№ას-415-398-2016 23 აგვისტო, 2017 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/ მოსამართლეები:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

პაატა ქათამაძე (მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

კასატორები (მოპასუხეები) - საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) - გ.ქ–ძე, დ.ქ–ძე, მ.ქ–ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. შპს „ს–ოს“ (შემდეგში: საწარმოს, საზოგადოების) 74% წილის მფლობელი პარტნიორი და დირექტორი იყო გ.ქ–ძე (შემდეგში პირველი პარტნიორი, პირველი მოსარჩელე), 12%-ის - მისი მეუღლე დ.ქ–ძე (შემდეგში: მეორე პარტნიორი, მეორე მოსარჩელე) და 14%-ის - მ.ქ–ძე (შემდეგში: მესამე მოსარჩელე, მესამე პარტნიორი), რომელიც პირველი მოსარჩელის მეგობრის მეუღლეა.

2. 2006 წლის 7 დეკემბერს პირველი მოსარჩელე დააკავა დასავლეთ საქართველოს საოლქო პროკურატურამ, ხოლო ამავე წლის 9 დეკემბერს მას წაუყენეს ბრალი და მისცეს სისხლის სამართლის პასუხისგებაში საქართველოს სსკ-ის 339-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულისათვის (მოხელისათვის ქრთამის მიცემა უკანონო ქმედების ჩასადენად).

3. 2006 წლის 14 დეკემბერს ქ.ქუთაისის N2 საპყრობილეში მყოფმა პირველმა მოსარჩელემ მესამე მოსარჩელეს საწარმოს უძრავი ქონების გასხვისების მინდობილობა მისცა.

4. 2006 წლის 15 დეკემბერს წილის უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებით პირველმა მოსარჩელემ თავისი კუთვნილი წილი - 74%, რომლის ნომინალური ღირებულებაც შეადგენდა 49 210 ლარს, ასევე, ოზურგეთის რაიონის სოფელ ..... და დაბა ..... მდებარე მიწის ნაკვეთები მისი აქტივებითა და პასივებით, უსასყიდლოდ გადასცა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს.

5. 2006 წლის 15 დეკემბერს, წილის უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებით, მეორე მოსარჩელემ თავისი კუთვნილი წილი - 12%, რომლის ნომინალური ღირებულებაც შეადგენდა 7 980 ლარს, უსასყიდლოდ გადასცა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს.

6. 2006 წლის 15 დეკემბერს, წილის უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ ხელშეკრულებით, მესამე მოსარჩელემ თავისი კუთვნილი წილი - 14%, რომლის ნომინალური ღირებულებაც შეადგენდა 9 310 ლარს, უსასყიდლოდ გადასცა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს.

7. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებების საფუძველზე საწარმოს 100% წილის მფლობელი გახდა სახელმწიფო.

8. ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 23 დეკემბრის განაჩენით დამტკიცდა პირველ მოსარჩელესა და პროკურატურას შორის 2006 წლის 20 დეკემბერს დადებული საპროცესო შეთანხმება, რომლის მიხედვით, პირველი მოსარჩელე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ 339-ე მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში, სასჯელის სახედ განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა ხუთი წლის ვადით, რომელიც ჩაეთვალა პირობითად, 5 წლის გამოსაცდელი ვადით. საპროცესო შეთანხმება პირველ მოსარჩელესთან დამტკიცდა ჯარიმის გარეშე.

9. საწარმოს პარტნიორმა - სახელმწიფომ, 2010 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილებით, საწესდებო კაპიტალიდან ამოიღო საწარმოს კუთვნილი ოზურგეთის რაიონის დაბა ..... მდებარე ექვსი უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდი: N ......; N......; N......; N.......; N.....N......), რომელიც აღრიცხა სახელმწიფოს საკუთრებაში. სახელმწიფოს საკუთრებაში აღირიცხა საწარმოს კუთვნილი ოზურგეთის რაიონის ..... (......) მდებარე უძრავი ქონებაც (ს/კ N.......).

10. მითითებული უძრავი ქონებიდან ხუთი ერთეული (N ......; N......; N .....; N.....; N ......) ჩამოყალიბდა ერთ საკადასტრო ერთეულად (ს/კ N .....) და 2011 წლის 1 თებერვალს, სახელმწიფოსა და სს „ს.ს–ეს“ (შემდეგში - სააქციო საზოგადოება) შორის დადებული გაცვლის ხელშეკრულების საფუძველზე, ამ უკანასკნელს საკუთრებაში გადაეცა.

11. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით, საწარმო გაკოტრებულად გამოცხადდა 2013 წლის 21 ნოემბრიდან და გაუქმდა საწარმოს რეგისტრაცია სამეწარმეო რეესტრში.

12. მოსარჩელეებმა სარჩელით მიმართეს სასამართლოს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსა (შემდეგში - კასატორები) და სააქციო საზოგადოების წინააღმდეგ (შემდეგში - მოპასუხეები) და მოითხოვეს:

12.1 პირველ მოსარჩელესა და სახელმწიფოს შორის 2006 წლის 15 დეკემბერს დადებული საწარმოს 74%-იანი წილის უსასყიდლოდ დათმობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სახელმწიფოსათვის 49210 ლარის (საწარმოს საწესდებო კაპიტალის ნომინალური ღირებულების - 66 500 ლარის 74%-ის) გადახდის დაკისრება პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ;

12.2. მესამე მოსარჩელესა და სახელმწიფოს შორის 2006 წლის 15 დეკემბერს დადებული საწარმოს 12%-იანი წილის უსასყიდლოდ დათმობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სახელმწიფოსათვის 7980 ლარის (საწარმოს საწესდებო კაპიტალის ნომინალური ღირებულების - 66 500 ლარის 12%) გადახდის დაკისრება მესამე მოსარჩელის სასარგებლოდ;

12.3. მეორე მოსარჩელესა და სახელმწიფოს შორის 2006 წლის 15 დეკემბერს დადებული საწარმოს 14%-იანი წილის უსასყიდლოდ დათმობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სახელმწიფოს სასარგებლოდ 9310 ლარის (საწარმოს საწესდებო კაპიტალის ნომინალური ღირებულების - 66 500 ლარის 14%) გადახდის დაკისრება;

12.4. საწარმოს პარტნიორის - სახელმწიფოს, საზოგადოების საწესდებო კაპიტალიდან შპს „ს–ოს“ კუთვნილი უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი: N.....; N .......; N .......; N ......; N ......; N ......) ამოღების თაობაზე, 2010 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა;

12.5. სახელმწიფოსა და სააქციო საზოგადოებას შორის 2011 წლის პირველ თებერვალს დადებული ხელშეკრულების, რომლითაც უძრავი ქონება (ს/კ N.....) გადავიდა ამ უკანასკნელის საკუთრებაში, ბათილად ცნობა;

12.6. მოსარჩელეების, შპს-ში მათი წილების პროპორციულად, უძრავი ქონების (ს/კ N ......) თანამესაკუთრეებად ცნობა;

12.7. მოსარჩელეების, საწარმოში მათი წილების პროპორციულად, უძრავი ქონების (ს/კ #26.34.01.030) თანამესაკუთრეებად ცნობა;

12.8. მოპასუხეებისათვის, მოსარჩელეთა სასარგებლოდ, სოლიდარულად ზიანის - 1 126 101.17 ლარის დაკისრება (მოსარჩელემ აღნიშნული მოთხოვნა შემდგომ 330 549 ლარამდე შეამცირა).

13. მოსარჩელეთა მტკიცებით, პირველი მოსარჩელის მიმართ, რომელიც დაპატიმრებული იყო, ფიზიკურად და ფსიქიკურად ძალადობდნენ, რაც გამოიხატებოდა მისი და მისი ოჯახის წევრების პასუხისგებაში მიცემასა და ხანგრძლივი დროით თავისუფლების აღკვეთის მუქარაში. მეორე და მესამე მოსარჩელესაც ემუქრებოდნენ სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემით, საქმეზე მოწმედ დაკითხვისას.

14. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს. მათი მტკიცებით, გარიგების დადების მიზნით, მოსარჩელეებისაკენ მიმართული მართლსაწინააღდეგო ზემოქმედების ფაქტი არ დგინდებოდა. სააქციო საზოგადოება უძრავ ქონებათა კეთილსინდისიერი შემძენი იყო. ამასთან, სადავო გარიგებათა შეცილების ვადა გასული იყო.

15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

16. სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 128-ე, 129-ე, 130-ე, 3.2, 89-ე, 183-ე მუხლებით და მიუთითა, რომ მოსარჩელეებმა ვერ დაამტკიცეს ის გარემოება, რომ მათ საწარმოს წილები უსასყიდლოდ დათმეს სახელმწიფოს მხრიდან იძულების გამო. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო გარიგებები დაიდო კანონის მოთხოვნათა დაცვით და მათი ბათილობის საფუძველი არ არსებობდა. შესაბამისად, არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. გარდა ამისა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხეთა პოზიცია სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე, რაც, სასამართლოს მოსაზრებით, ასევე გამორიცხავდა სარჩელის დაკმაყოფილებას.

17. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანეს მოსარჩელეებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

18.1. გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;

18.2. მოსარჩელეთა სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;

18.3. ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელეებსა და სახელმწიფოს შორის 2006 წლის 15 დეკემბერს დადებული საწარმოს წილების უსასყიდლოდ დათმობის ხელშეკრულებები;

18.4. პირველ მოპასუხეს, პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 49 210 ლარის, მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ - 9 310 ლარის, ხოლო, მესამე მოსარჩელის სასარგებლოდ - 7 980 ლარის გადახდა;

18.5. ოზურგეთის რაიონის სოფელ ..... (ს/კ N .....) მდებარე უძრავი ქონების თანამესაკუთრეებად ცნობილ იქნენ მოსარჩელეები, პირველი მოსარჩელე უძრავი ქონების - 74% წილის მესაკუთრედ, მეორე მოსარჩელე - 12% წილის მესაკუთრედ, ხოლო მესამე მოსარჩელე - 14% წილის მესაკუთრედ.

18.6. 12.04.2010 წლის ბრძანების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

18.7. 01.02.2011 წლის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

18.8. უძრავი ქონების, რომლის საკადასტრო კოდია N ......, თანამესაკუთრეებად მოსარჩელეთა ცნობის ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

18.9. ზიანის - 330 549 ლარის მოპასუხეებისათვის დაკისრების ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

19. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 54-ე, 976.1, 128.3, 130-ე, 180-ე, 992-ე მუხლებით და „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მე-14 მუხლის მე-9 პუნქტით და დაასკვნა შემდეგი:

19.1. სათანადო მტკიცებულებების არარსებობის გამო, არ გაიზიარა აპელანტების მტკიცება, სადავო გარიგებათა დადებისას, სახელმწიფოს მხრიდან იძულების თაობაზე, თუმცა, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მიიჩნია, რომ სახელმწიფოს ქმედება მორალურად გაუმართლებელი იყო, რის გამოც სადავო გარიგებები სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე ბათილი იყო. სასამართლოს მოსაზრებით, საწარმოს პარტნიორების მიერ კუთვნილი წილების სახელმწიფოსათვის ჩუქებიდან რამდენიმე დღეში პირველ მოსარჩელესთან საპროცესო შეთანხმების დამტკიცება და პატიმრობიდან მისი გათავისუფლება თვისთავად მეტყველებდა სადავო გარიგებების გაფორმებისას მოსარჩელეთა მიერ გამოვლენილი ნების არანამდვილობაზე. ამდენად, პარტნიორებმა გარიგებები დადეს არა თავისუფალი ნების საფუძველზე, არამედ პირველი მოსარჩელისათვის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის შემცირების ან/და მისგან გათავისუფლების მოლოდინით. გარდა აღნიშნულისა, ვითარებაც, რომელშიც დაიდო სადავო გარიგებები, გამორიცხავდა მოსარჩელეთა ინიციატივისა და თავისუფალი ნების არსებობას, კერძოდ, პალატამ ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელეთა მტკიცებაზე იმის შესახებ, რომ სადავო გარიგებები გაფორმდა სანოტარო ბიუროში, ქ.ზუგდიდში ღამის 01:00-02:00 საათზე, ხოლო საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ქ.ფოთში, ღამის 03:00-04:00 საათზე. მოპასუხეს კი, მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ზემოხსენებული გარემოებების გასაქარწყლებლად სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია სათანადო მტკიცებულებები. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დადგენილი ფაქტების ანალიზი მოპასუხის ქმედების არაკეთილსინდისიერად შეფასების საფუძველს ქმნიდა. სასამართლოს მითითებით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მივიჩნევთ, რომ სახელმწიფოს პირველ მოსარჩელესთან საპროცესო შეთანხმება არ გაუფორმებია სადავო გარიგებათა დადების მიზნით, ნიშნავს, რომ სახელმწიფომ სადავო ხელშეკრულებების დადებით, ბრალდებულისგან, მისი ოჯახის წევრისა და ახლობლისაგან ბრალდებულისათვის სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგელობის შემსუბუქებისათვის და ბრალდებულის პატიმრობიდან გათავისუფლების „სანაცვლოდ“, საბოლოოდ ძვირადღირებული საჩუქარი მიიღო. მნიშვნელოვანი იყო ის გარემოებაც, რომ სადავო გარიგებები არ ემსახურებოდა დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას და არ წარმოადგენდა პირველ მოსარჩელესთან გაფორმებული საპროცესო შეთანხმების შემადგენელ ნაწილს ან მის თანმდევ შედეგს, ვინაიდან არც 2006 წლის 20 დეკემბრის საპროცესო შეთანხმებიდან და არც 2006 წლის 23 დეკემბრის განაჩენიდან (და არც საქმეში წარმოდგენილი რომელიმე სხვა მტკიცებულებიდან) არ დგინდებოდა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ პირველი მოსარჩელის მიერ ჩადენილ დანაშაულს სახელმწიფოსათვის ან მესამე პირისათვის ზიანი მოჰყვა.

19.2. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა სასარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნები წილის ღირებულების ანაზღაურებისა და საწარმოს კუთვნილი უძრავი ქონების დაბრუნების შესახებ გამომდინარეობდა უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმებიდან. კონდიქციიდან გამომდინარე მოთხოვნების მიმართ კი, ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადა ვრცელდებოდა.

19.3. რაც შეეხება მოთხოვნის წარმოშობისა და ხანდაზმულობის ვადის დაწყების მომენტს, პალატამ მიიჩნია, რომ ვადის დენა პირველი მოსარჩელის პატიმრობიდან გათავისუფლების თარიღიდან - 2006 წლის 23 დეკემბრიდან უნდა დაწყებულიყო. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტის და სარჩელის აღძვრის თარიღის (2013 წლის 30 ოქტომბერი) გათვალისწინებით კი, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ სადავო 2006 წლის 15 დეკემბრის ხელშეკრულებათა ბათილობისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შესახებ მოთხოვნები არ იყო ხანდაზმული.

19.4. საწარმოს საკუთრებაში არსებულ ექვს ერთეულ მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების დადგენის შესახებ მოთხოვნასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, მართალია, საწარმო, მისი გაკოტრებულად გამოცხადებისა და რეგისტრაციის გაუქმების გამო, აღარ არსებობდა, თუმცა მოსარჩელეები, როგორც საწარმოს პარტნიორები უფლებამოსილი იყვნენ, საკუთრების დაბრუნება მოეთხოვათ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მე-14 მუხლის მე-9 პუნქტის საფუძველზე, თავიანთი წილის პროპორციულად. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ ექვსი უძრავი ნივთიდან სახელმწიფოს საკუთრებაში დარჩა მხოლოდ ერთი უძრავი ნივთი (საკადასტრო კოდით N ......), ხოლო დანარჩენი ხუთი (საკადასტრო კოდებით N ......; N ......; N ......; N ......; N ......) სახელმწიფოს მიერ სხვა უძრავ ნივთებთან გაერთიანების შედეგად ჩამოყალიბდა ერთ საკადასტრო ერთეულად (N ......), რომელიც საბოლოოდ, სახელმწიფოს მიერ გაცვლის ხელშეკრულების საფუძველზე განიკარგა და გადავიდა სააქციო საზოგადოების საკუთრებაში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხოლოდ სადავო ხელშეკრულებების ბათილობა ყველა სადავო უძრავ ნივთზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების დადგენისათვის არ იყო საკმარისი. პალატამ მიიჩნია, რომ ოზურგეთის რაიონის სოფ. ..... მდებარე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდით N ......; 30 000 კვ.მ. ფართით) მიმართ მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების დადგენის შესახებ მოთხოვნა დასაბუთებული იყო, რამდენადაც სწორედ ბათილად ცნობილი ხელშეკრულებების შედეგად სახელმწიფომ, როგორც საწარმოს ერთადერთმა პარტნიორმა, საზოგადოების კაპიტალიდან ეს მიწის ნაკვეთი ამოიღო და თავის სახელზე დაირეგისტრირა. ამასთან, ვიანიდან საჯარო რეესტრის მონაცემებით დასტურდებოდა, რომ აღნიშნული უძრავი ნივთი სახელმწიფოს მიერ არ განკარგულა, პალატამ ამ ნაწილში მოსარჩელეთა მოთხოვნა დააკმაყოფილა.

19.5. სააპელაციო პალატამ ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნაზე მიუთითა, რომ მოსარჩელეები ზიანში მესამე პირის საკუთრებაში გადაცემულ უძრავ ნივთში განთავსებული საშენი, მოსაპირკეთებელი და სხვადასხვა მოწყობილობების განადგურებით გამოწვეულ ზარალს გულისხმობდნენ. პალატამ მიიჩნია, რომ, რამდენადაც ზიანის მოთხოვნა გამომდინარეობდა დელიქტიდან, მოსარჩელეს უფრო დეტალურად უნდა მიეთითებინა და დაესაბუთებინა, თანამოპასუხეთა რომელი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად და როდის განადგურდა საშენი, მოსაპირკეთებელი და სხვადასხვა ტექნიკური აღჭურვილობა. რადგან მოსარჩელე მხოლოდ ზოგადი ხასიათის მტკიცებით შემოიფარგლა და ვერ დაასაბუთა საქმისათვის მნიშვნელოვანი ზემოთ მითითებული გარემოებები, სასამართლომ ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელეთა მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა.

20. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინეს კასატორებმა, რომლებმაც სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა შემდეგ პრეტენზიებზე მითითებით მოითხოვეს:

20.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, სააპელაციო სასამართლომ სადავო გარიგებანი ბათილად მიიჩნია არა, როგორც იძულებით დადებული გარიგება, არამედ, ზნეობის ნორმებთან შეუსაბამობის გამო, მართლსაწინააღმდეგო და ამორალური გარიგება, მაშინ, როდესაც მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების „ფაქტობრივ და ნორმატიულ“ საფუძვლად მიუთითებდა, რომ სადავო გარიგებები მასზე ფსიქიკური ძალადობის შედეგი იყო.

20.2. სსკ-ის 54-ე მუხლი გარიგებათა ბათილობის საერთო ცნების გამომხატველი დებულებაა. ამ მხრივ იძულება, რომელიც ზოგადად არღვევს სამოქალაქო ბრუნვის ნდობისა და კეთილსინდისიერების ფუნდამენტურ პრინციპს, ეწინააღმდეგება როგორც კანონით დადგენილ წესს, ისე - საჯარო წესრიგს და ზნეობის ნორმებს, თუმცა, ვინაიდან კანონმდებელმა იძულებით დადებული გარიგება ცალკე შემადგენლობად გამოყო და ნების გამოვლენის ნაკლის გამო გაითვალისწინა, როგორც გარიგების ბათილობის დამოუკიდებელი საფუძველი, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სასამართლოს სპეციალური (სსკ-ის 85-ე და 86-ე) მუხლების საფუძველზე უნდა შეეფასებინა და შეცილების ვადაც ერთი წელი უნდა ყოფილიყო.

20.3. სასამართლომ ისე დაასკვნა, რომ საწარმოს პარტნიორთა კუთვნილი წილები სახელმწიფოს გადაეცა საპროცესო შეთანხმების დადების მიზნით, არ იმსჯელა რა ფორმით და ვინ განახორციელა მათ ნებაზე ზემოქმედება, გაეღოთ „საჩუქარი“. სამინისტროს თანამშრომლისა და ნოტარიუსის გარდა, საქმეში უამრავი მტკიცებულებაა, რომელიც ადასტურებს, რომ მოსარჩელეებზე არც ფსიქიკურად და არც ფიზიკურად არავის უძალადია.

20.4. რაც შეეხება სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველი მოსარჩელის დანაშაულებრივ ქმედებას სახელმწიფოსათვის ზიანი არ მოჰყოლია, მექრთამეობა, ისევე, როგორც სხვა დანაშაული, ზიანის მომტანია სახელმწიფოსათვის და ხელყოფს სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესს.

21. საქართველოს უზენასი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 ივლისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

22. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენებისა და განმარტების კუთხით ნაწილობრივ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

23. მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნის - საწარმოს წილების ნომინალური ღირებულების მოპასუხეთათვის დაკისრების, სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია, მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება, გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო, არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში) და 979-ე მუხლის მეორე ნაწილი (თუ უკან დაბრუნება შეუძლებელია გადაცემული საგნის მდგომარეობის გამო ან, თუ მიმღებს რაიმე მიზეზით არ შეუძლია საგნის უკან დაბრუნება, მაშინ მან უნდა აანაზღაუროს მისი საერთო ღირებულება. ღირებულება განისაზღვრება ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროის მიხედვით).

24. შესრულების კონდიქცია გულისხმობს ვითომ კრედიტორის ქონების შეგნებულ და მიზანმიმართულ გაზრდას, რომელსაც არ გააჩნია სამართლებრივი (სახელშეკრულებო ან კანონისმიერი) საფუძველი ან ამგვარი საფუძველი, ნორმაში მითითებულ გარემოებათაგან ერთ-ერთის არსებობის გამო, არ წარმოშობილა ან შემდგომ შეწყდა. სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, გარიგების ბათილად ცნობის სამართლებრივი შედეგი უკავშირდება გარიგების დადებამდე არსებულ ვითარებაში დაბრუნებას, ანუ პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, რაც არარა გარიგებით მიიღეს მხარეებმა, უნდა დაუბრუნონ ერთმანეთს.

25. შესრულების კონდიქცია გულისხმობს შემდეგი წინაპირობების არსებობას: ერთი პირის მიერ მეორისათვის სამართლებრივი სიკეთის შესრულების საფუძველზე გადაცემა; მეორე პირის მიერ შესრულების საფუძველზე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა; შესრულებისათვის სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობა. შესაბამისად, კონდიქციური ვალდებულების მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებია: მოპასუხის გამდიდრება; ამის შესაბამისად, მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი; სამართლებრივ სიკეთეთა ამ გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა.

26. სარჩელის მიხედვით, პირველ მოსარჩელეს, რომელიც პატიმრობაში იმყოფებოდა, სახელმწიფომ აიძულა, მისთვის ეჩუქებინა კუთვნილი წილი საწარმოში. სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან ფსიქიკური ძალადობა გამოიხატებოდა ხანგრძლივი დროით თავისუფლების აღკვეთისა და მისი ოჯახის წევრების პასუხისგებაში მიცემის მუქარით. მეორე და მესამე მოსარჩელეც, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის მუქარისა და პირველ მოსარჩელეზე ფსიქიკური ძალადობის გამო, იძულებული გახდნენ, სახელმწიფოსათვის ეჩუქებინათ თავიანთი წილები საწარმოში.

27. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ დავა უკავშირდება იძულებით დადებულ საცილო გარიგებათა ბათილობას. შესაბამისად, უნდა შემოწმდეს, განხორციელებულია თუ არა სსკ-ის 85-89-ე მუხლების წინაპირობები, თუმცაღა პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს კასატორის პირველ პრეტენზიასთან (იხ. პ. 20.1) დაკავშირებით განმარტოს შემდეგი: „იძულება“ არ არის ფაქტი, ის ფაქტის სამართლებრივი შეფასებაა. სასამართლო კი, არ არის შეზღუდული მოსარჩელის მიერ მითითებული მოთხოვნის მატერიალურსამართლებრივი საფუძვლით. როგორც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილებაშია (საქმე №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი) მითითებული „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ Nას 15-29-1443-2012, 09.12.2013წ.; შდრ. სუსგ საქმე Nას-973-1208-04).

28. პალატა მიიჩნევს, რომ, როდესაც პროკურატურის მუშაკი დაპატიმრებულ პირზე ფსიქიკურად ძალადობს, ხოლო მის ახლობლებს პასუხისგებაში მიცემით ემუქრება, ამგვარი ქმედება არა მხოლოდ იძულებაა, არამედ საჯარო წესრიგის წინააღმდეგ მიმართული ქმედებაც, რადგან, როდესაც სახელმწიფო სამართალდამცავი ორგანოს მხრიდან ილახება სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპები, ასეთ დროს არა მხოლოდ ურთიერთობის კონკრეტული მონაწილის უფლებები, არამედ სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესები ზიანდება. ამასთან, გარიგება ამორალურიცაა, რადგან პროკურატურის მუშაკი პასუხისგებაში მიცემულ პირს სთავაზობს სახელმწიფოსათვის ქონების დათმობის სანაცვლოდ საპროცესო შეთანხმების გაფორმებას, მაშინ, როდესაც ქონების დათმობა დამნაშავის მიერ სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის კომპენსირებას არ ემსახურება. სადავო გარიგებები მართლსაწინაღმდეგოცაა, რამდენადაც ამკრძალავ კანონთან (85-ე მუხლთან, რომელიც ასეთი გარიგების დადებას დაუშვებლად მიიჩნევს) წინააღმდეგობის გამო ბათილია, თუმცა, როდესაც გარიგება ეწინააღმდეგება კონკრეტულ კანონს, არსებობს კანონსაწინააღმდეგო გარიგება და საჯარო წესრიგსა ან ზნეობის ნორმებთან მიმართებით გარიგების ნამდვილობის შემოწმებაზე უპირატესი, სპეციალური ნორმების, კონკრეტულ შემთხვევაში კი, სსკ-ის 85-89 მუხლების გამოყენებაა.

29. სსკ-ის 85-ე მუხლის (გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან) მიხედვით, საცილო გარიგება ბათილია დადების მომენტიდან, თუ იგი დადებულია მხოლოდ იძულების წყალობით. იძულება კი, გულისხმობს, როგორც ფიზიკურ, ისე ფსიქიკურ ძალადობასა და მუქარას. მოცეულ შემთხვევაში, მოსარჩელეები სწორედ ფსიქიკურ ძალადობასა და მუქარაზე აპელირებენ, რაც სამომავლო საფრთხის დამუქრებით გამოძალულ ნების გამოხატვას მოიაზრებს, რომლის რეალიზებასაც დამმუქრებელი საკუთარ ნება-სურვილზე დამოკიდებულად წარმოაჩენს, რათა ამგვარად ზეგავლენა მოახდინოს მუქარის ადრესატის ნებაზე და დაიყოლიოს შესაბამისი გარიგების დადებაზე.

30. მოცემულ შემთხვევაში, სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემის ეტაპზე პირველი პარტნიორის მიმართ ფსიქიკური ზეწოლა - რომ სადავო გარიგებების დადებაზე უარის თქმის შემთხვევაში, მას სასჯელად ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთა შეეფარდებოდა - იყო იმდენად რეალური, რამდენადაც საპროცესო შეთანხმების გაფორმება სწორედ დამმუქრებლის დისკრეციას წარმოადგენდა, კერძოდ, მათი პირობების შესრულების შემთხვევაში, სასჯელის სახედ, ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთის ნაცვლად, მისი პირობითად ჩათვლა და გამოსაცდელი ვადის დადგენა პროკურატურის უფლებამოსილება იყო, ისევე, როგორც პირობათა შეუსრულებლობის შემთხვევაში, საპროცესო შეთანხმების გაფორმებაზე უარის თქმა. შესაბამისად, საფრთხის რეალიზება არა მხოლოდ ადრესატის თვალსაწიერიდან ჩანდა დამმუქრებლის ნებაზე დამოკიდებულად, არამედ ობიექტურადაც ასე იყო.

31. ამასთან, სასჯელის სახედ პატიმრობის მუქარა, თუ მეორე და მესამე მოსარჩელის შემთხვევაში, პასუხისგებაში მიცემის მუქარა, თავისთავად ცალკე აღებული, შესაძლოა, არც იყოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, თუმცა ქმედებას „იძულებად“ მართლსაწინააღმდეგო მიზანი - ქონების ჩუქების გამოძალვა აქცევს. ამდენად, იძულებასა და ნების გამოხატვას შორის მიზეზობრივი კავშირის დასადგენად მნიშვნელოვანია იმის გამორკვევა, მოსარჩელე ნებას გამოავლენდა და, შესაბამისად, სადავო გარიგებები დაიდებოდა თუ არა იძულების გარეშე და არა იმის - რეალურად გაფორმდებოდა თუ არა საპროცესო შეთანხმება სადავო გარიგებათა დადების გარეშეც.

32. რაც შეეხება მითითებული საკითხის კვლევისას მტკიცების სტანდარტს, პალატა არ იზიარებს კასატორის მითითებას, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები ადასტურებს, რომ მოსარჩელეებზე არც ფსიქიკურად და არც ფიზიკურად არავის უძალადია და განმარტავს შემდეგს: მართალია, მხარემ, რომელიც აპელირებს გარიგების იძულებით დადებაზე, უნდა ამტკიცოს კიდეც მისი წინაპირობები, თუმცა, როდესაც მოსარჩელე დაამტკიცებს იმას, რომ იძულების ხასიათი საკმარისია „ნების მოდრეკისათვის“, მეორე მხარემ უნდა ამტკიცოს, რომ, კონკრეტულ შემთხვევაში, ნების გამოხატვა იძულების შედეგი არ იყო და, გამონაკლისის სახით, გამომხატველის თავისუფალ გადაწყვეტილებას ემყარებოდა.

33. მჩუქებლებმა მიუთითეს და დაამტკიცეს შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: სადავო გარიგებები დაიდო პირველი მოსარჩელის დაკავებისა და მისთვის ბრალის წარდგენის შემდგომ; სადავო გარიგებების დადებიდან ხუთ დღეში მასთან გაფორმდა საპროცესო შეთანხმება; სადავო გარიგებათა დადებიდან მერვე დღეს კი, პირველი მოსარჩელე გათავისუფლდა პატიმრობიდან. ამასთან, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო გარიგებები ღამის საათებში, არასამუშაო დროს გაფორმდა და დარეგისტრირდა, რასთან დაკავშირებითაც კასატორს შედავება არ წარმოუდგენია. ასეთ ვითარებაში მოპასუხე სახელმწიფოს უნდა ემტკიცებინა, თუ რა შეიძლებოდა გამხდარიყო ამგვარი საჩუქრის საფუძველი, თუ არა - მუქარა. ამგვარ მტკიცებას არ შეიცას არც მოპასუხეთა შესაგებელი და არც წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი.

34. ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ დგინდება მოპასუხეთა მხრიდან ნების გამოძალვის მიზნით ნების თავისუფლების ხელყოფა. მოსარჩელეთა მიერ გარეგნულად გამოვლენილი ნება არ ასახავდა მათ ნამდვილ შინაგან ნებას, რამდენადაც იგი გამოვლენილი იყო არა ჩუქების, არამედ პირველი მოსარჩელის შემთხვევაში, მოსალოდნელი სასჯელის - ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთისა და ოჯახის წევრისა (მეორე მოსარჩელის) და ახლობლის (მესამე მოსარჩელის) სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემის შიშით, ხოლო მეორე და მესამე მოსარჩელის შემთხვევაში, მათი სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემისა და პირველი მოსარჩელის ხანგრძლივი დროით თავისუფლების აღკვეთის შიშით. აქედან გამომდინარე, სწორედ სახელმწიფოს მხრიდან განხორციელებული დევნა, შესაბამისად, პატიმრობის შეფარდების შიში იყო ის ფსიქოლოგიური ფაქტორი, რომელმაც პარტნიორები აიძულა უსასყიდლოდ გადაეცათ სახელმწიფოსათვის მათი კუთვნილი წილები. მუქარა ნების გამოვლენის გამომწვევი რომ არ იყო, მოპასუხემ ვერ დაამტკიცა.

35. მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიდგომაც ამგვარია, კერძოდ, ერთ-ერთ საქმეზე სასამართლომ განმარტა, რომ „სისხლის სამართლებრივი პასუხისგებაში მიცემის ეტაპზე სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგების დადება, რომელიც დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას არ ემსახურება, მაღალი ალბათობით, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს არ წარმოადგენს, რადგან სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლება გარიგების გაფორმების მაპროვოცირებელი გარემოება შეიძლება იყოს“ (Case of Gusinskiy v. Russia). სახელმწიფოს ეკრძალება საჯარო ფუნქციების შესრულება, დაუკავშიროს ეკონომიკური ხასიათის საპირისპირო შესრულებას, თუ ეს არ ემსახურება დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. ასეთ დროს ირღვევა მხარეთა თანასწორობისა და სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპი.

36. კასატორებს მიაჩნიათ, რომ მოსარჩელეებმა გაუშვეს შეცილებისათვის სსკ-ის 89-ე მუხლით (იძულებით დადებული გარიგება შეიძლება სადავო გახდეს ერთი წლის განმავლობაში იძულების დამთავრების მომენტიდან) დადგენილი სპეციალური ვადა, რაც, მათი მტკიცებით, გამორიცხავს სადავო გარიგებებით მიღებული იურიდიული შედეგის უკუქცევას. პალატა განმარტავს, რომ ერთწლიანი უფლების გამომრიცხველი ვადა აითვლება არა იმ მომენტიდან, როცა შეცილების უფლების მქონემ შეიტყო შეცილების საფუძვლების არსებობის შესახებ, არამედ იძულების დამთავრების მომენტიდან, რომელიც ავტომატურად არ წყვეტს არსებობას გარიგების დადებასთან ერთად. ამდენად, ასეთ შემთხვევაში ათვლის წერტილია იძულების დასრულება, რომელიც, ხშირ შემთხვევაში, შეტყობის ანუ გარიგების დასრულების მომენტს არ ემთხვევა. შესაბამისად, შეცილების ვადის დენა იწყება იმ მომენტიდან, როდესაც დაზარალებულს შეეძლო, თავისუფლად განეცხადებინა ზეწოლის შესახებ.

37. მოცემულ შემთხვევაში, ბრალდებულთან საპროცესო შეთანხმების დაუდებლობის მუქარა ვერ გაქარწყლდებოდა არათუ გარიგების დადებისთანავე, არამედ ვერც საპროცესო შეთანხმების გაფორმებასთან ერთად, რადგან იმ სახელმწიფო ორგანოს მხრიდან, რომელმაც მანამდე მართლსაწინააღმდეგო მუქარას მიმართა, ამის შემდეგაც არსებობდა საპროცესო შეთანხმების გაუქმებისა თუ მოსარჩელისათვის სხვაგვარად ვნების მიყენების შესაძლებლობა, ამ უკანასკნელისათვის დადგენილი ხუთწლიანი გამოსაცდელი ვადის გათვალისწინებით. ამდენად, გასაზიარებელია მოსარჩელეთა აპელირება, რომ სადავო გარიგებების ნამდვილობას სარჩელით შეეცილენ 2012 წლის არჩევნების შედეგად ხელისუფლების ცვლილების შემდეგ. შეცილების ვადის ამოწურვასთან დაკავშირებით მტკიცების ტვირთი აწევს შეცილების ადრესატს, რომელმაც ის სათანადოდ ვერ უზრუნველყო.

38. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვლინდება სსკ-ის სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი წინაპირობები და არ არსებობს მოთხოვნის გამომრიცხველი გარემოებები.

39. შესრულების კონდიქციისას, ისევე, როგორც უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტისათვის მახასიათებელი მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიღებულის უკან დაბრუნებაა, კანონისმიერი ამ ვალდებულების მთავარი მიზანი იმ ქონებრივი ბალანსის აღდგენაა, რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვითომ კრედიტორის გამდიდრება. მოცემულ შემთხვევაში, უკან დაბრუნების მოთხოვნის ფარგლებს სსკ-ის 979.2 მუხლი განსაზღვრავს. ღირებულება, რომელიც უნდა ანაზღაურდეს მითითებული ნორმის მიხედვით, გულისხმობს მიღებული საგნის საბაზრო ღირებულებას, მაგრამ, ვინაიდან მოსარჩელეებმა მოითხოვეს წილის ნომინალური და არა - საბაზრო ღირებულება, სასამართლო ვერ გასცდება ამ მოთხოვნის ფარგლებს (სსსკ-ის 248 მუხლი).

40. რაც შეეხება უძრვ ნივთზე მესაკუთრედ ცნობას, პალატა მიიჩნევს, რომ ამ მოთხოვნას სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია. პირველ რიგში, პალატა ყურადღებას მიაქცევს გარემოებას, რომ სადავო უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა საწარმოს და არა - პარტნიორებს. შესაბამისად, პარტნიორთა მოთხოვნა, სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, დაუსაბუთებელია.

41. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, რადგან საწარმო გაკოტრებულად გამოცხადდა, პარტნიორები უფლებამოსილი იყვნენ ხელშეკრულებათა ბათილობის გამო სადავო მიწის ნაკვეთზე პრეტენზია განეცხადებინათ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 14.9 მუხლიდან (თუ საწარმოს რეგისტრაციის გაუქმებიდან 3 თვის განმავლობაში აღმოჩნდება, რომ ლიკვიდაციისას არ იქნა დაკმაყოფილებული საწარმოს კრედიტორთა ნაწილი, მათი დაკმაყოფილება მოხდება ამ მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად დეპონირებული თანხებიდან ან ქონებიდან. აღნიშნული 3-თვიანი ვადის გასვლის შემდეგ, ამ მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად დეპონირებული თანხები ან ქონება ნაწილდება პარტნიორებს შორის მათი წილის პროპორციულად, თუ წესდებით (პარტნიორთა შეთანხმებით) სხვა რამ არ არის დადგენილი) გამომდინარე, რასაც პალატა არ ეთანხმება და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა მითითებული ნორმა, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, არ ვლინდება ამ ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობები. მითითებული მუხლის გამოყენება უმართებულოა იმიტომაც, რომ საწარმოს ლიკვიდაცია არ მომხდარა, არამედ იგი გაკოტრებულად გამოცხადდა „გადახდისუნარიანობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის 20.9 მუხლის (თუ მე-20 მუხლის მე-5 პუნქტით გათვალისწინებული ინფორმაციის გამოქვეყნებიდან 1 თვის ვადაში კრედიტორი ამავე მუხლის მე-7 პუნქტით განსაზღვრულ გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადებას არ შეიტანს სასამართლოში, სასამართლო მოვალეს გაკოტრებულად აცხადებს, რაც მოვალის რეგისტრაციის გაუქმების საფუძველია. სასამართლო ამ ინფორმაციას არა უგვიანეს მე-2 სამუშაო დღისა აქვეყნებს ელექტრონულ სისტემაში) მიხედვით. შესაბამისად, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 14.9 მუხლს, რომელიც სპეციალურია, ანალოგიად გაკოტრების შემთხვევაზე ვერ გამოვიყენებთ (სსკ-ის 5.3 მუხლი).

42. უძრავ ნივთზე მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე მოსარჩელეთა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი ვერც სააპელაციო სასამართლოს მიერ ამ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად გამოყენებული სსკ-ის 976 მუხლის პირველი ნაწილი ვერ იქნება, ვინაიდან ამ ნორმის მიხედვით, მხოლოდ უფლებამოსილ პირს შეუძლია „ნატურით დაბრუნების“ მოთხოვნა დააყენოს. როგორც უკვე აღინიშნა, სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეები მოსარჩელეები არ იყვნენ, ისინი იმ საზოგადოების პარტნიორები იყვნენ, რომელსაც სადავო მიწა ეკუთვნოდა. შესაბამისად, პარტნიორების კუთვნილი საწარმოს წილის ღირებულებაში ამ სადავო მიწის ნაკვეთის ღირებულებაც შედიოდა, თუმცა მოსარჩელეებმა წილის ნომინალური და არა - საბაზრო ღირებულება მოითხოვეს, რის გამოც მიწის ნაკვეთი მათ ვერც ნატურით ვერ დაუბრუნდებათ და ვერც მისი ღირებულება ვერ აუნაზღაურდებათ.

43. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი უძრავი ქონების (მისამართი: ოზურგეთის მინიციპალიტეტი, .... (....), ს/კ#.....) თანამესაკუთრეებად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

44. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, პირველ მოპასუხეს უნდა დაეკისროს 392.00 ლარის გადახდა პირველი მოსარჩელის მიერ სარჩელზე და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად; მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ, - 56.00 ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად; ხოლო მესამე მოსარჩელის სასარგებლოდ - 72.00 ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 53-ე, 199¹-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 3.2-ე, მე-4, 4.1-ე პუნქტები და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

2.1. გ.ქ–ძის, დ.ქ–ძისა და მ.ქ–ძის სარჩელი უძრავი ქონების (მისამართი: ოზურგეთის მინიციპალიტეტი, :..... (.....), ს/კ# .....) თანამესაკუთრეებად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

2.2. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, გ.ქ–ძის სასარგებლოდ, დაეკისროს 392.00 ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;

2.3. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, მ.ქ–ძის სასარგებლოდ, დაეკისროს 72.00 ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;

2.4. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, დ.ქ–ძის სასარგებლოდ, დაეკისროს 56.00 ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელზე და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;

3. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად;

4. გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც: ა) სახელმწიფოს აეკრძალა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (მისამართი: ოზურგეთის მინიციპალიტეტი, ..... (.....), ს/კ# ......) გასხვისება და უფლებრივად დატვირთვა; ბ) სს „ს.ს–ეს“ (ს/კ .....) აეკრძალა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (მისამართი: ოზურგეთის მინიციპალიტეტი, დაბა ....., ს/კ# .......) გასხვისება და უფლებრივად დატვირთვა;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ.თოდუა

მოსამართლეები: პ.ქათამაძე

ე.გასიტაშვილი