№ას-622-594-2016 16 ივლისი, 2018 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/ მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები) – შპს „ა–სი“, შ.ბ-დ–ი, შპს „მ–ე“

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – დ.ს–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 მაისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2004 წლის 4 ოქტომბერს შპს „ა–სსა“ (შემდეგში - პირველი მოპასუხე) და ა.ო–ას (შემდეგში: ყოფილი მონაწილე ან არასათანადო მოპასუხე) მიერ დაფუძნებული ინდივიდუალურ მ–ეთა ამხანაგობა „ს.....–ის“, 15.06.2005 წლიდან „ა–ს პ–ის“ (შემდეგში - ამხანაგობა, მეორე მოპასუხე) მიზანი იყო თბილისში, ს.....–ს ქ. №32-ში მდებარე მიწის ნაკვეთის შესყიდვა და მრავალფუნქციური საცხოვრებელი კომპლექსის აშენება (შემდეგში - მრავალბინიანი სახლი).

2. 15.06.2005 წლის წერილობითი შეთანხმებით, ამხანაგობის ყოფილმა მონაწილემ შ.ბ-დ–ს (შემდეგში: წილის მიმღები, მესამე მოპასუხე) გადასცა თავისი წილი ამხანაგობაში. ამხანაგობის 15.06.2005წ. №5 კრების ოქმით, ყოფილი მონაწილე გავიდა ამხანაგობიდან და მის ნაცვლად გაწევრიანდა წილის მიმღები.

3. 2005 წლის 21 ივლისს ამხანაგობას, დ.ს–ს (შემდეგში - მოსარჩელე, შემკვეთი) და სს „ს.ბ–ს“ შორის გაფორმებული „საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობაში წევრად მიღების) შესახებ“ ხელშეკრულების მიხედვით, ამხანაგობაში 63 149 აშშ დოლარის შენატანის სანაცვლოდ, მოსარჩელეს უნდა მიეღო მრავალბინიანი სახლის მე-5 სადარბაზოში, მე-3 სართულზე, ბინა №50. 09.06.2006 წლის მხარეთა წერილობითი შეთანხმებით ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შენატანი გაიზარდა 5 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით, რომლის სანაცვლოდ, შემკვეთი მიიღებდა 2,5მ სიგანის ადგილს საერთო ავტოფარეხში.

4. ამხანაგობასა და შპს „მ–ეს“ (შემდეგში - მეოთხე მოპასუხე) შორის 20.10.2005 წელს გაფორმდა ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლითაც ეს უკანასკნელი ამხანაგობის წევრი გახდა და მისი შენატანი იყო თბილისში, ს.....–ს ქ. №32-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი (იმავე შინაარსისაა ამავე მხარეებს შორის გაფორმებული 28.10.2005 წლისა და 06.03.2006 წლის ხელშეკრულებები).

5. 06.01.2012 წელს ამხანაგობასა და მოსარჩელეს შორის გაფორმდა წერილობითი შეთანხმება 21.07.2005 წლის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის თაობაზე, რომლითაც გაუქმდა ამხანაგობის ვალდებულება სხვადასხვა სახის, ჯამში 6 876 ლარის ღირებულების, სამშენებლო სამუშაოების შესრულებაზე და იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს სრულად ჰქონდა გადახდილი 68 149 აშშ დოლარი, ამხანაგობას წარმოეშვა მისთვის 6 876 ლარის დაბრუნების ვალდებულება. მხარები შეთანხმდნენ თანხის დაბრუნების გრაფიკზეც - 29.04.2012 წლიდან 29.03.2013 წლამდე ყოველთვიურად 573 ლარის გადახდით.

6. 09.01.2012 წელს ამხანაგობას, მოსარჩელესა და ხ.მ–ძეს (შემდეგში - მესამე პირი) შორის გაფორმებული წერილობითი შეთანხმების თანახმად, მოსარჩელემ 21.07.2005წ. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საცხოვრებელი ბინისა და ავტოფარეხში ადგილის მიღების უფლება დაუთმო მესამე პირს, 95 000 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, შეთანხმებისვე თანახმად, მოსარჩელესა და ამხანაგობას შორის 06.01.2012წ. გაფორმებული შეთანხმებით განსაზღვრული 6 876 ლარის მოთხოვნის უფლება მესამე პირზე არ გადავიდა.

7. ხელშეკრულებით შეთანხმებულ ვადაში მოსარჩელეს 6 876 ლარი არ დაუბრუნდა.

8. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ამხანაგობისა და მისი წევრებისათვის, შპს ,,ა–თვის”, შპს „მ–ესათვის“ და ა.ო–ასათვის ხელშეკრულებით ნაკისრი 6 876 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის - 1090,59 ლარის სოლიდარულად დაკისრების მოთხოვნით.

9. მოსარჩელე ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებით ამტკიცებდა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული დასაბრუნებელი 6 876 ლარის გარდა, მოპასუხეებმა მას უნდა აუნაზღაურონ მიუღებელი შემოსავალი, რამდენადაც ამ თანხის სხვაგვარად გამოყენების შემთხვევაში, მიიღებდა სარგებელს, რაც სავარაუდო უნდა ყოფილიყო მოპასუხეთათვის, რამდენადაც ფული არის სამოქალაქო ბრუნვის ყველაზე გავრცელებული ობიექტი. თანხის, სულ მცირე, საბანკო ანგარიშზე განთავსებით, შესაბამისი პერიოდისათვის კომერციულ ბანკებში არსებული საშუალო წლიური საბაზრო საპროცენტო განაკვეთიდან გამომდინარე, მიიღებდა 1090,59 ლარს.

10. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

10.1. პირველმა მოპასუხემ წარდგენილ შესაგებელში განმარტა, რომ იგი არ არის იმ ხელშეკრულების მხარე, საიდანაც მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობს. აქედან გამომდინარე, ის არასათანადო მოპასუხეა და უნდა შეიცვალოს სათანადო მოპასუხით - ამხანაგობით, ანუ საქმეში მოპასუხედ უნდა ჩაერთოს ამხანაგობის ყველა წევრი. პირველი მოპასუხის მოსაზრებით, ამხანაგობამ მოსარჩელეს თანხა უნდა დაუბრუნოს, მაგრამ ამისათვის საჭიროა ამხანაგობა სათანადოდ იქნეს მოწვეული და წარმოდგენილი სასამართლო პროცესზე.

10.2. ამხანაგობის შესაგებლის მიხედვით, როგორც ერთიანი ორგანიზაციული ფორმა, ვერ გახდება სამოქალაქოსამართლებრივი სუბიექტი. აქედან გამომდინარე, ამხანაგობა არ არის ის სუბიექტი, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს მოსარჩელის მოთხოვნაზე. ბუნდოვანია, კონკრეტულად ამხანაგობის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა.

10.3. ამხანაგობის ყოფილმა წევრმა მიუთითა 15.06.2005 წლის ხელშეკრულებასა და ამხანაგობის ოქმზე, რომლის თანახმადაც, მის ნაცვლად ამხანაგობაში შევიდა წილის მიმღები, მასზე გადავიდა უფლება-მოვალეობები. მოსარჩელესთან სადავო ხელშეკრულების გაფორმებისას - 2005 წლის 21 ივლისს იგი აღარ იყო ამხანაგობის წევრი. ამასთან განმარტა, რომ ამხანაგობის წევრობის პერიოდში თავისი ყველა ვალდებულება შეასრულა და ბრალი არ მიუძღვის მოსარჩელის უფლების შესაძლო დარღვევაში. აქედან გამომდინარე, ის არასათანადო მოპასუხეა და მის ნაცვლად საქმეში უფლებამონაცვლე - წილის მიმღები უნდა ჩაერთოს.

10.4. მეოთხე მოპასუხე არ დაეთანხმა მოსაზრებას, რომ, რადგან ამხანაგობის თავდაპირველი წევრია, პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე. იგი ამხანაგობის ერთ-ერთი წევრია, რომელიც მასში მრავალფუნქციური საცხოვრებელი კომპლექსის აშენების მიზნით, ისევე გაწევრდა, როგორც მოსარჩელე და მას მოსარჩელისაგან განსხვავებული ან დამატებით ვალდებულება არ გააჩნია. მოსარჩელის შენატანი ამხანაგობაში იყო ფული, ხოლო მისი - უძრავი ქონება. ამდენად, მეოთხე მოპასუხე მიიჩნევს, რომ იგი არასათანადო მოპასუხეა, ხოლო სათანადო მოპასუხე თავად ამხანაგობაა. ამასთან, მას ამხანაგობის წინაშე შესრულებული აქვს ყველა ვალდებულება, შესაბამისად, არ არსებობს მის მიერ შეუსრულებელი ვალდებულება, რომელსაც შესაძლოა, გამოეწვია მოსარჩელის დაზარალება.

10.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 28 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით ამხანაგობის ყოფილი წევრი, როგორც არასათანადო მოპასუხე, შეიცვალა სათანადო მოპასუხით - წილის მიმღებით.

10.6. წილის მიმღებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ამხანაგობაში ის იმავე მიზნით გაწევრდა, რომლითაც მოსარჩელე. ამასთან გაუგებარია, მოსარჩელემ რატომ აირჩია ამხანაგობის რამდენიმე წევრი და არა მისი ყველა წევრი, როგორც ამას სსკ-ის 937-ე მუხლი ითვალისწინებს. ამხანაგობის ე.წ. თავდაპირველ წევრებსა და წევრებს შორის სამართლებრივად სხვაობა არ არის. მოსარჩელის მოთხოვნა 06.01.2012 წლის შეთანხმებას ეფუძნება, რომლის მხარეც მეოთხე მოპასუხე არ არის. მოსარჩელეს უნდა დაეზუსტებინა მეოთხე მოპასუხის მიერ რომელი ხელშეკრულების ან რა ვალდებულების დარღვევამ გამოიწვია მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილებით - სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

11.1 პირველ, მესამე და მეოთხე მოპასუხეს (შემდეგში ასევე ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც აპელანტები ან კასატორები) სოლიდარულად დაეკისრათ 7 966,59 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ;

11.2. სარჩელი ამხანაგობის მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

12. სასამართლომ დავის გადასაწყვეტად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 50-ე, 930-ე, 932-ე, 934-ე, 316.1, 317.1, 327-ე, 361.2, 937.1, 463-ე, 464-ე, 400(ა), 411-413-ე მუხლებით და მიუთითა შემდეგი:

12.1. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა (ინდივიდუალურ მ–ეთა ამხანაგობა) არ არის იურიდიული პირი, არამედ ორმხრივი ან მრავალმხრივი გარიგებაა საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად. ამხანაგობა დამოუკიდებლად, წევრთა გარეშე, ვერ იქნება სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტი და არ წარმოეშობა უფლება-მოვალეობები, ის არ შეიძლება, იყოს მოსარჩელე ან მოპასუხე სასამართლოში. ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება არ წარმოადგენს კორპორაციული ტიპის გაერთიანებას. კანონმდებლობით დადგენილია არა ცალკე ამხანაგობის, არამედ ამხანაგობის წევრთა (ხელშეკრულების მონაწილეთა) პასუხისმგებლობა. შესაბამისად, სარჩელზე პასუხისმგებელი პირი ამხანაგობა დამოუკიდებლად - მისი წევრების გარეშე, ვერ იქნება. ამდენად, სარჩელი ამხანაგობის მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

12.2. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამხანაგობის მონაწილეთა დანარჩენი სამი მოპასუხის სოლიდარული პასუხისმგებლობა მოსარჩელის მიმართ წარმოშობილი იყო 06.01.2012წ. ხელშეკრულებით, რომელიც ამხანაგობის მონაწილეთა სახელით გააფორმა ამხანაგობის თავმჯდომარემ. ამ ხელშეკრულების მხარეები პირველი და მესამე მოპასუხე იყვნენ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მეოთხე მოპასუხეც ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების მონაწილე იყო, რაც მისმა წარმომადგენელმაც დაადასტურა. შესაბამისად, მათ სოლიდარულად დაეკისრათ 6 876 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

12.3. სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელე ვერ იქნება მიჩნეული ამხანაგობის წევრად, ვინაიდან ამხანაგობის წევრობის განმსაზღვრელი არის არა ხელშეკრულების სახელწოდება ან ხელშეკრულებაში გამოყენებული ტერმინები, არამედ ის უფლება-მოვალეობები, რომლითაც სარგებლობენ სახელშეკრულებოსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეები. 2005 წლის ხელშეკრულებით მოსარჩელის ვალდებულება თანხის გადახდით შემოიფარგლა, რის სანაცვლოდ მას საცხოვრებელი ბინა უნდა მიეღო. მას მოგების (შემოსავლის) მიღების მიზანი არ ამოძრავებდა, არ მონაწილეობდა ამხანაგობის საქმიანობის მართვასა და გაძღოლაში, საპროექტო-სამშენებლო დოკუმენტაციის მოპოვებაში, მშენებლობის პროცესში და ა.შ. მისი ინტერესი აშენებულ კორპუსში ბინის მიღება იყო. ამდენად, მიუხედავად 21.07.2005წ. ხელშეკრულების სახელწოდებისა (ამხანაგობაში წევრად მიღება), ამხანაგობასა და მოსარჩელეს შორის დადებული ხელეკრულება თავისი სამართლებრივი ბუნებით, ნარდობა იყო. ამიტომ სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა მოსაზრება, რომ მოსარჩელეც ისეთივე წევრია ამხანაგობის (ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების მონაწილე), როგორებიც თავად არიან.

12.4. სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის არგუმენტი, რომ მიუღებელ შემოსავალს წარმოადგენს საბანკო დაწესებულებაში დეპოზიტების წლიური საპროცენტო განაკვეთი, რასაც იგი მიიღებდა ბრუნვაუნარიანი ობიექტის - ფულის შეგროვებად ანაბარზე განთავსების შედეგად. ამასთან, სასამართლომ მოსარჩლის მიერ ზიანის სახით მოთხოვნილი თანხის ოდენობა გონივრულად მიიჩნია და სარჩელი ამ ნაწილშიც დააკმაყოფილა.

13. პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება მოპასუხეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს და შემდეგ საფუძვლებზე მიუთითეს:

13.1. სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ ამხანაგობის ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე დავაზე მოპასუხეებად დასახელებული უნდა იყვნენ ამხანაგობის „თავდაპირველი წევრები“ და ამიტომ, ისინი პასუხისმგებელი არიან სხვა წევრების მიმართ. აღნიშნული არ გამომდინარეობს კანონის მოთხოვნებიდან, რადგან საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი მსგავს დათქმას არ ითვალისწინებს. სსკ-ის 930-940-ე მუხლებით, ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეები რიგითობით არ იყოფიან, საქმიანობის შემდგომ მონაწილეს არ გააჩნია რაიმე პრივილეგია ერთობლივი საქმინობის უფრო ადრინდელ ან პირველ წევრთან მიმართებით და ამხანაგობის პირველ წევრს იმავე პრინციპით ეკისრება პასუხისმგებლობა, როგორც ამხანაგობაში შემდგომ გაერთიანებულ წევრებს.

13.2. პირები გაერთიანდნენ ამხანაგობაში მრავალფუნქციური საცხოვრებელი კომპლექსის ასაშენებლად. ამ მიზნით გაერთიანდა არა მხოლოდ პირველი ხელმომწერი პირები (წევრები), არამედ ყოველი წევრი, მათ შორის, მოსარჩელეც. სრულიად გაუგებარია, თუ რა პრინციპით მიიჩნია სასამართლომ მოსარჩელისა და ამხანაგობის ურთიერთობა ნარდობად და რატომ არ მიიჩნია ასეთად, მაგალითად, მეოთხე მოპასუხისა და ამხანაგობის ურთიერთობა. არ არის დასაბუთებული, თუ კანონმდებლობის რომელ ნორმებზე დაყრდნობით განსაზღვრა სასამართლომ მოპასუხეთა პასუხისმგებლობა. თუ იმას გავითვალისწინებთ, რა ევალებოდათ მოპასუხეებს ამხანაგობის მიმართ, დავასკვნით, რომ მათ და მოსარჩელეს შორის რაიმე ვალდებულებაზე საუბარი ზედმეტია, შესაბამისად, ისინი არ შეიძლება, იყვნენ პასუხისმგებელი პირები.

13.3. აპელანტის განმარტებით, ზიანის ანაზღაურებისათვის მოვალის ვალდებულება უნდა იყოს დარღვეული, უნდა ვლინდებოდეს ზიანი, ბრალი და არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასა და შედეგს შორის. ამ ფაქტების დაუდგენლად, მტკიცებულებების არარსებობის ფონზე, მოპასუხეებისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრება, ეწინააღმდეგება კანონის მოთხოვნებსა და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

15. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მათი სამართლებრივი შეფასება და მიიჩნია, რომ სწორად შეფასდა მხარეთა შორის არსებული მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მხარეთა უფლება-მოვალეობები, რის შედეგადაც სასამართლომ სწორი გადაწყვეტილება მიიღო.

15.1. პალატის შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განსაზღვრა სარჩელზე პასუხისმგებელი პირები და მართებულად მიუთითა, რომ ამხანაგობა დამოუკიდებლად - მისი წევრების გარეშე, პასუხისმგებელი სუბიექტი ვერ იქნება.

15.2. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტთა პრეტენზია, რომ სასამართლომ არასწორად მიიჩნია ამხანაგობასა და მოსარჩელეს შორის ურთიერთობა ნარდობის ხელშეკრულებად. მოსარჩელეს ამხანაგობის დამფუძნებლებისგან განსხვავებული სამართლებრივი კავშირი აქვს ამხანაგობასთან, კერძოდ, მოსარჩელე ერთობლივი საქმიანობის მონაწილე არ გამხდარა, არამედ ელოდებოდა ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრების მიერ აშენებული საცხოვრებელი ბინიდან განსაზღვრული ფართის მიღებას, შესაბამისი საზღაურის სანაცვლოდ. იგი თავად არ საქმიანობდა, არამედ წინასწარ იხდიდა თანხას კორპუსის მშენებლობის დასრულების შემდგომ კუთვნილი ფართის მისაღებად. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლოდ მიიჩნია და არ დააკმაყოფილა.

16. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით. მათ მიუთითეს სააპელაციო საჩივრის იდენტურ პრეტენზიებზე, კერძოდ, კასატორთა ძირითადი პრეტენზია ამხანაგობის წევრთა თავდაპირველ წევრებად და შემკვეთებად (ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე) დაყოფას უკავშირდება.

16.1 კასატორები მიიჩნევენ, რომ მათ მოსარჩელის წინაშე პირად პასუხისმგებლობას საფუძველი არ გააჩნია. მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობს ხელშეკრულებიდან, რომლის მხარეებიც მოპასუხეები არ არიან. პრაქტიკა, რომელსაც ქვედა ინსტანციის სასამართლოები ამკვიდრებენ, კერძოდ, ნებისმიერი პირისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება იმ ურთიერთობისათვის, რომლის პირდაპირი მონაწილეც იგი არ ყოფილა, არასწორია.

16.2. სასამართლომ იმსჯელა, თუ ვის რა ევალებოდა ამხანაგობაში და ამ ფაქტობრივ გარემოებათა დადგენის შემდეგ უსაფუძვლოდ დააკისრა მოპასუხეებს თანხის გადახდა, მით უმეტეს, მეოთხე მოპასუხეს, რომელსაც მხოლოდ შესატანის შეტანა ისევე ევალებოდა ამხანაგობაში, როგორც მოსარჩელეს.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

18. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

19. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

20. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შემკვეთის მიერ მენარდის მიმართ თანხის დაბრუნების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია, მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება, გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო, არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში). მითითებული ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი წინაპირობებია: ერთი პირის მიერ მეორისათვის სამართლებრივი სიკეთის შესრულების საფუძველზე გადაცემა, მეორე პირის მიერ შესრულების საფუძველზე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა, შესრულებისათვის სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობა. შესაბამისად, კონდიქციური ვალდებულების მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებია: მოპასუხის გამდიდრება, ამის შესაბამისად, მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი, სამართლებრივ სიკეთეთა ამ გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა.

21. მოცემულ შემთხვევაში, ძირითად ხელშეკრულებაში შეტანილი ცვლილებით დადგინდა, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის 6 876 ლარის გადახდის ვალდებულება აღარ არსებობს და ეს თანხა მოპასუხეს უნდა დაუბრუნდეს. მოსარჩელის უფლებას, დაიბრუნოს 6 876 ლარი, მოპასუხე არ ედავება. სადავოა ის, თუ ვის მიმართ აქვს მოთხოვნის უფლება ანუ, ვისი ვალდებულებაა თანხის მოსარჩელისათვის დაბრუნება. კასატორთა პრეტენზიის მიხედვით, ისინი არასათანადო მოპასუხეები არიან. პირველი და მესამე მოპასუხის შესაგებლის მიხედვით, სათანადო მოპასუხეა ამხანაგობა, რომელიც წარმოდგენილი უნდა იყოს მისი ყველა წევრით. მეოთხე მოპასუხე მიიჩნევს, რომ ამხანაგობასთან თავად და მოსარჩელის მიერ დადებულ ხელშეკრულებებს შორის სხვაობა არ არსებობს, შესაბამისად, სასამართლოს ან მეოთხე მოპასუხეც შემკვეთად უნდა მიეჩნია, ან მოსარჩელე ამხანაგობის ისეთივე წევრად უნდა განეხილა, როგორიც თვითონაა.

22. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს პირველი და მესამე მოპასუხის ზემოხსენებულ პრეტენზიას და განმარტავს, რომ ამხანაგობის ვალებისათვის მესამე პირების წინაშე ამხანაგობის წევრების სოლიდარული პასუხისმგებლობა სსკ-ის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარეობს (ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად). მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ პირველი და მესამე მოპასუხე ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრები არიან, რასაც არც თავად ხდიან სადავოდ. მათი პრეტენზია ისაა, რომ, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ე.წ. დამფუძნებელი წევრები არიან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმები, პასუხისმგებლობის თვალსაზრისით, წევრთა დიფერენცირებას არ ახდენს.

ამასთან დაკავშირებით, პალატა მიუთითებს საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვით, ამხანაგობაში უნდა გაიმიჯნონ ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობა დააფუძნეს და ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობა იკისრეს, ისეთი წევრებისაგან, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით შევიდნენ, რომ ამხანაგობისაგან ბინა შეეძინათ ან ამხანაგობას მათთვის ბინა აეშენებინა. პალატის მოსაზრებით, ამხანაგობის მიზნის მიღწევაზე პასუხისმგებელი სუბიექტები არიან არა ამხანაგობის ის წევრები, რომელთა მიზანი მხოლოდ ბინის შეძენა იყო, არამედ ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობის სახელით, ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს (შდრ. სუსგ N ას-374-351-2014 6.02.2015წ; №ას-160-156-2016, 29.07.2016წ; №ას-866-808-2017, 17.10.2017წ). შესაბამისად, ხელშეკრულების ტიპის განსაზღვრისათვის იმას კი არ აქვს მნიშვნელობა, ვინ იყო თავდაპირველი წევრი და ვინ გახდა შემდგომ, კასატორები სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას როგორც ხსნიან, არამედ - ხელშეკრულების შინაარსსა და მხარეთა მიზანს. ამდენად, პირველი და მესამე მოპასუხე, როგორც ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრები, რომლებიც ამხანაგობის სახელით ეკონომიკური საქმიანობას ეწეოდნენ, სოლიდარულად აგებენ პასუხს ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის. აქედან გამომდინარე, პირველი მოპასუხე, ისევე, როგორც მესამე მოპასუხე, სათანადო მხარეა.

23. ქვემოთ მოცემულ მოსაზრებათა გამო, დაუსაბუთებელია, მეოთხე მოპასუხის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ ისეთივე სამართლებრივი ურთიერთობა აქვს ამხანაგობასთან, როგორიც მოსარჩელეს.

23.1. ერთობლივი საქმიანობის სამართლებრივი ბუნების შეფასებისას, საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა შემდეგი: ერთობლივი საქმიანობა, რომლის მიზანია მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის აშენება, შეიცავს ნარდობის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელ ელემენტებს, რომლის მიზანია კონკრეტული ნაკეთობის დამზადება. როგორც ნარდობის შემთხვევაში, იგი ორიენტირებულია კონკრეტული შედეგის მიღწევაზე. უფრო მეტიც, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ერთ-ერთი წევრი შეიძლება, იყოს მენარდე, რომელიც თავისი საქმიანობით მონაწილეობს ერთობლივ საქმიანობაში, მაგრამ, როდესაც რამდენიმე პირი (ორი ან მეტი) თანხმდება ერთობლივი ძალებით, თუნდაც სახლის აშენებაზე ან სხვა ნაკეთობის დამზადებაზე, ერთმანეთს შორის და, ასევე, მესამე პირებთან ურთიერთობები მოითხოვს ნარდობის ხელშეკრულებისაგან განსხვავებულ მოწესრიგებას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასითებელია კოლექტიური გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის როგორც ორგანიზაციული, ასევე - ქონებრივი ელემენტები. ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება ვლინდება იმაში, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია, მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით (შდრ. სუსგ №ას-482-458-2013, 16.01.2014წ.)

23.2. მოცემულ შემთხვევაში, ერთობლივი საქმიანობის შესახებ 2005 წლის 20 ოქტომბრის ხელშეკრულების მიხედვით, ხელშეკრულების საგანია თბილისში ს.....–ს ქუჩა N32-ში არსებული შენობა-ნაგებობების დანგრევა და გამოთავისუფლებულ მიწის ნაკვეთზე მრავალფუნქციური შენობა-ნაგებობების აშენების მიზნით ერთობლივი საქმიანობის განხორციელება და ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეთა შორის საცხოვრებელი და (არასაცხოვრებელი) ფართის განაწილება.

ხელშეკრულების საგნიდან გამომდინარე, აშკარაა, რომ მეოთხე მოპასუხე ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეა. მისი შესატანი ამხანაგობაში მიწის ნაკვეთი იყო, რომელზეც უნდა აშენებულიყო მრავალბინიანი სახლი.

ამავე ხელშეკრულების მიხედვით, პირველი მოპასუხის შენატანს ამხანაგობაში წარმოადგენს ასაშენებელი მრავალფუნქციური შენობა-ნაგებობის დაპროექტება, პროექტის შეთანხმება, მშენებლობის ნებართვის მოპოვება, ერთობლივი საქმიანობის ორგანიზება და ფინანსური უზრუნველყოფა, ხოლო მეოთხე მოპასუხის შენატანს ამხანაგობაში წარმოადგენს მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები. ამდენად, ცალსახაა, რომ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრემ და კომპანიამ გადაწყვიტეს, მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლის ერთობლივად აშენება, რისთვისაც დააფუძნეს ამხანაგობა და შესაბამისი შესატანები შეიტანეს ამხანაგობაში (სსკ-ის 930-ე და 932-ე მუხლები).

23.3. საყურადღებოა, რომ მეოთხე მოპასუხის მოვალეობას წარმოადგენდა მშენებლობის წარმოების ხელშეწყობაც (ხელშეკრულების 3.4 პუნქტი). ამდენად, მესაკუთრის ვალდებულება ერთობლივ საქმიანობაში მხოლოდ მიწის ნაკვეთის შეტანით არ შემოიფარგლებოდა, რის გამოც პალატა არ იზიარებს მეოთხე მოპასუხის პრეტენზიას, რომ მას, მოსარჩელის მსგავსად, მხოლოდ შენატანის შეტანის ვალდებულება ჰქონდა. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო ხელშეკრულება, თავისი სამართლებრივი არსით, ამხანაგობისა და არა - ნარდობის ხელშეკრულებაა, შესაბამისად, მეოთხე მოპასუხე ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრია, რის გამოც, ამხანაგობის სხვა წევრებთან - პირველ და მესამე მოპასუხესთან ერთად, იგი სოლიდარულადაა პასუხისმგებელი ამხანაგობის ვალდებულებებისათვის (სსკ-ის 937.1).

24. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, 2005 წლის 21 ივლისის ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებაზეც გაამახვილოს ყურადღება, რამდენადაც მეოთხე მოპასუხე გარკვეულწილად იმაზეც მიუთითებდა, რომ მოსარჩელის მიზანსაც სახლის მშენებლობა წარმოადგენდა და მას ამხანაგობასთან ნარდობის ხელშეკრულება არ დაუდია. ამ მიმართებით საკასაციო პალატა მოიხმობს მსგავს საქმეზე საკასაციო სასამართლოს განმარტებას: მიუხედავად იმისა, რომ მითითებული ხელშეკრულება მხარეებმა დაასათაურეს, როგორც „საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობაში წევრად მიღების) შესახებ“ ხელშეკრულება, ის ამხანაგობაში მოსარჩელის მიღების საფუძვლად ვერ მიიჩნევა, რადგან საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას თავისი სპეციფიკა გააჩნია. სსკ-ის 930-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით, ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების აუცილებელი წინაპირობაა, რომ ამხანაგობა ყალიბდება იურიდიული პირის შეუქმნელად. ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აზუსტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს, ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა გარიგების მთავარი წინაპირობაა, ამიტომ ამხანაგობის თითოეული წევრი მონაწილეობს, როგორც გარიგების დამოუკიდებელი მხარე (შდრ. სუსგ Nას-630-597-2014, 28.07.2015წ; №ას-866-808-2017, 17.10.2017წ). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელესთან გაფორმებული ხელშეკრულებით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ მან სახელშეკრულებო თვითბოჭვის ფარგლებში იკისრა ვალდებულება, ერთობლივად ემოქმედა ამხანაგობის სხვა წევრებთან ერთად ამხანაგობის მიზნების მისაღწევად და ამ მიზნების მიღწევისას წარმოშობილ ვალდებულებებზე აიღო პასუხისმგებლობა. 2005 წლის 21 ივლისის ხელშეკრულებიდან ნათლად ჩანს, რომ მოსარჩელის მიზანი მხოლოდ ის იყო, რომ ამხანაგობას მისთვის ბინა აეშენებინა, განსხვავებით კასატორებისაგან, რომელთაც ამხანაგობის სახელით, ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს. ამდენად, პალატის მოსაზრებით, ამხანაგობაში წევრად მიღების შესახებ ხელშეკრულებაში, მოსარჩელის მოხსენიება ამხანაგობის წევრად ამ ხელშეკრულებას შინაარსს არ უცვლის და არ ქმნის საკმარის საფუძველს იმისთვის, რომ მოსარჩელე ამხანაგობის მონაწილე წევრად და მის ვალდებულებებზე პასუხისმგებელ პირად მივიჩნიოთ.

25. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

26. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ა–სის,“ შპს „მ–ესა“ და შ.ბ-დ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 25 მაისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი