საქმე №ას-1490-2019 31 იანვარი, 2020 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კერძო საჩივრის ავტორი – გ.გ–ი
მოწინააღმდეგე მხარე – ამხანაგობა „ვ.უ–ის“ თავმჯდომარე რ.ნ–ი, დამფუძნებელი წევრები: დ.ქ–ძე, ე.ბ–ძე, ე.ლ–ა, ვ.გ–ძე, ლ.ა–ძე, ო.გ–ძე, მ.ხ–ი, ს.ა–ი, ქ.ჭ–ი, ზ.გ–ძე, გ.მ–ა, ქ.უ–ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განჩინება
კერძო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და განცხადების დაკმაყოფილება
დავის საგანი – გადაწყვეტილების აღსრულების წესის შეცვლა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. გ.გ–მა შუამდგომლობით მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას ამხანაგობა „ვ.უ–ის“ თავმჯდომარე რ.ნ–ის, დამფუძნებელი წევრების: დ.ქ–ძის, ე.ბ–ძის, ე.ლ–ას, ვ.გ–ძის, ლ.ა–ძის, ო.გ–ძის, მ.ხ–ის, ს.ა–ის, ქ.ჭ–ის, ზ.გ–ძის, გ.მ–ასა და ქ.უ–ის მიმართ, გადაწყვეტილების აღსრულების წესის შეცვლის მოთხოვნით. განცხადების თანახმად, 2007 წლის 10 იანვარს გ.გ–სა და ქ.ა–ს, როგორც ამხანაგობა „ვ.უ–ის“ თავმჯდომარეს, შორის სანოტარო წესით დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება (რეესტრში რეგისტრაციის №1-285), რომლის საფუძველზეც, ქ.ა–ს, როგორც ამხანაგობა „ვ.უ–ის“ თავმჯდომარეს, სესხის სახით გადაეცა 11 000 აშშ დოლარი. სესხი გაიცა სამი თვის ვადით და უნდა დაბრუნებულიყო 2007 წლის 10 აპრილის ჩათვლით. სესხის უზრუნველსაყოფად, იპოთეკით დაიტვირთა ქ.თბილისში, ........ ქუჩა #7-ში (ნაკვ. #..) მდებარე ამხანაგობა „ვ.უ–ის“ კუთვნილი 80/95-დი ნაწილი უძრავი ქონება. ხელშეკრულება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში. მსესხებლის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, გამსესხებლის მიმართვის საფუძველზე, 2009 წლის 2 მარტს სპს „ბ. და პ–ბის“ „საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟმა“ მიიღო #01/09-040 სარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, რომლითაც პრეტენდენტ გ.გ–ის სარბიტრაჟო პრეტენზია დაკმაყოფილდა სრულად და მოპასუხე ქ.ა–ს, როგორც ამხანაგობა „ვ.უ–ის“ თავმჯდომარეს, პრეტენდენტ გ.გ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა სესხის ძირი თანხის - 11 000 აშშ დოლარის გადახდა. მოპასუხეს ასევე დაეკისრა პირგასამტეხლოს, საარბიტრაჟო მოსაკრებლისა და საადვოკატო მომსახურების ხარჯის გადახდა. საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით განისაზღვრა, რომ დავალიანების დაფარვა განხორციელებულიყო ამხანაგობა „ვ.უ–ის“ საკუთრებაში არსებული ქ.თბილისში, ........ ქუჩა #7-ში (ნაკვ. #.....) მდებარე უძრავი ქონების 80/95 ნაწილის იძულებით აუქციონის წესით რეალიზაციის გზით. აღნიშნული გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში და მის საფუძველზე გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, თუმცა, მისი აღსრულება შეუძლებელი აღმოჩნდა. სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს წერილობითი პასუხის თანახმად, აღსრულების დროისათვის კრედიტორი აღარ ირიცხებოდა სააღსრულებო ფურცელში მითითებულ ქონებაზე იპოთეკარად. ქ.ა–ს გ.გ–გან ფარულად, ყალბი დოკუმენტაციის წარდგენის გზით გაუუქმებია საჯარო რეესტრში არსებული ჩანაწერი. 