საქმე №ას-1373-2019 13 მარტი, 2020 წელი,

ე ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – მ.თ–ის და ა.ქ–ძის უფლებამონაცვლე ნ.თ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ე–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. უძრავ ქონებაზე მდებარე, ქ. თბილისში, ….. (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება) რეგისტრირებულია ა.ე–ის (შემდეგში - მოპასუხე), მ.თ–ისა (შემდეგში - პირველი მოსარჩელე, პირველი აპელანტი) და ა.ქ–ძის (შემდეგში - მეორე მოსარჩელე, მეორე აპელანტი) თანასაკუთრების უფლება, საიდანაც მოპასუხეს ეკუთვნის ქონების 55/76 ნაწილი, პირველ მოსარჩელეს - 21/76 ნაწილის ¼ ნაწილი და მეორე მოსარჩელეს - 21/76 ნაწილის ¾ ნაწილი. უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს მოპასუხის შემთხვევაში წარმოადგენს სამკვიდრო მოწმობა, პირველი მოსარჩელის შემთხვევაში - ნასყიდობის ხელშეკრულებები, ხოლო მეორე მოსარჩელის შემთხვევაში - თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება განქორწინებისა და ქონების გაყოფის შესახებ.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დადგინდა სადავო უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება ნივთის აუქციონზე რეალიზაციის გზით და ამონაგები თანხის მხარეთა შორის შემდეგნაირად განაწილება: მოპასუხე - 55/76 ნაწილი; პირველი მოსარჩელე - 21/76-ის ¼ ნაწილი; მეორე მოსარჩელე - 21/76-ის ¾ ნაწილი. სასამართლო გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 30 აპრილის განჩინებით.

2.1. უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 30 აპრილის განჩინებით განმარტებულია, რომ „იმ შემთხვევაში, თუ საზიარო საგანი პირვანდელი სახით ვერ აღდგება და იგი აუქციონზე ფაქტობრივი მდგომარეობის მიხედვით გაიყიდება, ამასთან, ამონაგები განაწილდება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული წილების შესაბამისად, შესაძლებელია, კასატორებს წარმოეშვათ მოთხოვნის უფლება მოსარჩელის მიმართ კონდიქციის მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე, თუ დადასტურდება, რომ საჯარო რეესტრში აღრიცხული მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის ფასი კასატორების მიერ შესრულებული მშენებლობით გაიზრდება“.

2.2. მოსარჩელეებს, 2018 წლის 1 ოქტომბერს, აღმასრულებელმა გაუგზავნა წინადადება გადაწყვეტილების შესრულების შესახებ. სააღსრულებო წარმოება ამ საქმეზე არ დამთავრებულა.

3. მოსარჩელეების მიერ უძრავ ქონებაზე განხორციელდა მიშენება-დაშენების სამუშაოები, ლიტ „ა“-ს პირველ სართულზე დემონტირებულია N11 ოთახი 10კვ.მ, ხოლო N12-სა და N10-ს შორის მოწყობილია კედლები, რითაც შექმნილია დამატებით ფართი 21 კვ.მ; ამ ფართის N6, N7, N10, N12 და N13 ოთახების თავზე დაშენებულია მანსარდის სართული, ლიტ. „ვ“-ზე დაშენებულია მანსარდის სართული და მიმატებულია ლითონის კიბე აივნით. ასევე ლიტ „ბ“, „ს“ და „ვ“ დემონტირებულია და ლიტ „ბ“-ზე დაშენებულია სართული. მიშენება-დაშენების შედეგად ოთახი N6 გაიზარდა 22,94 კ.მ-მდე, N7 – 19,98 კვ.მ-მდე, N13- 13,43 კვ.მ-მდე (დამხმარე), N12 – 9,11 კვ.მ-მდე, N14 – 25,18 კვ.მ-მდე. დახურული აივანი - 34,29 კვ.მ-მდე. დამატებული მანსარდის სართული გახდა 85,71 კვ.მ; N1 სარდაფის ფართი გაიზარდა 13,89 კვ.მ-მდე, N2 – 11,90 კვ.მ-მდე; 12 კვ.მ ფართის ოთახის დანგრევის შემდეგ მის ადგილას აშენდა 2 სართული - 33,84 კვ.მ-მდე; ჯამში 110,67 კვ.მ ფართი გახდა 235,44 კვ.მ.

4.თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 18.02.2015 წლის ბრძანებით მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ სადავო უძრავ ქონებაზე უნებართვოდ მიშენებული/დაშენებული ფართის ლეგალიზებაზე. ხოლო, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 05.06.2015 წლის დადგენილებით მოსარჩელეები დაჯარიმდნენ 8000 ლარით და დაევალათ ობიექტის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა, ამავე მისამართზე უნებართვოდ სამშენებლო სამუშაოების განხორციელებისთვის. დადგენილება უცვლელად დარჩა მერის მოადგილის 24.08.2015 წლის ბრძანებით.

4.1. ამასთან დაკავშირებით, მოსარჩელეთა საჩივრის საფუძველზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში მიმდინარეობს საკითხის განხილვა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 25 იანვრის განჩინებით, ნ.თ–ძე (შემდეგი - მოსარჩელეების/ აპელანტების უფლებამონაცვლე, კასატორი) ცნობილ იქნა მოსარჩელეების/აპელანტების უფლებამონაცვლედ.

6. სარჩელის საფუძვლები

6.1. მოსარჩელეებმა მიუთითეს წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტეს, რომ მოსარჩელეების მიერ გაუმჯობესებული და გაზრდილი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების ხარჯზე მოპასუხე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა, რადგან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 30 აპრილის განჩინებით უნდა მოხდეს საზიარო უფლების გაუქმება აუქციონზე იძულებით გაყიდვის გზით, რა დროსაც მოპასუხე სადავო ქონებიდან მიიღებს 55/76 წილს. მოსარჩელეთა მითითებით, მათ მიერ წარდგენილი დასკვნის თანახმად, გაუმჯობესების შედეგად, 2008 წლის საბაზრო ფასების გათვალისწინებით, მოპასუხე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა 73008 ლარით, რომლის დაკისრებასაც ითხოვენ ამ უკანასკნელისათვის.

7. მოპასუხის შესაგებელი

7.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო, მიუთითა წინამდებარე განჩინების 4-5 პუნქტებში ასახულ გარემოებეზე და განმარტა: უძრავი ქონების იძულებითი წესით აუქციონზე ქონების შეფასებაში არ იქნება გათვალისწინებული უკანონო მშენებლობა, რაზეც დემონტაჟის ბრძანებაა გაცემული. მოსარჩელეების მიერ წარმოებული მიშენება ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიასთან შეუთანხმებლად, სათანადო საპროექტო დოკუმენტაციის გარეშე ჩატარდა, რის გამოც მოსარჩელეებს დაევალათ უკანონო მშენებლობების დემონტაჟი. მოსარჩელეები დაეუფლნენ მოპასუხის საკუთრებად რიცხულ მიწის ნაკვეთს და, მისი წინააღმდეგობის მიუხედავად, გაანაშენიანეს. მოპასუხე მუდმივად ეწინააღმდეგებოდა მშენებლობას და მოსარჩელეთა მიერ უკანონოდ წარმოებულ სარემონტო სამუშაოებს, რადგან სადავოდ მიაჩნდამხარეთა საზიარო უფლება და ამ უფლების გაუქმებას ცდილობდა წლების განმავლობაში. უსაფუძვლოა მოსარჩელეთა მტკიცება საზიარო საგნის იძულებით გასხვისების შემთხვევაში მოპასუხის უსაფუძვლოდ გამდიდრების შესახებ, რადგან უძრავი ქონება იძულებითი აუქციონის წესით ჯერ არ გაყიდულა. შესაბამისად, უცნობია, რა ფასად შეიძლება გაიყიდოს და კონკრეტულად რა თანხებს მიიღებენ მხარეები თავიანთი წილობრივი მონაცემების შესაბამისად. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნა არ არის სანდო დოკუმენტი, რადგან ბუნდოვანია, თუ რა კრიტერიუმებით დადგინდა უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება, როდესაც ექსპერტს არ ჰქონდა ინფორმაცია იმ პერიოდში საცხოვრებელი სახლის მდგომარეობის თაობაზე. ასევე, დაუსაბუთებელია მოპასუხისათვის დასაკისრებელი თანხის გამოანგარიშების პრინციპი.

8. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

8.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა:

8.2. გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 976-ე და 991-ე მუხლებით; აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4 და 102-ე მუხლებით.

8.3. სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა უკავშირდება საზიარო საგნის ფაქტობრივი მდგომარეობით აუქციონზე რეალიზაციის შემთხვევაში ამონაგები თანხის თანამესაკუთრეებს შორის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული წილების შესაბამისად განაწილებას, რა დროსაც გამოვლინდება მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრება, ვინაიდან მისი წილის ღირებულება გაიზრდება მოსარჩელეთა მიერ წარმოებული და დაურეგისტრირებელი მშენებლობის ხარჯზე. სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა) ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წამოიშობა ან შეწყდა შემდგომში; ბ) ვალდებულების საწინააღმდეგოდ ისეთი შესაგებელი იქნა წარდგენილი, რომ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გამორიცხულია მოთხოვნის წარდგენა. პირის ქონების გაზრდა ან დაზოგვა სხვა პირის ხარჯზე კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფუძვლის გარეშე, არის უსაფუძვლო გამდიდრება და წარმოშობს უსაფუძვლოდ შეძენილის ან დაზოგილი ქონების უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემის ვალდებულებას. ვალდებულების წარმოშობისთვის აუცილებელია, რომ ერთი პირის გამდიდრება მოხდეს მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს იურიდიულ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობს, ან შემდეგში მოიშლება. ამასთან, არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი, თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია მხოლოდ ობიექტური შედეგი - ერთი პირის მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. შესაბამისად, ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდება ქონება, რომელსაც იქ არსებობის იურიდიული საფუძველი არ გააჩნია, რაც ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისთვის დაბრუნებას. სსკ-ის 976-991-ე ნორმათა ძირითადი დებულება ისაა, რომ სხვა პირის ხარჯზე მიღებული სარგებლის უკან დაბრუნების ვალდებულება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირი ამით გამდიდრდა, ხოლო თუ გამდიდრების ფაქტი სახეზე არაა, მაშინ მხოლოდ ქონების დაზოგვა არ წარმოშობს კონდიქციურ ვალდებულებას. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნას სამართლებრივი საფუძველი რომ გააჩნდეს, სახეზე უნდა იყოს მოპასუხის გამდიდრება, რაც მოცემულ ეტაპზე არ დასტურდება. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საზიარო უფლების გაუქმებასთან დაკავშირებით მიღებულ გადაწყვეტილებაზე გაიცა სააღსრულებო ფურცელი და მხარეებს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მხრიდან გაეგზავნათ წინადადება გადაწყვეტილების შესრულების შესახებ, თუმცა სააღსრულებო წარმოება ჯერ დასრულებული არ არის.

8.4.სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 30.04.2018 წლის განჩინებაში ასახულ განმარტებაზეც (24.2. პუნქტი): „იმ შემთხვევაში კი, თუ საზიარო საგანი პირვანდელი სახით ვერ აღდგება და იგი აუქციონზე ფაქტობრივი მდგომარეობის მიხედვით გაიყიდება, ამასთან, ამონაგები განაწილდება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული წილების შესაბამისად, შესაძლებელია, კასატორებს წარმოეშვათ მოთხოვნის უფლება მოსარჩელის მიმართ კონდიქციის მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე, თუ დადასტურდება, რომ საჯარო რეესტრში აღრიცხული მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის ფასი კასატორების მიერ შესრულებული მშენებლობით გაიზრდება“. ამ განმარტების მიხედვით, უსაფუძვლო გამდიდრების წესებიდან გამომდინარე, მოთხოვნის უფლების წარმოშობისთვის, თბილისის საქალაქო სასამართლომ, სხვა პირობებთან ერთად, აუცილებელ პირობად მიიჩნია საზიარო საგნის ფაქტობრივი მდგომარეობის მიხედვით რეალიზაცია, რომელიც, როგორც ფაქტი, სასამართლო გადაწყვეტილების მიღების დროისთვის სახეზე უნდა იყოს. სასამართლომ განმარტა, რომ გადაწყვეტილების მიღების დროს სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, ხოლო განსახილველ საქმეში არ დასტურდება მოპასუხის გამდიდრების ფაქტი.

9. სააპელაციო საჩივარი

9.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა.

9.2. აპელანტებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 ივლისის განჩინებით მოსარჩელეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

10.2 სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ასევე სამართლებრივი მსჯელობა და განმარტა:

10.2.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 30 აპრილის კანონიერ ძალაში შესულ განჩინებაში მითითებულია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ საზიარო საგანი პირვანდელი სახით ვერ აღდგება და იგი აუქციონზე ფაქტობრივი მდგომარეობის მიხედვით გაიყიდება, ამასთან, ამონაგები განაწილდება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული წილების შესაბამისად, შესაძლებელია, კასატორებს წარმოეშვათ მოთხოვნის უფლება მოსარჩელის მიმართ კონდიქციის მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე, თუ დადასტურდება, რომ საჯარო რეესტრში აღრიცხული მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის ფასი კასატორების მიერ შესრულებული მშენებლობით გაიზრდება. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ განსახილველ დავაში მოსარჩელეების უფლებამონაცვლე მოპასუხისგან ითხოვს იმ თანხის დაბრუნებას, რომელიც მას, საზიარო აუქციონზე რეალიზაციის გზით, ამონაგები თანხის საფუძველზე შეიძლება გადაეცეს. სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე უნდა იყოს მოპასუხის გამდიდრება, რაც საქმის მასალებით და შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოებებით არ დასტურდება. საზიარო უფლების გაუქმებასთან დაკავშირებით მიღებულ გადაწყვეტილებაზე გაიცა სააღსრულებო ფურცელი და მხარეებს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მხრიდან გაეგზავნათ წინადადება გადაწყვეტილების შესრულების შესახებ, თუმცა სააღსრულებო წარმოება დასრულებული არ არის. სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისთვის აუცილებელია, რომ ერთი პირის გამდიდრება მოხდეს მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს იურიდიულ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობს, ან შემდგომში მოიშლება. უსაფუძვლო გამდიდრებისათვის მნიშვნელოვანია მხოლოდ ობიექტური შედეგი - ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენა (დაზოგვა) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე, როდესაც ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდება ქონება, რომლის მფლობელობის ან განკარგვის იურიდიული საფუძველი არ გააჩნია. განსახილველი საქმის მასალებიდან არ ჩანს იმ ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლის შემთხვევაშიც, უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძველზე, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს პასუხისმგებლობა; არც ის შედეგები დამდგარა, რომელზეც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 30 აპრილის კანონიერ ძალაში შესულ განჩინებაშია მითითებული. ამ სამართლებრივი საფუძვლების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივ საფუძვლებს.

11. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

11.1 მოსარჩელეების უფლებამონაცვლემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 ივლისის განჩინება, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

11.2 კასატორის პრეტენზია უკავშირდება იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ საზიარო საგნის ღირებულება მოსარჩელეების მიერ წარმოებული სამუშაოების შედეგად გაიზარდა. აღსრულების ეროვნული ბიუროს შეფასების სამსახურის მიერ მომზადებულ დასკვნაში მითითებულია, რომ შენობის ფართობი არის 328 კვ.მ, ხოლო მისი საბაზრო ღირებულება79 000 აშშ დოლარს (სავალუტო კურსი - 2.9367) შეადგენს. ამ ქონების 55/76 წილი მიეკუთვნა მოპასუხეს, რაც 167 895 ლარს შეადგენს. მოპასუხის სამკვიდრო ქონება 71.89 კვ.მ-ს შეადგენდა, ხოლო სასამართლო გადაწყვეტილების შედეგად მის კუთვნილებად განისაზღვრა 237.37 კვ.მ, რაც 165.45 კვმ-ით მეტია იმ ქონებაზე, რომელიც მოპასუხეს მემკვიდრეობით ერგო. მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილი დასკვნის თანახმად, სადავო ქონების 1 კვ.მ-ის ღირებულება 232 000 ლარს შეადგენს (ანუ 1კვ.მ – 707,31ლარი), ხოლო მოპასუხე 165.45 კვ.მ ქონების მიღების შედეგად გამდიდრდება 117 025 ლარით (165.45x707,31), თუმცა, კასატორი ითხოვს მხოლოდ იმას, რომ მოპასუხეს უნდა დაეკისროს დანახარჯის ღირებულება - 73 008 ლარი.

11.3. კასატორს არ წარმოუდგენია პრეტენზია გასაჩივრებული განჩინების პროცესუალური საფუძვლით გაუქმების თაობაზე.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (იხ. სუსგ-ები: ას-838-796-2013; ას-472-448-2013, ას-678-649-2016; ას-1276-1196-2017; ას-505-473-2017(ბ)).

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

18. წარმოდგენილი საკასაციო შედავების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისა და შესაბამისი სამართლებრივი შედეგის მისაღწევად.

19. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ გადაწყვეტილებაშია დადგენილი, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას სასამართლო იკვლევს, რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ-ები: #ას- 15-29-1443-2012; #ას-973-1208-04; # ას- 664-635-2016).

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნის შინაარსისა და სარჩელში მითითებული ფაქტების/გარემოებების გათვალისწინებით, წარმოდგენილია კონდიქციური სარჩელი სსკ-ის 976-ე მუხლიდან გამომდინარე. ამ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად: 1. პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა) ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში; ბ) ვალდებულების საწინააღმდეგოდ ისეთი შესაგებელი იქნა წარდგენილი, რომ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გამორიცხულია მოთხოვნის წარდგენა. ამავე მუხლის მეორე ნაწილი ადგენს: უკან დაბრუნების მოთხოვნა გამორიცხულია, თუ: ა) შესრულება შეესაბამება ზნეობრივ მოვალეობებს, ან ბ) გავიდა ხანდაზმულობის ვადა, ან გ) მიმღებს შეეძლო ევარაუდა, რომ შემსრულებელს სურდა გადაცემა, მიუხედავად იმისა, არსებობს თუ არა ამ მუხლის პირველი ნაწილის პირობები, ანდა დ) მოთხოვნა დაბრუნების თაობაზე ბათილი სავალო ხელშეკრულების შესრულებისას ეწინააღმდეგება ბათილობის შესახებ ნორმათა დაცვით ფუნქციას.

20.1 მოხმობილი ნორმის მიზნიდან გამომდინარეობს ერთმნიშვნელოვანი დასკვნა იმის თაობაზე, რომ კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის გამოკვეთილი უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე (ქონებრივი სიკეთის გადანაცვლება) და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არ აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია, რომ დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. ასევე, აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც, ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე.

20.2. საკასაციო სსასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ: „უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე”... უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას“ (შდრ. სუსგ-ები: №ას-360-342-2015, 03.06.2015; Nას-1193-1122-2015, 31.05.2016; Nას-74-71-2016, 25.05.2016წ; Nას-225-215-2016, 25.05.2016წ; Nას-184-171-2015, 20.05.2016წ; №ას-390-390-2018, 15.05. 2018 წ.).

21. წარმოდგენილი საკასაციო შედავების ფარგლებში არსებითად მნიშვნელოვანია, კასატორმა დაადასტუროს სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის აბსტრაქტული შემადგენლობა, ხოლო მისი დადასტურების შემდეგ მოპასუხეებს წარმოეშობათ ვალდებულება, შეასრულონ ამავე მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებული შემადგენლობა და გამორიცხონ სასარჩელო მოთხოვნა. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას, რომ განსახილველ დავაში მოსარჩელეების უფლებამონაცვლე მოპასუხისგან ითხოვს იმ თანხის დაბრუნებას, რომელიც მას, საზიარო აუქციონზე რეალიზაციის გზით, ამონაგები თანხის საფუძველზე შეიძლება გადაეცეს. საზიარო უფლების გაუქმებასთან დაკავშირებით მიღებულ გადაწყვეტილებაზე გაიცა სააღსრულებო ფურცელი და მხარეებს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს მხრიდან გაეგზავნათ წინადადება გადაწყვეტილების შესრულების შესახებ, თუმცა სარჩელის შეტანის დროისთვის და არც ამჟამად, სააღსრულებო წარმოება დასრულებული არ არის.

22. საკასაციო სასამართლო აგრეთვე ყურადღებას მიაპყრობს საქმის მასალებში მოთავსებულ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 30 აპრილის კანონიერ ძალაში შესულ განჩინებაზე, რომელშიც მითითებულია: ,,იმ შემთხვევაში კი, თუ საზიარო საგანი პირვანდელი სახით ვერ აღდგება და იგი აუქციონზე ფაქტობრივი მდგომარეობის მიხედვით გაიყიდება, ამასთან, ამონაგები განაწილდება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული წილების შესაბამისად, შესაძლებელია, კასატორებს წარმოეშვათ მოთხოვნის უფლება მოსარჩელის მიმართ კონდიქციის მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე, თუ დადასტურდება, რომ საჯარო რეესტრში აღრიცხული მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის ფასი კასატორების მიერ შესრულებული მშენებლობით გაიზრდება" (იხ. ტ.1, ს.ფ.138, 24.2 ქვეპუნქტი, სუსგ # ას-1389-1309-2017). ამ განჩინების საფუძველზეც დგინდება, რომ კასატორების (რომლებიც განსახილველ საქმეზე მოსარჩელეები /კასატორები არიან) მოთხოვნის დაკმაყოფილება კონდიქციური ნორმების საფუძველზე დამოკიდებულია იმ გარემოებაზე, რომ უნდა დასრულდეს სააღსრულებო წარმოება ქონების აუქციონზე გაყიდვის გზით და თუკი დადასტურდება, რომ საჯარო რეესტრში აღრიცხული მიწის ნაკვეთისა და შენობა-ნაგებობის ფასი კასატორების მიერ ნაწარმოები მშენებლობით გაიზრდება, შესაძლებელია, კონდიქციური საფუძვლებიდან გამომდინარე მოპასუხის მოთხოვნის უფლებაც წარმოიშვას. ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნის წარმატება დამოკიდებულია რამდენიმე გარემოებაზე, მათ შორის უპირველესად - სააღსრულებო წარმოების დასრულებაზე. ე.ი. ჯერ უნდა დადგეს ის შედეგები, რომელიც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 30 აპრილის კანონიერ ძალაში შესულ განჩინებაშია მითითებული, ხოლო შემდეგ მტკიცების საგანი იქნება ის გარემოება, დანამდვილებით გამდიდრდა თუ არა მოპასუხე.

23. საკასაციო სასამართლო იმაზეც გაამახვილებს ყურადღებას, რომ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 18.02.2015 წლის ბრძანებით მოსარჩელეებს (კასატორებს) უარი ეთქვათ სადავო ქონებაზე უნებართვოდ მიშენებული/დაშენებული ფართის ლეგალიზებაზე. ხოლო, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 05.06.2015 წლის დადგენილებით მოსარჩელეები დაჯარიმდნენ 8000 ლარით და დაევალათ ობიექტის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა, უნებართვოდ სამშენებლო სამუშაოების განხორციელებისთვის. დადგენილება უცვლელად დარჩა მერის მოადგილის 24.08.2015 წლის ბრძანებით. ამასთან დაკავშირებით, მოსარჩელეთა საჩივრის საფუძველზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში მიმდინარეობს საკითხის განხილვა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნაზე, შესაძლოა, ზეგავლენა იქონიოს ზემოხსნებული ადმინისტრაცული დავის შედეგმაც იმდენად, რამდენადაც, სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტის უფლებაუნარიანობა (სსკ-ის მე-7 მუხლი) დამოკიდებულია მის სამართლებრივ სტატუსზე, რაც გულისხმობს იმას, რომ მასზე ზემოქმედება შესაძლებელია კანონმდებლობით დადგენილი წესით და ნორმებით, მათ შორის, შეზღუდვების გათვალისწინებით. უკანონო ნაგებობა (თუ ეს გარემოება დადასტურდება სათანადო წესით) არ შეიძლება იყოს სამოქალაქო ბრუნვის მართლზომიერი ობიექტი და შესაბამისად, იგი ვერ იქნება რაიმე სამართლებრივი სიკეთის მატარებელი დაინტერესებული პირისთვის; “სსკ-ის მე-7 მუხლის თანახმად, კერძო სამართლებრივი ურთიერთობის ობიექტი შეიძლება იყოს ქონებრივი ან არაქონებრივი ღირებულების მატერიალური და არამატერიალური სიკეთე, რომელიც კანონით დადგენილი წესით ბრუნვიდან არ არის ამოღებული. მითითებული ნორმის ანალიზი ცხადჰყოფს, რომ სამოქალქაო კოდექსი არეგულირებს ურთიერთობებს, რომლის დავის საგანი სამოქალაქო ბრუნვაშია, ანუ ნივთზე ზემოქმედება, (მფლობელობა, განკარგვა და სხვა) შესაძლებელია სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი ნორმებით. რაც შეეხება მოცემულ შემთხვევას, უკანონო ნაგებობაზე კანონით გათვალისწინებული წესით არ შეიძლება დადგინდეს არც საკუთრება და შესაბამისად, არც მფლობელობა (იხ. სუსგ # ას-515-1171-03). შესაბამისად, უკანონო მშენებლობის შედეგად შექმნილი ქონება (და სხვა ბრუნვიდან ამოღებული ნებისმიერი საგანი) არ მიემართება აუქციონზე გასაყიდად და მასზე არ წარმოიშობა/მიემართება ესა თუ ის ქონებრივი ტრანზაქციები.

24. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელეებმა ვერ დაძლიეს მტკიცების ტვირთი და მათ მიერ წარმდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე ვერ დაადასტურეს მოპასუხის საკუთრებაში ქონების უსაფუძვლოდ გადანაცვლების ობიექტურად დადასტურებული გარემოება.

25. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.

26. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ.ე–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე