№ას-342-327-2016 9 დეკემბერი, 2016 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/ მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი

ბესარიონ ალავიძე

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

კასატორი (მოპასუხე) - შპს „ე–ი“

წარმომადგენელი - გ.გ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) - შპს „კ–ი“

წარმომადგენელი - ც.კ–ა (დირექტორი), ზ.მ–ი (ადვოკატი)

მესამე პირი - შპს „დ.ს.თ–ი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2013 წლის 1 თებერვალს შპს „ე–სა“ (შემდეგში: მოპასუხე, კასატორი, გამქირავებელი) და შპს „კ–ს“ (შემდეგში: მოსარჩელე, დამქირავებელი, საწარმო, დაზარალებული) შორის დადებული „სავაჭრო ფართის ქირავნობის“ ხელშეკრულებით - მოსარჩელეს ქ.თბილისში, ...... მდებარე სავაჭრო ცენტრში 54.27კვ.მ ფართი (შენობა 3/2, N2/1-3, მიმდებარე 1.41კვ.მ) გადაეცა.

2. დამქირავებელი დაქირავებული ფართით სარგებლობდა დილის 10:00-დან საღამოს 18:00 საათამდე. 18:00 საათის შემდეგ სავაჭრო ცენტრი იხურებოდა და ადგილზე რჩებოდა მხოლოდ შპს „დ.ს.თ–ი“ (შემდეგში - დაცვის სამსახური), რომელიც სავაჭრო ცენტრს, მოპასუხესთან გაფორმებული 2010 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულების საფუძველზე, 24 საათის განმავლობაში იცავდა.

3. 2013 წლის 26 თებერვალს, დაახლოებით 20:30 წთ-ზე, მაშინ, როცა სავაჭრო ცენტრი დახურული იყო და ადგილზე მხოლოდ დაცვის სამსახურის თანამშრომლები იყვნენ, გაჩნდა ხანძარი. ხანძრის გაჩენის სავარაუდო მიზეზი არის ცეცხლის წაკიდება. ცეცხლის გავრცელების შედეგად დაიწვა დაახლოებით 6500 კვ.მ-ზე განთავსებული სავაჭრო ობიექტები, მათ შორის, დამქირავებლის სავაჭრო ფართი და სარეალიზაციოდ გამზადებული საქონელი.

4. დამქირავებელმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში გამქირავებლის წინააღმდეგ და მოითხოვა მისთვის 52 400 ლარის დაკისრება. სარჩელის მიხედვით, დამოუკიდებელმა აუდიტორმა ხანძრის მეორე დღესვე დაიანგარიშა საწარმოს სასაქონლო მარაგი 2013 წლის 26 თებერვლის მონაცემებით. აუდიტის დასკვნის თანახმად, ხანძარმა გაანადგურა მოსარჩელის კუთვნილი 36 974.37 ლარად ღირებული საქონელი, რომლის სარეალიზაციო ფასი 52 400 ლარი იყო. მოსარჩელის მტკიცებით, ამ თანხის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირი მოპასუხეა.

5. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მან წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი და მიუთითა, რომ სისხლის სამართლის საქმის ექსპერტიზების თანახმად, გამქირავებელს ხანძრის გაჩენაში ბრალი არ მიუძღვოდა. მოპასუხეს ყველა ზომა ჰქონდა მიღებული ობიექტის სათანადოდ დასაცავად, რასაც ამ უკანასკნელის მიერ დაცვის სამსახურთან გაფორმებული ხელშეკრულება ადასტურებდა. მხარეებს შორის დადებული ქირავნობის ხელშეკრულება მათ უფლება-მოვალეობებს ზუსტად განსაზღვრავდა. გამქირავებლისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრებას არც მოქმედი კანონმდებლობა და არც ხელშეკრულების რომელიმე პუნქტი არ ითვალისწინებდა. თუკი მოსარჩელეს ზიანი მართლაც მიადგა, უნდა მოეთხოვა ზიანის წარმოშობაში დამნაშავე პირისგან, რომლის ვინაობასაც სისხლის სამართლის საქმეზე მიმდინარე გამოძიება დაადგენდა.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 22 აგვისტოს გადაწყვეტილებით - სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაეკისრა 18 577.34 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

6.1. სასამართლომ მიუთითა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნაზე, რომლის თანახმად, ხანძრის სწრაფად განვითარებას ხელი შეუწყო მისმა დაგვიანებით აღმოჩენამ, ასევე, სახანძროს ქვედანაყოფის არასწორმა მოქმედებამ. ამ მასშტაბის ხანძარი გამოიწვია, როგორც კერების არსებობამ, ასევე - შენობის დაცვის სამსახურისა და სახანძრო ქვედანაყოფის მხრიდან ხანძრის ჩაქრობის საწყის ეტაპზე არასწორმა მეთოდმა, აქედან ძირითადია: ხანძრის გვიან აღმოჩენა, 50-ლიტრიანი ცეცხლმაქრის გამოუყენებლობა, კერების ლოკალიზება, წყლის ჭავლის ხანძრის გავრცელების საპირისპირო მიმართულებით გამოყენება, ქრობა შენობის კონსტრუქციული დასაცავი ელემენტების მსხვრევის მინიმუმამდე დაყვანით, რაც უზრუნველყოფს გარედან ჟანგბადის (ჰაერის) მინიმალურ მიწოდებას. ანალოგიური შინაარსის იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის დამოუკიდებელი ექსპერტიზის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის დასკვნაც.

6.2. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზიანი გამოიწვია მოპასუხის მიერ ვალდებულების შესასრულებლად დაქირავებული პირის მხრიდან ვალდებულების არაჯეროვანმა შესრულებამ, რაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 396-ე მუხლის თანახმად, მიყენებული ზიანის გამო მოპასუხის პასუხისმგებლობის საფუძველს ქმნიდა.

6.3. მოსარჩელის მიერ საქმეზე წარდგენილი შპს ,,ა–ს–ო” ჯგუფის დასკვნის შესაბამისად, ხანძრის შედეგად განადგურებული საქონლის საბალანსო ღირებულება 36 974.37 ლარია, სარეალიზაციო ფასი კი, 52 400 ლარი. მოპასუხის მიერ წარდგენილი შპს ,,ლ–ის” 2014 წლის 12 მარტის აუდიტორული დასკვნის თანახმად, 2013 წლის 26 თებერვლის მონაცემებით მოსარჩელეს ერიცხებოდა საქონლის ნაშთი საბალანსო ღირებულებით - 65201 ლარი, ხოლო 28 227 ლარი ინვენტარიზაციით დადგენილი ნაშთი.

6.4. სასამართლომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი აუდიტის დასკვნა არ გაიზიარა, რადგან მიიჩნია, რომ ის ეწინააღმდეგებოდა მოსარჩელისავე მიერ წარდგენილ დოკუმენტაციას, რომლის თანახმად შეუძლებელია, განისაზღვროს მოსარჩელის კუთვნილი სასაქონლო მატერიალური ფასეულობების ნაშთის ღირებულება 2013 წლის 26 თებერვლისათვის. სასამართლომ დაადგინა, რომ ხანძრის შედეგად განადგურებული და დაზიანებული საქონლის საბალანსო ღირებულება 18 577.34 ლარი იყო, რაც მოპასუხეს უნდა დაჰკისრებოდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

6.5. რაც შეეხება განადგურებული ავეჯის სარეალიზაციო ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეს რეალურად გულისხმობდა მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურებას, ე.ი. იმ შემოსავლის ანაზღაურებას, რასაც მოსარჩელე მიიღებდა ავეჯის „სარეალიზაციო ფასად“ გაყიდვის შემთხვევაში. სხვაობა საქონლის საბალანსო ღირებულებასა და სარეალიზაციო ფასს შორის ავეჯის საბალანსო ღირებულების დაახლოებით 41.70% (სარჩელის მოთხოვნის მიხედვით) იყო. სასამართლოს მითითებით, ის გარემოება, რომ ავეჯის რეალიზაციით მოსარჩელე მიიღებდა სარჩელით მოთხოვნილი ოდენობის შემოსავალს, უნდა გამყარებულიყო სათანადო მტკიცებულებებით. მოცემულ შემთხვევაში კი, საქონლის სარეალიზაციო ფასი გაანგარიშებული იყო მოსარჩელის მიერ შედგენილი ანგარიშგების მიხედვით, ე.ი. იგი თავად მოსარჩელემ განსაზღვრა, რაც საკმარისი საფუძველი არ იყო მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის დადგენისათვის.

7. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ; მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება; მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 7 აპრილის საოქმო განჩინებით, დაცვის სამსახური საქმეში ჩაება დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად - აპელანტის მხარეს.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით: მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით -სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 25 577 ლარის გადახდა.

9.1. სააპელაციო სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 396-ე მუხლი, 316-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 327-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები, 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და 408-ე მუხლი. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასება, რომ ზიანი გამოიწვია მოსარჩელის მიერ თავისი ვალდებულების შესასრულებლად დაქირავებული პირის მხრიდან ვალდებულების არაჯეროვანმა შესრულებამ, რაც, სსკ-ის 396-ე მუხლის თანახმად, მიყენებული ზიანის გამო გამქირავებლის პასუხისმგებლობის საფუძველს ქმნიდა.

9.2. სასამართლომ დაადგინა, რომ ხანძრის შედეგად განადგურდა მოსარჩელის კუთვნილი 25 576.4 ლარად ღირებული საქონელი. ამ დასკვნის საფუძვლად სასამართლომ შემდეგ მტკიცებულებებზე მიუთითა: საქმეში არსებული საწარმოს 2012 წლის მოგების დეკლარაციის მიხედვით, 2013 წლის იანვრისათვის მოსარჩელეს ერიცხებოდა 51 117 ლარად ღირებული სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობა; 2013 წლის იანვარში დღგ-ს გარეშე 15 627.12 ლარად ღირებული საქონელი გაიყიდა, რომელიც ფასნამატს შეიცავდა და რომლის თვითღირებულებაც 11 082.3 ლარი იყო; 2013 წლის თებერვალში 8 152.54 ლარის საქონელი რეალიზდა, თვითღირებულებით - 5 753 ლარი; ამავე თვეში მოსარჩელემ შეიძინა 19 468 ლარის საქონელი.

აქედან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2013 წლის 26 თებერვლის მონაცემებით მოსარჩელის კუთვნილი საქონლის ნაშთის საბალანსო ღირებულება 53 803.4 (51 117-11 028.3 - 5 753 + 19 468) ლარი იყო. ხანძრის შემდგომ საქონლის ნაშთის ღირებულება 28 227 ლარი ინვენტარიზაციის შედეგად დადგინდა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხანძარმა გაანადგურა მოსარჩელის კუთვნილი 25 577 (53 804 – 28 227) ლარად ღირებული სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობა.

10. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა, შემდეგ პრეტენზიებზე მითითებით:

10.1. გამოძიების მიერ ჯერჯერობით დაუდგენელი პირის მხრიდან, სავარაუდოდ, განზრახ ჩადენილი ხანძრის შედეგად ცალკეული პირებისათვის მიყენებულ ქონებრივ ზიანზე პასუხისმგებლობის გამქირავებლისათვის დაკისრება კანონსაწინააღმდეგოა.

10.2. სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია, რომ ზიანი გამქირავებლის მიერ ვალდებულების შესასრულებლად დაქირავებულმა პირმა გამოიწვია ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებით. საქმეში მესამე პირად ჩაბმულმა დაცვის სამასახურმა სააპელაციო სასამართლოს საპროცესო კანონმდებლობის სრული დაცვით წარუდგინა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის გამცემი ექსპერტების წერილობითი განმარტება, რომელიც აბათილებს დასკვნას იმ ნაწილში, რომლითაც, თითქოს, დგინდებოდა ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულება, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ საოქმო განჩინებით უარი თქვა აღნიშნული მტკიცებულების მიღებაზე.

10.3. გარდა ამისა, დგინდება, რომ ექსპერტიზის დასკვნაში არსებული ჩანაწერი - „ვიდეომასალაზე ხანძრის საწყის პერიოდში 56 წუთის განმავლობაში არავინ არ ფიქსირდებოდა“, არის ტექნიკური უზუსტობა და ტექსტში 56 წუთის ნაცვლად, უნდა იყოს 5-6 წუთი. ეს განმარტება არა მარტო მესამე პირის, არამედ მოპასუხის სამართლებრივი პოზიციების გასამყარებელი უმნიშვნელოვანესი მტკიცებულებაა.

10.4. რაც შეეხება 50-ლიტრიანი ცეცხლმაქრის გამოყენებას, ექსპერტიზის დასკვნა ვერც ამ ნაწილში ვერ გამოდგება. სადავო დასკვნის გაცემისას ექსპერტებს არ გაუთვალისწინებიათ, რომ, ვინაიდან ხანძრის ადგილას შენობის ჭერიდან ცეცხლი ცვიოდა, დაცვის სამსახურს შესაძლებლობა არ ჰქონდა, 50-ლიტრიან ცეცხლმაქრს მიახლოებოდა.

10.5. მოპასუხე ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირადაც რომ მივიჩნიოთ, ზიანის ოდენობა არასწორადაა დადგენილი. სააპელაციო სასამართლომ არამართებულად არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება და ექსპერტიზის დასკვნას საკუთარი მათემატიკური გაანგარიშება ამჯობინა, რითაც მცდარად გაზარდა ისედაც არასწორი დათვლის საფუძველზე გამქირავებლისთვის დაკისრებული თანხის ოდენობა, მაგალითად, ხანძრამდე მოსარჩელის სახელზე ბუღალტრულად რიცხული საქონლის ნაშთის გარკვეული ნაწილი, როგორც წესი, ინახება მოვაჭრის საწყობში, რომელიც სხვაგან მდებარეობს და არა - სარეალიზაციო დარბაზში. თუკი არ დგინდება, მოსარჩელის საწყობში ხანძრის შედეგად განადგურებულ ფართში საქონლის რა ნაწილი ინახებოდა, ობიექტურ შედეგზე საუბარი ზედმეტია. ამასთან, კანონმდებლობით დადგენილი წესით არ არის ჩატარებული ხანძრის შემდგომი ინვენტარიზაცია, ხოლო, ვინაიდან ინვენტარიზაციის აქტი არ არსებობს, მისი შედეგებიც ვერ შეფასდება.

11. საქართველოს უზენასი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 15 ივლისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

12. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად უნდა დარჩეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

14. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას სადავო ხელშეკრულების ქირავნობის ხელშეკრულებად კვალიფიკაციის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა სსკ-ის 532-ე (გამქირავებელი მოვალეა გადასცეს დამქირავებელს გაქირავებული ნივთი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში და ქირავნობის მთელი დროის განმავლობაში შეინარჩუნოს ნივთის ეს მდგომარეობა), 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 396-ე (მოვალემ თავისი კანონიერი წარმომადგენლის და იმ პირთა მოქმედებისათვის, რომელთაც იგი იყენებს საკუთარ ვალდებულებათა შესასრულებლად, ისეთივე მოცულობით უნდა აგოს პასუხი, როგორც საკუთარი ბრალეული მოქმედების დროს), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლებს ეფუძნება.

15. საკასაციო საჩივრის მიხედვით, კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია ისაა, რომ გამოძიების მიერ ჯერჯერობით დაუდგენელი პირის მხრიდან, სავარაუდოდ, განზრახ გაჩენილი ხანძრის შედეგად მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის კასატორისათვის დაკისრება უკანონოა.

პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელე მოპასუხეს ხანძრის „წაკიდებას“ კი არ ედავება, არამედ მათ შორის გაფორმებული სავაჭრო ფართის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევაზე აპელირებს, რომლითაც მხარეები შეთანხმდნენ სხვა მომსახურების გაწევაზეც, კერძოდ, ხელშეკრულების 2.4. და 5.1.4. პუნქტების თანახმად, დამქირავებელი ვალდებული იყო, მოპასუხისათვის გადაეხადა ელექტრომომარაგების, წყალ-მომარაგების, გაზ-მომარაგების, დასუფთავებისა და სხვა მომსახურების გადასახადები. ეს უკანასკნელი რომ დაცვის გადასახადსაც გულისხმობდა, კასატორიც ადასტურებს. მისი განმარტების მიხედვით, დამქირავებელი ცალკე უნაზღაურებდა დაცვის თანხას. ამდენად, კასატორი იმასაც ადასტურებს, მის ვალდებულებაში ობიექტისა და მასში არსებული მატერიალური ფასეულობების დაცვის მომსახურების გაწევაც რომ შედიოდა (იხ. 03.11.2016 წლის უზენაესი სასამართლოს სხდომის ოქმი). აქედან გამომდინარე, გამოძიებით რომც დადგინდეს ხანძრის წამკიდებელი პირის ვინაობა, ეს მოპასუხის სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევით გამოწვეულ პასუხისმგებლობას ვერ გამორიცხავს და ვერც შეამსუბუქებს. ამდენად, არსებითია, გაირკვეს მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი გამოიწვია თუ არა მოპასუხის ვალდებულების არაჯეროვანმა შესრულებამ.

16. დამქირავებლის წინაშე საკუთარი ვალდებულების შესასრულებლად გამქირავებელი იყენებდა დაცვის სამსახურს. ეს უკანასკნელი 2013 წლის 26 თებერვალს ხანძრის წაკიდებისას, იცავდა რა სავაჭრო ობიექტს, რომელშიც მოსარჩელის დაქირავებული ფართი იყო განთავსებული, ასრულებდა მოვალის (გამქირავებლის) ვალდებულებას. შესაბამისად, დაცვის თანამშრომელთა ქმედება განიხილება გამქირავებლის ქმედებად. მოპასუხესა და დაცვის სამსახურს შორის არსებული ხელშეკრულების თანახმად, დაცვის სამსახური ვალდებულია - „ორგანიზება გაუკეთოს და დაიცვას მატერიალური ფასეულობები და საზოგადოებრივი წესრიგი დასაცავ ობიექტზე 24 საათის განმავლობაში. თვალყური ადევნოს სახანძრო უსაფრთხოების წესების დაცვას და ხანძრის შემთხვევაში გაუწიოს პირველადი დახმარება“.

17. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანი ხანძრის გაჩენის მიზეზი კი არ არის, არამედ ის, რამ გამოიწვია ხანძრის გავრცელება და შესაძლებელი იყო თუ არა ხანძრის მასშტაბისა და მიყენებული ზიანის თავიდან არიდება. სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის საფუძველზე დადგენილია, რომ ხანძრის სწრაფ გავრცელებას და განვითარებას ხელი შეუწყო მისმა დაგვიანებით აღმოჩენამ, ასევე, სახანძრო სამსახურის არასწორმა მოქმედებამ. ამავე დასკვნის მიხედვით, ხანძარი მასშტაბური გახდა, როგორც კერების არსებობის, ასევე, - ავეჯის ცენტრის დაცვისა და სახანძრო სამსახურების მხრიდან ხანძრის ჩაქრობის საწყის ეტაპზე მეთოდურად არასწორი მოქმედების გამო, აქედან ძირითადია: ხანძრის გვიან აღმოჩენა, 50-ლიტრიანი ცეცხლმაქრის გამოუყენებლობა და კერების ლოკალიზება.

18. საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება კასატორის მტკიცებას იმის თაობაზე, რომ 50-ლიტრიანი ცეცხლმაქრის გამოყენება შეუძლებელი იყო ამ უკანასკნელის ხანძრის კერასთან ახლოს არსებობისა და მასზე ცეცხლის დაცვენის გამო, რამდენადაც ეს გარემოება საქმეში არსებული არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება. ამასთან, ექსპერტიზის დასკვნაში დაცვის მუშაკის განმარტებაზე დაყრდნობით აღნიშნულია, რომ 50-ლიტრიანი „ოპ-50“ ცეცხლმაქრი არ იქნა გამოყენებული. ექსპერტს ცეცხმაქრის გამოყენების შეუძლებლობაზე არ მიუთითებია, ხოლო ამ მტკიცებულების საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოპასუხეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.

19. რაც შეეხება კასატორის აპელირებას, რომ ექსპერტიზის დასკვნაში ტექნიკური უზუსტობაა დაშვებული, კერძოდ, მითითებულია, რომ „ვიდეომასალაზე ხანძრის საწყის პერიოდში 56 წუთის განმავლობაში არავინ არ ფიქსირდება“, რეალურად კი, 5-6 წუთზეა საუბარი. ჯერ ერთი, სახანძროს მისვლამდე 180 კვ.მ დაიწვა და არადამაჯერებელია 5 წუთში ამხელა ტერიტორიის დაწვა. მეორეც, თუ წუთებს შორის განსხვავება მხოლოდ ტექნიკური უზუსტობაა და არა - შინაარსობრივი, გამოდის, რომ ექსპერტმა სწორედ ეს დრო მიიჩნია დაგვიანებად. ამასთან, ექსპერტის დასკვნა ხანძრის გვიან აღმოჩენასთან დაკავშირებით, ყველა მტკიცებულების ანალიზს ეფუძნება და არა მხოლოდ ვიდეომასალას. ამდენად, თუნდაც 5-6 წუთზე იყოს მითითება, აღნიშნული არ ცვლის ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე დადგენილ ფაქტს, რომ ხანძრის მასშტაბურობა განაპირობა დაცვის სამსახურის მიერ ხანძრის გვიან აღმოჩენამ.

20. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმეს მტკიცებულებად არ დაურთო თავად სამხარაულის ექსპერტიზის დასკვნის ავტორი ექსპერტების ახსნა-განმარტება, რომლითაც ისინი აბათილებდნენ თავიანთსავე დასკვნას ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებასთან დაკავშირებით, პალატა არ იზიარებს და ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს საოქმო განჩინებას მითითებული მტკიცებულების საქმეზე დართვაზე უარის თქმის თაობაზე.

სსსკ-ის 171-ე მუხლის თანახმად, დასკვნის განმარტებისა და შევსების მიზნით ექსპერტს მხარემ შეიძლება, დაუსვას შეკითხვები, თუმცა ამავე მუხლის თანახმად, ექსპერტი დაიკითხება სასამართლოს პროცესზე, ხოლო, თუ ექსპერტის დასკვნა არ არის სრული ან გაურკვეველია, ასეთ შემთხვევაში სასამართლო ნიშნავს დამატებით ექსპერტიზას (სსსკ-ის 173-ე მუხლი). მესამე პირის მიერ წარდგენილი ექსპერტთა წერილობითი ახსნა-განმარტება, უფრო ზუსტად კი, მესამე პირის მიერ დასმულ შეკითხვებზე მათი პასუხი, რომელიც ემსახურებოდა ექსპერტიზის დასკვნის „განმარტებას“, არ არის დასაშვები მტკიცებულება, რამდენადაც ეს დოკუმენტები ვერ აკმაყოფილებს მტკიცებულების სტანდარტს და ვერ გამოდგება რაიმეს დასადასტურებლად, მით უფრო, არ არის ექსპერტიზის დასკვნის საპირწონე და მისი გამაბათილებელი მტკიცებულება.

20. ამდენად, მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენდა ბრალის არარსებობის მტკიცება, კერძოდ, რომ მან იმოქმედა დროულად, ეფექტურად და ხანძარი მაინც გავრცელდა. მოპასუხემ კი, სათანადოდ ვერ დაასაბუთა, რომ მან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულა, თუმცა ცეცხლის ლიკვიდაცია და ზიანის თავიდან არიდება შეუძლებელი იყო.

21. რაც შეეხება დაკისრებულ თანხას, კასატორის პრეტენზია ზიანის ოდენობის სასამართლოს მიერ გამოანგარიშებას უკავშირდება. მისი მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოპასუხის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც გამორიცხავს პალატის მიერ დაკისრებული ოდენობით ზიანის არსებობას.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას სასამართლოს მხრიდან ექსპერტიზის დასკვნის არასწორი შეფასების თაობაზე და განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი დადგენილია სსსკ-ის 105-ე მუხლით (სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ) რომლის თანახმადაც, სასამართლო მტკიცებულებებს აფასებს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად, რა დროსაც მათ როგორც ინდივიდუალურად, ისე ერთობლივად სწავლობს, სწორედ ამ გზით არკვევს სასამართლო კონკრეტული მტკიცებულების დამაჯერებლობას, მის იურიდიულ სარწმუნოობას. მოცემული ნორმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ექსპერტის დასკვნასთან მიმართებით. სსსკ-ის 172-ე მუხლის მიხედვით, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის. მან ექსპერტიზის დასკვნის კრიტიკული განხილვის შედეგად უნდა ჩამოიყალიბოს საკუთარი აზრი.

22. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ხანძრის შედეგად განადგურებული სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების ღირებულების მტკიცების მიზნით წარადგინა აუდიტორული დასკვნა, რომლის თანახმადაც, განადგურებული საქონლის საბალანსო ღირებულება 36 974.37 ლარია. ამასთან, მოსარჩელემ ამავე დასკვნაზევე დაყრდნობით მოითხოვა საქონლის სარეალიზაციო ფასი - 52 400 ლარი.

თავის მხრივ, მოპასუხემ წარმოადგინა ალტერნატიული აუდიტორული დასკვნა, რომელიც კითხვაზე - 2013 წლის 16 თებერვლისათვის რა რაოდენობისა და ფასეულობის სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობები ერიცხებოდა მოსარჩელეს? ექსპერტი პასუხობს - 28 227 ლარის სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობა, თუმცა მიუთითებს, რომ მხოლოდ 8 887 ლარის საქონელი იყო განთავსებული შემთხვევის ადგილას.

23. სააპელაციო სასამართლომ გაანალიზა ორივე დასკვნის შინაარსი სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლივად, კერძოდ, ზიანის თანხის განსაზღვრას საფუძვლად დაუდო 2012 წლის მოგების დეკლარაცია, საიდანაც დაადგინა 2013 წლის 1 იანვრისათვის დამქირავებლის სახელზე რიცხული სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების ღირებულება და 2013 წლის იანვარ-თებერვალში მოსარჩელის მიერ გასხვისებული და შეძენილი საქონლის თვითღირებულებები. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ მოსარჩელეს პირველი იანვრისათვის ერიცხებოდა 51 117 ლარის ღირებულების სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობა, მან 2013 წლის იანვარში გაყიდა 11 028.3 ლარის (თვითღირებულების) საქონელი, ხოლო თებერვალში - 5 753 ლარის. ამასთან, 2013 წლის თებერვალში მოსარჩელემ შეიძინა 19 468 ლარის საქონელი, რის გამოც ხანძრის გაჩენამდე მას 53 804 (51 117 - 11 028.3 - 5 753 + 19 468) ლარის საქონელი ჰქონდა.

24. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მეირ წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნა, რომ ხანძრის შემდგომი ინვენტარიზაციით დადგენილი საქონლის ნაშთის ღირებულება - 28 227 ლარი იყო. ამ დასკვნის გასაბათილებლად მოპასუხემ წონადი მტკიცებულება ვერ წარმოადგინა. მითითება, რომ ინვენტარიზაცია კანონმდებლობით დადგენილი წესით არ ჩატარებულა, ინვენტარიზაციის აქტსა და აუდიტის დასკვნას ვერ აბათილებს. ამასთან, ვერც მოპასუხის მიერ წარდგენილი აღნიშნულთან დაკავშირებული დასკვნა სათანადოდ ვერ აქარწყლებს მოსარჩელის მიერ წარდგენილ დასკვნას. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას, რომ ხანძრის შედეგად განადგურებული საქონლის ღირებულება 25 577 (53 804 - 28 227) ლარი იყო.

25. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოკვლეული მტკიცებულებების ერთობლივი ანალიზის შედეგად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს შეფასებას იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებელი პირი სწორედ მოპასუხე კომპანიაა. პალატა არ იზიარებს კასატორის პოზიციას, რომ სასამართლომ დაარღვია მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების, მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ხანძრის შედეგად განადგურებული მოსარჩელის კუთვნილი სასაქონლო-მატერიალური ფასეულობების ღირებულება სწორად განსაზღვრა. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა ვერ შეძლო დამაჯერებელი და სამართლებრივად წონადი არგუმენტების წარმოდგენა, რის გამოც საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და გასაჩივრებული განჩინება უცვლელად უნდა დარჩეს.

26. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა. კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ე–ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ.ქათამაძე

მოსამართლეები: ე.გასიტაშვილი

ბ.ალავიძე