საქმე №ას-1840-2019 27 აპრილი, 2020 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.მ–ი, გ.კ–ი (შეგებებულ სარჩელში მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - ი.ა–ი (შეგებებულ სარჩელში მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 22.10.2019წ. განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით 10 000 ლარის დაკისრების ნაწილში შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნივთის გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ი.ა–მა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, “მესაკუთრე”, „შეგებებულ სარჩელში მოპასუხე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ.მ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“) მიმართ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის და ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები:

მოსარჩელე არის გურჯაანის რაიონის სოფელ .....მდებარე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი №.....) მესაკუთრე. მოპასუხე ფლობს სადავო უძრავ ნივთს და მესაკუთრეს არ აძლევს ამ ნივთით სარგებლობის შესაძლებლობას.

3. მოპასუხის პოზიცია:

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მან მიწის ნაკვეთი 2000 წელს 150 ლარად ხელწერილით შეიძინა მოსარჩელის დედისგან. მოპასუხემ მიწის ნაკვეთში გააშენა ვენახი, ამუშავებს მას და არავინ შედავებია.

4. შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა:

მოპასუხემ და გ.კ–მა (შემდეგში ტექსტში მოპასუხესთან ერთად მოხსენიებული, როგორც „შეგებებულ სარჩელში მოსარჩელეები“, „კასატორები“) შეგებებული სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მოსარჩელის/შეგებებულ სარჩელში მოპასუხის მიმართ 10 150 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

5. შეგებებული სარჩელის საფუძვლები:

შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეებმა სადავო მიწის ნაკვეთი ამჟამინდელი მესაკუთრის დედისგან შეიძინეს 2000 წელს, 150 ლარის და 1 ტომარა ფქვილის სანაცვლოდ, რის თაობაზეც შედგა შინაურული ხელწერილი. მიწის ნაკვეთი იყო ცარიელი და ქვიანი, რომელიც გაასუფთავეს და 16 რიგი საფერავის ჯიშის ვენახი გააშენეს. სულ დარგეს 1100 ძირი ვაზი, თითო ნერგის ღირებულება - 2.5 ლარი. ჩაყარეს ბეტონის ბოძები და გაჭიმეს მავთული. აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, ვენახის ღირებულება შეადგენს 10 000 ლარს. ამდენად, მოპასუხე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა და მას უნდა დაეკისროს 10 150 ლარის გადახდა.

6. შეგებებული სარჩელის მოპასუხის პოზიცია:

შეგებებული სარჩელის მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი ცნო 150 ლარის დაკისრების ნაწილში, 10 000 ლარის დაკისრების ნაწილში შეგებებული სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ თანხა კომპენსირებულია ნივთით სარგებლობის შედეგად მიღებული ნაყოფით.

7. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 16.07.2018წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა სადავო უძრავი ნივთი და მოპასუხეს აეკრძალა უკანონო ხელშეშლა. ამავე გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და შეგებებული სარჩელის მოპასუხეს დაეკისრა 150 ლარის გადახდა. შეგებებული სარჩელი 10 000 ლარის დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეებმა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში.

8. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და დასაბუთება

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 22.10.2019წ. განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელი დარჩა გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 16.07.2018წ. გადაწყვეტილება, შემდეგ გარემოებათა გამო:

8.1. სადავო არ გამხდარა, რომ შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეებმა მიწის ნაკვეთზე 2000 წელს გააშენეს საფერავის ჯიშის ვაზი. შეგებებული მოსარჩელის ახსნა-განმარტების საფუძველზე დადგინდა, რომ ვენახი მოსავლიანი გახდა 2003-2004 წლიდან და მიღებული შემოსავალი შეადგენდა დაახლოებით 1.5 ტონა ყურძენს. გასული წლისათვის ყურძნის მოსავალმა შეადგინა 2.5 ტონა (იხ.: სასამართლოს 29.06.2018წ. სხდომის ოქმის აუდიო ჩანაწერი 13:59:41-14:00:10 სთ; 14:03:58-14:04:04 სთ; 14:04:39-14:05:00 სთ). სასამართლო სხდომაზე შეგებებული სარჩელის მოსარჩელემ ასევე მიუთითა, რომ საფერავის ყურძნის ჯიშის ფასი 0.6-0.8 ლარია. ამ მოცემულობის პირობებში სასამართლომ სწორი გაანგარიშების შედეგად დაასკვნა, რომ 2004-2016 წლებში შეგებებულ მოსარჩელეებს შემოსავლის სახით ვენახიდან მიღებული აქვთ დაახლოებით 11 700 ლარი. სააპელაციო საჩივარში ასახული არგუმენტები იმის შესახებ, რომ წლების განმავლობაში დაუმუშავებელ მიწაზე ვენახის გაშენება გაცილებით დიდ ხარჯებთან არის დაკავშირებული, ვიდრე ეს სასამართლომ დაადგინა, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა, სათანადო მტკიცებულებების არარსებობის გამო.

8.2. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას მართებულად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 163-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და აპელანტების მითითება, რომ მოთხოვნის მატერიალურსამართლებრივი საფუძველი უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან გამომდინარეობს, არ გაიზიარა.

8.3. სსკ-ის 163-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, კეთილსინდისიერ მფლობელს შეუძლია უფლებამოსილ პირს მოსთხოვოს იმ გაუმჯობესებისა და ხარჯების ანაზღაურება, რაც მან გაიღო ნივთზე კეთილსინდისიერი მფლობელობის დროს და რაც არ არის კომპენსირებული ამ ნივთით სარგებლობითა და მისგან მიღებული ნაყოფით. მფლობელის ბრალით მიუღებელი ნაყოფის ღირებულება უნდა გამოიქვითოს. იგივე წესი ვრცელდება ისეთ გაუმჯობესებებზე, რომელთა შედეგადაც გაიზარდა ნივთის ღირებულება, თუკი გაზრდილი ღირებულება ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის ჯერ კიდევ არსებობდა. ამ ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები შემდეგია: ა) ძირითადი მოსარჩელე, როგორც ნივთის არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელი, რა დროიდან ფლობს ნივთს და როდიდან წარმოეშვა მას ნივთის მესაკუთრისათვის დაბრუნების ვალდებულება; ბ) კეთილსინდისიერი მფლობელობის დროს გაწია თუ არა მან ხარჯები ნივთზე, დადებით შემთხვევაში - რას შეადგენდა ამ ხარჯების ოდენობა; გ) მის მიერ ნივთზე გაწეული ხარჯი ხომ არ არის კომპენსირებული ამ ნივთით სარგებლობითა და ამ სარგებლობისგან მიღებული ნაყოფით.

თავად შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეების მიერ მითითებული მოსავლის ოდენობისა და ფასის გათვალისწინებით შედგენილი გაანგარიშების საფუძველზე მიღებული თანხის ჯამი აღემატება შეგებებული სარჩელით მოთხოვნილი თანხის ოდენობას.

9. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეებმა წარადგინეს საკასაციო საჩივარი და მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, 10 000 ლარის დაკისრების ნაწილში შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

9.1. კასატორებმა სადავო უძრავი ნივთი შეიძინეს მესაკუთრის დედისგან. მიწის ნაკვეთი იყო მოუვლელი და მისი გაწმენდა დიდ ხარჯებთან იყო დაკავშირებული. მათ გააშენეს საფერავის ყურძნის ვენახი, თუმცა პირველი ოთხი წლის განმავლობაში ვენახიდან შემოსავალი არ მიუღიათ. სასამართლომ განმარტა, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორებმა მიიღეს შემოსავალი 11 700 ლარის ოდენობით, მაგრამ არ მიუთითა ხარჯებზე.

9.2. სასამართლომ მიიჩნია, რომ დავა უნდა გადაწყდეს სსკ-ის 163-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე. სასამართლომ არასწორად განმარტა აღნიშნული მუხლი. ვენახი არის მრავალწლიანი კულტურა, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში იძლევა მოსავალს.

9.3. სსკ-ის 976-991-ე მუხლებიდან გამომდინარე, პირის ქონების გაზრდა სხვა პირის ხარჯზე კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძვლების გარეშე, წარმოადგენს უსაფუძვლო გამდიდრებას და წარმოშობს უსაფუძვლოდ შეძენილის უფლებამოსილი პირისთვის გადაცემის ვალდებულებას. მიღებული სარგებლის უკან დაბრუნების ვალდებულება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა.

სადავო მიწის ნაკვეთის ღირებულება მნიშვნელოვნად გაიზარდა ვენახის გაშენების შედეგად, რომლის ღირებულება აუდიტის დასკვნის თანახმად 10 000 ლარს შეადგენს.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 09.01.2020წ. განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

12. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. პირვანდელი სარჩელის საგანი, რომლითაც მესაკუთრე ითხოვდა სადავო უძრავი ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვას, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა და ამ ნაწილში გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა, ანუ შესულია კანონიერ ძალაში. შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრისათვის თანხის დაკისრების თაობაზე ეფუძნება იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომ კასატორებმა 2000 წელს შინაურული ხელწერილის საფუძველზე ამჟამინდელი მესაკუთრის დედისგან შეიძინეს ცარიელი მიწის ნაკვეთი, გაასუფთავეს და მასზე გააშენეს ვენახი, რომლის ღირებულება შეადგენს 10 000 ლარს, რითიც გაიზარდა ნაკვეთის ღირებულება. შეგებებული მოსარჩელეები ითხოვენ ნივთის მესაკუთრეს დაეკისროს ეს თანხა.

14. კასატორების ძირითადი პრეტენზია დაფუძნებულია მასზე, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სსკ-ის 163-ე მუხლი კონდიქციური ნორმების ნაცვლად. პალატა განმარტავს, რომ შედეგის განმაპირობებელი ფაქტების კვლევისა და დადგენის პროცესს სასამართლო ვერ დაიწყებს მანამ, სანამ ზუსტად და სწორად არ განსაზღვრავს იმ სამართლის ნორმას (ან ნორმებს), საიდანაც ეს შედეგი შეიძლება გამომდინარეობდეს. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორების მსჯელობას დავის გადასაწყვეტად უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენების თაობაზე. უსაფუძვლო გამდიდრება სუბსიდიური ხასიათისაა, რაც ნიშნავს იმას, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი, ამდენად, მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება მხოლოდ მოთხოვნის სხვა სამართლებრივი საფუძვლების არარსებობის შემთხვევაშია შესაძლებელი (სუსგ Nას-1042-962-2017, 26.03.2018წ.).

15. პალატას მიაჩნია, რომ შეგებებული მოსარჩელეები წარმოადგენენ ბათილი განკარგვის საფუძველზე მიღებული ნივთის კეთილსინდისიერ, თუმცა, არამართლზომიერ მფლობელებს, რაც დღის წესრიგში აყენებს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის კონკურენციას: დავა გამომდინარეობს პოსესორული თუ კონდიქციური ურთიერთობიდან. აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობისას საკასაციო სასამართლო მნიშვნელოვნად მიიჩნევს, განმარტოს მფლობელობის ინსტიტუტის სამართლებრივი ბუნება. სსსკ-ის 162-ე მუხლით მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, განსხვავებით კეთილსინდისიერი მფლობელისაგან, რომელსაც არ გააჩნია ნივთის ფლობის კანონისმიერი საფუძველი. კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება მიუთითებს სუბიექტურ კრიტერიუმებზე, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ. მართლზომიერი და არა მართლზომიერი მფლობელობა მიგვითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში. ამრიგად, მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები. ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერი ფლობის საფუძველი. სსკ-ის 159-ე მუხლის დისპოზიციაში მოცემულია კეთილსინდისიერი მფლობელის განმარტება, რომლის არსის დადგენისათვის აუცილებელია მართლზომიერი (არამართლზომიერი) მფლობელობისა და კეთილსინდისიერი (არაკეთილსინდისიერი) მფლობელობის რეალიზაციასთან დაკავშირებული სამართლებრივი დანაწესების განმარტება (სუსგ Nას-211-196-2014, 25.01.2017წ.).

სსკ-ის მიხედვით, დიფერენცირებულია მფლობელობა ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორების მიხედვით (160-ე-164-ე მუხლები). კანონი მიჯნავს კეთილსინდისიერი მფლობელის მოთხოვნას (160-ე-161-ე მუხლები) და მართლზომიერი მფლობელის მოთხოვნას (162-ე მუხლი). ასევე, არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (163-ე მუხლი) და არაკეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (164-ე მუხლი) (სუსგ Nას-211-196-2014, 25.01.2017წ.; სუსგ Nას-524-493-2012, 04.10.2012წ.).

სსკ-ის 163-ე მუხლი განსაზღვრავს კეთილსინდისიერი მფლობელის (159) უფლებებსა და მოვალეობებს. კეთილსინდისიერი მფლობელის ნივთის დაბრუნების ვალდებულება წარმოიშობა იმ შემთხვევაში, თუ მას თავიდანვე არ ჰქონდა ნივთის ფლობის უფლება, ან მან დაკარგა ეს უფლება. მაშასადამე, ნორმის რეგულირების სფეროში მოიაზრება არამართლზომიერი მფლობელობის შემთხვევები. მაგალითად, ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც პირი ახორციელებს მფლობელობას, არ არის ნამდვილი, ან იგი ბათილად იქნა ცნობილი ნივთის მფლობელობაში გადაცემის შემდეგ (იხ.: ლევან თოთლაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, მუხ. 163, ველი 1, 2).

16. განსახილველ შემთხვევაში, შეგებებული მოსარჩელეები სადავო უძრავ ქონებას ფლობდნენ ამჟამინდელი მესაკუთრის დედასთან დადებული ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ვიდრე მესაკუთრემ არ წარადგინა სარჩელი უძრავი ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მფლობელი უძრავ ნივთს ფლობდა დაუბრკოლებლად, ამუშავებდა მას და მესაკუთრისათვის ცნობილი იყო ან გონივრული წინდახედულების ფარგლებში უნდა სცოდნოდა, რომ მის კუთვნილ უძრავ ნივთს წლების განმავლობაში ფლობდნენ სხვა პირები – შეგებებული მოსარჩელეები. აღნიშნულის მიუხედავად, მესაკუთრეს არანაირი ფორმით არ გამოუთქვამს უკმაყოფილება და კანონით მისთვის მინიჭებული უფლებების რეალიზების გზით მოსარჩელეთა მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა არ მოუთხოვია. აღნიშნული კი, თავის მხრივ, მიუთითებს მფლობელობის კეთილსინდისიერებაზე (იხ.: სუსგ Nას-211-196-2014, 25.01.2017წ.).

17. მფლობელობის შეწყვეტის თაობაზე სარჩელის წარდგენის შემდეგ, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეებმა დაკარგეს სადავო უძრავი ნივთის ფლობის უფლება და წარმოადგენენ სადავო ნივთის არაუფლებამოსილ კეთილსინდისიერ მფლობელებს ( სსკ-ის 163-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კეთილსინდისიერი მფლობელი, რომელსაც თავიდანვე არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება, ვალდებულია დაუბრუნოს ნივთი უფლებამოსილ პირს. ვიდრე უფლებამოსილი პირი არ გამოიყენებს თავის ამ უფლებას, ნივთისა და უფლების ნაყოფი ეკუთვნის მფლობელს).

ამდენად, შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა შეიძლება დაეფუძნოს სსკ-ის 163-ე მუხლის მე-2 ნაწილს (კეთილსინდისიერ მფლობელს შეუძლია უფლებამოსილ პირს მოსთხოვოს იმ გაუმჯობესებისა და ხარჯების ანაზღაურება, რაც მან გაიღო ნივთზე კეთილსინდისიერი მფლობელობის დროს და რაც არ არის კომპენსირებული ამ ნივთით სარგებლობითა და მისგან მიღებული ნაყოფით. მფლობელის ბრალით მიუღებელი ნაყოფის ღირებულება უნდა გამოიქვითოს. იგივე წესი ვრცელდება ისეთ გაუმჯობესებებზე, რომელთა შედეგადაც გაიზარდა ნივთის ღირებულება, თუკი გაზრდილი ღირებულება ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის ჯერ კიდევ არსებობდა).

შესაბამისად, შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად უნდა დადგინდეს აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) შეგებებული მოსარჩელე, როგორც ნივთის არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელი, რა დროიდან ფლობს ნივთს და როდიდან წარმოეშვა მას ნივთის მესაკუთრისათვის დაბრუნების ვალდებულება; ბ) კეთილსინდისიერი მფლობელობის დროს გაწია თუ არა მან ხარჯები ნივთზე, დადებით შემთხვევაში - რას შეადგენდა ამ ხარჯების ოდენობა / ხოლო თუ კეთილსინდისიერი მფლობელი უთითებს ნივთის გაუმჯობესებას, რომლის შედეგად გაიზარდა ნივთის ღირებულება და რომელიც ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის არსებობს, - რას შეადგენს გაუმჯობესების ღირებულება; გ) მის მიერ ნივთზე გაწეული ხარჯი ხომ არ არის კომპენსირებული ამ ნივთით სარგებლობითა და ამ სარგებლობისგან მიღებული ნაყოფით (შეად. სუსგ Nას-1042-962-2017, 26.03.2018წ.). მოცემულ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეები, ფაქტობრივად უთითებენ მათი მფლობელობის დროს ნივთის ღირებულების გაზრდაზე ვენახის გაშენებით, რომლის ღირებულების განმსაზღვრელი მტკიცებულებაც თავად აქვთ წარმოდგენილი.

18. ამ შემთხვევაში იკვეთება განმდევნი თუ გამომრიცხველი კონკურენცია, რომლის შესაბამისად, სსსკ-ის 163-ე მუხლით უნდა გამოირიცხოს კეთილსინდისიერი მფლობელის მიმართ სსკ-ის 976-ე და შემდგომი მუხლების გამოყენება (შდრ. მოთხოვნებისა და მოთხოვნის საფუძვლების კონკურენცია, გვ. 171, ს.ჩ., ევროპული და შედარებითი სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა, თბილისი 2011, Olzen/Wank Zivilrechtliche Klausurenlehre mit Fallrepetitorium, 2. Aufl., 1998, S.407; Palandt/Bassenge, BGB Kommentar, 67. Aufl., 2008, par. 993, RdNr.1.; Stadler, Gestaltungsfhreiheit und Verkehrsschutz durch Abstraktion: Eine rechtsvergleichende Studie zur abstrakten und kausalen Gestaltung rechtsgeschatftlicher Zuwendungen anhand des deutschen, scweizerischen, osterreichischen, franzosischen und US amerikanischen Rechts, 1996, S. 229, f.; BGh Urteil vom 29.09.1995 – V ZR 130/94 (Karslruhe), NJW, 1996, S. 52. (სუსგ Nას-1042-962-2017; 26.03.2018წ. ).

19. რაც შეეხება წინამდებარე დავასთან მიმართებაში სსკ-ის 980-ე მუხლის გამოყენების უსაფუძვლობას, პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მითითებული ნორმა ითვალისწინებს კონდიქციური ვალდებულების განსაკუთრებულ შემთხვევას, როცა ქონების უსაფუძვლოდ მიმღებს იგი სამუდამოდ შეძენილად მიაჩნია და ამის გამო განსაზღვრული ხარჯები გაიღო ამ ქონების გაუმჯობესებისათვის ან წარმოეშვა ქონებრივი დანაკლისი. უფლებამოსილი პირის გამოჩენის შემთხვევაში, მიმღები მოვალეა, დააბრუნოს ქონება, მაგრამ მას უფლება აქვს, მოითხოვოს გაწეული ხარჯების ან მიღებული ქონებრივი დანაკლისის ანაზღაურება. მიმღების მიერ გაწეული ხარჯები ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოვალე (პირი, რომელსაც დაუბრუნდა ქონება) ამით გამდიდრდა. თუ გამდიდრების ფაქტი არ არსებობს, მაშინ მხოლოდ ხარჯების გაწევა არ წარმოშობს კონდიქციურ ვალდებულებას. ანაზღაურების ვალდებულება გამორიცხულია, თუ გადაცემული საგანი არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ იგი მიჩნეულ იქნეს სამუდამოდ შეძენილად (სუსგ №ას-303-285-2014, 30.10.2015წ.). დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის შესაბამისად, ისეთ შემთხვევაში, როდესაც გადაცემული საგანი წარმოადგენს უძრავ ქონებას, ქონება სამუდამოდ შეძენილად შეიძლება მივიჩნიოთ იმ შემთხვევაში, თუ მიმღები ამ ქონების მესაკუთრედ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში (იხ. სუსგ-ებები: საქმე №ას-1245-1265-2011, 31.01.2012წ.; საქმე №ას-303-285-2014, 30.10.2015წ.; საქმე №ას-318-303-2016წ. 30.09.2016წ.). შესაბამისად, გათვალისწინებით იმისა, რომ შეგებებული მოსარჩელეები სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არასდროს ყოფილან, კასატორების ინტერესების დასაცავად ვერ გამოდგება ვერც სსსკ-ის 980-ე მუხლი.

20. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ქვემდგომმა სასამართლოებმა სწორად მოიძიეს შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი და მიღებული გადაწყვეტილება სწორად დააფუძნეს სსკ-ის 163-ე მუხლს. რაც შეეხება სსკ-ის 163-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული წინაპირობების შემოწმებას, სასამართლომ ისინი დაადგინა თავად შეგებებულ სარჩელზე დართული აუდიტორული დასკვნის და შეგებებული სარჩელის მოსარჩელის ახსნა-განმარტებების საფუძველზე. მართებულია სასამართლოს მსჯელობა, რომ შეგებებული მოსარჩელეების მიერ ნივთით სარგებლობის შედეგად მიღებული თანხის ჯამი აღემატება შეგებებული სარჩელით მოთხოვნილი თანხის ოდენობას, რაც შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

21. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისგან. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

22. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

23. კასატორები გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.მ–ის და გ.კ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე

ზურაბ ძლიერიშვილი