საქმე №ას-1283-2019 13 მარტი, 2020 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ.ფ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს "ფ.გ–ი", ნოტარიუსი ჟ.ტ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, სააღსრულებო ფურცლის გაუქმება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 31.05.2017 წლის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით ჯ.ბ–ი (შემდეგში - პირველი მოპასუხე) ცნობილი იქნა დამნაშავედ. განაჩენით დადგენილი იქნა, რომ 2016 წლის ნოემბრის თვეში პირველმა მოპასუხემ დაამზადა ყალბი, 2016 წლის 3 ნოემბრით დათარიღებული, რუსულ და სომხურ ენებზე შედგენილი მინდობილობები, რომლის მიხედვითაც ნ.ფ–ძე (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი) მას ანიჭებდა ქ. თბილისში, ..... მდებარე N269 ბინის (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება) განკარგვის შესაძლებლობას. აღნიშნული მინდობილობები პირველმა მოპასუხემ ათარგმნინა ქართულ ენაზე, რომლის სისწორეც დამოწმდა ნოტარიუსის მიერ. 2016 წლის 22 ნოემბერს პირველმა მოპასუხემ შეადგინა უძრავი ნივთის ნასყიდობის შესახებ ყალბი ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, ხსენებული ბინის ახალი მესაკუთრე გახდა თავად და იმავე დღეს, საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მიზნით, დოკუმენტაცია საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში წარადგინა.

2. პირველმა მოპასუხემ შპს “ფ.გ–ის“ დირექტორთან - თ.ა–თან (შემდეგში - მეორე მოპასუხე, აპელანტი), 2016 წლის 26 ნოემბერს, პროდუქციის რეალიზაციის №01/2016 ხელშეკრულების (შემდეგში - იპოთეკის ხელშეკრულება) საფუძველზე, ფულადი ვალდებულების - 76 000 აშშ დოლარის უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დატვირთა მის საკუთრებაში რეგისტრირებული სადავო უძრავი ქონება. ხელშეკრულება დამოწმდა ნოტარიუს ჟ.ტ–ის (შემდეგში - მესამე მოპასუხე, ნოტარიუსი) მიერ, 2016 წლის 26 ნოემბერს.

3. იპოთეკის ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველსაყოფად, ნოტარიუსის მიერ, 24.01.2017 წელს გაცემულ იქნა სააღსრულებო ფურცელი, რომლითაც სარეალიზაციოდ მიექცა სადავო უძრავი ქონება.

4. სააღსრულებო ბიუროში დაწყებული სააღსრულებო წარმოება თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 19 ივნისის განჩინების საფუძველზე შეჩერდა.

5. სარჩელის საფუძვლები

5.1. მოსარჩელემ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და მოითხოვა: ბათილად იქნეს ცნობილი 2016 წლის 3 ნოემბერს გაცემული მინდობილობა უძრავი ქონების განკარგვისა და მის საფუძველზე 2016 წლის 22 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; აღდგენილ იქნეს მოსარჩელის საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე; ბათილად იქნეს ცნობილი ფულადი ვალდებულების უზრუნველყოფის შესახებ ხელშეკრულება იპოთეკის ნაწილში; გაუქმდეს ნოტარიუსის მიერ 2017 წლის 24 იანვარს გაცემული #170070468 სააღსრულებო ფურცელი და შეწყდეს მის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოება.

6. მოპასუხეების შესაგებელი

6.1. პირველმა და მესამე მოპასუხეებმა სარჩელი ცნეს.

6.2. მეორე მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმატა, რომ მოსარჩელის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე პირველი მოპასუხის საკუთრების უფლების ყალბი მინდობილობის საფუძველზე რეგისტრაცია, მისთვის ცნობილი გახდა სისხლის სამართლის საქმიდან. 26.11.2016 წ. იპოთეკის ხელშეკრულება გაფორმდა საჯარო რეესტრის მონაცემების საფუძველზე. იპოთეკის ხელშეკრულების დანართში, სხვა დოკუმენტებთან ერთად, მითითებული იყო ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიხედვითაც იპოთეკით დასატვირთი უძრავი ნივთი საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა პირველ მოპასუხეს და იმ მომენტისათვის საჯარო რეესტრის ჩანაწერების ნამდვილობა სადავო არ იყო, ხოლო ნოტარიუსსა და კომპანიის დირექტორს არანაირი საფუძველი არ ჰქონდათ, ეჭვი შეეტანათ საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობაში. პროდუქციის რეალიზაციის შესახებ 25.11.2016წ. N01/2016 ხელშეკრულებით განსაზღვრული პროდუქცია კომპანიის მიერ დროულად იქნა მიწოდებული, თუმცა პირველ მოპასუხეს მიღებული პროდუქტის ღირებულების ფასი დღემდე არ აუნაზღაურებია, რის გამოც, 24.01.2017 წელს ნოტარიუსის მიერ გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, რომელიც შემდეგ წარდგენილ იქნა თბილისის სააღსრულებო ბიუროში. სააღსრულებო ფურცლის გაცემის საფუძვლად არსებული არც ერთი დოკუმენტი გაყალბებული არ ყოფილა: მხარეთა შორის ნამდვილად იყო გაფორმებული პროდუქციის რეალიზაციის შესახებ 25.11.2016 წ. #01/2016 ხელშეკრულება და ასევე, ამ ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად დაიდო იპოთეკის ხელშეკრულება, არსებობდა მხარეთა ნება და სამართლებრივი საფუძვლები. აქედან გამომდინარე, მეორე მოპასუხისათვის გაუგებარია, თუ რატომ მიიჩნევს მოსარჩელე ამ დოკუმენტებს ”ყალბ დოკუმენტებად”, როცა შესაბამისი მტკიცებულებები არ გააჩნია.

7. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი პირველი მოპასუხის სახელზე მოსარჩელის მიერ 2016 წლის 3 ნოემბერს გაცემული მინდობილობა უძრავი ქონების განკარგვის შესახებ და მის საფუძველზე საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში 2016 წლის 22 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; აღდგენილი იქნა მოსარჩელის საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე; ბათილად იქნა ცნობილი 2016 წლის 26 ნოემბრის ხელშეკრულება იპოთეკის ნაწილში; გაუქმდა ნოტარიუსის მიერ 2017 წლის 24 იანვარს გაცემული #170070468 სააღსრულებო ფურცელი და შეწყდა მის საფუძველზე თბილისის სააღსრულებო ბიუროში დაწყებული სააღსრულებო წარმოება.

7.2. გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 50-ე, 54-ე, 286-ე, 111-ე, 170-ე, 103-ე, 107-ე, 286-ე, 185-ე მუხლებით; აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4 და 102-ე მუხლებით.

7.3. სასამართლომ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, პირველმა მოპასუხემ ცნო სარჩელი მინდობილობისა და მის საფუძველზე განხორციელებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობასთან დაკავშირებით. ამასთან, დადგენილია, რომ მოსარჩელეს არასდროს გაუცია მინდობილობა პირველი მოპასუხის სახელზე, შესაბამისად, 2016 წლის 22 ნოემბერს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის ნამდვილი მესაკუთრის მხრიდან ნების გამოვლენის გარეშე. აღნიშნული უდავოდ წარმოადგენს მხარეთა შორის დადებული მინდობილობისა და სადავო გარიგების -უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველს. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ 26.11.2016 წელს კომპანიასთან იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების დროს პირველი მოპასუხე არ წარმოადგენდა იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს, იპოთეკის ხელშეკრულებაც აგრეთვე ბათილი გარიგებაა: იპოთეკა, როგორც სანივთო-სამართლებრივი ურთიერთობა, არსებობს იპოთეკარსა და იპოთეკის საგნის მესაკუთრეს შორის, ემსახურება ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შესრულებას, რომლის მონაწილეებიც არიან კრედიტორი (მოთხოვნის მფლობელი) და მოვალე. ამდენად, იპოთეკის ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის აუცილებელ კრიტერიუმს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ იპოთეკის საგანი წარმოადგენდეს იმ პირის საკუთრებას, ვინც იკისრა ვალდებულება მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად. განსახილველ შემთხვევაში ირკვევა, რომ 2016 წლის 26 ნოემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე იპოთეკით დატვირთა უძრავი ქონება, რომელიც, ყალბი მინდობილობის საფუძველზე, აღრიცხული იყო პირველი მოპასუხის სახელზე. მართალია, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით არ დასტურდება იპოთეკარის არაკეთილსინდისიერების ფაქტი, თუმცა, აღნიშნული არ წარმოადგენს იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს: სსკ-ის 185-ე მუხლი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. კეთილსინდისიერი შემძენის ასეთი უფლებრივი მდგომარეობა გამოწვეულია საჯარო რეესტრის სპეციფიკური დანიშნულებით სამოქალაქო ბრუნვის მექანიზმში. განსახილველი ნორმები იცავს იპოთეკარის უფლებებსაც. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეები სადავოდ არ ხდიან იპოთეკარის კეთილსინდისიერებას. საქმის მასალებით არ დადასტურდა ის ფაქტი, რომ კომპანიის დირექტორმა იცოდა, ან უნდა სცოდნოდა, რომ უძრავი ქონება, რომელზეც გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, თავდაპირველი მესაკუთრის ნამდვილი ნების საწინააღმდეგოდ აღირიცხა პირველი მოპასუხის სახელზე. 2016 წლის 26 ნოემბერს იპოთეკის ხელშეკრულების შედგენის მომენტში მისთვის ვერ იქნებოდა ცნობილი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებების ჩადენის ფაქტი, ვინაიდან დასახელებული მოპასუხის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი დადგა 2017 წლის 31 მაისს. აღნიშნული მოცემულობების გათვალისწინებით, ვინაიდან იპოთეკის საგანი არ წარმოადგენდა პირველი მოპასუხის საკუთრებას და იგი არ იყო უფლებამოსილი, სადავო ქონებით უზრუნველეყო სესხი, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობით პირვანდელი მდგომარეობა ანუ საკუთრება უფლება აღდგება თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე. ზემოაღნიშნული მსჯელობების გათვალისწინებით, უნდა გაუქმდეს ნოტარიუსის მიერ 2017 წლის 24 იანვარს გაცემული სააღსრულებო ფურცელი და მის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოებაც.

8. სააპელაციო საჩივარი

8.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 30.11.2017 წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მეორე მოპასუხემ.

8.2. აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

9. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა:

9.1.1. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, სააღსრულებო ფურცლის გაუქმების და მის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება.

9.1.2. სარჩელი 26.11.2016 წლის იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, 24.01.2017წ. გაცემული N170070468 სააღსრულებო ფურცლის გაუქმების და მის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

9.1.3. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 19.06.2017წ. განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც შეჩერდა ნოტარიუსის 2017 წლის 24 იანვრის №170070468 სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოება A 17012218-004/002.

9.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, თუმცა, არ გაიზიარა სამართლებრივი შეფასებები და განმარტა:

9.2.1. ის გარემოება, რომ უძრავი ნივთის მესაკუთრეს არ გამოუვლენია ნება იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებაზე, თავისთავად არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს სადავო იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისათვის. იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის უნდა დადგინდეს ფაქტი, რომ იპოთეკარმა იცოდა, რომ კონტრაჰენტი არ იყო უძრავი ქონების მესაკუთრე. კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებების დაცვის საკითხს სამოქალაქო კოდექსი წყვეტს სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარისა და სტაბილურობის ინტერესების გათვალისწინებით. სსკ-ის 185-ე მუხლი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე (არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის ის ნორმატიული შინაარსი, რომლის თანახმადაც, „გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში“, იმ შემთხვევაში, როდესაც რეესტრის ჩანაწერის წინააღმდეგ შეტანილია საჩივარი და ეს ფაქტი შემძენისათვის ცნობილია - საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის გადაწყვეტილება 17.10.2017. №3/4/550). დადგენილია, რომ სადავო გარიგების შედგენისას იპოთეკის საგანი ირიცხებოდა პირველი მოპასუხის სახელზე (ტ.1, ს.ფ. 26; 173,174). საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის მეორე მოპასუხის არაკეთილსინდისიერება - არ დასტურდება ის ფაქტი, რომ იპოთეკარმა იცოდა რეესტრის ჩანაწერის სადავოობის ან/და უსწორობის თაობაზე.

9.2.2. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თავად მოსარჩელეს იპოთეკარის კეთილსინდისიერება სადავოდ არ გაუხდია, აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით რაიმე მსჯელობას წარდგენილი სარჩელი არ შეიცავს. საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რაც იპოთეკარის არაკეთილსინდისიერებაზე მიუთითებდა. უფრო მეტიც, იპოთეკარი სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარი განაჩენით მიჩნეულია დაზარალებულად და დადგენილია, რომ პირველმა მოპასუხემ ყალბი დოკუმენტების გამოყენებით იპოთეკით დატვირთა ვითომდა მისსავე საკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ქონება და მოტყუებით დაეუფლა მოპასუხის კუთვნილ დიდი ოდენობით თანხას - 76 000 აშშ დოლარს. საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ იპოთეკარის კეთილსინდისიერების ფაქტს ვერ გადაწონიდა უძრავი ნივთის მესაკუთრის კონსტიტუციური უფლება საკუთრებაზე, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა და განმარტა, რომ იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის უსაფუძვლობას სსკ-ის 185-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების არარსებობა განაპირობებს (იხ. სუსგ №ას-1089- 1009-2017, 05 დეკემბერი, 2017 წელი). სასამართლო მიუთითებს, რომ კეთილსინდისიერი შემძენის (ასევე კეთილსინდისიერი იპოთეკარის) უფლებრივი მდგომარეობა გამოწვეულია საჯარო რეესტრის სპეციფიკური დანიშნულებით სამოქალაქო ბრუნვის მექანიზმში. სსკ-ის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. სამოქალაქო ბრუნვის კეთილსინდისიერება მის მონაწილეთა კეთილსინდისიერებაა, ეს კი გულისხმობს ბრუნვის მონაწილეებისადმი სანდოობას. ასეთი ურთიერთდამოკიდებულება გამარტივებული და ცოცხალი სამოქალაქო ბრუნვის აუცილებელი წინაპირობაა. ეს სრულიადაც არ ნიშნავს ურთიერთობის მონაწილეთა მხრიდან ერთმანეთის მიმართ თვალდახუჭულ ნდობას. იგი აუცილებლად გულისხმობს წინდახედულების გონივრულ მასშტაბს, რისი გარანტიც საჯარო რეესტრი და მისი ჩანაწერებია. შესაბამისად, შემძენის კეთილსინდისიერების ფაქტის დადგენისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს, იცოდა თუ არა მან ჩანაწერის უზუსტობის შესახებ და გაითვალისწინოს შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით. სწორედ ამ გარემოებათა გამოკვლევას უნდა ეფუძნებოდეს დასკვნა შენაძენის ნამდვილობისა და მისი დაცვის მიზანშეწონილობის თაობაზე. ამდენად, საჯარო რეესტრი, ერთი მხრივ, სამოქალაქო ბრუნვის გარანტის ფუნქციას ასრულებს, ხოლო, მეორე მხრივ, იგი სრულ კონსენსუსშია სამოქალაქო ბრუნვაში დამკვიდრებულ ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპთან. კონფლიქტი წარმოიშობა მაშინ, როდესაც რეესტრში რეგისტრირებული უფლება არ შეესაბამება ამ უფლების ნამდვილ შინაარსს, ხოლო მესამე პირისათვის ეს ფაქტი უცნობია. რა თქმა უნდა, საჯარო რეესტრის სამსახურს, როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოს, ევალება დაარეგისტრიროს ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე ნამდვილი, კანონიერ საფუძველზე წარმოშობილი უფლებები, თუმცა, რეესტრის სამსახურის მიერ განხორციელებული ადმინისტრაციული წარმოება არ გამორიცხავს სხვაგვარი დაშვების ალბათობას. შესაბამისად, თუ გავიზიარებდით იმ მსჯელობას, რომლის თანახმადაც, რეესტრის სისწორის პრეზუმფცია არსებობს მხოლოდ საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებული ნამდვილი უფლების მიმართ, დიდი საფრთხე შეექმნება სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას, ვინაიდან შემძენს დავაკისრებდით რეესტრის მონაცემების ნამდვილობის შემოწმების ტვირთს, რაც მისთვის შეუძლებელი იქნებოდა (შდრ. სუსგ-ებს: Nას-189-182-2013; 16 იანვარი, 2014 წელი; №ას-1089-1009-2017, 05 დეკემბერი, 2017 წელი). მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება, რომ იპოთეკარმა იცოდა უძრავი ქონების სადავოობის შესახებ და არც ის ფაქტი, რომ გონივრული წინდახედულების ფარგლებში მას შეეძლო, ან უნდა სცოდნოდა აღნიშნული. ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ საჯარო რეესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია ვერ დაიცავს შემძენს (იპოთეკარს), თუკი საჯარო რეესტრის ჩანაწერს საფუძვლად უდევს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. სასამართლოს განმარტებით, ვინაიდან არ დადასტურდა იპოთეკარის არაკეთილსინდისიერება, არ არსებობს სარჩელით სადავოდ გამხდარი იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველიც. ამ მსჯელობის შესაბამისად, არ არსებობს იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რეალიზაციის თაობაზე გაცემული სააღსრულებო ფურცელისა და მის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოების გაუქმების საფუძველიც.

10. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

10.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 აპრილის გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

10.2 კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით: სასამართლომ არასწორად დააადგინა მეორე მოპასუხის კეთილსინდისიერების ფაქტი იპოთეკის ხელშეკრულების მიმართ, რასაც შემდგომ დაუკავშირა ამ უკანასკნელისთვის სასარგებლო სამართლებრივი შედეგი. სასამართლომ არ გასცა პასუხი კასატორის შეკითხვას, თუ რატომ უნდა აგოს მან პასუხი სხვის დანაშაულებრივ საქციელზე, განსაკუთრებით კი იმ პირობებში, როდესაც იკვეთება დანაშაულებრივი კავშირი პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის; ისინი დიდ ხანია ბიზნესპარტნიორები არიან, მეორე მოპასუხეს ბევრჯერ გაუფორმებია პირველ მოპასუხესთან ხელშეკრულებები, თუმცა არასოდეს - უზრუნველყოფის საგნის ორჯერ მეტი ღირებულებით. მეორე მოპასუხეს არასოდეს უნახავს ბინა, რომელიც მისი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად დაიტვირთა, მან იცოდა პირველი მოპასუხის ქონებრივი მდგომარეობა, მაგრამ რატომღაც არ გაჰკვირვებია, საიდან შეიძინა მისმა პარტნიორმა ასე უცებ ამდენად ძვირადღირებული ქონება; არც ის გაჰკვირვებია, რომ პირველმა მოპასუხემ ბინა რეგისტრაციიდან 4 დღეში იპოთეკით დატვირთა. იპოთეკის ხელშეკრულებას წინ უძღოდა მთელი რიგი გარემოებებისა, რაც, წინდახედულების ფარგლებში, მეორე მოპასუხეს საეჭვო გარემოებად უნდა მიეჩნია და უნდა გადაემოწმებინა. ეს გარემოებები გონივრულ ეჭვს იწვევდა იპოთეკარისა და მოვალის დანაშაულებრივ ურთიერთკავშირზე, რის შესახებაც კასატორმა უკვე აცნობა სამართლდამცავ ორგანოებს;

10.3.სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ კასატორს არასოდეს გაუხდია სადავოდ მეორე მოპასუხის კეთილსინდისიერება, არ შეესაბამება სიმართლეს, რადგან მოსარჩელე ამაზე სარჩელში მიუთითებდა. გასაჩივრებულმა გადაწყვეტილებამ დაუსაბუთებლად ხელჰყო კასატორის საკუთრება, რადგან მას ჯერ უკანონოდ წაართვეს ქონება, მერე კი იპოთეკით დაუტვირთეს ისე, რომ არ ჰქონდა ინფორმაცია აღნიშნულის თაობაზე. სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ გაითვალისწინა საქართველოს კონსტიტუციის 19.1-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც საკუთრების უფლება აღიარებულია და ხელშეუვალი.

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2019 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

14. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია. მისი პრეტენზია შემოფარგლება მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად სასამართლოს მიერ მოძიებული ნორმის კრიტიკითა და მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგების შეფასებით. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოც იმსჯელებს მხოლოდ გასაჩივრბული გადაწყვეტილების სამართლებრივ ნაწილზე. აქვე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

17. წარმოდგენილი საკასაციო შედავების მართებულობის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, სასამართლო იკვლევს, თუ რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ-ები: #ას- 15-29-1443-2012; #ას-973-1208-04; # ას- 664-635-2016).

18. სსკ-ის 50-ე მუხლის როგორც სიტყვასიტყვითი, ასევე სისტემური განმარტებიდან გამომდინარეობს, რომ ნებისმიერი სამოქალაქო-სამართლებრივი გარიგების ამოსავალი პრინციპი ნების გამოვლენაა, ხოლო თუ ნების გამოვლენა ხარვეზიანია, კანონმდებელი ასეთი შემთხვევებისათვის შესაბამის იურიდიულ შედეგებს ითვალისწინებს. როგორც საქმის მასალებით დგინდება, სსკ-ის 477-ე (ნასყიდობა) მუხლისა და 286-ე (იპოთეკა) მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სადავო ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში მოხდა არამართლზომიერი მესაკუთრე პირისა და გამყიდველის/იპოთეკარის (პირველი და მეორე მოპასუხეების) ნებათა თანხვედრა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 31.05.2017წ. კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით, პირველი მოპასუხე ცნობილი იქნა დამნაშავედ. განაჩენით დადგენილ იქნა, რომ 2016 წლის ნოემბრის თვეში პირველმა მოპასუხემ დაამზადა ყალბი მინდობილობები, რის შემდგომაც განახორციელა განმკარგავი ტრანზაქციები მოსარჩელის ქონებაზე. ის ფაქტი, რომ ტრანზაქციებში მონაწილე მეორე მხარე აგრეთვე თაღლითურად თანამონაწილეობდა, სისხლის სამართლებრივი წესით დადგენილი არაა.

19. იმის გათვალისწინებით, რომ საკითხი შეეხება უძრავ ნივთზე უზრუნველყოფის ღონისძიების სახით იპოთეკის გამოყენებას, მნიშვნელოვანია, რომ სამოქალაქოსამართლებრივი წესით შემოწმდეს იპოთეკარის კეთილსინდისიერება და სუბიექტური დამოკიდებულება მესაკუთრის თაობაზე რეესტრში არსებული ჩანაწერის სისწორის შესახებ. სწორედ არსებული გარემოების დადასტურება ან უარყოფა წარმოადგენს უზრუნვეყოფის საშუალების (იპოთეკის) ხელშეკრულების გაუქმების ან ძალაში დატოვების სამართლებრივ საფუძველს.

20. საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკით კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებების დაცვას უდიდესი მნიშვნელობა გააჩნია სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარისა და სტაბილურობის ინტერესების გათვალისწინებით, რაც მის მონაწილეთა კეთილსინდისიერებით დასტურდება. ეს კი გულისხმობს წინდახედულების მინიმალური სტანდარტის დაცვას, რაც უზრუნველყოფაც საჯარო რეესტრში დაცული ჩანაწერის მოძიებით და გაცნობითაა შესაძლებელი. საჯარო რეესტრში არსებული ჩანაწერის, როგორც უტყუარობის ფიქციის, უმთავრესი დანიშნულებაა, სწორად ასახოს რეგისტრაციას დაქვემდებარებული ყოველგვარი უფლება, საჯაროობის პრინციპი კი გულისხმობს, რომ უფლება რეგისტრაციის მომენტიდან იძენს იურიდიულ ძალას მესამე პირებისათვის. კანონმდებელი უთითებს საჯარო რეესტრში დაცული მონაცემების სისწორის პრეზუმფციაზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მესამე პირებისათვის რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამდენად, საჯარო რეესტრი, ერთი, მხრივ, სამოქალაქო ბრუნვის გარანტის ფუნქციას ასრულებს, ხოლო, მეორე მხრივ, სრულად შეესატყვისება სამოქალაქო ბრუნვაში დამკვიდრებულ ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპს.

21. საკასაციო სასამართლომ (საქმე # ას-259-246-2015, 22.05.2015წ.) განმარტა „საჯარო რეესტრის უმთავრესი დანიშნულებაა სწორად ასახოს რეგისტრაციას დაქვემდებარებული ყოველგვარი უფლება, მათ შორის საკუთრების უფლება და მათი მდგომარეობა. საჯაროობის პრინციპი კი გულისხმობს იმას, რომ რეგისტრაციის მომენტიდან იძენს ამგვარი უფლება იურიდიულ ძალას მესამე პირებისათვის. კანონმდებლობა უშვებს საჯარო რეესტრის სისწორის პრეზუმფციას, რაც ნიშნავს იმას, რომ მესამე პირებისათვის რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამდენად საჯარო რეესტრი ერთის მხრივ სამოქალაქო ბრუნვის გარანტის ფუნქციას ასრულებს, ხოლო მეორეს მხრივ იგი სრულ კონსესუსშია სამოქალაქო ბრუნვაში დამკვიდრებულ ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპთან. კონფლიქტი წარმოიშობა მაშინ, როდესაც რეესტრში რეგისტრირებული უფლება არ შეესაბამება ამ უფლების ნამდვილ შინაარსს, ხოლო მესამე პირისათვის ეს ფაქტი უცნობია... ვის უნდა მიენიჭოს უპირატესობა _ მესაკუთრეს თუ შემძენს და რა შემთხვევაში თითოეულს. ანუ იცავს თუ არა მსგავს სიტუაციაში შემძენს რომელიმე ნორმა, რაც დააბრკოლებდა სარჩელის დაკმაყოფილებას. მესამე პირთა დაცვის გარანტიები მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლში, რომლის თანახმადაც, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. მოცემული ნორმა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს საჯარო რეესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას, როგორც მესამე პირთა დაცვის საშუალებას, ამასთან, უშვებს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უფლებაში ხარვეზის შესაძლებლობას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, იცავს ისეთ შემძენს, რომელიც ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია. შემძენის ინტერესების დაცვის გარანტიებს შეიცავს ასევე სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლი, რომლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული კონფლიქტი კანონმდებელმა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლების მიხედვით, შემძენის სასარგებლოდ გადაწყვიტა, რაც ნიშნავს იმას, რომ მესაკუთრეს აქვს უფლება შესაბამისი საზღაური მოითხოვოს არამართლზომიერი გამსხვისებლის მიმართ, ხოლო კეთილსინდისიერ შემძენს უნარჩუნდება საკუთრების უფლება“; „სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილი კლასიკური გაგებით, შეეხება რეესტრის ჩანაწერის იმგვარ უზუსტობას, როდესაც შემძენი წინდახედულობის გონივრულ ფარგლებში გამსხვისებლის უფლებას ნამდვილად მიიჩნევს, თუმცა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ეს ნორმა ასევე არეგულირებს იმგვარ ურთიერთობებს, რომლებიც შეეხება ქონებაზე რეგისტრირებულ ვალდებულებებსაც, ანუ ამ ნორმათა ანალიზით, შეიძლება დავასკვნათ, რომ როდესაც საქმე ეხება უძრავი ქონების უფლებრივ მდგომარეობას, შემძენს, თავის უფლების დასამტკიცებლად, შეუძლია დაეყრდნოს რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტების სისწორის ვარაუდს, თუნდაც სინამდვილეში არასწორი იყოს რეესტრის მონაცემები, ამ მდგომარეობას არა არსებითად აქცევს შემძენის კეთილსინდისიერი დამოკიდებულება, რაც საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობის არცოდნაში გამოიხატება. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციას არღვევს, სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა. დასახელებული ნორმები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ ელემენტებს და ნორმით გათვალისწინებულ პრეზუმფციაზე - რეესტრის ჩანაწერის სისწორეზე დაყრდნობისას უნდა შემოწმდეს არა მარტო საჯარო რეესტრის მონაცემები, ასევე უტყუარად უნდა ირკვეოდეს, რომ შემძენმა ნივთის შეძენამდე არ იცოდა და არც შეიძლება სცოდნოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის თაობაზე“ (შდრ.სუსგ-ებს: №ას-189-182-2013, 16 იანვარი, 2014 წელი; №ას-394-373-2013, 20 მაისი, 2014 წელი).

22. იპოთეკა სანივთო უფლებაა, რომელიც ასევე ექვემდებარება საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას და შესაბამისად, იპოთეკარი, ისევე, როგორც მყიდველი, ეყრდნობა რეგისტრირებული მონაცემების სისწორისა და სისრულის პრეზუმფციას. ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია მოსაზრება, რომ საჯარო რეესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია ვერ დაიცავს იპოთეკარს, თუკი საჯარო რეესტრის ჩანაწერს საფუძვლად უდევს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება. საჯარო რეესტრის სამსახურს, როგორც ადმინისტრაციულ ორგანოს ევალება დაარეგისტრიროს ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე ნამდვილი, კანონიერ საფუძველზე წარმოშობილი უფლებები, თუმცა, რეესტრის სამსახურის მიერ განხორციელებული ადმინისტრაციული წარმოება არ გამორიცხავს სხვაგვარი დაშვების ალბათობასაც. შესაბამისად, თუ გავიზიარებდით იმ მსჯელობას, რომლის თანახმადაც, რეესტრის სისწორის პრეზუმფცია არსებობს მხოლოდ საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებული ნამდვილი უფლების მიმართ, დიდი საფრთხე შეექმნებოდა სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას, ვინაიდან კეთილსინდისიერ შემძენს დაეკისრებოდა რეესტრის მონაცემების ნამდვილობის შემოწმების ტვირთი, რაც მისთვის შეუძლებელი იქნებოდა (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-189-182-2013; 16.01.2014წ; №ას-1089-1009-2017, 5.12.2017 წ; Nას-729-2019). ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციას არღვევს, სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა. დასახელებული ნორმები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ ელემენტებს და ნორმით გათვალისწინებულ პრეზუმფციაზე – რეესტრის ჩანაწერის სისწორეზე დაყრდნობისას უნდა შემოწმდეს არა მარტო საჯარო რეესტრის მონაცემები, არამედ უტყუარად უნდა ირკვეოდეს, რომ შემძენმა ნივთის შეძენამდე არ იცოდა და არც შეიძლება სცოდნოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის თაობაზე (შდრ. სუსგ-ას №ას-394-373-2013, 20.05.2014წ).

23. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნას, რომ უძრავი ნივთის მესაკუთრეს არ გამოუვლენია ნება იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებაზე, რაც თავისთავად არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს სადავო იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისათვის. იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის უტყუარად უნდა დადგინდეს ფაქტი, რომ იპოთეკარი არ იყო კეთილსინდისიერი და მან იცოდა, რომ კონტრაჰენტი არ იყო უძრავი ქონების ნამდვილი მესაკუთრე, შესაბამისად, არც საჯარო რეესტრის ჩანაწერი წარმოადგენდა ნამდვილი მესაკუთრის ნამდილ ნებას. განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის მეორე მოპასუხის არაკეთილსინდისიერება. არ დასტურდება ის ფაქტი, რომ მან იცოდა რეესტრის ჩანაწერის უსწორობის თობაზე. საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რაც იპოთეკარის არაკეთილსინდისიერებაზე მიუთითებდა. იპოთეკარის არაკეთილსინდისიერად მიჩნევა შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი მოწინააღმდეგე მხარე დაამტკიცებს კეთილსინდისიერების გამომრიცხავი გარემოების არსებობას. იპოთეკარის არაკეთილსინდისიერების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს და არა - მოპასუხეს. სწორედ მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს, რომ მოპასუხე იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისას ინფორმირებული იყო (ან კონკრეტული გარემოებებიდან უნდა ყოფილიყო) იმის შესახებ, რომ პირველი მოპასუხე არ წარმოადგენდა უძრავი ნივთის ნამდვილ მესაკუთრეს და მისი უფლების შესახებ რეესტრში დაცული მონაცემები თაღლითობის შედეგს წარმოადგენდა. დადგენილია, რომ სადავო გარიგების შედგენისას იპოთეკის საგანი საჯარო რეესტრის მონაცემების შესაბამისად, ირიცხებოდა პირველი მოპასუხის სახელზე (ტ.1, ს.ფ. 26; 173,174). მოსარჩელეს (გარდა სიტყვიერი მითითებისა, რაც არასაკმარისია მისი მტკიცების ტვირთიდან გამომდინარე) არ წარუდგენია მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს მისცემდა მსჯელობის შესაძლებლობას, რომ იპოთეკარმა იცოდა რეესტრის ჩანაწერის სადავოობის ან/და უსწორობის თაობაზე. მართალია, კასატორი მიუთითებს, რომ საქმე აღძრა მეორე მოპასუხის მიმართ პირველ მოპასუხესთან ერთად თაღლითური თანამონაწილეობის შესახებ, თუმცა, ამას სამართლებრივად გადამწყვეტი მნიშვნელობა ვერ ექნება: მარტოოდენ საქმის აღძვრა, ბუნებრივია, არ გამოდგება იმის საპირწონედ, რომ მეორე მოპასუხე დადასტურებულად/სარწმუნოდ შეთანხმებულად მოქმედებდა პირველ მოპასუხესთან ერთად და მოსარჩელის ინტერესების საზიანოდ. მეორე მოპასუხის კეთილსინდისიერებას ეჭვქვეშ ვერ დააყენებს თუნდაც ის ფაქტი, რომ ამ უკანასკნელს არ უნახავს ქონება, რომელიც მისი მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად დაიტვირთა. ამგვარი ქმედების განხორციელების ვალდებულებას იპოთეკარს არ აკისრებს კანონმდებლობა. ასევე დაუსაბუთებელია მოსაზრება, რომ იპოთეკარს ეჭვი უნდა შეეტანა გარიგების ნამდვილობაში, რადგან მოთხოვნის ღირებულებას ორჯერ აღემატებოდა დატვირთული ქონების ღირებულება. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რაიმე თანაფარდობის უცილობლად დაცვას მსგავს გარიგებებში კანონმდებლობა არ ადგენს, იგი მხარეთა ავტომონიის ფარგლებში წესრიგდება და დამოუკიდებელად ვერ იქნება მიჩნეული იპოთეკარის კეთილსინდისიერების საწინააღმდეგო გარემოებად, მით უფრო მაშინ, როდესაც სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ კანონი ითვალისწინებს, რომ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ მოვალისათვის გადახდევინებული (მისი ქონების რეალიზაციიდან მიღებული) თანხით ჯერ დაიფარება საფასური, აღსრულების ხარჯი და კრედიტორთა მოთხოვნები, დარჩენილი თანხა კი უბრუნდება მოვალეს. ე.ი. კრედიტორს არ შეუძლია უზრუნველყოფის საგნიდან მიიღოს იმაზე მეტი შესრულება, ვიდრე ეს ხელშეკრულებითაა გათვალისწინებული.

24. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის. ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის თანახმად, ყოველ ფიზიკურ პირს ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. ეს უფლება ასევე მოიცავს მატერიალური ინტერესის არსებობას, როგორც საკუთრების უფლებით დაცვის ობიექტს. დაცულ სიკეთეს განეკუთვნება არა მხოლოდ თავად საკუთრება, არამედ მასთან დაკავშირებული უფლებებიც, მათ შორის კრედიტორის ის უფლებაც, რომელიც გამომდინარეობს იპოთეკის ხელშეკრულებიდან. ერთერთ საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო განმარტავს, რომ „საკუთრების ცნებას დამატებითი №- ოქმის პირველი მუხლის მიხედვით, დამოუკიდებელი მნიშვნელობა აქვს, რომელიც არ შემოიფარგლება ფიზიკური ნივთების ფლობით და ის დამოუკიდებელია ეროვნულ კანონმდებლობაში არსებული ოფიციალური კლასიფიკაციისგან: „საკუთრების“ ცნება არ შემოიფარგლება „არსებული საკუთრებით“, არამედ ის შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, სარჩელების ჩათვლით, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია განაცხადოს, რომ მას გააჩნია, საკუთრების უფლებისა ან ქონებრივი ინტერესის ეფექტური გამოყენების გონივრული და „კანონიერი მოლოდინი“ (იხ. იონერილდიზი თურქეთის წინააღმდეგ, დიდი პალატა, №48939/99, § 124, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2004-XII და პრინცი ჰანს-ადამ II ლიხტენშტეინი გერმანიის წინააღმდეგ; დიდი პალატა, N42527/98, § 83, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2001-VIII).

25. ზემოხსენებული მსჯელობისა და საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, დაუშვებელი და დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია კეთილსინდისიერ იპოთეკართან მიმართებით კეთილსინდისიერი მესაკუთრის უფლებების უპირატესად მიჩნევის თაობაზე. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ, ვინაიდან არ დადასტურდა იპოთეკარის არაკეთილსინდისიერება, არ არსებობს წინამდებარე სარჩელით სადავოდ გამხდარი იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის წინაპირობები, შესაბამისად, უსაფუძვლოა მოთხოვნა 2017 წლის 24 იანვრის №170070468 სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაწყებული სააღსრულებო წარმოების A 17012218-004/002 შეჩერების თაობაზეც.

26. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

27. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ნ.ფ–ძეს (პ/ნ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6000 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2019 წლის 6 დეკემბერი), 70% –4200 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე