№ას-1042-1003-2016 11 აპრილი, 2018 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

კასატორი (მოსარჩელე) – დ.ბ–ძე

წარმომადგენელი - ე.ა–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – ზ.ღ–ძე

წარმომადგენელი - ე.მ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ქ. ბათუმში, ..... მდებარე 378 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე ა.გ–ძის (შემდეგში - მამკვიდრებელი) ანდერძისმიერ მემკვიდრე ი.კ–სა (შემდეგში - თანამესაკუთრე) და დ.ბ–ძეს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, პირველი აპელანტი, კასატორი) 1997 წელს (ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან) თანასაკუთრების უფლება წარმოეშვათ. მოსარჩელესა და თანამესაკუთრეს შორის თანასაკუთრება რეალურად 2012 წელს გაიყო და 204.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული 216.96 კვ.მ შენობა-ნაგებობით მოსარჩელის საკუთრებად აღირიცხა.

2. მოსარჩელის სახელზე აღრიცხულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ 24.4 კვ.მ ავტოფარეხს 1981 წლიდან ზ.ღ–ძე (შემდეგში მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი, მეორე აპელანტი,) ფლობს, რომელიც მიწის ნაკვეთის მეზობლად ქ. ბათუმში, ..... მდებარე მრავალბინიანი სახლში ცხოვრობს.

3. 2015 წლის 23 ოქტომბერს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ თავისი უძრავი ქონების მოპასუხის კუთვნილი სათავსისაგან გათავისუფლების მოთხოვნით. მოსარჩელის მტკიცებით, მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მოპასუხეს უკანონოდ აქვს აშენებული ავტოფარეხი და, არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, მიწას შენობისგან არ ათავისუფლებს.

4. მოპასუხემ მოთხოვნის წარმოშობის დამაბრკოლებელი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ იგი ნივთის მართლზომიერი მფლობელია.

ამასთან, მან შეგებებული სარჩელი წარადგინა სადავო ავტოფარეხის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნით, საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ განმარტა, რომ სადავო ავტოფარეხს, რომელიც მოსარჩელის კუთვნილ 26.0 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მდებარეობს, 1986 წლიდან (შემდგომში დააზუსტა, რომ 1981 წლიდან) ფლობს. თავდაპირველად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლება მამკვიდრებელთან შეთანხმებით წარმოეშვა (200 მანეთის გადახდის სანაცვლოდ), რომლის გარდაცვალების შემდეგ მის მემკვიდრესა და მოსარჩელესთან შეთანხმდა. თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გაყოფის შემდეგ კი, საცხოვრებელი ფართით სარგებლობის ურთიერთობა მოსარჩელესთან გააგრძელა. შეგებებული სარჩელის ავტორი მიიჩნევდა, რომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით უნდა მოწესრიგებულიყო, კერძოდ, სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, ავტოფარეხი მის საკუთრებაში უნდა აღრიცხულიყო.

5. მოსარჩელემ შეგებებული სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მხარეებს შორის გარიგება არ დადებულა და მოპასუხეს მოსარჩელის ტერიტორია უკანონოდ აქვს მიტაცებული. ამასთან, შენობა საცხოვრებელი სადგომი კი არა - ავტოფარეხი იყო.

6. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი და შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 170.1, 172.1 და 179.1 მუხლები, ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი და 1¹ მუხლები.

6.1. სასამართლომ განმარტა, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე მოთხოვნის უფლება მესაკუთრის საკუთრების უფლების დაცვის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი უფლებაა, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობა აწესებს გარკვეულ დათქმას, შეზღუდვებს, რომელიც მესაკუთრის აბსოლუტურ უფლებებს გარკვეულწილად ზღუდავს, კერძოდ, სსკ-ის 179.1 მუხლის მიხედვით, იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრისათვის ცნობილი ხდება მოსალოდნელი დარღვევის შესახებ, მაგრამ იგი ამაზე მაშინვე არ აცხადებს პრეტენზიას, მაშინ უფლებადარღვეული ნაკვეთის მესაკუთრემ უნდა ითმინოს აღნიშნული ზემოქმედება.

სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, სადავო არ იყო, რომ ავტოფარეხი კაპიტალური სახით მოპასუხემ 90-იან წლებში ააგო და მოსარჩელეს - მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს ამაზე 2015 წლამდე პრეტენზია არ გამოუხატავს. შესაბამისად, უნდა ითმინოს მის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მოპასუხის მხრიდან ზემოქმედება. ამდენად, სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისათვის კუთვნილი ავტოფარეხის დემონტაჟის დავალდებულების შესახებ უსაფუძვლოდ მიიჩნია.

6.2. შეგებებული სარჩელის თაობაზე სასამართლომ მიუთითა, რომ განსახილველი სადავო ფართი ავტოფარეხი იყო და არა - საცხოვრებელი სადგომი, რის გამოც სადავო ურთიერთობა სპეციალური კანონით ვერ მოწესრიგდებოდა. ამდენად, არ არსებობდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

7. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ და შეგებებული სარჩელის ავტორმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს.

7.1. მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

მოპასუხისათვის კარგად იყო ცნობილი, რომ ავტოფარეხს აშენებდა მოსარჩელისა და მემკვიდრის თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე. ამასთან, სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს შეტყობისთანავე ამის წინააღმდეგ არ განუცხადებია, არასწორია, რადგან მან და უძრავი ქონების თანამესაკუთრემ მაშინვე განუცხადეს პრეტენზია მოპასუხეს და უკანონოდ აგებული ავტოფარეხის დაშლა მოსთხოვეს. 2012 წელს კი, როცა უძრავი ქონება თანამესაკუთრეთა შორის რეალურად გაიყო და უკანონოდ აშენებული ავტოფარეხი მოსარჩელის საკუთრებაში დარეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთში მოხვდა, უშუალოდ მოსარჩელემ მიმართა მოპასუხეს ავტოფარეხის მოშლის მოთხოვნით, მაგრამ უშედეგოდ. ამდენად, მოპასუხემ განზრახ, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, უკანონოდ ააშენა ავტოფარეხი, რომელსაც ბოლოს საცხოვრებელი სადგომი დაარქვა. მოსარჩელემ კი, მას შემდეგ, რაც ვერც მერიის შესაბამის სამსახურში დაეხმარნენ და ვერც პოლიციაში, მიმართა სასამართლოს.

ის ფაქტი, რომ მოპასუხე განზრახვის გარეშე გადასცდა მეზობლის ნაკვეთის ფარგლებს და ეს მოსარჩელემ უნდა ითმინოს, არც შესაგებელში, არც შეგებებულ სარჩელში და არც სასამართლო სხდომაზე მიცემულ ახსნა-განმარტებებში არ მიუთითებია მოპასუხეს. შესაბამისად, სასამართლოს მიერ სსკ-ის 179.1 მუხლზე დაყრდნობით სარჩელის უარყოფა, დაუსაბუთებელია.

7.2. შეგებებული სარჩელის ავტორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ სადავო ნაგებობა ააგო 1978 წელს, თავდაპირველად მეტალისა და ხის, ხოლო 1980-იანი წლებიდან ქვა-ბეტონის. ამასთან, მოსარჩელეც ადასტურებს, რომ სადავო ნაკვეთზე დგას ავტოფარეხის მსგავსი ტიპური შენობა (კონსტრუქცია). მნიშვნელოვანია, რომ შეგებებული სარჩელის განხილვისას სასამართლოს ავტოფარეხის პირდაპირი დანიშნულებით გამოყენება არ დაუდგენია. მხარეთა განმარტება და მოწმეთა ჩვენება კი ადასტურებს, რომ მოპასუხე ავტოფარეხის ტიპურ შენობას, კონსტრუქციას საცხოვრებლად იყენებს.

მეორე აპელანტის მითითებით, სპეციალური კანონი არ ასახელებს შენობის ან კონსტრუქციის სახეს და ტიპს, ე.ი. კანონის მოქმედება ვრცელდება საცხოვრებლად გამოყენებული ფართისა და კონსტრუქციის ნებისმიერ ტიპზე, თუ მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ურთიერთობა წარმოიშვა მისი საცხოვრებლად გამოყენების გამო.

8. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 სექტემბრის განჩინებით პირველი და მეორე აპელანტის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება.

8.1. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მათი სამართლებრივი შეფასება (წინამდებარე განჩინების 6.1.- 6.2. პუნქტები). ამასთან, პალატამ სამეზობლო სამართლის მომწესრიგებელი შესაბამისი ნორმებითაც (სსკ-ის 174-ე, 176-ე, 179.1 მუხლებით) იხელმძღვანელა, ვინაიდან მიიჩნია, რომ დავა მეზობელ მიწის ნაკვეთებს შეეხებოდა, რომლებიც ერთმანეთზე ურთიერთზემოქმედებენ.

8.2. სასამართლომ მიუთითა, რომ ავტოფარეხში მოპასუხე შედის და გამოდის ამხანაგობის, ანუ ნაწილობრივ თავისი ნაკვეთიდან. შესაბამისად, სრულიად დაუდასტურებელი იყო, რომ ავტოფარეხის გამოყენებისას იგი დაუშვებლად ხელყოფდა მოსარჩელის საკუთრებას. ამასთან, უდავო იყო, რომ ამ უკანასკნელს თავის ნაკვეთთან სხვა მხრიდან მისვლის შესაძლებლობაც ჰქონდა.

8.3. სასამართლოს მითითებით, უდავო იყო, რომ 1997 წლიდან (ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან) მოსარჩელეს, როგორც მესაკუთრეს, ჰქონდა შესაძლებლობა, მაშინვე განეცხადებინა მეზობლის მხრიდან მისი უფლების დარღვევის თაობაზე, რაც არ გაუკეთებია. თანამესაკუთრეებს შორის უძრავი ქონება რეალურად 2012 წელს გაიყო, არც ამ დროს არ განუცხადებია მას პრეტენზია. სასამართლომ განმარტა, რომ მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა, რომლის ვადის გასვლის შემდეგ, ვალდებული პირი უფლებამოსილია, უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე. ამდენად, სასამართლოს დასკვნით, მოთხოვნა ხანდაზმული იყო, რის გამოც პირველ აპელანტს თავის მიწის ნაკვეთზე მოპასუხის ავტოფარეხის არსებობის თმენის ვალდებულება ჰქონდა.

8.4. ამასთან, პალატამ მნიშვნელოვნად მიიჩნია ფაქტი, რომ 1980-იან წლებში, როდესაც ავტოფარეხი აიგო, ჯერ კიდევ სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ მიწაზე, მოპასუხეს არ შეიძლებოდა მეზობელი მიწის ნაკვეთზე განგებ გადაცდენა განეზრახა, რადგან 1980-იან წლებში შეუძლებელი იყო მოსარჩელეს სცოდნოდა, თუ ვისი იქნებოდა სადავო მიწა მომავალში. სახელმწიფოს კი, არც იმთავითვე და არც 1997 წლამდე პრეტენზია არ განუცხადებია სადავო ავტოფარეხზე.

8.5. მეორე აპელანტის პრეტენზიასთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა, რომ დავა შეეხებოდა ავტოფარეხის დემონტაჟს და არა - საცხოვრებელ სადგომს. შესაბამისად, დავა სპეციალური კანონით ვერ მოწესრიგდებოდა, რაც მეორე აპელანტის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა.

9. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ საკასაციო საჩივარი წარადგინა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგ პრეტენზიებზე მითითებით:

9.1. არასწორია სასამართლოს მითითება, თითქოს კასატორს არ განუცხადებია პრეტენზია თავის მიწის ნაკვეთზე ავტოფარეხის აშენებისას. როგორც კასატორმა, ისე უძრავი ქონების თანამესაკუთრემ, როგორც კი გაიგეს უკანონო მშენებლობის შესახებ, მაშინვე მიმართეს ქალაქის მერიას, თუმცა უშედეგოდ. მას შემდეგ კიდევ რამდენჯერმე მიმართეს მერიას, რაზეც ზეპირსიტყვიერად მიიღეს პასუხი, რომ ავტოფარეხს დაშლიდნენ, მაგრამ დაპირება არ შეასრულეს.

9.2. სადავო მიწის ნაკვეთი კასატორის საკუთრება, მანამდე კი თანასაკუთრება რომ იყო, მოპასუხეც ადასტურებს თავის შეგებებულ სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარში. ამდენად, კასატორისათვის გაუგებარია, რატომ მიიჩნია სასამართლომ, რომ მოპასუხე განზრახვის გარეშე გადასცდა მეზობელი ნაკვეთის საზღვრებს. მოპასუხე თავადვე ადასტურებს, რომ მიწის ნაკვეთი მამკვიდრებლის საკუთრება იყო, რომელმაც მას, 200 მანეთის სანაცვლოდ, მშენებლობის ნება დართო. შემდეგ კი, მემკვიდრეებს - კასატორსა და მის თანამესაკუთრეს გაურიგდა. შეგეგებული სარჩელით მოსარჩელემ თავად წარადგინა ნოტარიულად დამოწმებული „ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა“, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათება, სააგენტოს ტექნიკური აღრიცხვის საინვენტარიზაციო გეგმა. აღნიშნული დოკუმენტები ადასტურებენ იმ ფაქტს, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი საკუთრების უფლებით კასატორსა და მის თანამესაკუთრეს ეკუთვნოდათ, ასევე იმ ფაქტსაც, რომ მოპასუხისათვის ამის შესახებ ცნობილი იყო და მან შეგნებულად ააგო სადავო შენობა.

ზემოაღნიშნული ფაქტები ადასტურებს იმასაც, რომ სასამართლოს მითითება, მიწის ნაკვეთის სახელმწიფოს კუთვნილების თაობაზე, სიმართლეს არ შეესაბამება.

10. საქართველოს უზენასი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 29 ივნისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებელია და უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი ფაქტების არასწორად შეფასებისა და მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენების თაობაზე კასატორმა დასაბუთებული პრეტენზია წარმოადგინა, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველია.

12. უკანონოდ დაკავებული ფართის გამოთავისუფლებისა და მოსარჩელისათვის გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი (მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება).

13. ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა. მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; ბ. მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი; გ. მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ნივთის ფლობის უფლება. მოთხოვნის უფლების მფლობელია ნივთის მესაკუთრე, რომელსაც ეკისრება საკუთრების უფლების მტკიცების ტვირთი, ხოლო მოთხოვნის უფლების მოვალეა ნივთის მფლობელი, რომელსაც, თავის მხრივ, მართლზომიერი მფლობელობის მტკიცების ტვირთი ეკისრება.

14. მოცემულ შემთხვევაში, საჯარო რეესტრის ამონაწერიდან დგინდება და არც მხარეთა შორის არ არის სადავო, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელზეც მოპასუხემ ავტოფარეხი ააშენა მოპასუხის საკუთრებაა. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე ავტოფარეხის აშენებისას, განზრახვის გარეშე გადასცდა მოსარჩელის კუთვნილი ნაკვეთის საზღვარს, მოსარჩელემ ამის შესახებ პრეტენზია თავის დროზე არ განაცხადა, რის გამოც პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 179.1 მუხლით, 128.1, 130-ე, 144-ე მუხლებით და დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ უნდა ითმინოს მის ნაკვეთზე ავტოფარეხის არსებობა.

15. საკასაციო პალატა, პირველ რიგში, აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ ვინდიკაციურ მოთხოვნაზე ხანდაზმულობის ნორმების გავრცელება არასწორია, აღნიშნული ეწინააღმდეგება საკუთრების აბსოლუტურ ბუნებას. არასწორია, სასამართლოს დასკვნა მოპასუხის მიერ განზრახვის გარეშე მეზობელი მიწის ნაკვეთის გადაცდომის თაობაზეც, რამდენადაც მოპასუხის შესაგებელი აღნიშნულ ფაქტობრივ საფუძვლებს არ ემყარებოდა და მოვლენათა ამგვარი განვითარების შესახებ მოპასუხეს არსად მიუთითებია. მართალია, მან წარადგინა შედავება მართლზომიერ მფლობელობასთან დაკავშირებით, თუმცა შედავება არ ეფუძნებოდა იმას, რომ იგი შემთხვევით გადასცდა მეზობლის საზღვარს, პირიქით, მოპასუხე, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოში (შეგებებულ სარჩელსა და ახსნა განმარტებაში), ისე სააპელაციო სასამართლოში ამტკიცებდა, რომ მამკვიდრებელმა მას, 200 მანეთის გადახდის სანაცვლოდ, სადავო მიწით სარგებლობის უფლება დაუთმო. უფრო მეტიც, მან შეგებებული სარჩელი წარადგინა და ურთიერთობის მოწესრიგება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად ითხოვა.

სასამართლო შებოჭილია მხარეთა მიერ მითითებული საქმის იმ ფაქტობრივი გარემოებებით, რომელზეც გადაწყვეტილება უნდა გამოიტანოს. მხარეს არ მიუთითებია იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელიც სასამართლოს მიერ გამოყენებული ნორმის წინაპირობებს შეესაბამებოდა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დასაბუთებელია კასატორის პრეტენზია სააპელაციო სასამართლოს მიერ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენებასთან დაკავშირებით.

16. შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე არ იქნა მიჩნეული სპეციალური კანონის მიზნებისათვის „მოსარგებლედ“ და ამ ნაწილში გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული. ამდენად, მოპასუხის მართლზომიერი მფლობელობა სპეციალური კანონიდან არ გამომდინარეობს. კასატორის მტკიცებით, მის მართლზომიერ მფლობელობას განაპირობებს მამკვიდრებლის მიერ მისთვის სადავო მიწის ნაკვეთის სარგებლობაში გადაცემა და ავტოფარეხის აშენების თანხმობა, რაც დასტურდება, როგორც საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული პირების ჩვენებებით, ისე, იმ ფაქტითაც, რომ მამკვიდრებელს თავის სიცოცხლეში პრეტენზია არ გამოუხატავს თავის ტერიტორიაზე ავტოფარეხის აშენების გამო. კასატორის მტკიცებით, მხარეებს შორის ეს გარიგება უვადოდ იყო დადებული. ფაქტობრივად, კასატორი მიუთითებს, რომ მეზობლებს შორის არსებობდა შეთანხმება მამკვიდრებლის მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის მოპასუხის მიერ უვადოდ სარგებლობის თაობაზე.

17. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოპასუხის შედავება არაარსებითია, რამდენადაც სასამართლომ რომც დაადგინოს მამკვიდრებელსა და მოპასუხეს შორის ამგვარი ზეპირი შეთანხმების არსებობა, შესაგებელი მოსარჩელის მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობებს ვერ აბათილებს.

როგორც მხარეები მიუთითებენ მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 1981 წელს. იმ პერიოდისათვის მოქმედი 1964 წლის 26 დეკემბრის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 93-ე მუხლის თანახმად, მიწა, მისი წიაღი, წყალი და ტყე წარმოადგენდა მხოლოდ სახელმწიფოს საკუთრებას და გაიცემოდა სარგებლობისათვის. ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის შესაბამისად, ფიზიკურ პირთა საკუთრება ვრცელდებოდა საცხოვრებელ სახლებზე, ხოლო მიწის ნაკვეთი მათ გადაეცემოდათ სარგებლობაში. მიწის ნაკვეთის სარგებლობაში გადაცემის წესს აწესრიგებდა იმ დროს მოქმედი მიწის შესახებ კანონმდებლობის საფუძვლები (საფუძვლების მე-3 მუხლის თანახმად, მოქალაქეს მიწის ნაკვეთი სარგებლობაში გადაეცემოდა ამ საფუძვლებისა და მოკავშირე რესპუბლიკების კანონმდებლობით დადგენილი წესით), რომლის მე-20 მუხლის თანახმად, მოქალაქეს უფლება ჰქონდა, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისათვის მიეღო მფლობელობაში მიწის ნაკვეთი და ესარგებლა ამ ნიწის ნაკვეთით სიცოცხლის ბოლომდე მემკვიდრეობით გადაცემის უფლებით. მიწის მფლობელს მის მფლობელობაში არსებული მიწის ნაკვეთის ან მისი ნაწილის მხოლოდ დროებით სარგებლობაში გადაცემის უფლება ჰქონდა კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევებში და წესით (საფუძვლების მე-16 მუხლის მე-7 ქვეპუნქტი), ხოლო, ამავე ნორმატიული აქტის 53-ე მუხლის მიხედვით, ბათილია მიწის ნაკვეთების თაობაზე დადებული ნასყიდობის, გაცვლის, ჩუქების, გირავნობის ხელშეკრულებები. იმ დროს მოქმედი საქართველოს მიწის კოდექსის (1971წლის 1 ნოემბერი) 151-ე მუხლის თანახმად კი, მიწის ნაკვეთების ყიდვა-გაყიდვა, დაგირავება, ანდერძით დატოვება, ჩუქება, იჯარით გაცემა, თვითნებური გაცვლა და სხვა გარიგებანი, რომლებიც აშკარა თუ ფარული ფორმით არღვევს მიწაზე სახელმწიფო საკუთრების უფლებას, ბათილი იყო. შესაბამისად, იმ დროს მოქმედი მიწის შესახებ კანონმდებლობის თანახმად, მიწის მფლობელს უფლება ჰქონდა, მხოლოდ დროებით სარგებლობაში გადაეცა მიწის ნაკვეთი, ისიც კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევებში და წესით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გარიგება იყო ბათილი.

18. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ მამკვიდრებელსა და მოპასუხეს შორის ამგვარი შეთანხმება არსებობდა, ზემოაღნიშნული ნორმები ცხადყოფს, რომ იმ დროს არსებული კანონი არ ითვალისწინებდა სახელმწიფოსაგან მფლობელობაში გადაცემული მიწის ნაკვეთის მფლობელის მიერ სხვა პირის მფლობელობაში სამუდამოდ გადაცემას. მიწა არაგასხვისებადი იყო, შესაბამისად, ამ მიწის ნაკვეთის გასხვისების ან სხვაგვარი კანონსაწინააღმდეგო გადაცემის ხელშეკრულება ბათილი იყო (შდრ სუსგ №ას-439-415-2013, 30.10.2013 წელი).

19. გარდა ამისა, მოქმედი სამართლებრივი სივრცეც გამორიცხავს სხვისი საკუთრებით შეუზღუდავი სარგებლობის გარიგებას, კერძოდ, როდესაც სარგებლობის წესით ისპობა საკუთრების უფლება. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილი (მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას) ითვალისწინებს საკუთრების კანონისმიერ და სახელშეკრულებო ბოჭვას, მაგრამ მას აქვს თავისი ფარგლები, კერძოდ, არ შეიძლება, რომ საკუთრების ბოჭვამ, შეზღუდვამ მოსპოს საკუთრების უფლების არსი, გახადოს ის პირობითი და გაუქმებადი. არ შეიძლება, პირს ფორმალურად გააჩნდეს საკუთრების უფლება, ხოლო ფაქტობრივად - არა. შესაბამისად, ამგვარი „მუდმივი სარგებლობის“ შეთანხმება, რომლითაც მესაკუთრე იზღუდება იმდაგვარად, რომ თავის საკუთრებას მუდმივად გადასცემს სხვას სარგებლობისათვის, სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში არ ექცევა და საკუთრების უფლებას სპობს.

20. ამდენად, ვინაიდან მამკვიდრებელი მოპასუხეს ვერ მისცემდა თანხმობას ავტოფარეხის აშენებისა და შესაბამისი მიწის ნაკვეთის უვადო სარგებლობის თაობაზე, ამასთან, მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლება მოპასუხეს არც ამჟამინდელი მესაკუთრისაგან არ მიუღია, ხოლო, მესაკუთრის შეზღუდვის ვალდებულება კანონიდანაც არ გამომდინარეობს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობს მოსარჩელის კუთვნილ 26.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთს, რის გამოც ის გამოთხოვილ უნდა იქნეს მოპასუხის მფლობელობიდან და სადავო ნაგებობისაგან გამოთავისუფლებული ჩაჰბარდეს მოსარჩელეს.

21. ამასთან, სსსკ-ის 254.1 მუხლიდან გამომდინარე (ისეთი გადაწყვეტილების გამოტანისას, რომელიც მოპასუხეს ავალებს განსაზღვრული მოქმედების შესრულებას, რაც დაკავშირებული არ არის ქონების ან ფულადი თანხების გადაცემასთან,სასამართლოს იმავე გადაწყვეტილებაში შეუძლია, მიუთითოს, რომ, თუ მოპასუხე გადაწყვეტილებას არ შეასრულებს დადგენილ ვადაში, მოსარჩელეს უფლება აქვს ეს მოქმედება შეასრულოს მოპასუხისაგან აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურებით) საკასაციო პალატა ადგენს, რომ მოპასუხე ვალდებულია, ავტოფარეხი დაშალოს და მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული 26.9 კვ.მ მიწის ნაკვეთი ამ უკანასკნელს გამოთავისუფლებული ჩააბაროს გადაწყვეტილების გამოტანიდან ერთ თვეში. თუ მოპასუხე გადაწყვეტილებას არ შეასრულებს მითითებულ ვადაში, მოსარჩელეს უფლება ექნება, ეს მოქმედება შეასრულოს მოპასუხისაგან აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურებით.

22. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 სექტემბრის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდეს.

23. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

24. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილია 120 ლარი, სააპელაციო საჩივარზე - 160, საკასაციო საჩივარზე - 300 ლარი. ამდენად, მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, უნდა დაეკისროს პირველი, მეორე და მესამე ინსტანციის სასამართლოებში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 580 ლარის გადახდა, ასევე - 480 ლარის გადახდა, ამ უკანასკნელის მიერ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 254-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. დ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 სექტემბრის განჩინება იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილება დ.ბ–ძის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. დ.ბ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. დაევალოს ზ.ღ–ძეს, დაშალოს მის მიერ უკანონოდ აგებული ავტოფარეხი, რომელიც განლაგებულია დ.ბ–ძის საკუთრებაში არსებულ 26.9 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე (მდებარე ქ.ბათუმში, ......, საკადასტრო კოდი: #......) და მითითებული მიწის ნაკვეთი თავისუფალ მდგომარეობაში ჩააბაროს დ.ბ–ძეს;

5. ზ.ღ–ძე ვალდებულია, სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტში მითითებული მოქმედება შეასრულოს ამ გადაწყვეტილების გამოტანიდან ერთ თვეში. თუ ზ.ღ–ძე გადაწყვეტილებას არ შეასრულებს მითითებულ ვადაში, დ.ბ–ძეს უფლება აქვს, ეს მოქმედება შეასრულოს ზ.ღ–ძისაგან აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურებით;

6. ზ.ღ–ძეს, დ.ბ–ძის სასარგებლოდ, დაეკისროს პირველი, მეორე და მესამე ინსტანციის სასამართლოებში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 580 (ხუთას ოთხმოცი) ლარის გადახდა;

7. ზ.ღ–ძეს დაეკისროს 480 (ოთხას ოთხმოცი) ლარის გადახდა დ.ბ–ძის სასარგებლოდ, ამ უკანასკნელის მიერ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად;

8. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ.ქათამაძე

მოსამართლეები: ე.გასიტაშვილი

ბ.ალავიძე