საქმე №ას-844-844-2018 21 იანვარი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ფ.თ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – მ.თ–ა, დ.ბ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 10 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა, ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ზ.მ–ძე (შემდგომში − „მამკვიდრებელი“) იყო ფ.თ–ძის (შემდგომში − „მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) ბიძა. მამკვიდრებლის დედა − ლ.მ–ძე ლანჩხუთის რაიონის გამგეობის 1995 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დაინიშნა მოსარჩელის მეურვედ.

2. მოსარჩელემ 2009 წლის 2 დეკემბერს გაფორმებული რწმუნებულებით მამკვიდრებელს მიანიჭა თავის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (მინდობილი საკუთრება - ოზურგეთი, სოფელი .....) მართვისა და განკარგვის უფლება. ამ რწმუნებულების ძალით, მამკვიდრებელს, როგორც მინდობილ მესაკუთრეს, განესაზღვრა უფლებამოსილება მართოს, განკარგოს, გაატაროს რეგისტრაციაში, დატვირთოს იპოთეკით, გააუქმოს იპოთეკის ხელშეკრულება, გასცეს იჯარით, დააქირაოს, გაასხვისოს, შეისყიდოს, გააჩუქოს და გაცვალოს მინდობილი საკუთრება.

3. 2009 წლის 8 დეკემბრის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით მამკვიდრებელმა, როგორც მოსარჩელის წარმომადგენელმა, ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: ოზურგეთი, ..... 2 (.....), მიწის ნაკვეთი ფართით - 3000 კვ.მ. (ს/კ: №.......), გაყიდა 15 000 აშშ დოლარად. 2010 წლის 4 მარტის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით კი მამკვიდრებელმა, როგორც მოსარჩელის წარმომადგენელმა, ამ უკანასკნელის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე: ოზურგეთი, ..... (.....), მიწის ნაკვეთი 603 კვ.მ., გაყიდა 3015 აშშ დოლარად.

4. 2010 წლის 4 მარტის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მამკვიდრებელმა თავის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მიწის ნაკვეთი 1397 კვ.მ., მდებარე: ოზურგეთი, ..... 2 (.....) (ს/კ: №......), გაასხვისა 6985 აშშ დოლარად.

5. 2010 წლის 28 ოქტომბრის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მამკვიდრებელმა შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ......., დაზუსტებული მიწის ნაკვეთი ფართით 418 კვ.მ. (ს/კ: №......) (შემდგომში − „სადავო უძრავი ქონება“), 22 000 აშშ დოლარად. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე, 2010 წლის 1 ნოემბერს მამკვიდრებლის სახელზე საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა მითითებული უძრავი ქონება.

6. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2017 წლის 22 იანვარს. მას პირველი რიგის მემკვიდრე არ ჰყავს და მის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა გაცემული არ არის.

7. მ.თ–ამ (შემდგომში − „პირველი მოპასუხე“), როგორც მამკვიდრებლის მეორე რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ - დისშვილმა, მიმართა ნოტარიუსს და მოითხოვა მამკვიდრებლის კუთვნილ სამკვიდრო ქონებაზე (მათ შორის აქტივებსა და პასივებზე) მემკვიდრეობის უფლების მოწმობის გაცემა.

8. მოსარჩელემ 2017 წლის 20 ივლისს განცხადებით მიმართა ნოტარიუს ლ.რ–ს და მიუთითა, რომ მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონება (სადავო უძრავი ქონება), დარჩენილ მემკვიდრეებს შორის სადავოა და მოსარჩელე აღნიშნულ ქონებასთან მიმართებით აცხადებს სრულ მესაკუთრედ გახდომის იურიდიულ პრეტენზიას.

9. მოსარჩელე ქორწინებაშია ნ.ხ–ძესთან. მათ თანაცხოვრების პერიოდში შეეძინათ შვილები: ნ.ხ–ძე (დაბადებული 2000 წლის 13 ივლისს), ა.ხ–ძე (დაბადებული 2000 წლის 13 ივლისს), ბ.ხ–ძე (დაბადებული 2007 წლის 11 ოქტომბერს), ზ.ხ–ძე (დაბადებული 2011 წლის 17 მაისს), ე.ხ–ძე (დაბადებული 2013 წლის 24 ივნისს) და ა.ხ–ძე (დაბადებული 2016 წლის 26 თებერვალს). მოსარჩელე და მისი ოჯახი რეგისტრირებულნი არიან სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში და იღებენ საარსებო შემწეობას.

10. უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრის ელექტრონული წიგნის მონაცემებით, მოსარჩელის საკუთრების უფლება უძრავ ნივთებზე რეგისტრირებული არ არის.

11. დ.ბ–ი (ქორწინებამდელი გვარი „თ–ა“) (შემდგომში − „მეორე მოპასუხე“) 1985 წლის 23 ნოემბრიდან ქორწინებაშია დ.ბ–თან.

12. მოსარჩელეს სადავო საცხოვრებელ სახლში არასოდეს უცხოვრია და არც უსარგებლია აღნიშნული საცხოვრებელი ფართით.

13. მხარეები წარმოადგენენ მამკვიდრებლის მეორე რიგის მემკვიდრეებს და გააჩნიათ თანაბარი უფლებები მემკვიდრეობის წესით სამკვიდრო ქონების მიმართ. მამკვიდრებელს არც კანონისმიერი მემკვიდრის და არც სხვა პირის სასარგებლოდ ანდერძი არ შეუდგენია.

14. მამკვიდრებლის დაკრძალვის ხარჯები გაიღო მოსარჩელემ და მისმა ოჯახის წევრებმა. საწინააღმდეგო სახის მტკიცებულება მოპასუხე მხარეს არ წარუდგენია.

15. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, პირველმა მოპასუხემ აღწერა სადავო უძრავი ქონება და საცხოვრებელი სახლის ჭიშკარზე გააკრა შემდეგი შინაარსის განცხადება: „მემკვიდრეობის გახსნამდე კარები არ გაიღოს, თორემ აღიძვრება სისხლის სამართლის საქმე, დაფიქსირებულია ვიდეო-გადაღებით“.

16. მოსარჩელეს მამკვიდრებლის სიცოცხლეში ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ სადავო უძრავ ქონებასთან მიმართებით რაიმე სახის პრეტენზია არ განუცხადებია.

17. მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია სადავო უძრავ ქონებაზე მამკვიდრებლის საკუთრების დამდგენი დოკუმენტი - 2010 წლის 28 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება.

18. 2017 წლის 9 აგვისტოს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში პირველი და მეორე მოპასუხეების (შემდგომში ერთობლივად - „მოპასუხეები“) მიმართ, მოითხოვა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარება და მოპასუხეების მხრიდან აღნიშნულ ქონებაზე საკუთრების ხელყოფის და/ან ხელშეშლის აღკვეთა.

19. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

20. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

21. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

22. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 10 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილება.

23. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-17 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

24. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება, რომ სადავო უძრავი ქონების შეძენისას მამკვიდრებელი მოქმედებდა არა საკუთარი, არამედ მოსარჩელის ინტერესების სასარგებლოდ და მას ჰქონდა ქონების მოსარჩელისთვის შეძენის ნება. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 103-ე, 709-ე, 724-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მამკვიდრებელმა მოსარჩელის სახელით დადო ნასყიდობის ხელშეკრულებები და გაასხვისა მარწმუნებლის სახელზე რიცხული ორი უძრავი ქონება. აღნიშნული გარემოებანი მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა. თუმცა ის ფაქტი, რომ მამკვიდრებელი სადავო ბინის შეძენისას მოქმედებდა ზეპირი მინდობის ხელშეკრულების საფუძველზე და მოსარჩელის ინტერესების სასარგებლოდ, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა. აღნიშნული გარემოების თაობაზე მოსარჩელის მხოლოდ ზეპირსიტყვიერ განმარტებას სასამართლო სათანადო მტკიცებულებად ვერ ჩათვლიდა. მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც საკუთრების მინდობის ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის კანონით დადგენილია მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების წერილობითი ფორმით არსებობა.

25. ამგვარად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მამკვიდრებელი წარმოადგენდა სადავო ქონების ერთადერთ მესაკუთრეს. იგი იყო 2010 წლის 28 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარე, მყიდველი. იგი ამ ხელშეკრულების დადებისას მოქმედებდა საკუთარი და არა დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე მარწმუნებლის - მოსარჩელის სახელით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრული უფლება-მოვალეობები წარმოშობილად მიიჩნია ხელშეკრულების უშუალო მხარის, მამკვიდრებლის მიმართ, რომლის სახელზეც საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში აღირიცხა სადავო უძრავი ქონება სრულად. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელეს ხსენებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობა სადავოდ არასოდეს გაუხდია, არც მამკვიდრებლის სიცოცხლეში და არც მისი გარდაცვალების შემდეგ, რაც შესაძლოა სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვების საფუძველი გამხდარიყო.

26. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე არ ითხოვდა იმ გარიგების ბათილად ცნობას, რომლის საფუძველზეც სამკვიდრო ქონება აღირიცხა მამკვიდრებლის სახელზე. სააპელაციო პალატის მითითებით, აღნიშნული გარიგების ბათილად ცნობის გარეშე შეუძლებელი იყო მესაკუთრის გრაფაში არსებული ჩანაწერის შეცვლა მხოლოდ იმის მითითებით, რომ ნაყიდ ქონებაში გადახდილია მოსარჩელის თანხა, მითუმეტეს, რომ მსგავსი გარემოებაც არ იყო დადგენილი საქმის მასალებით. ამავე დროს, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მყიდველის მიერ სხვა პირის სახსრებით ქონების შეძენა თავისთავად არ წარმოშობდა ამ სახსრების მიმცემის საკუთრების უფლებას შეძენილ ქონებაზე. მსგავს მოქმედებას შესაძლოა წარმოეშვა მხოლოდ თანხის უკან დაბრუნების ვალდებულება და არა საკუთრების უფლება ნაყიდ ნივთზე.

27. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოცემული დავის ფარგლებში მოკლებული იყო შესაძლებლობას ემსჯელა მოსარჩელის სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიარების თაობაზე, მოსარჩელის მხრიდან მხოლოდ იმ ფაქტობრივ საფუძველზე მითითებით, რომ ნასყიდობის ფასიდან 18 015 აშშ დოლარი წარმოადგენდა მის კუთვნილ თანხას და ბიძის გარდაცვალების შემდეგ მან გაიღო დაკრძალვისა თუ სხვა სახის სარიტუალო ხარჯები. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ წინამდებარე დავის სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს მოწინააღმდეგე მხარეებთან შედარებით სადავო უძრავ ქონებაზე გააჩნდა საკუთრების უპირატესი უფლება, რადგან მას ჰქონდა ერთადერთი, ნამდვილი და სწორი იურიდიული ინტერესი, რომელიც უკავშირდებოდა ერთობლივი სახსრებით, თბილისში შეძენილ სახლზე საკუთრების უფლების აღიარებას, - ვინაიდან სააპელაციო საჩივარში მოხმობილი არცერთი გარემოება საქმეზე წერილობითი თუ სხვა სახის უტყუარი მტკიცებულებებით დადასტურებული არ იყო.

28. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1335-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ჩანაწერი უშვებდა სამკვიდრო მასაში შემავალი, მამკვიდრებლის სახელზე რეგისტრირებული, ქონების მიმართ საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის შესუსტების შესაძლებლობას. სააპელაციო პალატის განმარტებით, აღნიშნული ნორმის მიზანია გამოავლინოს მამკვიდრებლის უკანონო თუ კანონიერ მფლობელობაში არსებული ისეთი ქონება, რომელიც შესაძლოა სხვის საკუთრებას წარმოადგენდეს, და ასეთ დროს კანონი ავალებს მემკვიდრეებს, როგორც უკანონო მფლობელებს, დაუბრუნონ ქონება მესაკუთრეს. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში მოხმობილი ნორმის შინაარსთან მისადაგებული გარემოებები საქმეში დადგენილი არ ყოფილა.

29. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

30. კასატორმა ასევე მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 10 აპრილის საოქმო განჩინების გაუქმება, რომლითაც მას უარი ეთქვა მამკვიდრებლის საბანკო ანგარიშების შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე.

31. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

31.1. სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, თუმცა არასწორად განმარტა იგი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით (საქმე №ას-872-830-2013), „იმის გათვალისწინებით, რომ დავალების ხელშეკრულების დასადებად კანონი (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლი) არ ითვალისწინებს სპეციალურ ფორმას ან განსაკუთრებულ წესს, ის შეიძლება, დაიდოს ზეპირადაც“. არსებული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების შეჯერება ნათელყოფს, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი დავალების ხელშეკრულება;

31.2. 2009 წლის 2 დეკემბრის სანოტარო აქტი წარმოადგენს საკუთრების მინდობისა და დავალების ხელშეკრულების კომბინაციას. აღნიშნული სანოტარო აქტის სამართლებრივი შეფასების შედეგად იკვეთება ორი მნიშვნელოვანი გარემოება. პირველ რიგში, დასტურდება მოსარჩელესა და მამკვიდრებელს შორის განსაკუთრებით ახლო, ოჯახური, ნდობაზე დაფუძნებული ურთიერთობა. ამავდროულად, დასტურდება, რომ მამკვიდრებელი მოქმედებდა მისი დისშვილის, მოსარჩელის ინტერესების შესაბამისად. მოსარჩელესა და მამკვიდრებელს შორის არსებული, ნდობაზე დამყარებული ურთიერთობის საფუძველზე მამკვიდრებელს მიენიჭა უფლებამოსილება გაეყიდა კონკრეტული ქონება. აღნიშნული ქონების რეალიზაციით მიღებული თანხით, მოსარჩელის ინტერესებისა და ზეპირი დავალების შესაბამისად, მამკვიდრებელმა შეიძინა სადავო უძრავი ქონება;

31.3. გამომდინარე იქედან, რომ ადგილი აქვს დავალების ზეპირ ხელშეკრულებას და საკუთრების მინდობას, რომლის მიმართ გამოიყენება დავალების ხელშეკრულების შესაბამისი წესები, მნიშვნელოვანია სამოქალაქო კოდექსის 716-ე მუხლის რეგულაცია. სადავო უძრავი ქონება დავალებული მოქმედების შესრულებისას შეიძინა მამკვიდრებელმა მოსარჩელის ხარჯზე და საკუთარი სახელით. სამოქალაქო კოდექსის 716-ე მუხლის თანახმად, მსგავს შემთხვევებში მესამე პირებთან ურთიერთობისას ქონება აღიქმება მარწმუნებლის ქონებად. შესაბამისად, არსებობს სადავო უძრავ ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღიარების საფუძველი;

31.4. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს სადავო სახლში არასოდეს უცხოვრია და არც უსარგებლია მისით, თუმცა ყურადღება არ გაამახვილა ამავე ინსტანციაში წარდგენილ ფოტომასალაზე. აღნიშნული ფოტომასალა ადასტურებს, რომ სადავო უძრავ ქონებაში იყო საცხოვრებლად მძიმე პირობები, რის გამოც მოსარჩელისთვის შეუძლებელი იქნებოდა მითითებულ ქონებაში ექვს მცირეწლოვან შვილთან ერთად ცხოვრება.

32. კასატორმა ასევე აღნიშნა, რომ უზენაეს სასამართლოს აქამდე არ მიუღია გადაწყვეტილება, რომელიც უშუალოდ შეეხებოდა მინდობით საკუთრებისა და დავალების ზეპირი ხელშეკრულებების კომბინაციის შედეგად წარმოშობილ მხარეთა ინტერესების განმარტების საკითხს.

33. კასატორმა იშუამდგომლა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე.

34. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 5 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

35. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

36. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

37. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

38. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

39. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ მამკვიდრებელმა სადავო უძრავი ქონება შეიძინა მოსარჩელის ინტერესების შესაბამისად, მათ შორის არსებული დავალების ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე.

40. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

41. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებულნი არიან სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომლებიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, რასაც კანონმდებელი უკავშირებს სარჩელის სამართლებრივ ბედს. ამდენად, სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის მოსარჩელის ზეპირი განმარტება და სადავო ურთიერთობის მისეული შეფასება, თუ აღნიშნულს მოპასუხე სადავოდ ხდის, საკმარისი არ არის, არამედ აუცილებელია უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენა, იქნება ეს წერილობითი დოკუმენტები, მოწმეთა ჩვენებები თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა სახის მტკიცებულება.

42. მოსარჩელესა და მამკვიდრებელს შორის, სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის (დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე) შესაბამისად, დავალების ზეპირი ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევისათვის მხარეს უნდა დაედასტურებინა, რომ მამკვიდრებელი სადავო უძრავი ქონების შეძენისას მოქმედებდა მოსარჩელის სახელითა და ხარჯით. თუმცა საქმის მასალებით აღნიშნული არ დასტურდება. პირიქით, დადგენილია, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე საჯარო რეესტრში მამკვიდრებლის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა. მოსარჩელეს კი მამკვიდრებლის სიცოცხლეში აღნიშნულ ქონებასთან მიმართებით რაიმე სახის პრეტენზია არ განუცხადებია.

43. კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ მამკვიდრებელმა სადავო უძრავი ქონება შეიძინა მოსარჩელის კუთვნილი ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხით, თუმცა მისი პოზიცია ემყარება მხოლოდ საკუთარ ახსნა-განმარტებას და არ არის დადასტურებული საქმეში არსებული სარწმუნო მტკიცებულებებით.

44. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს არ წარმოადგენს კასატორის შედავება, რომ უზენაეს სასამართლოს მინდობით საკუთრებისა და დავალების ზეპირი ხელშეკრულებების კომბინაციის შედეგად წარმოშობილ ურთიერთობებთან მიმართებით გადაწყვეტილება არ მიუღია. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მსგავს სამართლებრივ ურთიერთობას ადგილი არა აქვს.

45. კასატორი ითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 10 აპრილის საოქმო განჩინების გაუქმებას, რომლითაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა მამკვიდრებლის საბანკო ანგარიშების შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვის თაობაზე.

46. საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.

47. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სააპელაციო განხილვის ეტაპზე არ არსებობდა მტკიცებულებების გამოთხოვის საფუძველი, ვინაიდან შუამდგომლობის ავტორმა ვერ მიუთითა იმგვარ საპატიო მიზეზზე, რომლის გამოც მას არ შეეძლო აღნიშნული შუამდგომლობის პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული საოქმო განჩინება დასაბუთებულია და არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი.

48. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

49. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ №ას-712-665-2017, 31 ივლისი, 2017 წელი), არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

50. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

51. რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 5 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, მიღებულ იქნა წარმოებაში და დადგინდა დასაშვებობის შემოწმება ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის თაობაზეც ეცნობათ მხარეებს.

52. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის 391-ე მუხლით დადგენილ მოთხოვნათა შესაბამისად საკასაციო საჩივრის დასაშვებობას ამოწმებს სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობა. კოლეგია უფლებამოსილია აღნიშნული საკითხი ზეპირი განხილვის გარეშე გადაწყვიტოს. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შემთხვევაში კი სასამართლო მსჯელობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის მიზანშეწონილობაზე.

53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რაკი წინამდებარე საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, ვერ დაკმაყოფილდება შუამდგომლობა მისი ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ.

54. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ფ.თ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორის ფ.თ–ძის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო;

3. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე