ განჩინების პპ: 35-52). გარდა ამისა, კასატორი მიიჩნევს, რომ დარღვეულია საპროცესო სამართლის ნორმათა მოთხოვნები, კერძოდ, სასამართლოს კანონიერი შემადგენლობის მიერ საქმის განხილვისა და საშეჯიბრო საწყისზე მტკიცებულებათა დართვის პროცესუალური უფლებები (იხ., ამ განჩინების პპ: 53-60).

76. კასატორის პრეტენზიების (კასაციის მიზეზების) დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს შემდეგ საკითხებზე: გამოხატვის თავისუფლება; სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტის შენარჩუნება; საზოგადოებრივი ინტერესი სადავო საკითხთან მიმართებაში და საზოგადოებრივ დებატში წვლილის შეტანა; სადავო განცხადების შინაარსი.

77. განსახილველი დავის საგნის, სასარჩელო მოთხოვნისა და მის საფუძვლად მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზი, საკასაციო პალატას აძლევს იმ დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლი,რომელიც ბლანკეტური შინაარსისაა და მოიცავს დათქმას სპეციალურ კანონზე, რომელიც საქართველოში ძალაშია 2004 წლის 16 ივლისიდან, კერძოდ, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონი. სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მეორე ნაწილი განსაზღვრავს, რომ ,,პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან“. შესაბამისად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სადავო საკითხის გადასაწყვეტად, პატივისა და ღირსების შელახვის ფაქტობრივი გარემოებების გამოსარკვევად და დასადგენად, სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მეორე ნაწილის სამართლებრივი დანაწესიდან გამომდინარე, გამოყენებული უნდა იქნეს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონი, რომელიც წარმოადგენს პატივისა და ღირსების სამოქალაქო რეგულირების შემავსებელ ნორმატიულ აქტს და საბოლოოდ ქმნის საკითხის სამართლებრივად გადაწყვეტის წინაპირობას.

78. მოხმობილი ნორმების სადავო ფაქტებთან სუბსუმირების მიზნით, საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 17 I მუხლით, თავად სპეციალური კანონის მე-3 მუხლითა და ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის (შემდგომში - კონვენცია) მე-10 მუხლით გარანტირებულ გამოხატვის თავისუფლებაზე, რომელიც დემოკრატიული საზოგადოების ფუნდამენტია და ემსახურება როგორც თავად დემოკრატიული საზოგადოების, ისე - ინდივიდის ინტერესებს, გააჩნდეს საკუთარი შეხედულება ამა თუ იმ საკითხზე, თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია და იდეები (დამატებით იხ. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლი: ამ კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად).

79. ადამიანის უფლებათა ევრპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის თანახმად:

80. (i) გამოხატვის თავისუფლება წარმოადგენს დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საფუძველს და ერთ-ერთ ძირითად პირობას მისი პროგრესისა და თითოეული ინდივიდის თვითრეალიზაციისათვის. მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე, იგი ეხება არა მხოლოდ „ინფორმაციას“ ან „იდეებს“, რომლებიც დადებითი, არაშეურაცხმყოფელი ან უმნიშვნელოა, არამედ შეურაცხმყოფელ, შოკისმომგვრელ ან შემაწუხებელ ინფორმაციას, ან იდეებს. ასეთია პლურალიზმის, შემწყნარებლობისა და ლიბერალური აზროვნების მოთხოვნები, რომელთა გარეშე „დემოკრატიული საზოგადოება“ არ არსებობს. მე-10 მუხლის შესაბამისად, თავისუფლება ექვემდებარება გამონაკლისებს, რომლებიც .... უნდა განიმარტოს მკაცრად, თუმცა რაიმე სახის შეზღუდვის საჭიროება დამაჯერებლად უნდა დასაბუთდეს....

81. (ii) ზედსართავი სახელი „აუცილებელი“, 10.2 მუხლის მნიშვნელობით, გულისხმობს „გადაუდებელი სოციალური საჭიროების“ არსებობას. ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს გააჩნიათ დისკრეციული უფლებამოსილების გარკვეული ფარგლები ამგვარი საჭიროების არსებობის შესაფასებლად, თუმცა ეს მჭიდროდ არის დაკავშირებული ევროპულ ზედამხედველობასთან, რომელიც ეხება როგორც კანონმდებლობას, ისე კანონმდებლობის საფუძველზე მიღებულ გადაწყვეტილებებს, თუნდაც ისინი დამოუკიდებელი სასამართლოს მიერ იყოს გამოტანილი.

82. (iii) სასამართლომ უნდა განიხილოს სადავო ჩარევა მთლიანი საქმის კონტექსტის ჭრილში და დაადგინოს, იყო თუ არა ის „ლეგიტიმური მიზნის თანაზომიერი“ და რამდენად „სათანადო და საკმარისია“ ეროვნული ხელისუფლების ორგანოების მიერ აღნიშნული ჩარევის დასაბუთებისათვის მოყვანილი მიზეზები. სასამართლომ უნდა გადაამოწმოს და დარწმუნდეს, რომ ეროვნული ხელისუფლების ორგანოებმა გამოიყენეს სტანდარტები, რომლებიც შეესაბამებოდა მე-10 მუხლით განსაზღვრულ პრინციპებს და დაეყრდნენ შესაბამისი ფაქტების მისაღებ შეფასებას...“ Handyside v. the United Kingdom (7 December 1976, Series A no. 24), Stoll v. Switzerland ([GC] no. 69698/01, § 101, ECHR 2007-V); Animal Defenders International v. the United Kingdom [GC], no. 48876/08, § 100, ECHR 2013; Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 124, 23 April 2015).

83. საკასაციო პალატა მნიშვნელოვნად მიიჩნევს, ხაზი გაუსვას, რომ (შეადრ: სუსგ №ას-591-591-2018, 16 აპრილი, 2019 წელი, პ.1.4.6), იმ ვითარებაში, როდესაც ქვეყანაში მიმდინარეობს მართლმსაჯულების რეფორმა და სასამართლო ხელისუფლება ფართო საზოგადოების ინტერესშია მოქცეული, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვა მხოლოდ განსაკუთრებულ, სასამართლო ხელისუფლებაზე/მოსამართლეზე აშკარა და ნეგატიური თავდასხმის შემთხვევაში დაიშვება, რომელიც მიზნად ისახავს მართლმსაჯულების როლის შესუსტებას, სასამართლოს დამოუკიდებლობის ხელყოფას და მხოლოდ აღნიშნული უნდა წარმოადგენდეს განცხადების გამავრცელებლის მიზანს. სხვა შემთხვევაში, სახელმწიფო ხელისუფლების მხრიდან გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევამ შეიძლება დააზარალოს ქვეყნის ინტერესები, შეუძლებელი გახადოს საზოგადოების ან პოლიტიკოსების მხრიდან რეფორმის მიმდინარეობასთან დაკავშირებით აზრის გამოხატვის შესაძლებლობა, რაც, ბუნებრივია, უარყოფითად აისახება ქვეყნის ინტერესებსა და ეფექტიანი მართლმსაჯულების განხორციელებაზე. პრეცედენტული სამართლის თანახმად, სასამართლო ხელისუფლების ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული საკითხები, რომელიც უაღრესად მნიშვნელოვან ინსტიტუციას წარმოადგენს დემოკრატიული საზოგადოებისათვის, ექცევა საზოგადოებრივ ინტერესში. ამ მხრივ, აუცილებელია საზოგადოებაში სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინება. ქვეყანაში, რომელიც იმართება კანონის უზენაესობის პრინციპით, სასამართლო, როგორც მართლმსაჯულების გარანტი, უნდა სარგებლობდეს საზოგადოების ნდობით, იმისათვის, რომ წარმატებით შეძლოს საკუთარი მოვალეობების შესრულება. მოსამართლეები წარმოადგენენ სახელმწიფოს ფუნდამენტური ინსტიტუციის ნაწილს და შეიძლება დაექვემდებარონ პირად კრიტიკას დასაშვებ ფარგლებში. ამდენად, თანამდებობრივი უფლებამოსილების ფარგლებში მოქმედებისას, მათზე ვრცელდება დასაშვები კრიტიკის უფრო ფართო ფარგლები, ვიდრე რიგითი მოქალაქის შემთხვევაში (იხ. ლინდონი, ოჩაკოვსკი-ლორენი და ჟული საფრანგეთის წინააღმდეგ - 21279/02 გადაწყვეტილება 22.10.2007 [დიდი პალატა] (Lindon, Otchakovsky Laurens and July, 21279/02, 22.10.2007 [GC]] Libération, §74). ზოგჯერ კი, შესაძლოა, აუცილებელი იყოს აღნიშნული ნდობის დაცვა მეტად საზიანო თავდასხმებისაგან, რომლებიც არსებითად უსაფუძვლოა, განსაკუთრებით იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ კრიტიკის ადრესატ მოსამართლეებს აკისრიათ წინდახედულების ვალდებულება, მათ ეკრძალებათ კრიტიკაზე საპასუხო რეაგირება (იხ. „პრაგერი და ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ“, 26 აპრილი, 1995 წელი, §34, სერია A, N 313; (Prager and Oberschlick v. Austria, 26 April 1995, § 34, Series A no. 313); დი „ჯოვანი იტალიის წინააღმდეგ“, N 51160/06, §71, 9 ივლისი, 2013 წელი (DI GIOVANNI v. ITALIA N 51160/06, §71, 9.07.2013); მორისი საფრანგეთის წინააღმდეგ, §124 , 23.04.2015 (Morice v. France [GC], no. 29369/10, §124, 23 April 2015).

84. თუმცა, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ სასამართლო სხდომის დარბაზის გარეთ გავრცელებული ინფორმაციის ნეგატიური შედეგების თავიდან ასარიდებლად პირს, რომლის მიმართაც გავრცელდა ინფორმაცია, სსკ-ის მე-18 მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე გააჩნია უფლება, საპასუხო ცნობები გამოაქვეყნოს იმავე მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში, რომელშიც გავრცელდა განცხადება.

85. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოპასუხის მიერ, რომელიც წარმოადგენს საქართველოს იუსტიციის მინისტრს, საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის სხდომაზე გავრცელებული ინფორმაცია შეეხებოდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქმის „ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N250../0...) განხილვაში, მოსარჩელის, როგორც ,,ად ჰოკ“(Ad Hoc) მოსამართლის, ნაწილობრივ განსხვავებულ აზრს. 2015 წლის 24 სექტემბერს, საქართველოს იუსტიციის მინისტრი, თ. წ-ნი, საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის სხდომაზე გამოდიოდა სასამართლო რეფორმის მესამე ტალღის ფარგლებში საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ავტორობით მომზადებული და საქართველოს მთავრობის საკანონმდებლო ინიციატივის წესით წარდგენილი საკანონმდებელო ცვლილებების პაკეტის განხილვისას, რა დროსაც მან გააკეთა აპელანტის მიერ სადავოდ გამხდარი განცხადება. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მინისტრის განცხადება ემსახურებოდა გასატარებელი სასამართლო რეფორმის მესამე ტალღის ფარგლებში წარსულში განხორციელებული სასამართლო რეფორმისას დაშვებული შეცდომების მოკლე მიმოხილვას, რომლის ერთ-ერთ თვალსაჩინო მაგალითად მოყვანილი იქნა სანდრო გირგვლიანის საქმე, რომელზედაც ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გადაწყვეტილებაში საქმეზე “ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N250.../0...) გააკეთა, მათ შორის, საქართველოს საერთო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით, კრიტიკული შეფასებები და რომელზედაც კასატორმა ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი გამოთქვა.

86. კასატორი მიუთითებს, რომ მოპასუხის განცხადების სადავო ნაწილი შედგება არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველი და მისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი რეპუტაციის შემლახველი გამონათქვამებისაგან. იგი წარმოადგენს ცილისწამებას.

87. აღნიშნულთან დაკავშირებით პირველ რიგში, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის „აუცილებელობის“ ძირითადი პრინციპები ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა მრავალ საქმეში. ამ გადაწყვეტილებებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ გამოხატვის თავისუფლება ვრცელდება არა მხოლოდ იმ „ინფორმაციისა“ და „იდეების“ მიმართ, რომლებიც კეთილგანწყობით მიიღება, არაშეურაცხმყოფელად არის მიჩნეული ან ინდიფერენტული დამოკიდებულების საგანია, არამედ იმათ მიმართაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი ან შემაშფოთებელია. ამიტომ გამოხატვის თავისუფლების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა განსაზღვრული იყოს მკაცრად და მისი გამოყენების საჭიროება სარწმუნოდ უნდა იყოს დადასტურებული. შეზღუდვის გამოყენება უნდა იყოს „აუცილებელი“ დემოკრატიულ საზოგადოებაში სხვა პირთა რეპუტაციის დასაცავად. „აუცილებელი“ კი, სასამართლოს განმარტებით, ნიშნავს „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ როგორც ფიზიკურ, ისე იურიდიულ პირთა რეპუტაციის დაცვის უფლება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით გარანტირებული უფლებაა. სტრასბურგის სასამართლომ არაერთ საქმეში აღნიშნა, რომ ორივე უფლება - გამოხატვის თავისუფლებაც და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობაც - თანაბარ დაცვას იმსახურებს. თუმცა, იმისათვის, რომ მე-8 მუხლით დაცული უფლების დარღვევა დადგინდეს, თავდასხმამ პირის რეპუტაციაზე სერიოზულობის განსაზღვრულ ხარისხს უნდა მიაღწიოს (Ärztekammer Fur Wien And Dorner v. Austria, no. 8895/10, § 62, 16 February 2016). ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა გარკვეული კრიტერიუმები, რომლებიც ამ ორ უფლებას შორის სამართლიანი წონასწორობის უზრუნველყოფის მიზნით ფასდება. აღნიშნული კრიტერიუმებია: (ა) ის წვლილი, რომელიც სადავო განცხადებამ საზოგადოებრივი ინტერესის სფეროში მიმდინარე დებატებში შეიტანა; (ბ) იმ პირის საზოგადოებრივი ცნობადობის ხარისხი, როლი და ფუნქცია, ვისაც სადავო განცხადება ეხებოდა და იმ ქმედებების ბუნება, რომელთა შესახებ ინფორმაციაც სადავო განცხადებაში აისახა; (გ) განცხადებაში ასახულ პირთა ქმედებები განცხადების გამოქვეყნებამდე; (დ) განცხადების გამოქვეყნების ფორმა და მანერა; (ე) რა გზით იქნა მოპოვებული განცხადებაში დაცული ინფორმაცია და რამდენად სარწმუნო იყო ის - აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლოს ჟურნალისტებთან მიმართებაში ნათქვამი აქვს, რომ ისინი უნდა მოქმედებდნენ კეთილსინდისიერად, სათანადო ფაქტობრივ საფუძველზე და, ჟურნალისტური ეთიკის წესების შესაბამისად, საზოგადოებას აწვდიდნენ სარწმუნო და ზუსტ ინფორმაციას (Axel Springer AG v. Germany [GC], no. 39954/08, § 93, ECHR 2012).

88. განსაკუთრებით პრობლემურია პირის რეპუტაციის დაცვის მიზნით გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა, თუ განცხადება, რომელიც პირის რეპუტაციას ეხება, პოლიტიკურია ან გაკეთებულია საზოგადოების ინტერესის სფეროში მყოფ საკითხზე მიმდინარე დებატების პროცესში (Sürek v. Turkey (no. 1) [GC], no. 26682/95, § 61, ECHR 1999-IV; Lindon, Otchakovsky-Laurens and July v. France [GC], nos. 21279/02 and 36448/02, § 46, ECHR 2007-IV; and Axel Springer AG v. Germany [GC], no. 39954/08, § 90, ECHR 2012). საკითხისადმი საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობისას გაკეთებულ განცხადებაში გამოვლენილი მტრული დამოკიდებულების გარკვეული ხარისხი (E.K. v. Turkey, no. 28496/95, §§ 79-80, 7 February 2002) და გამოთქმების სერიოზულობაც კი (Thoma v. Luxembourg, no. 38432/97, § 57, ECHR 2001-III) არ ართმევს განმცხადებელს უფლებას დაცული იყოს გამოხატვის თავისუფლებით (Paturel v. France, no. 54968/00, § 42, 22 December 2005).

89. სტრასბურგის სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ (Lingens v. Austria, 8 July 1986, §46, Series A no. 10) და ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ (Oberschlick v. Austria (no.1), 23 May 1991, §63 Series A no. 204) ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განცხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირებულ იქნას, მაშინ როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს. ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს. ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, 24 February 1997, §42, Reports-I). თუმცა, მაშინაც კი, როცა განცხადება შეფასებით მსჯელობად არის მიჩნეული, გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის პროპორციულობა შეიძლება იმაზე იყოს დამოკიდებული, არსებობს თუ არა ასეთი შეფასებისათვის საკმარისი „ფაქტობრივი საფუძველი“. თუ საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი არ არსებობს, მაშინ შეფასება შეიძლება გასცდეს პრივილეგიით დაცულ ზღვარს და მიჩნეულ იქნას, როგორც „გადაჭარბებული“ (De Haes and Gijsels, § 47; Oberschlick v. Austria (no. 2), 1 July 1997, § 33, Reports 1997-IV; Brasilier v. France, no. 71343/01, § 36, 11 April 2006; and Lindon, Otchakovsky-Laurens and July, § 55).

90. იმისათვის, რომ ფაქტობრივი ბრალდება შეფასებითი მსჯელობისაგან გაიმიჯნოს, აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და განცხადების ზოგადი ტონის ანალიზი, იმის მხედველობაში მიღებით (Brasilier v. France, no. 71343/01, 11 April 2006, § 37), რომ გამონათქვამები საჯარო ინტერესის საკითხზე, შესაძლებელია, სწორედ აღნიშნულ საფუძველზე (სწორედ აღნიშნულის გამო), უფრო შეფასებით მსჯელობას წარმოადგენდეს, ვიდრე ფაქტის შესახებ განცხადებას (Paturel v. France, no. 54968/00, 22 December 2005, § 37).

91. პასუხისმგებლობის მსუბუქ ფორმასაც კი შესაძლებელია გამოხატვის თავისუფლებაზე მსუსხავი ეფექტი ჰქონდეს, განსაკუთრებით ადვოკატებთან მიმართებაში, რომლებიც ვალდებულნი არიან განახორციელონ მათი კლიენტების ეფექტიანი დაცვა (Mor v. France, no. 28198/09, § 61, 15 December 2011). ადვოკატის მიმართ პასუხისმგებლობის მსუბუქი სახის გამოყენებასაც კი შესაძლებელია მოჰყვეს მისთვის პირდაპირი (დისციპლინური დევნის აძღვრა) ან არაპირდაპირი (საზოგადოებრივი იმიჯის შელახვა ან კლიენტების ნდობის დაკარგვა) უარყოფითი შედეგი (Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 176, 23 April 2015).

92. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმისათვის, რათა დადგინდეს ცილისწამების არსებობა, პირველ რიგში, აუცილებელია შეფასდეს სადავო განცხადებაში დაცული გამონათქვამები აზრის, შეხედულების გამოხატვაა თუ დადასტურებადი ან უარყოფადი ფაქტების შემცველი განცხადება.

93. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ბ“ პუნქტის შესაბამისად, „აზრი“ განიმარტება, როგორც შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე, ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. ამავე კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ.

94. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ. ამიტომ ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნას შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ #ას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი).

95. აზრისა და ფაქტის ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ #ას-1477-1489-2011, 3 აპრილი, 2012 წელი). ცილისწამების ერთ-ერთი მაკვალიფიცირებელი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური და, რაც მთავარია, მათი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ #ას-179-172-2012, 1 ოქტომბერი, 2014 წელი).

96. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს მიაჩნია, რომ სადავო განცხადება შედგება როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტებისაგან. შეფასებები ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, შეფასებების საფუძველია.

97. საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ „ენუქიძე და გირგვლიანი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N25091/07) საქმესთან მიმართებით, რომელშიც მოსარჩელემ, როგორც ,,ად ჰოკ“(Ad Hoc) მოსამართლემ გამოთქვა ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, არაერთი ინფორმაცია გავრცელდა მედიასაშუალებებით და საქმის რეზონანსულობიდან გამომდინარე, არაერთი საჯარო დებატი მიეძღვნა მას (რაც სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნტით გათვალისწინებული საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტია). აღნიშნული გარემოება, სასამართლო რეფორმის საკითხთან ერთად, მიანიშნებს ფართო საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობასა და საჯარო დებატებზე, რომლითაც დაინტერესებულია საზოგადოება (სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი: საზოგადოებრივი ყურადღება – საზოგადოების ინტერესი (და არა ცალკეულ პირთა უბრალო ცნობისმოყვარეობა) იმ მოვლენისადმი, რომელიც დაკავშირებულია დემოკრატიულ სახელმწიფოში საზოგადოებრივი თვითმმართველობის განხორციელებასთან), შესაბამისად, მოპასუხის, როგორც მინისტრის მიერ გავრცელებული თუნდაც მწვავე, კრიტიკული განცხადება უნდა ჩაითვალოს საზოგადოებრივ დებატში წვლილის შეტანად და სწორედ ამის შემდეგაა მნიშვნელოვანი იმის შეფასება, თავად განცხადება წარმოადგენს თუ არა ცილისწამებას (სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი: ცილისწამება – არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება). ამასთან, დადგენილია, რომ მოსარჩელე ის მოსამართლე იყო, რომელიც არ დაეთანხმა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პალატის უმრავლესობის გადაწყვეტილებას კონვენციის მე-2 მუხლისა (პროცედურული დარღვევა განმცხადებლების შვილის მკვლელობის საქმის არაეფექტური გამოძიების თვალსაზრისით) და 38-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით და გამოთქვა ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, ხოლო ზემოხსენებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტზე კენჭისყრისას მხარი დაუჭირა გადაწყვეტილებას, რომლის თანახმადაც, განმცხადებლების შვილის შსს-ს მაღალჩინოსნების ხელიდან მკვლელობის საქმეში კონვენციის მე-2 მუხლის არსებით დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.

98. საკასაციო პალატა დავის საგნიდან, საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან და საკასაციო საჩივრის საფუძვლებიდან გამომდინარე, მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ მიმოიხილოს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქმეზე “ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N250...1/...) გამოტანილ გადაწყვეტილებაზე აპელანტის მიერ გამოთქმული ნაწილობრივ განსხვავებული აზრის შინაარსი მხოლოდ იმ მიზნით და კონტექსტში, შესაძლებელი იყო თუ არა მისი ინტერპრეტირება იმ აზრით, რაც გატარებულია მოპასუხის სადავო განცხადებაში. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ამ განჩინებაში მოყვანილი მსჯელობები თავისთავად არ წარმოადგენს და არ უნდა იქნეს გაგებული, როგორც ეროვნული სასამართლოს მხრიდან კასატორის - ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ყოფილი "ად ჰოკ" (ad hoc) მოსამართლის - მიერ ზემოაღნიშნულ საქმეზე გამოთქმული ნაწილობრივ განსხვავებული აზრის კრიტიკა ან/და შეფასება.

99. წინამდებარე საქმეზე სადავოდ გამხდარი გამონათქვამი უკავშირდება 20... წელს ... წლის ს. გ-ნის გარდაცვალების ფაქტს - რომელთან დაკავშირებითაც 2011 წლის 26 აპრილს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შვიდი მოსამართლისგან შემდგარმა პალატამ გამოიტანა გადაწყვეტილება საქმეზე “ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N250.../..). ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილოების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტით ექვსი ხმით ერთის წინააღმდეგ სასამართლომ კენჭისყრის საფუძველზე დაადგინა, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის (1950 წლის 4 ნოემბრის ,,ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენცია“), მე-2 მუხლის პროცედურულ დარღვევას განმცხადებლების შვილის მკვლელობის საქმის არაეფექტური გამოძიების თვალსაზრისით, ხოლო სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტით ექვსი ხმით ერთის წინააღმდეგ კენჭისყრის საფუძველზე დაადგინა, რომ დაირღვა კონვენციის 38-ე მუხლი. ამასთან ერთად, ზემოხსენებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტით ოთხი ხმით სამის წინააღმდეგ კენჭისყრის საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ განმცხადებლების შვილის შსს-ს მაღალჩინოსნების ხელიდან მკვლელობის საქმეში კონვენციის მე-2 მუხლის არსებით დარღვევას ადგილი არ ჰქონია. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ მოცემული საქმის განხილვაში, როგორც ,,ა. ჰ.“ (A. H.) მოსამართლე, მონაწილეობას იღებდა კასატორი ი. ა-ი, რომელიც ერთადერთი მოსამართლე იყო, რომელიც არ დაეთანხმა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პალატის უმრავლესობის გადაწყვეტილებას კონვენციის მე-2 მუხლისა (პროცედურული დარღვევა განმცხადებლების შვილის მკვლელობის საქმის არაეფექტური გამოძიების თვალსაზრისით) და 38-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით და გამოთქვა ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, ხოლო ზემოხსენებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტზე კენჭისყრისას მხარი დაუჭირა გადაწყვეტილებას, რომლის თანახმადაც განმხცადებლების შვილის შსს-ს მაღალჩინოსნების ხელიდან მკვლელობის საქმეში კონვენციის მე-2 მუხლის არსებით დარღვევას ადგილი არ ჰქონია. აღსანიშნავია, რომ მოსამართლეებმა: კ. ბ-ომ, დ. ი-ემ და დ. პ-მა დაწერეს ერთიანი ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, რომლითაც განაცხადეს, რომ მოცემულ შემთხვევაში დარღვეული იყო ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლის არსებითი მხარეც (ტ.,1, ს.ფ. 22-65 -ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2011 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილების ასლი საქმეზე “ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ”, ს.ფ. 64-65-ი. ადეიშვილის ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი, ს.ფ.62-65-კ.ბ-ოს, დ.ი-ნეს და დ.პ-ჩის ერთიანი ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი).

100. 2015 წლის 24 სექტემბერს, საქართველოს იუსტიციის მინისტრმა, თ. წ-მა, საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის სხდომაზე გამოსვლისას, როდესაც იხილებოდა სასამართლო რეფორმის მესამე ტალღის ფარგლებში საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ავტორობით მომზადებული და საქართველოს მთავრობის საკანონმდებლო ინიციატივის წესით წარდგენილი საკანონმდბელო ცვლილებების პაკეტი, გააკეთა კასატორის მიერ სადავოდ გამხდარი განცხადება. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კასატორის მიერ სადავოდ გამხდარი გამონათქვამის კონტექსტის სრულფასოვნად აღსაქმელად და შესაფასებლად ციტირებული უნდა იქნას იუსტიციის მინისტრის გამოსვლიდან ამ საქმის გადაწყვეტისთვის არსებითად მნიშვნელოვანი და სადავოდ გამხდარ გამონათქვამთან შინაარსობრივ ბმაში მყოფი მონაკვეთი სრულად: ,,თავიდან, როდესაც ჩვენ მოვედით ხელისუფლებაში, აზრები გაიყო: ერთი ნაწილი მხარს უჭერდა იმას, რომ, ეგრეთ წოდებული, გ-ნის მოსამართლეები - მ. მოსამართლეები, კ-ის მოსამართლეები, სამაგალითოდ დაგვესაჯა, გაგვეშვა შინ ან ჩაგვესვა ციხეში; მეორე ნაწილი მხარს უჭერდა უფრო მომავალზე ორიენტირებულ პოლიტიკას იმისთვის, რომ ჩვენ არ გაგვემეორებინა ის, რაც გააკეთა თავის დროზე იუსტიციის მინისტრმა ს-მა, როდესაც ეგონა, რომ სასამართლოს რეფორმას ატარებს და რეფორმა დაარქვა ადამიანების წინააღმდეგ ბრძოლას. ეს პოლიტიკა შემდეგ გაგრძელდა და ამ ადამიანების წინააღმდეგ ბრძოლაში მოყვა არაერთი მოსამართლე, რომელიც არ უნდა მოყოლილიყო ამ ბრძოლაში და ამის, ალბათ, ერთ-ერთი ყველაზე კარგი მაგალითი, ამ უსამართლო და ცუდი ბრძოლის, გახლავთ ამჟამინდელი უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარე, რომელსაც, გვახსოვს, ეს ვითომ რეფორმატორები როგორ მოექცნენ. მე მინდა, მივესალმო სულ რამდენიმე დღის წინ მიღებულ გადაწყვეტილებას იუსტიციის უმაღლეს საბჭოში, რომელმაც, მაგალითად, გადაწყვიტა, რომ, და რაკი უკვე ყოფილი მოსამართლეა, მე ამაზე ვისაუბრებ, ბატონი ი. ა-ისთვის აღარ განეახლებინა სასამართლო უფლებამოსილება. დიახ, ეს არის მოსამართლე, რომელიც, და მე ეს თუ სხვას ვის, მე კარგად მახსოვს, სტრასბურგის სასამართლოში ბრძანდებობდა წარმოვლენილი მთავრობის მიერ და ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით. დიახ, ასეთი მოსამართლეები უნდა წავიდნენ, მაგრამ ეს ვერ იქნება მოსამართლეებზე ძალადობის პოლიტიკა, მათ უბრალოდ უნდა მივცეთ საშუალება, რთულია, მაგრამ დაასრულონ ვადა, მაგრამ ნურავინ იოცნებებს იმაზე, რომ სამუდამოდ გადაინიშნებიან. შესავლის ბოლოს, მინდა ისიც შევახსენო ჩვენს საზოგადოებას, რომ უზენაესი სასამართლოს წინა თავმჯდომარე ამ მოსამართლეებს, მათ შორის, გ-ნის მოსამართლეებს პირდებოდა, რომ ისინი, როდესაც 10 წელს ამოწურავდნენ, გადაინიშნებოდნენ სამუდამოდ. ეს ვერ მოხდება და ამის პირობას მე გაძლევთ ჩემს, ასე ვთქვათ, სხვა თანამებრძლოლებთან ერთად. დაასრულონ ამ მოსამართლეებმა თავიანთი ვადა, მაგრამ ისინი ვერ გახდებიან მუდმივად ჩვენი შვილების ბედის გადამწყვეტები, იმიტომ, რომ მათ დაამტკიცეს, რომ ამის უნარ-ჩვევები არ გააჩნიათ, რბილად რომ ვთქვა“ (ტ.1., ს.ფ. 82. ,,USB” ფლეშ დისკზე არსებული ტელეკომპანიების ,,რ.“, ,,პ. ...“, ,,ს. მ.“ სიუჟეტების ჩანაწერები, ს.ფ. 174-175). საქართველოს იუსტიციის მინისტრის მიერ ზემოაღნიშნული განცხადების გაკეთებისას, აპელანტი ახორციელებდა სამოსამართლო უფლებამოსილებას, როგორც საქართველოს საერთო სასამართლოების მოსამართლე (ტ.1., ს.ფ. 68-69). ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის წერილის თანახმად, ზემოაღნიშნული კანონპროექტები, 2015 წლის 24 სექტემბრის საქართველოს პარლამენტის ადამიანის უფლებათა დაცვისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის სხდომაზე, თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში წარმოადგინა საქართველოს იუსტიციის მინისტრმა თ. წ-ნმა (ს.ფ. 174-175).

101. საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2015 წლის 21 სექტემბრის N1/149 გადაწყვეტილებით ი. ა-ი გათავისუფლებული იქნა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობიდან. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილების თანახმად, 2015 წლის 1 ოქტომბრიდან: „1. ძალადაკარგულად გამოცხადდეს „ი. ადეიშვილისათვის დაწყებული საქმეების განხილვის დამთავრებამდე მოსამართლის უფლებამოსილების გაგრძელების შესახებ“ საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2015 წლის 15 ივნისის N1/60 გადაწყვეტილება. 2. „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 43-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ნ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ი. ა-ი გათავისუფლდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობიდან, უფლებამოსილების ვადის გასვლის გამო“ (ტ.1., ს.ფ. 68-69).

102. 2011 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებაში საქმეზე “ე-ძე და გ-ი საქართველოს წინააღმდეგ” კონვენციის მე-2 და 38-ე მუხლების დარღვევაზე მსჯელობისას, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ რამდენიმე მნიშვნელოვანი კრიტიკული ხასიათის შეფასება გააკეთა (გადაწყვეტილების 218-291-ე პუნქტები შეეხება ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლის დარღვევას, კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევას შეეხება 292-302-ე პუნქტები), კერძოდ: „256. სასამართლო ასევე გაოგნებულია იმ ფაქტით, რომ პროკურატურამ არ გამოიკვლია ს. გ-ნის სხეულის სხვადასხვა ნაწილებში აღმოჩენილი მრავალრიცხოვანი ჭრილობების, განსაკუთრებით ყელის არეში მიყენებული ჭრილობების გარემოებები. კერძოდ, მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნით, ჭრილობათა უმრავლესობა, მათ შორის ხახის არეში მიყენებული ფატალური ჭრილობა მიყენებული იყო მჭრელი, წვეტიანი და ტარიანი საგნით, შესაძლოა დანით, პროკურატურამ თავი არ შეიწუხა, რათა გამოეძიებინა და აეხსნა, საქმის კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების კონტექსტში, თუ როგორ, რომელი მჭრელი იარაღით და ოთხი ბრალდებულისგან რომლის მიერ იქნა მიყენებული ეს ჭრილობები (იხ. Vachkovi v. Bulgaria, no. 2747/02, §91, 8 July 2010). სასამართლოს ეჭვი არ ეპარება, რომ ამ უმნიშვნელოვანესი ელემენტის დადგენის შემთხვევაში, გარკვეული შედეგები დადგებოდა, მათ შორის, დანაშაულის ჯეროვანი კვალიფიკაციის მხრივაც (იხ.271 და 272 ქვემოთ). ამის სანაცვლოდ, სერიოზული ნიშნების მიუხედავად, რომლებიც მისგან სიფრთხილეს მოითხოვდა, პროკურატურამ უბრალოდ გაიზიარა ბრალდებულთა განცხადებები, რომ მათ არ გამოუყენებიათ რაიმე მჭრელი იარაღი და, რომ ს. გ-ნს ეს ჭრილობები მავთულის ღობეზე გადასვლისას ან მაყვლის ბუჩქებში გავლისას უნდა მიეღო. ასეთი არადამაჯერებლი განცხადებები პირდაპირ ეწინააღმდეგებოდა კვალიფიციური სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტის დასკვნებს ჭრილობების წარმოშობის შესახებ (იხ. Velikova v. Bulgaria, no. 41488/98, §73, ECHR 2000-VI). „259. სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე მთავარი ნაკლი იყო შიდა სასამართლოების სისტემატური უარი, მიეცათ განმცხადებლებისთვის საკმარისი დრო და საშუალებები საქმის მასალების შესასწავლად, რითაც განმცხადებლებს წაერთვათ უფლება, ჯეროვნად მოემზადებინათ თავიანთი პოზიცია სასამართლოში გამოსასვლელად და მიეღოთ ეფექტიანი მონაწილეობა სასამართლო პროცესში. მართლაც, გამაოგნებელია ის ფაქტი, რომ ასეთი რთული სისხლის სამართლის საქმის განხილვა პირველი ინსტანციის სასამართლოში მხოლოდ 9 დღის განმავლობაში მიმდინარეობდა (იხ. §§146 და 171 ზემოთ). ასეთი პერიოდის განმავლობაში დაზარალებულები ან თუნდაც მოსამართლეები ვერაფრით შეძლებდნენ ესოდენ დიდი მოცულობის საქმის შესწავლას. განსაკუთრებით შემაშფოთებელია ის ფაქტი, რომ განმცხადებლებს არ მიეცათ შესაძლებლობა, გაცნობოდნენ 14 მტკიცებულებას, რომლებიც საქმის ხერხემალს წარმოადგენდა. ეს მტკიცებულებები, ორიგინალის სახით, სასამართლო სხდომაზე არასდროს გამოქვეყნებულა და არც შეჯიბრებითობის პრინციპის დაცვით გამოკვლეულა. ის თუ რაოდენ მნიშვნელოვანი იყო განმცხადებლებისთვის, რომ ჰქონოდათ აღნიშნული ვიდეოჩანაწერების და არა მხოლოდ მათი წერილობითი აღწერილობების გაცნობის საშუალება, კიდევ უფრო თვალსაჩინო ხდება იმ ფონზე, რომ, როგორც სასამართლომ ზემოთ უკვე აღნიშნა (იხ. §§ 252 და 253 ზემოთ), პროკურატურას გააჩნდა მიდრეკილება, დაემახინჯებინა ფაქტები შესაბამის ოქმებში“. „267. ზემოაღნიშნული მოსაზრებების საფუძველზე, სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ მომჩივნებს თვითნებურად წაერთვათ უფლება, ეფექტიანი მონაწილეობა მიეღოთ სასამართლო პროცესში, ხოლო, თვითონ პროცესმა დაადასტურა ის ფაქტი, რომ შიდა სახელმწიფო ორგანოებს აშკარად არ ჰქონდათ სურვილი დაედგინათ, ობიექტურად და დამაჯერებლად, სრული ჭეშმარიტება 2006 წ. 28 იანვარს ს. გ-ნის გატაცებისა და სიკვდილის გარემოებების შესახებ“. „271. მაგალითად, სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნისა და სხვა მტკიცებულებების თანახმად, გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, ს. გ-ნი წელს ზემოთ გააშიშვლეს და სხეულის სხვადასხვა ნაწილებში მას მჭრელი, წვეტიანი და ტარიანი იარაღით, შესაძლოა დანით, მრავალრიცხოვანი ჭრილობები მიაყენეს. პროკურატურისა და სასამართლოების მიერ დადგენილ იქნა, რომ ეს ქმედებები ოქროყანის სასაფლაოზე შს სამინისტროს ოთხმა მოსამსახურემ ჩაიდინა. ერთადერთი შესაძლო ლოგიკური დასკვნა, რომელიც შეიძლება გაკეთდეს ამ ორი დადგენილი ფაქტიდან გამომდინარე, ის არის, რომ ბოროტმოქმედებმა, ოქროყანის სასაფლაოზე, ჯერ გააშიშვლეს ს. გ-ნი, რომელიც, თავისთავად, ადამიანის მიმართ განზრახ, დამამცირებელი მოპყრობის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს, ხოლო შემდეგ, ჯგუფის, მინიმუმ, ერთმა წევრმა დაიწყო მისი სასტიკად წვალება დაუდგენელი მჭრელი იარაღის გამოყენებით“.„272. დააკვირდა რა ამ ჭრილობების ბუნებას უფრო ახლოდან - საუბარია მრავალრიცხოვან ჭრილობებზე მსხვერპლის მთელ სხეულზე, რომელთა სიგრძე 4 სმ-სა და 15 სმ-ს შორის მერყეობს და, რომლებიც ასევე მოიცავს ღრმა ჭრილობებს ყელის არეში, რომელთაგან ერთი, რომელმაც მსხვერპლის ხახა გახვრიტა, ფატალური აღმოჩნდა (მეტი დეტალებისთვის იხ. §§ 20-22 ზემოთ) - სასამართლოს სხვა არაფერი დარჩენია, გარდა იმისა, რომ დაასკვნას, რომ ს. გ-ნი გახდა განსაკუთრებით სასტიკი, სიცოცხლისთვის საშიში არაადამიანური მოპყრობის მსხვერპლი. უფრო მეტიც, რადგან ბოროტმოქმედმა (ბოროტმოქმედებმა) მსხვერპლს, ესოდენ ფაქიზ ადგილას, როგორიცაა ყელის არე, რაღაც მჭრელი იარაღით 12 ჭრილობა მიაყენა (მიაყენეს), ერთადერთი გონივრული ვარაუდი ამ შემთხვევაში ის არის, რომ ბოროტმოქმედს (ბოროტმოქმედებს) რეალურად განზრახული ჰქონდა (ჰქონდათ), მოეკლა (მოეკლათ) ს. გ-ნი. კიდევ ერთი გარემოება, რომელიც ხაზს უსვამს ჩადენილი დანაშაულის სიცოცხლისათვის საშიშ ხასიათს, ის იყო, რომ, სულ მცირე, ერთმა ბოროტმოქმედმა მაინც ცემცხლსასროლი იარაღი გამოიყენა. ყველა ამ ფაქტზე დაყრდნობით, სასამართლო სამწუხაროდ მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ დანაშაულის კვალიფიკაციის შერჩევისას და დამნაშავეთათვის სასჯელის სახით 7-8 წლის ვადით თავისუფლების აღკვეთის შეფარდებისას, რომელი სასჯელის საკმარისობაც ნამდვილად საეჭვოა, შიდა სასამართლოებმა არ გაითვალისწინეს ისეთი აშკარად დამამძიმებელი გარემოება, როგორიცაა სახელმწიფოს წარმომადგენლების მიერ მსხვერპლის მიმართ სრულიად შეგნებულად ჩადენილი დამამცირებელი და განსაკუთრებით სასტიკი მოპყრობა“. „ 276. აჯამებს რა ზემოთ მითითებულ დასკვნებს, სასამართლო კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ ს. გ-ნის სიკვდილის გარემოებების გამოძიებას აშკარად აკლდა აუცილებელი დამოუკიდებლობა, მიუკერძოებლობა, ობიექტურობა და გულმოდგინება. პირიქით, საქმის შესაბამისი გარემოებები შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს დაასკვნას, რომ შიდასახელმწიფოებრივმა ორგანოებმა არაკეთილსინდისიერად წარმართეს საქმის გამოძიება. თუნდაც ცალკეული სახელმწიფო ორგანოების არაჯეროვანი ქმედებები, ცალკე აღებული, არ ყოფილიყო საკმარისი იმისათვის, რათა მთლიანად გამოძიება უარყოფითად შეფასებულიყო, მათი თანაარსებობა, კუმულაციური ეფექტი, ამ თვალსაზრისით საკმარისზე მეტიც კია. სასამართლო გაოგნებულია იმ ფაქტით, რომ სახელმწიფო ხელისუფლების სხვადასხვა განშტოებები - შსს, გამოძიების საწყის სტადიაზე დაშვებული დარღვევებით; პროკურატურა, გამოძიების შემდგომ ეტაპზე დაშვებული სხვა დარღვევებით; სასჯელაღსრულების დეპარტამენტი, მსჯავრდებულების ერთ საკანში უკანონოდ მოთავსებით; შიდა სასამართლოები, არასრულფასოვანი სასამართლო განხილვებითა და მსჯავრდებულების ვადაზე ადრე გათავისუფლებით; საქართველოს პრეზიდენტი, მსჯავრდებულების მიმართ გაუმართლებელი ლმობიერების გამოვლენით, და ა.შ. - ყველა ერთად, ხმაშეწყობილად მოქმედებდა იმ მიზნისათვის, რომ ამ შემზარავი მკვლელობის საქმეზე როგორმე არ განხორციელებულიყო მართლმსაჯულება“. „277. ამასთანავე, სასამართლო კვლავ აღნიშნავს, თავისი ზემოთ აღწერილი დასკვნების შესაბამისად (იხ. §274), რომ როდესაც ადამიანი კვდება საეჭვო გარემოებებში და, ამასთან, სახელმწიფოს წარმომადგენლის ხელში, გამოძიების წარმოებისას შესაბამის შიდასახელმწიფოებრივ ორგანოებს განსაკუთრებული ყურადღების გამოჩენა მართებთ. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახელმწიფო, გამოავლენს რა სიცოცხლისათვის საშიში აქტების მიმართ შემწყნარებლურ დამოკიდებულებას, თავის წარმომადგენლებში დაუსჯელობის გრძნობის განვითარების რისკის წინაშე დადგება, რასაც შეუძლია გზა გაუხსნას სხვა თავზეხელაღებულ დანაშაულებს, ისეთებს, როგორსაც ჰქონდა ადგილი მოცემულ საქმეში“.„278. აქედან გამომდინარე, ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურულ დარღვევას“.

103. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ 2011 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებაში “ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ”, კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით მიუთითა შემდეგი: „301. ზემოთ აღწერილი გარემოებებიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაასკვნა, რომ სახელმწიფოს განმარტებები იმის თაობაზე თუ რატომ წარმოადგინა მან მოთხოვნილი მტკიცებულებების ნაწილი დაგვიანებით და რატომ არ წარმოადგინა მტკიცებულებების გარკვეული ნაწილი საერთოდ, არ არის დამარწმუნებელი. განსაკუთრებულ წუხილს იწვევს ის ფაქტი, რომ სახელმწიფომ არ წარმოადგინა თბილისი-კოჯრის გზაზე მანქანების მოძრაობის ამსახველი ვიდეოკადრები მთლიანად, ღამის 2.00-დან 3.00 საათამდე პერიოდისათვის. სასამართლოს აზრით, ამ კონკრეტული მტკიცებულების სრული სახით წარმოდგენა მნიშვნელოვანი იყო კონვენციის მე-2 მუხლის საფუძველზე წამოყენებული პრეტენზიების განხილვისათვის, რადგან მისი საშუალებით, შეიძლებოდა დამტკიცებულიყო ან, პირიქით, უარყოფილიყო განმცხადებელთა განცხადებები, რომ ო.მ.-ოვმა კაფე „შ.“ იმ მიზნით დატოვა, რომ შეერთებოდა თავის კოლეგებს შსს-დან და მონაწილეობა მიეღო მათი შვილის მიმართ სასტიკ, არაადამიანურ მოპყრობასა და მკვლელობაში. თავის წერილობით მოსაზრებებში, სახელმწიფომ ვერაფრით ახსნა ასეთი დარღვევის მიზეზი და დუმილი ამჯობინა მაშინაც კი, როდესაც განმცხადებლებმა ამ საკითხთან დაკავშირებით პირდაპირ უსაყვედურეს მას სასამართლოს 2010 წ. 27 აპრილის ზეპირ საჯარო მოსმენაზე“. „302. მიუთითებს რა მოპასუხე სახელმწიფოს ვალდებულებაზე, ითანამშრომლოს კონვენციით გათვალისწინებული პროცედურების წარმართვისას და მხედველობაში ღებულობს რა იმ სირთულეებს, რომლებიც ესოდენ რთულ საქმეებში ფაქტების დადგენასთან არის დაკავშირებული, სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ მოცემულ საქმეში, საქართველოს მთავრობამ არ შეასრულა კონვენციის 38-ე მუხლიდან გამომდინარე მისი ვალდებულებები“. (კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით კასატორის ნაწილობრივ განსხვავებული აზრი იხილეთ წინამდებარე განჩინების პ.68.). საკასაციო პალატის მოსაზრებით, წინამდებარე განჩინების პ.72 კასატორის მიერ აღნიშნილი 2011 წლის 30 აპრილს გამოთქმული მოპასუხის მოსაზრება კონვენციის 38-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით, თანხვედრაშია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილების იმ ნაწილთან, რომელიც საქართველოს სახელმწიფოს მხრიდან ს. გ-ნის საქმეზე საქართველოს სახელმწიფოს მხრიდან მტკიცებულებების სასამართლოში წარუდგენლობას ეხება( იხ. ტ.1.ს.ფ.82 –USB ფლეშ დისკზე არსებული “ჩვენ“ სიუჟეტის ჩანაწერი, 00:24:22-00:25:22).

104. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გამოხატვის თავისუფლება არსებითად მნიშვნელოვანია დემოკრატიული სახელმწიფოსათვის, მეტიც, იგი დემოკრატიული საზოგადოების არსებობის, მისი სრულფასოვანი განვითარების აუცილებელი წინაპირობაა. (იხ. გამოხატვის თავისუფლება v. პატივისა და ღირსების დაცვა, გზამკვლევი. ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი, თბილისი, 2018, გვ.4). აზრი არსობრივად ფართოდ უნდა იქნეს გაგებული. იგი მოიცავს შეფასებით მსჯელობებს (გამონათქვამებს) და „ფაქტობრივ გარემოებებს“, როცა ისინი აზრის ჩამოყალიბების წინაპირობას წარმოადგენენ. (იხ. ბ.ზოიძე, საქართველოს კონსტიტუციის კომენტარი, თბილისი, 2013, გვ.253). „ფაქტში“ იგულისხმება ნამდვილად, რეალურად მომხდარი ან არსებული გარემოებები, რომელთა გადამოწმებაც ობიექტურად შესაძლებელია. „აზრის“ ცნების ქვეშ იგულისხმება ნებისმიერი შეფასებითი მსჯელობა, რომელიც შედგება განსჯის, დამოკიდებულებისა და შეფასების ელემენტებისაგან და რომლის მართებულობა თუ მცდარობა მთლიანად პირად წარმოდგენებზეა დამოკიდებული. აზრი შეიცავს არა მარტო შეფასებით, არამედ აგრეთვე ფაქტობრივ ელემენტებსაც. ამიტომ გამონათქვამებში თავს იყრის როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა ფაქტებს, ფაქტები კი აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მას (იხ. მტკიცებითი სამართლის აქტუალური საკითხები, ნ. კ-ნის რედაქტორობით, თბილისი, 2016, გვ. 95). „გამოხატვის თავისუფლების ამგვარ დაყოფას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს, რადგან მოსაზრების (შეფასებითი მსჯელობის) ფაქტებით დამტკიცება შეუძლებელია, ამიტომ შეუძლებელია, რომ ვინმეს მოსაზრების სისწორის დამტკიცება დაევალოს. ფაქტის არსი შეიძლება დემონსტრირებულ იქნეს, მაგრამ შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე არ შეიძლება მტკიცების საგანი იყოს“. (Lingens v Austria, App.no.9815/82, 08.07.1986, §45.)

105. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ „სიტყვისა და გამოხატვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის 1-ლი, მე-2 და მე-5 პუნქტების შესაბამისად, ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს. ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების შეზღუდვისას ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს ამ უფლებების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ. აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ. აღნიშნული კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, პირს ეკისრება სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა. ამავე კანონის მე-14 მუხლის თანახმად, პირს ეკისრება სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება.

106. შესაბამისად, მსგავსი ტიპის დავის განხილვისას, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტის პირობებში, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთია ამტკიცოს, რომ ა) მოპასუხემ მის შესახებ გაავრცელა სადავო განცხადება; ბ) სადავო განცხადება არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველია; გ) სადავო განცხადება ზიანს აყენებს მოსარჩელის პატივს, ღირსებას ან საქმიან რეპუტაციას (იხ. დამატებით: „მტკიცებითი სამართლის აქტუალური საკითხები“, ნ. კ-ნის რედაქტორობით, თბილისი, 2016, გვ. 102-105.). „სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს.“ (იხ. დამატებით: გამოხატვის თავისუფლება v. პატივისა და ღირსების დაცვა, გზამკვლევი. ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი, თბილისი, 2018, გვ.7.).

107. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განცხადება და მასში მოცემული სადავო გამონათქვამები მთლიანობაში უნდა ჩაითვალოს უფრო აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად, ვიდრე ფაქტების შემცველ განცხადებად, რადგან ისინი უმთავრესად გამოხატავს მოპასუხის მიერ მოსარჩელის, როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ყოფილი „ა. ჰ.“ მოსამართლის მიერ საქმეზე „ ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ“ გამოთქმული ნაწილობრივ განსხვავებული აზრის შეფასებას. საკასაციო სასამართლო აქვე აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც, როცა განცხადება აზრი, შეფასებითი მსჯელობაა, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ კონვენციის მე-10 მუხლით დადგენილი სტანდარტის განმარტების შესაბამისად, უნდა შემოწმდეს არსებობდა თუ არა ასეთი შეფასებისათვის საკმარისი „ფაქტობრივი საფუძველი“.

108. კასატორის ერთ-ერთი საკასაციო პრეტენზია შეეხება იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 26 ივლისის განჩინებაში საერთოდ არ შეუფასებია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს რეგისტრატორის 2015 წლის 29 ოქტომბრის ელექტრონული წერილი. საგულისხმოა, რომ ამ წერილში ის კი არაა აღნიშნული, რომ მაინცდამაინც რაიმე ღონისძიება უნდა მიმდინარეობდეს მოსამართლის მიმართ, არამედ ის, რომ ზოგადად ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში განხორციელებული საქმიანობის გამო, მოსამართლე უნდა იყო დაცული და არ უნდა დაექვემდებაროს პოლიტიკოსების მხრიდან ცილისწამებას. უნდა არსებობდეს ზომები, რათა თავიდან იქნეს აცილებული აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლებების მიერ მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების არასათანადო გამოყენება იმ მიზნით, რომ განხორციელდეს სასამართლოს დისკრედიტაცია. აგრეთვე უნდა არსებობდეს ზომები, რათა დაცული იქნეს მოსამართლეთა რეპუტაცია და უფლებები და შენარჩუნებულ იქნეს სასამართლოს ავტორიტეტი და მიუკერძოებლობა, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი გადაწყვეტილებების მხედველობაში მიღებით. (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.46).

109. აღნიშნულ საკასაციო პრეტენზიათან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქმეს ერთვის 2015 წლის 29 ოქტომბრით დათარიღებული ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს არჩეული რეგისტრატორის ელექტრონული წერილი (ტ1.,ს.ფ.118), რომლის თანახმადაც, „რასაკვირველია, შეშფოთების საგანი იქნება ის, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ნებისმიერი ყოფილი მოსამართლე ან ad hoc მოსამართლე გახდეს კრიტიკის ან ნებისმიერი სახის დისკრიმინაციული მოპყრობის ობიექტი სტრასბურგში მისი სამოსამართლო მოვალეობის შესრულების გამო. უფრო მეტიც, ევროპის საბჭოს პრივილეგიებისა და იმუნიტეტების შესახებ გენერალური ხელშეკრულების მე-6 ოქმის მე-2 მუხლით, ad hoc მოსამართლეებს უფლება აქვთ დაცვის იგივე საშუალებებზე, რაც სასამართლოს არჩეულ მოსამართლეებს. ამ კონტექსტში ოქმის მე-3 მუხლი აკონკრეტებს, რომ იმუნიტეტი სამართლებრივი პროცესისგან იმ სიტყვებისთვის, რაც წარმოთქმულ იქნა ან დაწერილ იქნა და ყველა ქმედებისთვის, რაც განხორციელდა მათ მიერ, შენარჩუნებულ იქნება, მიუხედავად იმისა, რომ შესაბამისი პირები აღარ ახორციელებენ ასეთ მოვალეობას“.

110. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს არჩეული რეგისტრატორის ელექტრონულ წერილთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს რამდენიმე გარემოებაზე: ა) ზემოხსენებული წერილიდან არ იკვეთება, ი. ა-ის მიმართ სტრასბურგში მისი სამოსამართლო მოვალეობის შესრულების გამო დისკრიმინაციული მოპყრობის რომელ ფაქტზეა საუბარი, რაში გამოიხატა აღნიშნული და რით არის აღნიშნული დადასტურებული - საქმის მასალებში აღნიშნულის თაობაზე მტკიცებულებები არ მოიპოვება; ბ) მხედველობაშია მისაღები, რომ განსახილველ საქმეში დავის საგანია არა ი.ა-ის კრიტიკა სტრასბურგში მისი სამოსამართლო მოვალეობის შესრულების გამო, არამედ კონკრეტულ, კერძოდ, “ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N250.../...) საქმეზე მის ნაწილობრივ განსხვავებულ აზრთან დაკავშირებული საქართელოს იუსტიციის მინისტრის გამონათქვამი, რომლის სამართლებრივი თვალსაზრისით შეფასებასაც ითხოვს სასამართლოსგან კასატორი; გ) საქმის მასალების მიხედვით, საქართველოში კასატორის წინააღმდეგ არ მიმდინარეობს რაიმე სამართლებრივი პროცესი სტრასბურგში მის მიერ სამოსამართლო მოვალეობის შესრულების გამო. ამდენად, განსახილველ დავასთან მიმართებით, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნულ წერილს მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათი გააჩნია ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში სამოსამართლო მოვალეობების შესრულების გამო, ზოგადად მოსამართლის ხელშეუხებლობასთან დაკავშირებით.

111. კასატორი აღნიშნავს, რომ „ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” საქმესთან ნეგატიური ფორმით დაკავშირებული პირების მიმართ უარყოფით შედეგები დგება, მაგალითად, მოსამართლე გ. ჩ-ია უფლებამოსილების ვადის გასვლის შემდეგ აღარ დანიშნეს მოსამართლის თანამდებობაზე 2018 წლის 11 იანვარს. კასატორის შემთხვევაში, ეს იწვევს მის სტიგმატიზებას და ხელი შეუშალა სამსახურებრივ წინსვლაში, პროფესიულ საქმიანობაში. სტიგმატიზება, მით უფრო, სახეზეა როდესაც ინფორმაციის გავრცელება ხდება იუსტიციის მინისტრის მხრიდან, ვინაიდან იგი არის რა საჯარო მოხელე, მის და მისი ნათქვამის მიმართ საზოგადოებას განსაკუთრებული დამოკიდებულება გააჩნია (იხ., ამ განჩინების პ. 41), ხოლო ამ განჩინების პ.38-ში კასატორი აღნიშნავს, რომ 2015 წლის 21 სექტემბერს გამართულ სხდომაზე იუსტიციის უმაღლესმა საბჭომ გადაწყვიტა იმ მოსამართლეებს, რომელთაც იმ პეროიოდში გასდიოდათ უფლებამოსილების 10 წლიანი ვადა, აღარ გაგრძელებოდათ უფლებამოსილება. ეს გადაწყვეტილება შეეხო მოსამართლეთა საკმაოდ დიდ ჯგუფს. თუმცა, მინისტრმა მხოლოდ მოსარჩელეზე ისაუბრა. ამ განჩინების პ-43-ში კი, კასატორი აღნიშნავს იმასაც, რომ სადავო განცხადების (მოპასუხის ამ გამოსვლის) რეტლანსლიაცია მოახდინა ტელეკომპანია „ი.“ 20... წელს, როდესაც მოამზადა სიუჟეტი ევროსასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატების შესახებ და მოსარჩელის შესახებ სიუჟეტს მოპასუხის ეს გამოთქმა მიუძღვნა. ამდენად, მოსარჩელის შესახებ საჯარო სივრცეში ნებისმიერი გამოჩენა უკავშირდება მოპასუხის მიერ წარმოთქმულ ამ ფრაზას, რაც ცხადია, საზოგადოებაში ავრცელებს სრულიად ცრუ ინფორმაციას.

112. კასატორის აღნიშნულ საკასაციო პრეტენზიასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ უნდა შეფასდეს მოპასუხის სადავო განცხადება წარმოადგენს თუ არა ცილისწამებას და დადებით შემთხვევაში, შეილახა თუ არა კონვენციის მე-8 მუხლით დაცული მოსარჩელის უფლებები(იხ., კასატორის პოზიცია ამ განჩინების პ. 49-ში, სადაც იგი პრტენზიას გამოთქვამს მასზედ, რომ არცერთი ინსტაციის სასამართლოს არ უმსჯელია კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევაზე): იმისათვის, რომ გამოყენებული იქნეს კონვენციის მე-8 მუხლი, პირის რეპუტაციაზე თავდასხმა უნდა ატარებდეს სიმძიმის გარკვეულ ხარისხს და განხორციელებული უნდა იყოს პირის პირადი ცხოვრების პატივისცემის უფლებაზე წინასწარ შექმნილი განწყობით გავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. „Delfi AS v. Estonia“ [GC], no. 64569/09, § 137, ECHR 2015 და „Medžlis Islamske Zajednice Brčko and Others v. Bosnia and Herzegovina“ [დიდი პალატა], N 17224/11, § 76, 27 ივნისი 2017). იმ საშუალების ზომა, რომლის ფარგლებშიც ჩაითვლება დაცულად კონვენციის მე-8 მუხლი, ხელშემკვრელი სახელმწიფოების თავისუფალი შეფასების ფარგლებში ექცევა, პოზიტიურია სახელმწიფოს ეს ვალდებულება თუ ნეგატიური. ასევე კონვენციის მე-10 მუხლის ფარგლებში, ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს აქვთ გარკვეული თავისუფლება იმის შეფასებისას, თუ რამდენად და რა მოცულობით ჩაითვლება აუცილებლად ჩარევა ამ მუხლით დაცულ გამოხატვის თავისუფლებაში (იხ. „Satakunnan Markkinapörssi Oy and Satamedia Oy v. Finland“ [დიდი პალატა], N 931/13, § 162, 27 ივნისი 2017 და „Couderc and Hachette Filipacchi Associés v. France“ [დიდი პალატა], N 40454/07, § 90, ECHR 2015). მნიშვნელოვანია განხვავება ფაქტობრივ გარემოებებსა (როგორც ეს მოცემულია პედერსენი და ბაადსგაარდი დანიის წინააღმდეგ (Pedersen and Baadsgaard v.Denmark), No. 49017/99, 17.12.04. სალოვი უკრაინის წინააღმდეგ (Salov v. Ukraine), No. 65518/01, 6.9.05 (112-ეპარ.), სასამართლომ სადავო გარემოება დააკვალიფიცირა, როგორც „მცდარი ფაქტობრივი გარემოება“) და შეფასებით მსჯელობებს (როგორც ეს მოცემულია ევროსაბჭოს წევრი სახელმწიფოების ცილისწამების მარეგულირებელ კანონმდებლობაში) შორის (იხ., იერუსალიმი ავსტრიის წინააღმდეგ (Jerusalem v. Austria), No. 26958/95, 27.2.01, 42-ე პარ.; ფელდეკი სლოვაკეთის წინააღმდეგ (Feldek v. Slovakia), No.29032/95, 12.7.01, პარაგრაფები 76 და 85; კარმანი რუსეთის წინააღმდეგ (Karman v. Russia), No.29372/02, 14.12.06, პარ. 41; გორელიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ (Gorelishvili v. Georgia), No. 12979/04, 5.6.07 (ეროვნული კანონმდებლობა არ ასხვავებდა ფაქტობრივ გარემოებებსა და შეფასებით მსჯელობას).

113. სასამართლომ, საქმეებში ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ (Lingens v. Austria, 8 July 1986, §46, Series A no. 10) და ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ (Obershlik v. Austria (Application no. 11662/85 (N1), 1991 23.05.1991) გამიჯნა განცხადებები ფაქტებთან დაკავშირებით და შეფასებითი მსჯელობა. ფაქტების არსებობა შეიძლება დადასტურდეს, ხოლო შეფასებითი მსჯელობის ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. შეფასებითი მსჯელობის ჭეშმარიტების დამტკიცების შესახებ მოთხოვნის შესრულება შეუძლებელია და არღვევს თავად გამოხატვის თავისუფლებას, რაც წარმოადგენს მე-10 მუხლით დაცული უფლების ძირითად ნაწილს (იხ. დე ჰაესი და გიჯსელსი ბელგიის წინააღმდეგ, 1997 წლის 24 თებერვალი, §42, ანგარიშები 1997-I- De Haes and Gijsels, §42. თუმცა, როდესაც განცხადება უტოლდება შეფასებით მსჯელობას, ჩარევის თანაზომიერება შეიძლება დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი „ფაქტობრივი საფუძველი“ გასაჩივრებული განცხადებისათვის; თუ არ არსებობს, ასეთი შეფასებითი მსჯელობა შეიძლება დადგინდეს, როგორც გადაჭარბებული (De Haes and Gijsels v. Belgium, §47; ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ (N2), 1997 წლის 1 ივლისი, §33, ანგარიშები 1997-IV (Oberschlick v. Austria (no. 2), 1 July 1997, § 33, Reports 1997-IV); ბრასილიერი საფრანგეთის წინააღმდეგ, N71343/01, § 36, 11/04/2006 (Brasilier v. France, no. 71343/01, § 36, 11 April 2006) და ლინდონი, ოჩაკოვსკი-ლაურენსი და ჟული, §55- Lindon, Otchakovsky-Laurens and July, § 55). ფაქტობრივი ბრალდებისა და შეფასებითი მსჯელობის გასამიჯნად აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და გამონათქვამების ზოგადი ტონის გათვალისწინება. მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე, რომ განცხადებები საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხების თაობაზე, შესაძლოა, წარმოადგენდეს შეფასებით მსჯელობას და არა ფაქტის დაფიქსირებას (იხ. Morice v. France [GC], no. 29369/10, §126, ECHR 2015).

114. ამდენად, ფაქტების არსებობა შეიძლება დადასტურდეს, ხოლო, შეფასებითი მსჯელობის ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. შეფასებითი მსჯელობის ჭეშმარიტების დამტკიცების შესახებ მოთხოვნის შესრულება შეუძლებელია და არღვევს თავად გამოხატვის თავისუფლებას, რაც წარმოადგენს მე-10 მუხლით დაცული უფლების ძირითად ნაწილს (იხ. „დე ჰაესი და გიჯსელსი ბელგიის წინააღმდეგ“, 1997 წლის 24 თებერვალი, §42, ანგარიშები 1997-I (De Haes and Gijsels). თუმცა, როდესაც განცხადება უტოლდება შეფასებით მსჯელობას, ჩარევის თანაზომიერება შეიძლება დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი „ფაქტობრივი საფუძველი“ გასაჩივრებული განცხადებისათვის. თუ არ არსებობს, ასეთი შეფასებითი მსჯელობა შეიძლება დადგინდეს, როგორც გადაჭარბებული. ამიტომაც, ფაქტობრივი ბრალდებისა და შეფასებითი მსჯელობის გასამიჯნად საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აუცილებელია კონვენციის მე-10 მუხლის კონტექსტში იქნეს გათვალისწინებული გარემოებები და ზოგადი კონტექსტი, რომლის პირობებშიც გაკეთდა სადავო განცხადება (Lingens v. Austria, 8 July 1986, §40 ECHR).

115. ერთ-ერთ საქმეზე ევროსასამართლომ არასწორ ფაქტად მიიჩნია პოლიტიკური თანამდებობის პირის - მინისტრის საჯარო განცხადება, რომლითაც მან სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში მომუშავე არასამთავრობო ორგანიზაციის წარმომადგენელი, საზოგადოებრივი მონიტორინგის კომისიის წევრი ფულის მიღების სანაცვლოდ, პატიმართა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ არასწორი სამედიცინო დასკვნის გაცემაში დაადანაშაულა. მოცემულ საქმეზე ევროსასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ განცხადება შეიცავდა დადასტურებად ფაქტებს (თანხის მიღება არასწორი სამედიცინო დასკვნის გაცემის მიზნით) და აღნიშნა, რომ კონვენცია არ მოითხოვდა პირებისაგან მე-8 მუხლით დაცული უფლებების დარღვევის მოთმენას და საკმარისი ფაქტობრივი საფუძვლის გარეშე სისხლისსამართლებრივ ქმედებებში საჯაროდ დადანაშაულებას ... როდესაც საზოგადოება მოელის გადამოწმებულ ინფორმაციას ამ ბრალდებებთან დაკავშირებით და არა ფაქტებით გაუმყარებელ განცხადებებს (იხ. „ჯიშკარიანი საქართველოს წინააღმდეგ“, საჩივარი #18925/09, 20 სექტემბერი, 2018 წელი).

116. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის მიერ საქმეზე არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლითაც დასტურდება სადავოდ გამხდარი განცხადებით კასატორის სტიგმატიზების, ასევე მისთვის პროფესიული საქმიანობის ან სამსახურეობრივ კარიერაში ხელის შეშლის ფაქტი, მაგალითად, რომ იგი სხვა სამსახურში არ მიიღეს, არ დააწინაურეს ან დააქვეითეს, ანდა არ მიეცა ან რაიმე ფორმით შეეზღუდა საკუთარი პროფესიული უნარ-ჩვევებისა და ცოდნის რეალიზების შესაძლებლობა და ასე შემდეგ. საქმეზე წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება, რომ საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2018 წლის 11 იანვრის №1/54 გადაწყვეტილებას გ. ჩ-ას რაიონული (საქალაქო) სასამართლოს მოსამართლის თანამდებობაზე უვადოდ გამწესებაზე უარის თქმის შესახებ, საფუძვლად დაედო მის მიერ ს. გ-ნის საქმის განხილვის ფაქტი.

117. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო განცხადებაში მოპასუხის მიერ გამოთქმულ ფრაზებში გადმოცემულია არა ფაქტები, არამედ, გამონათქვამის მთლიანი კონტექსტის შესაბამისად, უფრო მეტად განცხადების გამავრცელებლის აზრს, მოვლენის მიმართ მის პირად დამოკიდებულებასა და კომენტარს წარმოადგენს, რაც ამ გამონათქვამის აზრად და არა ფაქტად მიჩნევას განაპირობებს, შესაბამისად, საკასაციო პალატა დამატებით აღარ მსჯელობს მოსარჩელის მე-8 მუხლით დაცული უფლების შესაძლო დარღვევის საკითხზე (შეადრ: ვონ ჰანოვერი გერმანიის წინააღმდეგ (N.2), საჩივრის ნომერი: 40660/08, 60641/08, გადაწყვეტილება 07.02.2012, Von Hannover v. Germany [GC]. ამიტომაც, გაზიარებული ვერ იქნება ამ განჩინების პ.50-ში მითითებული კასატორის პრეტენზია. მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესიდან გამომდინარე კი, იმგვარი დებატი, რომლის ერთადერთი მიზანი სასამართლოს/მოსამართლის დისკრედიტაცია არ არის, მიუხედავად გამოთქმის მკვეთრად უარყოფითი და არასასურველი კონტექსტისა, არ შეიძლება უპირობოდ დაექვემდებაროს შეზღუდვას.

118. საკასაციო პალატა ზემოთაღნიშნული მსჯელობის - როდესაც დასაშვებია კრიტიკა- კიდევ უფრო ნათელსაყოფად მოიხმობს საქმეს, რომელშიც პირიქით, დადგინდა გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის აუცილებლობა (პერუცი იტალიის წინააღმდეგ (Peruzzi v. Italy), №39294/09, 30 ივნისი, 2015 წ.) და ყურადღებას გაამახვილებს იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელიც განსახილეველი საქმისაგან განსხავავებულია: 20... წლის სექტემბერში ბ-მა პ-იმ (რომელიც ეწეოდა იურიდიულ საქმიანობას) იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მდივანს მისწერა ორი წერილი, რომლებშიც აღწერილი იყო, რომ თითქოს მოსამართლე X და სხვა მოსამართლეები გადაწყვეტილების გამოტანის პროცესში იქცეოდნენ თვითნებურად და, ზოგჯერ, მიზანმიმართულად არღვევდნენ კანონს. მოსამართლე X-მა სარჩელი შეიტანა სასამართლოში ბ-ნი პ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა მისი დამნაშავედ ცნობა, ცრუ, შეურაცხმყოფელი და მისი პატივისა და ღირსების შემლახველი ინფორმაციის გავრცელებისათვის. გენუის საქალაქო სასამართლომ ბ-ნი პ-ი ბრალეულად ცნო და მიუსაჯა თავისუფლების აღკვეთა ოთხი თვის ვადით. მომჩივანმა გაასაჩივრა ეს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით. სააპელაციო სასამართლომ მომჩივანს პატიმრობა შეუცვალა ფულადი ჯარიმით. სასამართლომ ბ-ნ პ-ის დააკისრა კომპენსაციის გადახდის ვალდებულება, მოსამართლე X-ის სასარგებლოდ. ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ მომჩივნის მიერ გამოხატული პოზიცია სცდებოდა დასაშვები კრიტიკის ფარგლებს და ის შეურაცხმყოფელი იყო. სასამართლომ აგრეთვე ხაზი გაუსვა იმას, რომ მოსამართლის რეპუტაცია მნიშვნელოვანია საზოგადოებაში და არ შეიძლება მისი შელახვა ამგვარი დაუსაბუთებელი განცხადებებით. საბოლოოდ, ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ მოხდა გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა, თუმცა ის გამართლებული იყო მოსამართლის პატივისა და ღირსების დაცვის ინტერესებით.

119. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოპასუხის მიერ გაკეთებული სადავო განცხადება უკავშირდებოდა „ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N250.../...) საქმეზე მოსარჩელის ნაწილობრივ განსხვავებულ პოზიციას (აზრს), მით უმეტეს, მართლმსაჯულების სისტემის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხზე მსჯელობის ფარგლებსა და საქმის კონტექსტში, რომელიც მედიაში თავიდანვე ვრცლად შუქდებოდა. შესაძლებელია, ეს კომენტარები მკაცრად მიჩნეულიყო, თუმცა მიუხედავად ამისა, ისინი მაინც წარმოადგენენ შეფასებით მსჯელობას(შეადრ: Morice v. France [დიდი პალატა], no. 29369/10, § 174, ECHR 2015; სუსგ Nას-625-593-2014, 20 მაისი, 2016 წელი).

120. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე საკუთარი უფლებების შემლახველად მიიჩნევს აგრეთვე იმ გარემოებას, რომ ინფორმაციის გავრცელება ხდება იუსტიციის მინისტრის მხრიდან, ვინაიდან იგი არის რა საჯარო მოხელე, მის და მისი ნათქვამის მიმართ საზოგადოებას განსაკუთრებული დამოკიდებულება გააჩნია. მოპასუხემ, იუსტიციის მინისტრმა (და არა რიგითმა ჟურნალისტმა) კი, თავის მხრივ, ცილისწამების გავრცელებით საზოგადოებას არასწორი ინფორმაცია მიაწოდა მოსარჩელის შესახებ (იხ., ამ განჩინების პ.41). საკასაციო პალატა, კასატორის დასახელებული პრეტენზიის ფარგლებში ყურადღებას გაამახვილებს საჯარო მოხელის სიტყვის თავისუფლების საკითხზე და აღნიშნავს, რომ საჯარო მოხელეების სიტყვის თავისუფლების საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლო სიფრთხილით იხილავს მათი „უფლება-მოვალეობების“ საზღვრებს, რომელსაც „სპეციალური მნიშვნელობა“ გააჩნია (იხ.,აჰმედი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Ahmed and others v. UK), No. 22954/93, 12.9.95, 61-ე პარ. (ადგილობრივი ხელისუფლების მოხელეები); გლაზენაპი გერმანიის წინააღმდეგ(Glasenapp v. Germany), No. 9228/80, სერიაა, No. 104, 28.8.86 დაკოსიეკი გერმანიის წინააღმდეგ (Kosiek v.Germany), No. 9704/82, სერიაა, No. 105, 28.8.86 (მასწავლებლები); დედიეგონარფია ესპანეთის წინააღმდეგ (De Diego Narfia v. Spain), No. 46833/99, 14.3.02 (ეროვნული ბანკის თანამშრომლები). სასამართლო ცდილობს შეინარჩუნოს სამართლიანი ბალანსი სახელმწიფო და კერძო ინტერესებს შორის, რათა უზრუნველყოს საჯარო სამსახურის ნორმალური ფუნქციონირება (იხ., ფოგტი გერმანიის წინააღმდეგ (Vogt v. Germany), No. 17851/91, სერიაა, No. 323, 26.9.95, 53-ეპარ. იხილეთ, აგრეთვე, ოტტო გერმანიის წინააღმდეგ (Otto v. Germany), No. 27574/02, 24.11.05; კერნი გერმანიის წინააღმდეგ Kern v. Germany), No.26870/04, 29.5.07). ინფორმაციის გავრცელების უფლებასა და სხვათა რეპუტაციისა და უფლებების დაცვის მოვალეობას შორის კონფლიქტის შემთხვევაში, გადაწყვეტილების მიღება საკმაოდ რთულდება. საჯარო მოხელის დაცვა შესაძლებელია კონვენციის მე-10 მუხლით (გუია მოლდოვის წინააღმდეგ (Guja v. Moldoava), No. 14277/04, 12.2.08, 72-ემუხლი). საჯარო მოხელის ან საჯარო სექტორის თანამშრომლის მიერ სამუშაო ადგილას არსებული კანონდარღვევის შესახებ ინფორმაციის გამჟღავნება, შესაძლებელია, გარკვეულწილად დაცული იყოს მე-10 მუხლის ფარგლებში. მსგავსი შემთხვევა შესაძლებელია განვიხილოთ მაშინ, როდესაც თანამშრომელი ან საჯარო მოხელე არის ერთადერთი ან მცირე ჯგუფის წევრი, რომელმაც იცის სამსახურში არსებული მდგომარეობის შესახებ და ყველაზე უკეთ შეუძლია იმოქმედოს საჯარო ინტერესებიდან გამომდინარე და შეუძლია გააფრთხილოს დამსაქმებელი ან მთლიანად საზოგადოება. საქმეში კუდაშკინა რუსეთის წინააღმდეგ (Kudashkina v. Russia), მომჩივანი მოსამართლე თანამდებობიდან გადააყენეს მას შემდეგ, რაც მან მედიით გააკრიტიკა რუსეთის მართლმსაჯულება. მისი კრიტიკა გამოიწვია იმ ფაქტმა, რომ იგი, სავარაუდოდ, გარეშე ზეგავლენის შედეგად, მოსკოვის საქალაქო სასამართლოს თავმჯდომარის გადაწყვეტილებით, ჩამოაცილეს პოლიციის გამომძიებლის წინააღმდეგ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმის განხილვას. სასამართლომ დაადგინა, რომ მსგავსი საჩივრისათვის არსებობდა სათანადო ფაქტობრივი საფუძველი, ვინაიდან „სხვადასხვა ორგანოების კონფიდენციალური ანგარიშების თანახმად“, ხელისუფლების სხვადასხვა წარმომადგენლებმა ზეგავლენა მოახდინეს მისი საქმის განხილვისგან ჩამოცილებაზე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საჯარო მოხელეების (განსაკუთრებით კი, სასამართლო ხელისუფლების წარმომადგენლების) ერთგულებისა და დისკრეციულობის ვალდებულება მოითხოვს, რომ სწორი ინფორმაციის გავრცელებაც კი უნდა განხორციელდეს „ზომიერად და შესაბამისი მტკიცებულებების თანხლებით“. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მომჩივნის განცხადებები წარმოადგენდა არა არასასურველ პირად შეურაცხყოფას, არამედ სამართლიან კომენტარს საზოგადოებისათვის მნიშვნელოვან საკითხზე. შესაბამისად, სასამართლომ უმრავლესობით, ოთხი ხმით სამის წინააღმდეგ, დაადგინა მე-10 მუხლის დარღვევა.

121. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ერთ-ერთ პრეცედენტულ საქმეში განმარტა, რომ გამოხატვის თავისუფლება წარმოადგენს დემოკრატიული საზოგადოების არსებობისა და თითოეული ინდივიდის განვითარების უმთავრეს საფუძველს. კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილით დაშვებული ჩარევის აუცილებლობის არარასებობისას, ნორმით დაცულ სფეროში ხვდება არა მხოლოდ „უწყინარი“, „უვნებელი“ გამონათქვემები, არამედ „შეურაცხმყოფელი“, აღმაშფოთებელი“, „შოკისმომგვრელი“ მოსაზრებები. ეს არის პლურალიზმის, ტოლერანტობისა და ლიბერალიზმის მოთხოვნები, რომლის გარეშეც, წარმოუდგენელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა (იხ., OTTO PREMINGER INSTITUTE v. AUSTRIA, სტრასბურგი, 20 სექტემბერი, 1994 წელი, განაცხადის N13470/87). ამ საკითხთან მიმართებაში, თავისი პრინციპული პოზიცია სასამართლომ უფრო ადრე დააფიქსირა საქმეში ჰენდისაიდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ(HANDYSIDE v. UNITED KINGDOM,სტრასბურგი, 07 დეკემბერი, 1976 წელი განაცხადის N 5493/72). იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სარჩელში მითითებული მოპასუხის განცხადებები არ წარმოადგენს დაცულ სიკეთეში - ადამიანის პატივისა და ღირსების დაცულ სფეროში ჩარევას, არამედ მასში ასახულია მოპასუხის შეფასებები პიროვნებისა და მოვლენის მიმართ, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, არ არსებობს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის წინაპირობები.

122. ამასთან, ამ განჩინების პ.37-ში კასატორი აღნიშნავს, რომ მოპასუხის მითითება მასზე, რომ „..დიახ, ეს არის მოსამართლე რომელიც და მე ეს თუ არა სხვას ვის, მე კარგად მახსოვს, სტრასბურგის სასამართლოში ბრძანდებოდა წამოვლენილი წინამთავრობის მიერ და ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქეზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით“, ნებისმიერ ადამიანს გაუჩენდა იმის განცდას, რომ ადგილი ჰქონდა ასეთ მოვლენას, შემთხვევას (ანუ ფაქტს) თითქოს მოსამართლე ი. ა-ი ევროსასამართლოში სიტყვით გამოდიოდა და აკეთებდა განცხადებას მასზედ, რომ გირგვლიანი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით. გარდა ამისა, მოპასუხე მტკიცებითი და დაბეჯითებითი ფორმითა და ტონით აკეთებდა ამგვარ განცხადებას. კასატორის ზემოაღნიშნულ (ამ განჩინების პ.37) პრეტენზიას საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, როგორც სადავო გამონათქვამის „ფაქტის“ სასარგებლოდ გადასაწყვეტად და აღნიშნავს, რომ „ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N250.../...) საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება (თარგმნილია ქართულ ენაზეც), რომელთან დაკავშირებითაც გავრცელდა მედიასაშუალებებსა და ინტერნეტ რესურსზე სადავო გამონათქვამი, წარმოადგენს პროაქტიულ ინფორმაციას, რომელზედაც ფართო საზოგადოებას აქვს წვდომა და მათ დაუბრკოლებელად შეუძლიათ გაეცნონ როგორც აღნიშნული გადაწყვეტილების სამოტივაციო, ისე სარეზოლუციო ნაწილს და მოსარჩელის ნაწილობრივ განსხვავებულ აზრსაც, შესაბამისად, კასატორის არგუმენტი, საზოგადოებას გაუჩნდებოდა იმის განცდა, რომ თითქოს მოსარჩელე სტრასბურგის სასამართლოში გამოდიოდა სიტყვით და ამტკიცებდა ყოველივეს, საფუძველსაა მოკლებული.

123. საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე „მესლოტი საფრანგეთის წინააღმდეგ“(Meslot v. France 50538/12, 09.01.2018), რომელშიც მომჩივანს, რომელიც პოლიტიკოსია და რამდენჯერმე იყო პარლამენტის წევრი 2002 – 2017 წლებში, 2006 წელს გამომძიებელმა მოსამართლე დ-მ, (რომელიც იკვლევდა საჩივარს არჩევნების გაყალბებასთან დაკავშირებით) ოფიციალურად წაუყენა ბრალი. 20.... წლის ივნისში, საარჩევნო კამპანიის ფარგლებში, მომჩივანმა სიტყვით გამოსვლის დროს გააკეთა შემდეგი სახის განცხადება:“მე პატივს არ ვცემ მოსამართლე დ-ს.“, რომელიც „გადაიქცა პოლიტიკურ კომისარად“, „მოქმედებდა უფლებამოსილების გადაჭარბებით“ და „ჩირქს ცხებდა მართლმსაჯულების სისტემას“, ასევე იყო პირი, რომლის „ნდობაც არ შეიძლებოდა“. აღნიშნული განცხადებებით, პროკურორი აკრიტიკებდა ორი მძარცველის გათავისუფლებას „მემარცხენე მოსამართლეების“ (უთითებდა იმავე მოსამართლეს) მიერ, რომლებსაც „ერჩივნათ თავს დასხმოდნენ მემარჯვენე დეპუტატებს ვიდრე კრიმინალებს“. მოგვიანებით, მოსამართლე დ-მ შეიტანა სარჩელი მომჩივნის წინააღმდეგ, ამ უკანასკნელს დაეკისრა ჯარიმა 1000 ევროს ოდენობით, სასამართლოს უპატივცემულობის საფუძვლით. აღნიშნულ საქმეში ევროსასამართლომ კონვენციის მე-10 მუხლის ფარგლებში განიხილა ჩარევის პროპორციულობა და აღნიშნა, რომ მომჩივანმა, როგორც დეპუტატმა, თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში სადავო კომენტარები გააკეთა ორასი ადამიანის წინაშე, არჩევნების დროს პოლიტიკური შეხვედრისას წარმოთქმულ სიტყვაში. შესაბამისად, მისი სიტყვები მიმართული არ იყო უშუალოდ მოსამართლე დ-ს მიმართ და არამედ გააჩნდა საკუთარი შეხედულება უსაფრთხოების საკითხთან დაკავშირებით, რადგან მომჩივანმა ისაუბრა კონკრეტულ შემთხვევაზე და გაკიცხა მართლმსაჯულების უძლურება დამნაშავე პირებზე დამოკიდებულების გამო. მისი კომენტარები ასევე ეხებოდა ერთ-ერთ სამართლებრივ შემთხვევას, რომლის მონაწილეც თავად იყო და რომელმაც მიიპყრო მედიის ყურადღება. აღნიშნული კომენტარებით მომჩივანი მიზნად ისახავდა მოსამართლის პირად შეურაცხყოფას: მომჩივანს არ გაუკრიტიკებია დ-ს როგორც გამომძიებელი მოსამართლის მოვალეობის შესრულება არჩევნების გაყალბების საქმეში, თუმცა წარმოადგინა იგი და მთლიანად მართლმსაჯულების სისტემა, როგორც პოლიტიკურ და იდეოლოგიურ შეხედულებებზე დამოკიდებული; ყველა კომენტარი ეფუძნებოდა მის პირად შუღლს გამომძიებელ მოსამართლესთან, რომლის დამცირებაც მან უკვე სცადა როდესაც გამოაქვეყნა ტრაქტატები რამოდენიმე თვით ადრე, იმ დროს როცა დებატების საგანს წარმოადგენდა მხოლოდ აღნიშნული მოსამართლე და მისი ქცევა. რაც შეეხება სხვა კომენტარებს, ისინი შეფასდა უფრო როგორც სუბიექტური შეფასება ვიდრე ფაქტობრივი განცხადებები, მათი ზოგადი ფონისა და კონტექსტის გათვალისწინებით, ისინი ეფუძნებოდნენ იმ ერთადერთ ფაქტს, რომ მომჩივანს ბრალი დააკისრა მოსამართლე დ-მ, აქედან გამომდინარე, ამ უკანასკნელს უარყოფითი დამოკიდებულება ჰქონდა მოსამართლის მიმართ და არ წარმოადგენდა მომჩივნის განზრახვას გაეკრიტიკებინა მართლმსაჯულების სისტემის ფუნქციონირება. შესაბამისად, ვინაიდან ტერმინი საჯარო ინფორმაცია არ განიმარტება ფართოდ, რომელიც დეპუტატის განცხადებებს მიიჩნევდა როგორც საიმედოს და სარწმუნო მონაცემებს, მიზანშეწონილი იყო იმ დასკვნის გაკეთება, რომ დეპუტატის კომენტარები და განცხადებები წარმოადგენდნენ ნებაყოფლობით პირად შეტევას და ისინი შეიძლება არ ყოფილიყო სიმართლე, მომჩივნის მხრიდან რაიმე ობიექტური ახსნის არარსებობის გამო.“

124. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის მხრიდან არ განხორციელებულა პირადი შეტევა მოსარჩელის მიმართ, არამედ მოპასუხემ გამოთქვა თავისი აზრი იმ საქმეზე, რომელიც როგორც ეს არაერთხელ აღინიშნა, საზოგადოების მაღალი ინტერესით გამოირჩეოდა. შესაბამისად, ამ განჩინების პ.51-ში გამოთქმული კასატორის მოსაზრება გაზიარებული ვერ იქნება, ვინაიდან განსახილველ საქმეში ადგილი აქვს, „მესლო საფრანგეთის წინააღმდეგ“ (Meslot v. France 50538/12, 09.01.2018) საქმისაგან განსხვავებულ შემთხვევას.

125. კასატორი აღნიშნავს, რომ მის მიმართ დაირღვა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა შესახებ ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის გათვალისწინებული დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი სასამართლო განხილვის უფლება იმის გამო, რომ პირველ ინსტანციაში საქმის განმხილველი მოსამართლე ზ.მარუაშვილი მოსამართლედ დანიშნულ იქნა 3 წლის ვადით. „საერთო სასამართლოების შესახებ“ ორგანული კანონით გამოსაცდელი ვადით დანიშნული მოსამართლე ექვემდებარება მისი საქმიანობის ყოველწლიურ შემოწმებას იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მხრიდან (ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“, მუხლი 36.44). ასეთ პირობებში, კასატორს მიაჩნია, რომ 3 წლიანი ვადა, ისე მოსამართლის ყოველწლიური შემოწმება, არ წარმოადგენს იმ გარანტიებს, რასაც მოსამართლის დამოუკიდებლობისათვის ადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე–6 მუხლის პირველი ნაწილი და პეცედენტული სამართალი. შესაბამისად, 20... წლის ... ოქტომბერს (როდესაც მსგავსი წესით გამწესებულ 4 მოსამართლეს უარი ეთქვა უვადოდ დანიშვნაზე) მოსამართლე ზ.მ-ი იმყოფებოდა სათათბიროდ და მსჯელობდა ამ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებაზე. ამ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი გამოცხადდა 2017 წლის 25 ოქტომბერს. ცხადია, რომ მოსამართლეთა დანიშვნაზე უარის თქმის შესახებ ზ.მ-ისთვის ცნობილი იქნებოდა გადაწყვეტილების გამოცხადების მომენტში და მას შეეძლო თვალი მიედევნებინა მის მსგავსად დანიშნული მოსამართლეების შემდგომი გადანიშვნის საკითხების გადაწყვეტისათვის.( იხ. წინამდებარე განჩინების პ.59).

126. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორი ერთმანეთს უკავშირებს პირველი ინსტანციის სასამართლოში გადაწყვეტილების მიმღები მოსამართლის, ზ.მ-ის, საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ 2017 წლის 11 მაისის N1/87 გადაწყვეტილებით (ტ.2,ს.ფ.92) თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში მოსამართლის თანამდებობაზე 3 წლის ვადით გამწესებას, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 20... წლის ... ოქტომბერს მიღებასა და ზემოხსენებული 4 მოსამართლის უვადოდ გამწესებაზე უარის თქმის შესახებ საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ 20... წლის ... ოქტომბერს მიღებულ გადაწყვეტილებებს, რაც საკასაციო პალატის მოსაზრებით არ წარმოადგენს საფუძვლიან არგუმენტს მოსამართლე ზ. მ-ის დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის ეჭვქვეშ დასაყენებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

127. საქართველოს კონსტიტუციის მე-6 თავი ეძღვნება სასამართლო ხელისუფლებას, რომლის 59 -ე მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, სასამართლო ხელისუფლება დამოუკიდებელია და მას ახორციელებენ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლო და საქართველოს საერთო სასამართლოები. საქართველოს კონსტიტუციის 63-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, მოსამართლე თავის საქმიანობაში დამოკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ კონსტიტუციასა და კანონს. რაიმე ზემოქმედება მოსამართლეზე ან ჩარევა მის საქმიანობაში გადაწყვეტილების მიღებაზე ზეგავლენის მიზნით აკრძალულია და ისჯება კანონით. არავის არა აქვს უფლება მოსთხოვოს მოსამართლეს ანგარიში კონკრეტულ საქმეზე. საქართველოს კონსტიტუციის 63-ე მუხლის მე-6 პუნქტის მიხედვით, საერთო სასამართლოს მოსამართლე შეიძლება იყოს საქართველოს მოქალაქე 30 წლის ასაკიდან, თუ მას აქვს შესაბამისი უმაღლესი იურიდიული განათლება და სპეციალობით მუშაობის სულ ცოტა 5 წლის გამოცდილება. საერთო სასამართლოს მოსამართლის დამატებითი საკვალიფიკაციო მოთხოვნები განისაზღვრება ორგანული კანონით. საქართველოს კონსიტუციის 64-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, საერთო სასამართლოების დამოუკიდებლობისა და ეფექტიანობის უზრუნველყოფის, მოსამართლეთა დანიშვნისა და გათავისუფლების და სხვა ამოცანების შესრულების მიზნით იქმნება საერთო სასამართლოების სისტემის ორგანო - საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო. 64-ე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს უფლებამოსილება, შექმნისა და საქმიანობის წესი განისაზღვრება ორგანული კანონით“. მოსამართლისთვის თანამდებობაზე მისი ყოფნის 3-წლიანი ვადის დაწყებისთანავე ცნობილია კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა ის პროცედურა, რომლის გავლაც იქნება აუცილებელი მისი მოსამართლის თანამდებობაზე უვადოდ გასამწესებლად, ხოლო საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს დაკომპლექტების წესი, ასევე მოსამართლის თანამდებობაზე უვადოდ გამწესების მსურველ კანდიდატთა შეფასების „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონით დადგენილი პროცედურა მაქსიმალურად უზრუნველყოფენ საბჭოს წევრთა მიუკერძოებლობას, დამოუკიდებლობასა და კანდიდატთა პროფესიონალურ შეფასებას, მიუხედავად იმისა, ესა თუ ის მაღალი თანამდებობის პირი სად და როგორ საჯარო განცხადებას გააკეთებს, რაც უზრუნველყოფს საქართელოს იუსტიციის საბჭოს მიერ ხელისუფლების შტოებისგან დამოუკიდებლად და მიუკერძოებლად გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას, რომლის გასაჩივრებაც შესაძლებელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს საკვალიფიკაციო პალატაში. გარდა ამისა, საქართველოს საერთო სასამართლოების სისტემაში მოქმედი მოსამართლეებზე საქმეების შემთხვევითი განაწილების პრინციპი გამორიცხავს კონკრეტული საქმის განსახილველად რომელიმე თანამდებობის პირის მიერ მისთვის სასურველი და, შესაბამისად, მიკერძოებული მოსამართლის შერჩევას, მიუხედავად იმისა, 3 წლით თუ უვადოდ არიან ისინი გამწესებულნი და სამართალწარმოების პროცესში მონაწილე მხარეებს რა თანამდებობა უკავიათ, რაც მოსამართლეების დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი გარანტიაა. გარდა ამისა, საქართველოს კონსტიტუციის 63-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად, არავის აქვს უფლება მოსთხოვოს მოსამართლეს ანგარიში კონკრეტულ საქმეზე. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2017 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებები 4 მოსამართლის უვადოდ გამწესებაზე უარის თქმის შესახებ, ზ.მარუაშვილზე ზეგავლენას ვერ მოახდენდა და არც იმის განცდას ან შიშს შეუქმნიდა, რომ ზემოაღნიშნულ საქმეზე მიღებული ნებისმიერი გადაწყვეტილებამის სამსახურეობრივ კარიერაზე დადებითი ან უარყოფითი თვალსაზრისით გავლენას მოახდენდა, რადგან მოპასუხე მის მიერ განხილულ სამოქალაქო საქმეზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრია. საქართველოს კანონმდებლობით იუსტიციის მინისტრს არ გააჩნია რაიმე სამართლებრივი ზემოქმედების ბერკეტი საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ფუნქციონირებაზე, როგორც ასეთზე, და ასევე მოსამართლეების გამწესებასთან დაკავშირებულ გადაწყვეტილების მიღების პროცესზე. ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ მოქმედი კანონმდებლობა უზრუნველყოფს პირველი ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებების გასაჩივრების შესაძლებლობას სააპელაციო სასამართლოში და საქართველოს უზენაეს სასამართლოში. ამდენად, კასატორის მოსაზრება, განსახილველ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი ნაწილის დარღვევასთან დაკავშირებით, მოკლებულია საფუძველს.

128. ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის, თ. წ-ნის მიერ 20... წლის ... სექტემბერს გაკეთებული სადავოდ გამხდარი განცხადება, რომ „ მოსარჩელე ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში ამტკიცებდა, რომ ს. გ-ნი არავის მოუკლავს, ის ბუჩქებზე წაიქცა და ამგვარად გამოიჭრა ყელი შემთხვევით", არ წარმოადგენს ცილისწამებას და საკითხი უნდა გადაწყდეს სადავო განცხადებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ, ვინაიდან სადავოდ გამხდარ გამონათქვამში სახეზეა არა პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადება, არამედ აზრი, რომელიც უკავშირდება საქმეზე “ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” (განაცხადის N250.../..) დადგენილი დარღვევების ნაწილში ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებას და კასატორის, როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში "ა. ჰ.“ მოსამართლის მიერ, ზემოხსენებული ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებისადმი ნაწილობრივ განსხვავებულ აზრში კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურულ დარღვევასთან და 38-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით გამოხატულ პოზიციას. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოეებლობის უზრუნველსაყოფად. სადავო განცხადება სრულად თავსდება ,,სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ" საქართველოს კანონის პირველი მუხლის ,,ბ" ქვეპუნქტში მოცემულ ,,აზრის" დეფინიციაში, რომლის მიხედვითაც აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. ,,სიტყვისა და გამოხატვის თვისუფლების შესახებ" საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით „აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით“, რაც 1-ლი მუხლის “ტერმინთა განმარტება“ „ფ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრული და უპირობო გათავისუფლების საფუძველია. რამდენადაც სადავოდ გამხდარი განცხადებით ადგილი არ ჰქონია კასატორის ცილისწამებას, მისი პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების გავრცელებას, არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

129. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა.

130. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის მიერ გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 20... წლის ... ივლისის განჩინება (მოსამართლის თვითაცილება) და 20... წლის ... ივლისის საოქმო განჩინება (20... წლის ... აპრილს ტელეკომპანია „ი.“ გასული სიუჟეტი (გადაცემა „პ.“) და ამ სიუჯეტის ამსახველი მოკლე წერილობითი ინფორმაციის (რ. და ი.) ვებ.გვერდებზე გავრცელების ამსახველი მასალის საქმისათვის დართვაზე უარი).

131. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 ივლისის განჩინების (მოსამართლის თვითაცილება) მიმართ კასატორის პრეტენზია მითითებულია ამ განჩინების პპ:55-59-ში.

132. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსამართლის დამოუკიდებლობა და მიუკერძოებლობა სამართლიანი სასამართლოს უფლების ქვაკუთხედი და მართლმსაჯულების ფუნქციონირების უმთავრესი პრინციპია, ხოლო საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა მოსამართლის უმთავრეს ფუნქციას წარმოადგენს. ამასთან, საქართველოს კონსტიტუციის 63-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, მოსამართლე თავის საქმიანობაში დამოუკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ კონსტიტუციასა და კანონს. რაიმე ზემოქმედება მოსამართლეზე ან ჩარევა მის საქმიანობაში გადაწყვეტილების მიღებაზე ზეგავლენის მიზნით აკრძალულია და ისჯება კანონით... იმავე პრინციპს განამტკიცებს „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი, რომლის მე-7 მუხლის თანახმად, მოსამართლე თავის საქმიანობაში დამოუკიდებელია. მოსამართლე ფაქტობრივ გარემოებებს აფასებს და გადაწყვეტილებებს იღებს მხოლოდ საქართველოს კონსტიტუციის, საერთაშორისო სამართლის საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპებისა და ნორმების, სხვა კანონების შესაბამისად და თავისი შინაგანი რწმენის საფუძველზე.

133. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას საქმის სააპელაციო სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობით განხილვის შესახებ და აღნიშნავს, რომ თვითაცილება მოსამართლის უფლებაა და ევროსასამართლოს არაერთი გადაწყვეტილებითაა განმარტებული ამგვარი ქმედების მაღალი სტანდარტი. ეს ის შემთხვევაა, როდესაც გარკვეული ფაქტორების გათვალიწინებით, მოსამართლე მიიჩნევს, რომ მისი შინაგანი რწმენა ვერ იქნება ემოციისაგან თავისუფალი და გონიერი დამკვირვებლის თვალში, შეარყევს სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უმნიშვნელოვანეს იდეას.

134. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს არაერთ პრეცედენტულ გადაწყვეტილებაშია განმარტებული მოსამართლის აცილების საფუძვლების შემოწმების მეთოდების შესახებ, რომელიც სუბიექტური და ობიექტური ტესტითაა ცნობილი (იხ. ვეტსტაინი შვეიცარიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2000 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება; მიქალეფი მალტის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2009 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილება; პადოვანი იტალიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 1993 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილება; პესკადორ ვალერო ესპანეთის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2003 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილება).

135. სუბიექტური ტესტით მოსამართლის აცილების შემოწმებისას სახეზე არ არის ფაქტობრივი გარემოებები, რომელიც მოსამართლის მიუკერძოებლობაში ეჭვის შეტანის საფუძველია, არამედ ეს არის დაუდასტურებელი გარემოება, ემოცია, განწყობა, რომლის არსებობა დააბრკოლებდა სასამართლოს მიუკერძოებლობის მიღწევადობას.

136. ობიექტურობის ტესტი კი, უმეტესწილად ეხება იერარქიულ ან სხვა კავშირებს მოსამართლესა და სამართალწარმოების სხვა მონაწილეებს შორის. ობიექტურად გამართლებადი ეჭვის წარმოშობისათვის ზემოაღნიშნულ გარემოებებთან ერთად აუცილებელია ისეთი დამატებითი გარემოებების წარმოდგენა, რომლებიც მიუთითებს საქმეში მონაწილე მხარესთან მოსამართლის უშუალო კავშირზე (მაგ., არსებულ დავასთან დაკავშირებით კონსულტაციის გაწევა ან წარმომადგენლობა) ან რაიმე ფორმით დამოკიდებულებაზე (მაგ., იერარქიული, ფინანსური, სამსახურებრივი და სხვ.), ან კონკრეტული საქმის შედეგის მიმართ მოსამართლის ინტერესზე (პირადი, ქონებრივი და სხვ.). ამასთან, ობიექტურობის ტესტის მიხედვით, მიუკერძოებლობის შეფასებისას გადამწყვეტია არა მითითებული გარემოების რეალურად არსებობა ან მხარის მიერ მისი შეფასება, არამედ ის თუ მხარის ეჭვი გარეშე გონიერი დამკვირვებლის პოზიციიდან რამდენად არის გამართლებადი. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოსამართლემ არ შეიძლება განიხილოს საქმე ან მონაწილეობა მიიღოს საქმის განხილვაში, თუ არის ისეთი გარემოება, რომელიც ეჭვს იწვევს მის მიუკერძოებლობაში. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსამართლე თ. ს-ი-ნ-ის თვითაცილება არ უნდა შეფასდეს საქმის განხილვისაგან ხელოვნულ ჩამოცილებად (იხ., საკასაციო პრეტენზია), რადგან განჩინება თვითაცილების შესახებ მოტივირებულია, როგორც სამოსამართლო ქცევის ბანგალორის საერთაშორისო პრინციპების დაცულობის მიზნით, რომლის მიხედვით მართლმსაჯულებისადმი სანდოობის ტესტი ვერ შეასრულებს საკუთარ ფუნქციას საზოგადოებაში, თუკი არსებობს მინიმალური ეჭვიც კი, გადაწყვეტილების ლეგიტიმურობასთან დაკავშირებით, აგრეთვე საქართველოს სამოსამართლო ეთიკის კოდექსის 3-ე მუხლის დანაწესის გათვალისწინებით, რომლის თანახმადაც, მოსამართლე ინსტიტუციონალურ და ინდივიდუალურ დონეზე უნდა განამტკიცებდეს საზოგადოებრივ რწმენას მართლმსაჯულების დამოუკიდებლობის, სამართლიანობისა და მიუკერძოებლობისადმი. დადგენილია, რომ თავითაცილების განჩინება დასაბუთებულია მოსარჩელესთან (აპელანტი) მეგობრული ურთიერთობის არსებობით, კერძოდ, თვითაცილების განჩინებაში მოსამართლე აღნიშნავს, რომ 2006 წლიდან ახორციელებდა სამოსამართლო უფლებამოსილებას თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალქო საქმეთა კოლეგიაში, ხოლო 2010 წლიდან მუშაობას განაგრძობს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში, სადაც უფლებამოსილების ვადის ამოწურვამდე უფლებამოსილებას აგრეთვე მასთან ერთად ახორცილებდა მოსარჩელე (აპელანტი). სწორედ დასახელებული გარემოებებითა და მოსამართლის ქცევის მაღალი სტანდარტის შენარჩუნების, ასევე, პასუხისმგებლობამ არ იქნეს დაშვებული რაიმე გავლენა საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ მოვლენებზე, განაპირობა თვითაცილებული მოსამართლის ამგვარი მოქმედება.

137. კასატორი აგრეთვე ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 18 ივლისის საოქმო განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა აპელანტის შუამდგომლობა საქმეზე დართულიყო: ა) ტელეკომპანია „ი.“ 20... წლის ... აპრილის ინტერვიუ პარტია „ო.“ თავმჯდომარესთან, რომელიც გადაცემის დიდ ნაწილს უთმობს „ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” საქმეზე საუბარს.

138. კასატორი აღნიშნავს, რომ ამ სიუჟეტით იგი ცდილობდა იმის დადასტურებას, რომ ზემოხსენებულ საქმესთან ნეგატიურად დაკავშირება, მით უფრო, ცილისწამების შედეგად, იწვევს ყველა ადამიანის მიმართ უარყოფით შედეგებს, სახელის გატეხვას, სტიგმატიზებას, მისთვის ამა თუ იმ იარლიყის მიკვრას.

139. საკასაციო პალატა დაუსაბუთებულობის გამო არ იზიარებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას და მიაჩნია, რომ არ არსებობს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 18 ივლისის საოქმო განჩინების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი, შესაბამისად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთებას (იხ., სხდომის ოქმის ჩანაწერი 10.45სთ) შუამდგომლობის უარყოფის ნაწილში.

140. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ „ე-ძე და გ-ნი საქართველოს წინააღმდეგ” საქმესთან მოსარჩელის ნეგატიური დაკავშირება და ამით, მოსარჩელის სტიგმატიზება, რაც შეიძლება იკვეთება ამ კონკრეტული ინტერვიუს ჩანაწერიდან, წარმოადგენს მხოლოდ მოსარჩელის შეხედულებას, მის მოსაზრებას. სასამართლო კი, მტკიცებულებათა შეგროვების საკითხს წყვეტს სსსკ-ის მე-3, მე-4, 102-ე და 104-ე მუხლების შესაბამისად. სსსკ-ის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილი სასამართლოს ანიჭებს უფლებას, არ მიიღოს, არ გამოითხოვოს ან საქმიდან ამოიღოს მტკიცებულებები, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ.

141. სსსკ-ის 410-ე მუხლის შესაბამისად საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს თუ : ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

142. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი, რადგან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. ა-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივლისის განჩინება, ასევე ამავე სასამართლოს 2019 წლის 12 ივლისის განჩინება (მოსამართლის თვითაცილება) და 2019 წლის 18 ივლისის საოქმო განჩინება (ვიდეო მასალის საქმისათვის დართვა).

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე