საქმე №ას-128-2020
27 თებერვალი, 2020 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე
მირანდა ერემაძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი - შ.ს–ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - ააიპ „ს.ი. და ე.უ.ც–ი“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ნოემბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა
აღწერილობითი ნაწილი:
სასარჩელო მოთხოვნა
1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ, უკანონოდ დაკავებული ფართის გამოთავისუფლებისა და გადაცემის მოთხოვნით (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი).
სარჩელის საფუძვლები:
უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, 2018 წლის 05 ივნისს მოსარჩელემ შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე: გარდაბანი სოფელი ...., ს/კ #...... ორგანიზაციის საქმიანობის სპეციფიკიდან გამომდინარე, შეძენილ უძრავ ქონებაში უნდა მოეწყოს მოსწავლე ახალგაზრდებისათვის საზაფხულო ბანაკი და ჩატარდეს პროგრამით გათვალისწინებული საგანმანათლებო და კულტურული ღონისძიებები. აღნიშნული აქტივობების განსახორციელებლად, შენობაში ჩასატარებელი იყო სარემონტო სამუშაოები, რისთვისაც ორგანიზაციის წარმომადგენლების მიერ ადგილზე მიყვანილი იქნა სარემონტო სამუშაოების შემსრულებელი ჯგუფი. ადგილზე დათვალიერების შედეგად, შედგა ხარჯთაღრიცხვის ოქმი, სადაც მითითებული იყო სარემონტო სამუშაოების ჩასატარებლად საჭირო სამშენებლო მასალების ოდენობა და ხარისხი. 2018 წლის აგვისტოს თვის დასაწყისში ორგანიზაციის წარმომადგენლები მივიდნენ მითითებულ მისამართზე და აღმოაჩინეს რომ ფართში შესასვლელი ჭიშკრის და შენობის საკეტები შეცვლილი იყო. აღნიშნული ფაქტის თაობაზე ორგანიზაციის წარმომადგენლებმა წერილობით აცნობეს უახლოესი პოლიციის განყოფილებას და მოითხოვეს სათანადო რეაგირების განხორციელება, ამავდროულად პოლიციის თანამშრომლებთან ერთად მივიდნენ მოცემულ მისამართზე, სადაც გაირკვა რომ, ორგანიზაციის საკუთრებაში არსებულ ფართში უკანონოდ შეიჭრა და თვითნებურად დაიკავა დაცარიელებული ტერიტორია მოპასუხემ, აღნიშნული უკანონო ქმედების შედეგად, იზღუდება მესაკუთრის უფლება, ერთპიროვნულად და განუყოფლად დაეუფლოს და ისარგებლოს საკუთარი ქონებით.
მოპასუხის პოზიცია
2. მოპასუხე შ.ს–ის წარმომადგენელმა თ.ბ–მა წერილობით წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. შესაგებლის მიხედვით, გ.ს–ის, მისი მეუღლის - მ.ტ–ძის და ოჯახის სხვა წევრების საკუთრებაში იყო გარდაბნის რაიონის სოფელ ..... არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, 1250 მ2 და მასზე განთავსებული საცხოვრებელი სახლი, ფართით 581,54 მ2, ს/კ ...... აღნიშნული ქონება 16.05.2014 წელს დარეგისტრირდა ლ.ს–ის და შ.ს–ის სახელზე, რომლებიც არიან გ.ს–ის დედ-მამა. 17.10.2014 წელს ჯ.ხ–მა გადასცა გ.ს–ს 5000 აშშ დოლარი. რეალურად ეს ხელშეკრულება მოჩვენებითია, რადგან ლ.ს–მა და შ.ს–მა იპოთეკის ხელშეკრულების თაობაზე არაფერი არ იცოდნენ, შესაბამისად, სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა. მოპასუხე არ უარყოფს, რომ გ.ს–მა მიიღო თანხა ხელშეკრულების საფუძველზე და იპოთეკით დაიტვირთა ზემოაღნიშნული ქონება, სესხი გაიცა 6 თვის ვადით, ყოველთვიურად სესხის ძირითადი თანხის 3,5 %-ის დარიცხვით, ხელშეკრულების ვადა შეიძლება გაგრძელებულიყო მხარეთა წერილობითი შეთანხმებით. 05.06.2018 წელს ჯ.ხ–მა, როგორც გამყიდველმა, ა(ა)იპ ს.ი. და ე.უ.ც–ს, როგორც მყიდველს, მიჰყიდა ჯ.ხ–ის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონება, 28000 ლარად. მოპასუხე - შ.ს–ი მითითებული ქონების მესაკუთრე არ არის და არ ცხოვრობს მითითებულ მისამართზე.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
3. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს გარდაბნის მუნიციპალიტეტის მაგისტრატი მოსამართლის 2019 წლის 21 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე დაკმაყოფილდა, სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად სსკ-ის 170-ე, 172-ე, 183-ე და 311-ე-312-ე მუხლები გამოიყენა. მოსარჩელეს უარი ეთქვა გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევაზე.
4. აღნიშნული გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 26 ნოემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
5.1. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები და მიუთითა, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანი იყო და დაკმაყოფილდა მართებულად;
5.2 სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: გარდაბანი, ....., სოფელი ......, საკადასტრო კოდი: ......., (1250 მ2 მიწის ნაკვეთი და 581,54 მ2 შენობა-ნაგებობა #1) აღრიცხულია ააიპ ,,ს.ი. და ე.უ.ც–ის“ სახელზე.
ააიპ ,,ს.ი. და ე.უ.ც–ის“ საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას, მდებარე მისამართზე: გარდაბანი, ......, სოფელი ...., საკადასტრო კოდი: #....... (1250 მ2 მიწის ნაკვეთი და 581,54 მ2 შენობა-ნაგებობა #1) ფლობს შ.ს–ი.
აპელანტი არ წარმოადგენს მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული ქონების მართლზომიერ მფლობელს და ამ ქონების დაკავების უფლება არ გააჩნია. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ ააიპ „ს.ი. და ე.უ.ც–ის“ სარჩელი, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე მიიჩნია საფუძვლიანად, რითაც გამოირიცხა სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების შესაძლებლობა.
კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:
6. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით. კასატორი განჩინების გაუქმების ერთსადაიმავე საფუძვლებზე მიუთითებს, რაზეც აპელირებდა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში. დამატებით აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, რაც საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად, განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.
7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 4 თებერვლის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
სამოტივაციო ნაწილი
8. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიაჩნია, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ძირითადი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:
უძრავი ქონება, მდებარე მდებარე მისამართზე: გარდაბანი, ...., სოფელი ....., საკადასტრო კოდი: ......, (1250 მ2 მიწის ნაკვეთი და 581,54 მ2 შენობა-ნაგებობა #1) აღრიცხულია ააიპ ,,ს.ი. და ე.უ.ც–ის“ სახელზე.
ააიპ ,,ს.ი. და ე.უ.ც–ის“ საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას, მდებარე მისამართზე: გარდაბანი, ....., სოფელი ...., საკადასტრო კოდი: ..... (1250 მ2 მიწის ნაკვეთი და 581,54 მ2 შენობა-ნაგებობა #1) ფლობს შ.ს–ი.
წინამდებარე სასარჩელო განცხადებით მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა და მისთვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემა.
პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:
ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;
ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;
გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;
დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;
ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ დასახელებული საფუძვლით.
10. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტალურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და, რაც მთავრია, შესაბამისად. (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012)
11. განსახილველ შემთხვევაში, უკანონოდ დაკავებული ფართის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი.
12. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა ყველა ის ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომელიც სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელია:
12.1. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.
12.2. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ უკანასკნელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.
12.3 სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, რადგანაც განხორციელებულია სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა, მოსარჩელეს უფლება აქვს, მფლობელობის შეწყვეტა და ნივთის გადაცემა მოითხოვოს.
13. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები მიიჩნევა სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა, ასევე, დადგენილია, რომ მოპასუხე არის სადავო უძრავი ქონების მფლობელი.
საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სადავო გარემოებების მტკიცების გარკვეულ სტანდარტს. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.
დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.
განსახილველ შემთხვევაში სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, კასატორმა ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ იგი ფაქტობრივად არ ფლობს სადავო უძრავ ქონებას.
14. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგები: № ას-246-246-2018, 2018 წლის 20 მარტის განჩინება ; № ას-1032-952-2017, 2017 წლის 17 ოქტომბრის განჩინება; № ას-1082-1039-2016, 2017 წლის 14 თებერვლის განჩინება; № ას-1043-1004-2016, 2016 წლის 12 დეკემბრის განჩინება; № ას-901-867-2016, 2016 წლის 9 დეკემბრის განჩინება; № ას-750-718-2016, 2016 წლის 13 ოქტომბრის განჩინება; № ას- 3-3-2016, 2016 წლის 9 მარტის განჩინება).
15. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
16. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.
17. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.
კასატორის შუამდგომლობები:
19. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა.
საკასაციო საჩივრის ფარგლებში კასატორის მიერ გასაჩივრებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2019 წლის 5 მარტის საოქმო განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობა საქმის რუსთავის საქალაქო სასამართლოში გადაგზავნის შესახებ და საოქმო განჩინებაზე წარდგენილი კერძო საჩივრის განუხილველად დატოვების შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 29 მარტის განჩინება.
20. კასატორის განმარტებით, მოსარჩელე მხარე არ მიუთითებს ნასყიდობის საგნის სწორ ღირებულებას, ნაცვლად 28 000 ლარისა, აფიქსირებს 4000 ლარს, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანი განსაზღვრულია. მოსარჩელემ, გ.ს–ს (კასატორის შვილი) თავდაპირველად მოსთხოვა 39 000 აშშ დოლარის გადახდა, ამჟამად კი 54 000 აშშ დოლარს ასახელებს. აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, დავის საგნის ღირებულების გათვალისწინებით საქმე უნდა განიხილოს რუსთავის განხილვა რუსთავის საქალაქო სასამართლომ, რადგან იგი არ არის მაგისტრატი მოსამართლის განსჯადი.
21. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-14 მუხლის პირველ ნაწილს, რომლის თანახმად, მაგისტრატი მოსამართლის განსჯადია ქონებრივი დავა, თუ სარჩელის ფასი არ აღემატება 5000 ლარს. ამავე კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება 4 000 ლარით, თუ ქონებრივ-სამართლებრივ დავაში (საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა, სამეზობლო დავა და სხვა) შეუძლებელია დავის საგნის ფასის განსაზღვრა.
22. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აღნიშნული წესით სარჩელის ფასი გამოიანგარიშება იმ შემთხვევაში, როცა სასარჩელო მოთხოვნა დავის საგანზე უფლების დადგენას ან აღიარებას კი არ გულისხმობს, არამედ როცა უფლების საკითხი უკვე გარკვეულია და მოსარჩელე აღნიშნულ ნივთზე ხელშეშლის აღკვეთას ან უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას ითხოვს.
იმის გათვალისწინებით, რომ განსახილველი დავა დაკავშირებულია არა დავის საგანზე უფლების დადგენა/აღიარებასთან, არამედ სახეზეა ვინდიკაციური სარჩელი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, განსახილველი დავის საგნის ღირებულება 4 000 ლარია, რაც ამავე კოდექსის მე-14 მუხლის შესაბამისად წინამდებარე სამოქალაქო საქმეს, მაგისტრატი მოსამართლის განსჯად კატეგორიას მიაკუთვნებს.
აღნიშნული მსჯელობის შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, 2019 წლის 5 და 29 მარტის გასაჩივრებული განჩინებები კანონიერია და არ არსებობს მათი გაუქმების წინაპირობები.
23. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობა მისი არასათანადო მოპასუხედ მიჩნევის თაობაზე, საკასაციო პალატას აღნიშნული განჩინებაც მიაჩნია კანონიერად და დასაბუთებულად შემდეგ გარემოებათა გამო:
კასატორის განმარტებით, იგი სადავო სახლთმფლობელობაში არ ცხოვრობს და ნივთი მასზე საჯარო რეესტრში მხოლოდ ფორმალურად იყო რეგისტრირებული. ბინაში არასრულწლოვან შვილთან ერთად ცხოვრობს გ.ს–ი, ხოლო უქმე დღეებში მათთან ერთად არის მეუღლე მ.ტ–ძე.
პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი იცნობს სათანადო მოპასუხის ინსტიტუტს და ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე (სსსკ-ის 85-ე მუხლი).
ზემოაღნიშნული ნორმა სასამართლოს ავალდებულებს გამოარკვიოს სამართლებრივი თვალსაზრისით სწორად აირჩია თუ არა მოსარჩელემ ის პირი (მოპასუხე), რომელსაც თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა უნდა მოსთხოვოს, რათა დავაში ჩაბმული არ აღმოჩნდეს და მოპასუხის საპროცესო მოვალეობანი არ დაეკისროს ისეთ პირს, რომელსაც მოსარჩელის კანონიერ უფლებებთან კავშირი არ გააჩნია.
იმ საკითხის შესამოწმებლად, განსახილველ დავაში არის თუ არა კასატორი სათანადო მოპასუხედ დასახელებული საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის მიხედვით სადავო უძრავი ქონება შ.ს–ის მფლობელობაშია. სასამართლოს შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხე წარმოდგენილ დავაში თავს მიიჩნევდა არასათანადო მოპასუხედ, წერილობითი წარმოდგენილ შესაგებელში ძირითად (ფაქტობრივ) მისამართად მიუთითა - გარდაბანი, სოფელი ......
პალატა განმარტავს, რომ ასეთი ტიპის საპროცესო შედავების შემთხვევაში მოპასუხე ვალდებული იყო წარმოედგინა მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა, რომ მან შეწყვიტა სადაო უძრავ ქონებაზე მფლობელობა. მხოლოდ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ ბინაში ამჟამად ცხოვრობენ სხვა პირები, არ ნიშნავს, რომ შ.ს–ს შეწყვეტილი აქვს ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობა. პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხის მიერ გადაწყვეტილების გასაჩივრების ინტერესიც ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ კასატორი ფლობს ქონებას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ის სამართალწარმოების შედეგით ვერ იქნებოდა დაინტერესებული. ამდენად, საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორის ძირითად პრეტენზიას, რომლის თანახმადაც სასამართლომ მცდარად დაადგინა მოპასუხის მიერ ქონების ფლობის ფაქტი.
პალატას მიაჩნია, რომ ამ შემთხვევაშიც, 2019 წლის 6 ივნისის გასაჩივრებული საოქმო განჩინება დასაბუთებულია და საკასაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნის მისი გაუქმების საფუძვლებს.
24. კასატორი ასევე მოითხოვს შეგებებული სარჩელის განსახილველად მიღებაზე უარის თქმის შესახებ 2019 წლის 25 მარტის განჩინების და ამავე განჩინებაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 20 ივნისის განჩინების გაუქმებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა კასატორის კერძო საჩივარი და დაუშვებლობის გამო დარჩა განუხილველი.
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ კასატორმა შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს ააიპ „ს.ი. და ე.უ.ც–ის“ მიმართ სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების, სააღსრულებო ფურცლის, აუქციონის შედეგების და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.
რუსთავის საქალაქო სასამართლოს მაგისტრატი მოსამართლის გარდაბნის მუნიციპალიტეტის 2019 წლის 25 მარტის განჩინებით შეგებებული სარჩელი არ იქნა მიღებული განსახილველად, რაც კერძო საჩივრის წარდგენის გზით გაასაჩივრა კასატორმა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 20 ივნისის განჩინებით კერძო საჩივარი დაუშვებლობის გამო დარჩა განუხილველი, იმ გარემობაზე მითითებით, რომ საჩივარი წარდგენილი იქნა განჩინების გასაჩივრების ვადის გასვლის შემდგომ. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 414-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, კერძო საჩივრის შეტანა შეიძლება სასამართლოს მიერ გამოტანილ განჩინებებზე, მხოლოდ ამ კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. დასახელებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, მხარეს საპროცესო კანონმდებლობა ანიჭებს კერძო საჩივრის შეტანის გზით გაასაჩივროს ის განჩინებები, რომელთა მიმართაც კანონმდებელი პირდაპირ ითვალისწინებს კერძო საჩივრის შეტანას. ამავე კოდექსის 419-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კერძო საჩივრის თაობაზე განჩინება გამოაქვს ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოს. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად კი, ზემდგომი სასამართლოს განჩინება კერძო საჩივრის თაობაზე არ საჩივრდება.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე მუხლით დადგენილია კერძო საჩივრის თაობაზე ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილი განჩინების სავალდებულო ძალა, რაც ნიშნავს კერძო საჩივრის განხილვის საგანზე საქმის წარმოების დასრულებასა და შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანას, აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა მართებულად არ მიიჩნევს, მოახდინოს იმ სასამართლო აქტის გადასინჯვა, რომელიც საბოლოოა და არ საჩივრდება.
ამდენად, აღნიშნული განჩინების კანონიერება საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება, რამდენადაც სააპელაციო სასამართლომ მხარის მოთხოვნა უკვე განიხილა კერძო საჩივრის ფარგლებში, მოცემულ შემთხვევაში, ის წარმოადგენს კერძო საჩივრის განხილვაზე უფლებამოსილ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოს, ხოლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ზემდგომი სასამართლოს განჩინება კერძო საჩივრის თაობაზე არ საჩივრდება.
აღნიშნულიდან გამომდინარეობს, რომ 2019 წლის 25 მარტის და ამავე წლის 20 ივნისის სასამართლოს განჩინებების გაუქმების შესახებ საკასაციო მოთხოვნა ასევე დაუსაბუთებელია.
25. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს გადახდილი აქვს 200 ლარი, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% - 105 ლარი. მასვე უნდა დაუბრუნდეს განსახილველი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში ამავე საგადახდო დავალებით #0 ზედმეტად გადახდილი 50 ლარი.
სარეზოლუციო ნაწილი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დაადგინა:
1. შ.ს–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორის მოთხოვნა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 29 მარტის განჩინების გაუქმების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.
3. კასატორის მოთხოვნა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 20 ივნისის განჩინების გაუქმების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.
4. კასატორის მოთხოვნა სასამართლოს 2019 წლის 6 ივნისის საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.
5. შ.ს–ს დაუბრუნდეს თ.ბ–ის (პ/ნ.....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის (საგადახდო დავალება #0, გადახდის თარიღი 17/01/2020 წ.) 70% - 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; მასვე უნდა დაუბრუნდეს განსახილველი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში ამავე საგადახდო დავალებით #0 ზედმეტად გადახდილი 50 ლარი.
6. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ვლადიმერ კაკაბაძე
მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე
მირანდა ერემაძე