2009 წლის 14 აპრილს სპს „ბ. და პ–ბის“ „საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის“ მიერ მიღებულ იქნა #01/09-040 განკარგულება გადაწყვეტილების აღსრულების წესის შეცვლის თაობაზე, რომლის საფუძველზეც დაკმაყოფილდა გ.გ–ის განცხადება, #01/09-040 საქმეზე 2009 წლის 2 მარტის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების დადგენილებითი ნაწილის მე-3 პუნქტით განსაზღვრული აღსრულების წესი შეიცვალა და მოპასუხე ამხანაგობა „ვ.უ–ის“ თავმჯდომარე ქ–თვის დაკისრებული თანხის გადახდევინების მიქცევა დადგინდა ქ.ა–ის პირად ქონებაზე. აღნიშნული განკარგულება შევიდა კანონიერ ძალაში და 2009 წლის 2 მარტს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების საფუძველზე 2009 წლის 15 აპრილს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი შეცვლილი აღსრულების წესის შესაბამისად. მიუხედავად ამისა, ვერც ამ ეტაპზე აღმოჩნდა შესაძლებელი გადაწყვეტილების აღსრულება, რადგანაც ქ.ა–ს არ აღმოაჩნდა ქონება, რომელზეც შეიძლებოდა იძულებით აღსრულების მიქცევა. შემდგომში ქ.ა–ის მიმართ აღძრულ იქნა სისხლის სამართლის საქმე და ამ უკანასკნელს მსჯავრი დაედო სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე და 263-ე მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. გამამტყუნებელი განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ, 2009 წლის 22 დეკემბერს გ.გ–მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 10 იანვრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საჯარო რეესტრის ჩანაწერის აღდგენის მოთხოვნით, რაც დაკმაყოფილდა 2010 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით. იგი ამხანაგობას არ გაუსაჩივრებია და შესულია კანონიერ ძალაში, შესაბამისად, გ.გ–ი დღეის მდგომარეობით კვლავ ირიცხება ამხანაგობის იპოთეკარად, თუმცა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება კვლავ არ აღსრულებულა. 2014 წელს გ.გ–მა კვლავ მიმართა საქალაქო სასამართლოს იპოთეკის საგნის რეალიზაციის მოთხოვნით. საქმის განხილვისას გარდაიცვალა ქ.ა–ი და სასამართლომ მის უფლებამონაცვლედ დაადგინა გარდაცვლილის პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილი _ ნ.ხ–ი, თუმცა, 2018 წლის 5 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლოს დასკვნით, ვინაიდან შეცვლილი იყო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების აღსრულების წესი და იგი ქ.ა–ის ქონებით უნდა განხორციელებულიყო, დაუშვებელი იყო ამავდროულად სხვაგვარი გადაწყვეტილების აღსრულების წესის დადგენა, რადგანაც იგი აღსრულების დუბლირებას გამოიწვევდა, გარდა ამისა, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით მხარები სამოქალაქო კოდექსის 301-ე მუხლის შესაბამისად, აღსრულების განსხვავებულ წესზე არ შეთანხმებულან. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. გარდა ამისა, სპს „ბ. და პ–ბის“ წერილობითი პასუხის თანახმად, „საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟი“ აღარ ფუნქციონირებს და მოკლებულია შესაძლებლობას, იმსჯელოს გ.გ–ის მოთხოვნაზე. ხსენებული გარემოებების გთვალისწინებით, შუამდგომლობის ავტორმა მოითხოვა გადაწყვეტილების აღსრულების წესის შეცვლა და აღსასრულებლად ამხანაგობა „ვ.უ–ის“ სახელზე რიცხული, ქ.თბილისში, ........ ქ#7-ში მდებარე იპოთეკის საგნის (ს/კ # .....) გ.გ–ის სასარგებლოდ სარეალიზაციოდ მიქცევა.
2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განჩინებით გ.გ–ის შუამდგომლობა გადაწყვეტილების აღსრულების წესის შეცვლის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, ვინაიდან არბიტრაჟის განკარგულებით უკვე შეცვლილია აღსრულების წესი და აღსასრულებლად უნდა მიექცეს ქ.ა–ის პირადი ქონება, მისი კვლავ შეცვლა დაუშვებელია. იმ პირობებში კი, როდესაც საარბიტრაჟო განკარგულება ძალაშია, აღსრულების სხვაგვარი წესის დადგენა შეუძლებელია, ვინაიდან სახეზე იქნება აღსრულებას დაქვემდებარებული ოქრი აქტი, რაც არღვევს სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპს.
3. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანა გ.გ–მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და აღსრულების წესის შეცვლის შესახებ განცხადების დაკმაყოფილება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო კერძო საჩივრის საფუძვლების ანალიზის, საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ.გ–ის კერძო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:
1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:
1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, კერძო საჩივრების განხილვა ზემდგომ სასამართლოებში წარმოებს შესაბამისად ამ სასამართლოებისათვის გათვალისწინებული წესების დაცვით. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.
1.2. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულების წესის შეცვლაზე უარის თქმის შესახებ სააპელაციო პალატის განჩინების კანონიერება. საკითხის სრულყოფილად შეფასების მიზნით, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მითითების ტვირთის ფარგლებში განმცხადებლის მიერ გადმოცემულ საკითხებზე:
1.2.1. სპს „ბ. და პ–ბის“ „საქართველოს მუდმივმოქმედი არბიტრაჟის“ 2009 წლის 2 მარტის საარბიტრაჟო გადაწყვტილებით პრეტენდენტ გ.გ–ის საარბიტრაჟო პრეტენზია დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ქ.ა–ს, როგორც ამხანაგობა „ვ.უ–ის“ თავმჯდომარეს, გ.გ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა სესხის ძირი თანხის _ 11 000 აშშ დოლარისა და პირგასამტეხლოს _ 688 აშშ დოლარის გადახდა, ასევე, 22 აშშ დოლარის 2009 წლის 20 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველდღიურად გადახდა. ამავე საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით განსაზღვრულია არბიტრაჟთან დაკავშირებული ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხი და დადგინდა ვალდებულების შესრულება იპოთეკით დატვირთული, ამხანაგობის კუთვნილი უძრავი ქონების აუქციონზე რეალიზაციის გზით. გადაწყვეტილების აღსრულება ვერ მოხერხდა, რადგანაც აღსრულების დროისათვის გ.გ–ი აღარ ირიცხებოდა იპოთეკარად აღსრულების საგანზე;
1.2.2. ამავე არბიტრაჟის 2009 წლის 14 აპრილის განკარგულებით შეიცვალა აღსრულების წესი და აღსრულება მიექცა ქ.ა–ის პირად ქონებაზე. განკარგულებაზე გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, თუმცა, მისი აღსრულება შეუძლებელი აღმოჩნდა;
1.2.3. თბილისის საქალაქო სასამართლის სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 17 თებერვლის განაჩენით ქ.ვ. ასული ა–ი ცნობილ იქნა დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტითა და 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში და მიესაჯა თავისუფლების აღკვეთა. ხსენებული განაჩენის თანახმად, დაზარალებულად ამხანაგობის წევრებთან ერთად ცნობილია გ.გ–იც;
1.2.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 19 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით გ.გ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2007 წლის 29 ოქტომბრის სანოტარო აქტი _ „ცალმხრივი გაუქმება სესხისა და იპოთეკის ერთიანი ხელშეკრულების შესახებ“ და საჯარო რეესტრში აღდგა იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ჩანაწერი #01.15.03.012.011 უძრავ ქონებაზე. 2018 წლის 9 ოქტომბერს მომზადებული საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ხსენებულ ქონებაზე კვლავ ირიცხება გ.გ–ის იპოთეკის უფლება;
1.2.5. 2015 წლის 10 იანვარს გარდაიცვალა ქ.ა–ი, ხოლო, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით მის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მისივე პირველი რიგის მემკვიდრე;
1.2.6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 5 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ.გ–ის სარჩელი მის სასარგებლოდ 2007 წლის 10 იანვრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე ამხანაგობა „ვ.უ–ის“ კუთვნილი #01.15.03.012.011 უძრავი ქონების რეალიზაციის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. სასამართლოს დასკვნით, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით განსაზღვრული აღსრულების წესი შეიცვალა კრედიტორის მოთხოვნით. განკარგულება აღსრულების წესის შეცვლის თაობაზე ძალაშია და მის საფუძველზე გაცემულია სააღსრულები ფურცელი. სასამართლოს დასკვნით, სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპი მოიცავს სასამართლოს გადაწყვეტილების პატივისცემას და იგი აღარ უნდა დადგეს კითხვის ნიშნის ქვეშ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების წესის შეცვლის გამო, აღსრულების სხვაგვარი წესის დადგენა აღსრულების საშუალების დუბლირებას გამოიწვევს, რაც დაუშვებელია;
1.2.7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით გ.გ–ს უარი ეთქვა გადაწყვეტილების აღსრულების წესის შეცვლის შესახებ განცხადების მიღებაზე იმ დასაბუთებით, რომ „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, ხსენებული საკითხი სააპელაციო სასამართლოს კომპეტენციას განეკუთვნებოდა.
1.3. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებას აღსრულების წესის შეცვლის შეუძლებლობისა და ამ გზით აღსრულების საშუალების დუბლირების, ასევე, სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპის დარღვევის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობები, კერძოდ, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 263-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოს, რომელმაც გამოიტანა საქმეზე გადაწყვეტილება, უფლება აქვს შეცვალოს მისი აღსრულების საშუალება და წესი. უპირველესად უნდა აღინიშნოს ის გარემოება, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება მიღებულია „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოქმედების ფარგლებში და იგი, მიუხედავად აღმასრულებლისათვის კრედიტორის არაერთი მიმართვისა, ჯერ კიდევ არ არის აღსრულებული. „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონი დღეისათვის გაუქმებულია, ხოლო, მოქმედი „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ საარბიტრაჟო დავებზე (ამ კანონის ამოქმედებამდე დაწყებული, ჯერ კიდევ დაუმთავრებელი საარბიტრაჟო დავები განიხილება „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს 1997 წლის 17 აპრილის კანონით განსაზღვრული წესით, თუ მხარეები არ შეთანხმდნენ აღნიშნული დავების „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული წესით განხილვაზე) გამოტანილ გადაწყვეტილებათა ცნობა და აღსრულება უნდა განხორციელდეს ამ კანონით განსაზღვრული წესით. გარდა ამისა, ამავე კანონის 44-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიზნებისათვის კომპეტენტურ სასამართლოს მოცემულ შემთხვევაში, წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლო. ამდენად, შეიძლება ითქვას, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 263-ე მუხლის მითითება გადაწყვეტილების გამომტან სასამართლოზე, სახეზეა. მითითებული ნორმა, ემსახურება რა გადაწყვეტილების აღსრულებას, გულისხმობს სასამართლოს კომპეტენციას, გამოტანილი გადაწყვეტილების ფარგლებში იმსჯელოს მისი აღსრულების საშუალებისა და წესის შეცვლაზე. ნორმის შინაარსიდან ნათლად იკვეთება კანონის დათქმა, რომ სასამართლოს შეუძლია შეცვალოს უკვე დადგენილი აღსრულების საშუალება და წესი. ამასთან, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ თავად სააღსრულებო სისტემის არსებობის მიზანი „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული, აღსრულებას დაქვემდებრებული აქტების სისრულეში მოყვანაა. სააღსრულებო სამართლის უმთავრეს პრინციპს კი სწრაფი, ეფექტიანი და რაც უმთავრესია, კანონშესაბამისი აღსრულების განხორციელება წარმოადგენს. სააღსრულებო სისტემას წაეყენება ეფექტიანი აღსრულების მოთხოვნა იმდენად, რამდენადაც კრედიტორმა ისედაც დიდი დრო დაკარგა უფლების აღსადგენად და მოთხოვნის აღსასრულებლად... აღსრულების პროცესი მოქნილობით უნდა ხასიათდებოდეს და უსაფუძვლო დაბრკოლებებს არ უნდა ქმნიდეს გადაწყვეტილების აღსრულების პროცესში (იხ. სუსგ №ბს-476-464(კ-13), 24 აპრილი, 2014 წელი). ეროვნული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებების სახელმწიფოს მიერ აღუსრულებლობის ან აღსრულების გაჭიანურების გამო არაერთი საჩივარია განხილული სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ. გადაწყვეტილებებში ევროპული სასამართლო განმარტავს, რომ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების უფლება, რომელიც კონვენციის არცერთ დებულებაში არ არის მოცემული, კონვენციის ორგანოების მიერ განმარტებული იქნა, როგორც „სასამართლო პროცესის“ განუყოფელი ნაწილი მე-6 (§1) მუხლის გაგებით (იხ. Hornsby c. Grèce, 19 mars 1997, §40, Recueil 1997-II; აპოსტილი საქართველოს წინააღმდეგ, №40765/02, §37, 28 ნოემბერი, 2006 წელი). სასამართლოს განცხადებით, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სასამართლოსთვის მიმართვის უფლება არარეალური იქნებოდა, თუ კონვენციის ხელმომწერი სახელმწიფოს შიდა კანონმდებლობა ხელს შეუწყობდა იმას, რომ სასამართლოს საბოლოო, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება აღუსრულებელი დარჩენილიყო ერთი მხარის საზიანოდ. გადაწყვეტილების აღსრულების გაჭიანურება შეიძლება გამართლებულ იქნას მხოლოდ განსაკუთრებული გარემოებებით, მაგრამ ზიანს არ უნდა აყენებდეს მე-6 მუხლით დაცული უფლების არსს (იხ. დადიანი და მაჩაბელი საქართველოს წინააღმდეგ, №8252/08, §43, 12 ივნისი, 2012 წელი; შპს „ამატ.ჯი“ და მებაღიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, №2507/03, §47, 27 სექტემბერი, 2005 წელი; შპს „იზა“ და მაკრახიძე საქართველოს წინააღმდეგ, №28537/02, §42, 27 დეკემბერი, 2005 წელი). მხარის ეფექტიანი დაცვა და კანონიერების აღდგენა გულისხმობს ადმინისტრაციული ორგანოების ვალდებულებას აღასრულონ შიდა სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილება (იხ. Mutishev and Others v. Bulgaria, #18967/03, §129, 3 December 2009). თუ ადმინისტრაციული ორგანოები უარს აცხადებენ ან ვერ ახერხებენ ან კიდევ აჭიანურებენ ამ ვალდებულების შესრულებას, მოსარჩელე მხარისთვის სამართალწარმოების პროცესში მე–6 მუხლით მინიჭებულ გარანტიას აზრი ეკარგება (იხ. Antonetto v. Italy, #15918/89, §28, 20 July 2000). ვინაიდან აღსრულება სასამართლო პროცესის განუყოფელი ნაწილია (იხ. Bourdov c. Russie, #59498/00, §34, CEDH 2002-III), პირის უფლება სასამართლო განხილვაზე, „სამოქალაქო უფლებათა და ვალდებულებათა“ განსაზღვრისთვის პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოების ხელმისაწვდომობასთან ერთად (იხ. Kreuz c. Pologne (no 1), #28249/95, §§ 53 et 54, CEDH, 2001-VI), თანაბრად იცავს ამ პირის უფლებას სააღსრულებო წარმოებათა ხელმისაწვდომობაზეც (mutatis mutandis, Manoilescu et Dobrescu c. Roumanie et Russie (déc.), #60861/00, CEDH 2005-VI), ანუ უფლებას ამგვარი პროცედურის დაწყებაზე. ზემოაღნიშნულ მსჯელობაზე დაყრდნობით სტრასბურგის სასამართლო ადგენს, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებების აღუსრულებლობის გამო ადგილი აქვს სახელმწიფოს მიერ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 (საქმის სამართლიანი განხილვის უფლება) და მე-13 (სამართლებრივი დაცვის ქმედითი საშუალების უფლება) მუხლების დარღვევას. ამრიგად, ეფექტური აღსრულების განხორციელების აუცილებლობა დადგენილია როგორც ეროვნული, ასევე ევროპული სასამართლო პრაქტიკით და იგი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესია სასამართლო გადაწყვეტილებების აღსრულების პროცესში (იხ. სუსგ #ას-999-960-2016, 26 დეკემბერი, 2016 წელი).
1.4. საკასაციო პალატა უარყოფს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ გადაწყვეტილების აღსრულების წესის შეცვლა დაარღვევს სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპს და გამოიწვევს აღსრულების საშუალებათა დუბლირებას. ამ მხრივ უნდა ითქვას, რომ აღსრულების საშუალების და/ან წესის შეცვლა თავისთავად ნიშნავს მანამდე არსებული საშუალების და/ან წესის გაუქმებას და ახალი მართლწესრიგის საშუალებით დარღვეული უფლების აღდგენას. შესაბამისად, სრულიად გამორიცხულია აღსრულების საშუალებათა დუბლირება, რამდენადაც გადაწყვეტილების აღსრულების წესის შეცვლის შემთხვევაში გაიცემა სააღსრულებო ფურცელი, ხოლო, უკვე გაცემულ სააღსრულებო ფურცელზე აღსრულება შეწყდება „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად.
1.5. პალატა ასევე ვერ გაიზიარებს მოწინააღმდეგე მხარეთა პრეტენზიას, რომ საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს აღსრულების წესის მხოლოდ ერთხელ შეცვლას. აღნიშნულთან დაკავშირებით უნდა ითქვას, რომ მართალია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 263-ე მუხლი არ ადგენს გადაწყვეტილების აღსრულების წესის რამდენჯერმე შეცვლის შესაძლებლობას, თუმცა, ვინაიდან საპროცესო კოდექსის არც ერთი ნორმა არც მისი შეცვლის შესაძლებლობას გამორიცხავს, ამგვარი აკრძალვის დადგენა არ შეიძლება იყოს ლეგიტიმური, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც მოწინააღმდეგე მხარე დამაჯერებლად ვერ ასაბუთებს, თუ რა ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას შეიძლება ემსახუირებოდეს კანონის ამგვარი განმარტება.
1.6. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილის 1.2. პუნქტში ჩამოთვლილი გარემოებებისა და მათი დადასტურების მიზნით წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად სააპელაციო პალატამ უპირველესად პასუხი უნდა გასცეს მთავარ კითხვებს: სადავო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისას მსესხებელი მოქმედებდა, როგორც ფიზიკური პირი თუ როგორც ამხანაგობის წარმომადგენელი, შესაბამისად, პასუხისმგებელია თუ არა ამხანაგობა სასესხო ვალდებულების შესრულებაზე სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლის შესაბამისად. ხსენებული ფაქტების დადგენისას სასამართლომ უნდა განსაზღვროს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით პრიუდიციულად დადგენილი ფაქტები და სწორედ ამის შედეგად გაეცეს ამხანაგობის წევრთა იმ შედავებას პასუხი, ნამდვილი იყო თუ არა იპოთეკის ხელშეკრულება.
1.7. რაც შეეხება იძულებით აღსრულების ვადის გასვლის საკითხს, საკასაციო პალატა დადგენილ პრაქტიკაზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 142-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების იძულებით აღსრულების ვადა კრედიტორის უფლებადამცავი ნორმაა, რომელიც მას აძლევს შესაძლებლობას, სასამართლოს მიერ დადასტურებული მოთხოვნის იძულებით რეალიზაცია მოახდინოს 10 წლის განმავლობაში. ბუნებრივია, 10-წლიანი ვადის ათვლა იწყება მას შემდეგ, რაც გადაწყვეტილება შევა კანონიერ ძალაში, რამეთუ (გამონაკლისი შემთხვევაა დაუყოვნებლივ აღსასრულებელი გადაწყვეტილებები) „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-20 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, სააღსრულებო ფურცელი გაიცემა იმ გადაწყვეტილებაზე, რომელიც ამ კანონით ექვემდებარება აღსრულებას. სააღსრულებო ფურცელი გაიცემა კრედიტორზე, ხოლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 267-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება დასაშვებია მხოლოდ მისი კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ. საკასაციო პალატა მოიხმობს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლს, რომლის თანახმადაც, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად, გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატას არ გამოუკვლევია საკითხი იმის თაობაზე, როდის იქნა სააღსრულებო ფურცელი წარდგენილი, რასაც შეეძლო ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტა გამოეწვია. საკასაციო სასამართლო ამ დასკვნას, გარდა ზემოხსენებული სამართლებრივი ნორმებისა, ამყარებს „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 34-ე მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმადაც, 1. აღსრულება შეწყდება, თუ: კრედიტორმა უარი თქვა აღსრულებაზე; კრედიტორი და მოვალე მორიგდნენ; კრედიტორის ან მოვალის გარდაცვალების შემდეგ გადაწყვეტილებით დადგენილი მოთხოვნები ან მოვალეობები ვერ გადავა გარდაცვლილი პირის უფლებამონაცვლეზე; გადაწყვეტილება, რომლის აღსასრულებლადაც მიმდინარეობს სააღსრულებო წარმოება, გაუქმებულია; გავიდა აღსასრულებელი გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების ხანდაზმულობის ვადა; საქართველოს კანონმდებლობაში განხორციელებული ცვლილებების შედეგად შეუძლებელია გადაწყვეტილების აღსრულება; განხორციელდა იურიდიული პირის (კრედიტორის ან მოვალის) ლიკვიდაცია და სასამართლოს მიერ განსაზღვრული სამართლებრივი ურთიერთობით უფლებამონაცვლეობა დაუშვებელია ან არ არსებობს უფლებამონაცვლე; თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ საქმეზე სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან გასულია 10 წელი, გარდა ალიმენტის გადახდევინების შესახებ, შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე, დასახიჩრებით ან ჯანმრთელობის სხვაგვარი დაზიანებით, აგრეთვე მარჩენალის დაკარგვით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების შესახებ, დანაშაულით ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნებისა, აგრეთვე, სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ან ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულის ბიუჯეტის სასარგებლოდ ან საწინააღმდეგოდ წარმოებული სააღსრულებო საქმეებისა; ადმინისტრაციული სახდელის სახით ჯარიმის დაკისრების შემთხვევაში, სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან გასულია 5 წელი (იხ. სუსგ #ას-871-813-2017, 28 ივლისი, 2017 წელი). ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ განმარტა, რომ „გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველს არ ქმნის აგრეთვე სკ-ის 142 მუხლი, ვინაიდან სააღსრულებო ფურცელი აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადაში იქნა გაცემული, კერძოდ 17.09.01წ., ამასთანავე მოცემულ შემთხვევაში არსებითად ადგილი აქვს 17.09.01წ. აღებულ სააღსრულებო ფურცელში ცვლილების შეტანას, სააღსრულებო ფურცელში მითითებული მხარეების უფლებამონაცვლეთა დადგენას, მათი მონაცემების შეტანას სააღსრულებო ფურცელში, რაც არ უკავშირდება სკ-ის 142-ე მუხლით გათვალისწინებულ ხანდაზმულობის ვადებს, ვინაიდან ხსენებული მუხლი ეხება სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული უფლების ხანდაზმულობის ვადას, ამასთანავე ხდება არა სააღსრულებო ფურცლის, არამედ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულება. გარდა ამისა, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ქ.თბილისის საოლქო სასამართლოს 11.07.01წ. გადაწყვეტილებაზე 17.09.01წ. გაცემული სააღსრულებო ფურცელი წარდგენილი იყო აღსრულებისათვის, მოვალის თანხის გადახდევინების მიზნით საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სააღსრულებო დეპარტამენტის სპეციალური ჯგუფის მიერ წარდგენილი იყო საინკასო დავალება“ (იხ. სუსგ №ბს-30-30 (კს-14), 24 ივლისი, 2014 წელი).
1.8. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე სასამართლოს, რომელმაც მტკიცებულებათა ყოველმხრივი გამოკვლევის შედეგად უნდა დაადგინოს საკითხის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და განსაზღვროს უფლების საკითხი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე, 420-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. გ.გ–ის კერძო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი
ზ. ძლიერიშვილი
