საქმე №ას-600-2019 14 ნოემბერი, 2019 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ მ.ტ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ თ.ლ–ძე (მოსარჩელე)

თავდაპირველი თანამოპასუხე _ შპს „რ–ი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. თ.ლ–ძემ (შემდგომში _ მოსარჩელე, პირველი აპელანტი, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე ან კრედიტორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „რ–ისა“ და მ.ტ–ის (შემდგომში _ პირველი და მეორე მოპასუხე ან მოვალეები, მეორე მოპასუხე ასევე წოდებული როგორც მეორე აპელანტი ან კასატორი) მიმართ, მოპასუხეებისათვის ზიანის _ 11 341 ლარის სოლიდარულად დაკისრების მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 2017 წლის 6 თებერვალს მოსარჩელე ოჯახთან ერთად დასასვენებლად გაემგზავრა დაბა ......., სასტუმრო „ბ–ში“. სასტუმრო კომპლექსში, რომელიც აშენებულია პირველი მოპასუხის მიერ, ბინების უმრავლესობა საკუთრებაში გადაცემული აქვთ ინდივიდუალურ მესაკუთრეებს, მათ შორის - მეორე მოპასუხეს, რომლის ბინაც დაიქირავა მოსარჩელის ოჯახმა. ამავე დღეს, დაახლოებით 14:30 საათზე, მოსარჩელემ კუთვნილი ავტომანქანა „ტოიოტა კოროლა“ გააჩერა სასტუმროს ეზოში, შესასვლელიდან 4-5 მეტრის დაშორებით და ავიდა ნაქირავებ ბინაში. დაახლოებით 5 წუთში, შენობის სახურავიდან ჩამოცვენილმა თოვლისა და ყინულის მასამ დააზიანა სასატუმროს წინ მდგარი როგორც მოსარჩელის, ასევე _ გვერდით მდგომი „მერსედესის“ მარკის ავტომანქანა. გამოთქმულ პროტესტზე, თუ რატომ არ უზრუნველყოფდა სასტუმრო სახურავის გადათოვლას, შენობის შესასვლელ მხარეს, რომლითაც ასევე სარგებლობდნენ ფეხით მოსიარულეები, ადმინისტრაციამ მიუთითა, რომ უნდა გამოეჩინათ წინდახედულება და ავტომანქანა გაეჩერებინათ სადგომზე. მომხდარ ფაქტთან დაკავშირებით მოსარჩელემ გამოიძახა საპატრულო პოლიცია, რომელმაც დააფიქსირა შემთხვევა და განახორციელა შემთხვევის ადგილის აღწერა-დასურათება. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა შეადგენს 11 314 ლარს, თუმცა, როგორც სასტუმროს ადმინისტრაცია, ასევე ნაქირავები ბინის მესაკუთრე უარს აცხადებენ ზიანის ანაზღაურებაზე.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

მოპასუხეებმა მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველი შესაგებელი წარადგინეს და განმარტეს, რომ არ არსებობს მათთვის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი, ვინაიდან ადგილი ჰქონდა დაუძლეველ ძალას, მათი ბრალეულობით არ დაზიანებულა ავტომობილი, ზიანის თავიდან აცილების ობიექტური შესაძლებლობა მხოლოდ მოსარჩელეს გააჩნდა. პირველ მოპასუხეს საცხოვრებელი კომპლექსიდან თოვლის ჩამოცვენის შედეგად მოსარჩელის ავტომანქანის დაზიანების ფაქტი სადავო არ გაუხდია. მისი მითითებით არასათანადო მოპასუხეა და არ ეკისრება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. მას საკუთრებაში არ გააჩნია სასტუმრო „ბ–ი“. ის საცხოვრებელ კომპლექსში მხოლოდ რამდენიმე ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული ბინის გაქირავების მომსახურებას ეწევა ბინის მესაკუთრეებთან დადებული ინდივიდუალური ხელშეკრულებების საფუძველზე. მომსახურება მოიცავს ბინის გაქირავებას, ოთახების, დერეფნის, ლიფტის, კიბის უჯრედებისა და ეზოს დასუფთავებას. კომპანიის პერსონალის ვალდებულებას არ წარმოადგენს შენობის სახურავის გადმოთოვლა. მას მოსარჩელესთან მომსახურების ხელშეკრულება არ გაუფორმებია, არამედ ბინა მიაქირავა ქონების მესაკუთრემ. შენობა-ნაგებობა, სადაც მოხდა შემთხვევა, წარმოადგენს ხუთსართულიან, მრავალბინიან საცხოვრებელ კომპლექსს 83 საცხოვრებელი ბინით. მართალია, მრავალბინიან სახლებში კანონის ამოქმედებისთანავე დაფუძნებულად ითვლება ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა, თუმცა იმ მიზეზის გამო, რომ ბინის მესაკუთრეები არაადგილობრივი მაცხოვრებლები არიან, ამხანაგობის თავმჯდომარე დღემდე არჩეული არ არის. მოსარჩელის მეუღლე ზ.ტ–ძე (პირი, რომელიც მართავდა დაზიანებულ ავტომანქანას) კომპანიის დამლაგებელმა ავტომანქანის კომპლექსის შესასვლელთან გაჩერებისთანავე ორჯერ გააფრთხილა სახურავიდან თოვლის შესაძლო ჩამოცვენის თაობაზე და სთხოვა მანქანის გადაყენება სადგომზე, რაც დასტურდება საქმეში არსებული ვიდეოჩანაწერით. ყველასთვის შესამჩნევ ადგილას (შენობის შესასვლელ კარზე) პირველ მოპასუხეს გამოკრული ჰქონდა წერილობითი გაფრთხილება სამ ენაზე. მეორე მოპასუხის განმარტებით, ის უშუალოდ არ შესწრებია ავტომანქანის დაზიანების ფაქტს. ბინა, რომელიც მოსარჩელის ოჯახმა იქირავა მეორე მოპასუხის საკუთრებაა 2016 წლიდან და პირველ მოპასუხესთან მას რაიმე სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ აკავშირებს. მოსარჩელის მეუღლემ სატელეფონო საუბარში თავად უამბო, რომ სასტუმროს თანამშრომელმა იგი გააფრთხილა სახურავიდან თოვლის ჩამოცვენის საფრთხის თაობაზე, რაც მან ამ უკანასკნელის უბრალო ახირებად მიიჩნია. ვინაიდან მეორე მოპასუხე არა შენობის, არამედ მრავალბინიან კომპლექსში მდებარე მხოლოდ ერთი ბინის ინდივიდუალური მესაკუთრეა, თოვლი კი ჩამოცვივდა საცხოვრებელი კომპლექსის სახურავიდან და არა უშუალოდ მისი ბინის სახურავიდან, რომელიც დაშორებულია ინციდენტის ადგილიდან მინიმუმ 15-20 მეტრით, არ შეიძლება სარჩელზე პასუხისმგებელ პირად იქნას მიჩნეული.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 5 657 ლარის გადახდა.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელემ და მეორე მოპასუხემ. პირველმა აპელანტმა (მოსარჩელემ) მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მეორე აპელანტმა (მეორე მოპასუხე) _ სარჩელის სრულად უარყოფა მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით პირველი აპელანტის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა, მეორე აპელანტის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 11 314 ლარის გადახდა.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მეორე აპელანტმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლის ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. საკასაციო განაცხადის მოცულობა და საკასაციო განხილვის ფარგლები (კასატორის პრეტენზიები):

საკასაციო საჩივრის ფარგლებში პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენს დელიქტური პასუხისმგებლობის წინაპირობების არსებობა და ამ კანონისმიერ ვალდებულებით ურთიერთობაზე სათანადო მოპასუხის/მოპასუხეების განსაზღვრის საკითხი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია, თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას პალატა სწორედ კასატორის პრეტენზიის ფარგლებში შეამოწმებს. საკასაციო საჩივრის თანახმად კი:

1.1.1. სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 464-ე და 1004-ე მუხლების, „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-2, მე-3, მე-4, 102-ე, 103-ე და 127-ე მუხლების მოთხოვნები, რასაც შედეგად არასწორი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა. სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 1004-ე მუხლის მიზნებისათვის ბრალეულობის საკითხის დადგენისას კანონმდებელი პირდაპირ მიუთითებს მესაკუთრის პოზიტიურ ვალდებულებაზე, სათანადოდ მოუაროს შენობას ან შეინარჩუნოს იგი უნაკლო მდგომარეობაში, ხოლო მეორე ნაწილში მსჯელობაა დაუძლეველ ძალასა და დაზარალებულის ბრალზე. ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, მასში საუბარია სადგომის ფაქტობრივი მფლობელის პასუხისმგებლობაზე და არა მესაკუთრის ვალდებულებაზე, აანაზღაუროს დამდგარი ზიანი. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დგინდება, რომ კასატორის კუთვნილი ფართის ფაქტობრივი მფლობელი, ზიანის დადგომის მომენტისათვის, იყო თავად მოსარჩელე და მისი ოჯახი, რაც გამორიცხავს კასატორის პასუხისმგებლობას;

1.1.2. სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 21-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით, რადგანაც ამავე კანონის პირველი მუხლის, ასევე, გამოყენებული ნორმის დისპოზიციიდან გამომდინარე, კანონის მოქმედება ვრცელდება ბინათმესაკუთრეთა შორის და არა მესამე პირის მიმართ წარმოშობილ ურთიერთობაზე. ხსენებული კანონი რ– შემთხვევაში, აწესებს მესამე პირთა მიმართ პასუხისმგებლობის საკითხსაც (მე-6 მუხლის მე-4 და მე-6 პუნქტები, მე-7, მე-18 და მე-20 მუხლები), თუმცა, ეს შემთხვევები სახეზე არაა;

1.1.3. სასამართლოს არ დაუსაბუთებია, თუ რატომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 464-ე მუხლით და რა განაპირობებდა, მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის სოლიდარულ პასუხისმგებლობას;

1.1.4. პალატამ ყურადღება გაამახვილა პირველი მოპასუხის მიერ გატარებულ ღონისძიებებთან დაკავშირებით: დამსაქმებელთა სიტყვიერი და წერილობითი გაფრთხილება, თუმცა არასწორად არ მიიჩნია იგი საკმარისად პასუხისმგებლობის გამორიცხვისათვის, ისევე, როგორც მხედველობაში არასწორად არ მიიღო ის ფაქტი, რომ ზიანის წარმოშობას თავად დაზარალებულის ქმედებამ შეუწყო ხელი, მან უგულვებელყო სიტყვიერი და წერილობითი გაფრთხილება ავტომობილის უსაფრთხო ადგილას გადაყენების თაობაზე.

1.2. ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სავალდებულობა წინამდებარე გადაწყვეტილების მიმართ:

საკასაციო სასამართლოს წინამდებარე გადაწყვეტილების მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული (სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)) სავალდებულო ძალა გააჩნიათ სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომელთა წინააღმდეგაც კასატორს არ მიუთითებია პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც შესაძლოა დაშვებული იყო საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება, კერძოდ:

1.2.1. სატრანსპორტო საშუალება (სანომრე ნიშანი - ........, მარკა მოდელი - „ტოიოტა კოროლა“ ფერი _ შავი, გამოშვების წელი 2013, საიდენტიფიკაციო ნომერი _ 2......), რეგისტრირებულია მოსარჩელის სახელზე;

1.2.2. 2017 წლის 6 თებერვალს, დაბა ......., ........ ქუჩაზე მდებარე საცხოვრებელი კომპლექსის სახურავიდან თოვლისა და ყინულის მასის ჩამოცვენის შედეგად დაზიანდა კრედიტორის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა;

1.2.3. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 9 მარტის სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, ავტომობილის დაზიანებით მიყენებული მატერიალური ზარალის ოდენობამ საორიენტაციოდ შეადგინა 11 314 ლარი;

1.2.4. უძრავი ქონება, სადაც დაზიანდა მოსარჩელის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალება, წარმოადგენს საცხოვრებელ კომპლექსს. აღნიშნულ კომპლექსში მე-5 სართულზე მდებარე #16 ბინა რეგისტრირებულია მეორე მოპასუხის საკუთრებად, რომელიც მოსარჩელეს ჰქონდა დაქირავებული;

1.2.5. პირველი მოპასუხე დაბა ......., ....... ქუჩაზე მდებარე სასტუმროს ტიპის საცხოვრებელ კომპლექსში განთავსებული რამდენიმე საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართის მესაკუთრეა. საჯარო რეესტრის მონაცემებით, 2017 წლის 29 მაისის მდგომარეობით, კომპანიის ინდივიდუალურ საკუთრებად ფიქსირდება 24 დამოუკიდებელი საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართი, მათ შორის კომერციული ფართი;

1.2.6. ამხანაგობის წევრებმა სათანადოდ ვერ უზრუნველყვეს მათ საერთო სარგებლობაში არსებული ქონების მოვლა-პატრონობა და უსაფრთხო ექსპლუატაცია. რეალური საფრთხის არსებობის გაცნობიერების მიუხედავად, რაზეც მეტყველებს პირველი მოპასუხის მიერ უსაფრთხოების მიზნით გატარებული ღონისძიებები (დამსვენებელთა სიტყვიერი და წერილობითი გაფრთხილება), ისინი არასაკმარისი აღმოჩნდა დამდგარი ზიანის პრევენციისათვის. ადგილი, სადაც შენობის სახურავიდან ჩამოწვა თოვლისა და ყინულის მასა, წარმოადგენს სასტუმროს ტიპის მრავალბინიანი საცხოვრებელი კომპლექსის შენობის ცენტრალურ შესასვლელ ტერიტორიას, სადაც ავტომანქანის დაზიანებამდე და მის შემდგომაც, დაუბრკოლებლად გადაადგილდებიან ადამიანები, მათ შორის _ ბავშვებიც. პოტენციური საფრთხე იმისა, რომ ზამთარში დაბა ბაკურიანისათვის დამახასიათებელი უხვი ნალექისა და დამსვენებელთა ნაკადის სიმრავლის პირობებში, დამდგარი შედეგი გაცილებით მძიმე ყოფილიყო, მუდმივად არსებობდა. ზემოაღნიშნული მეტყველებს საცხოვრებელი კომპლექსის მესაკუთრეების მიერ, სამართლებრივი სიკეთის უსაფრთხოებაზე ზრუნვისა და სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი და საჭირო აუცილებელი წინდახედულების ნორმათა აშკარა უგულვებელყოფაზე. შემთხვევის დადგომამდე საფრთხის არსებობასთან დაკავშირებით რაიმე განცხადება განთავსებული არ ყოფილა, ასევე მოპასუხეთა მხრიდან არ განხორციელებულა ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის უსაფრთხოების უზრუნველმყოფელი რაიმე ღონისძიებები;

1.2.7. მხარეთა შორის უდავოა სასტუმროს პერსონალის მხრიდან მოსარჩელის გაფრთხილების ფაქტი მანქანის სასტუმროს ცენტრალურ ნაწილთან გაჩერებისას მოსალოდნელი შემთხვევის თაობაზე.

1.3. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:

საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას სასამართლოს მხრიდან მატერიალური სამართლის ნორმათა დარღვევის თაობაზე (სსსკ-ის 393.2 მუხლი) და აღნიშნავს, რომ წინამდებარე გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება დაემყარება ბრალის გარეშე ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებს, მოვალეთა პირთა სოლიდარული პასუხისმგებლობის მატერიალურ და პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს, ასევე, ზიანის ოდენობის განსაზღვრასა და თითოეული პირის პასუხისმგებლობის ხარისხს.

1.3.1. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებს სამოქალაქო კოდექსის 1004-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 998-ე და 464-ე მუხლები წარმოადგენენ, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, საქმე გვაქვს დელიქტური ვალდებულების სპეციალურ სახესთან, როდესაც ზიანი წარმოიშვა შენობიდან თოვლისა და ყინულის მასის ჩამოცვენით, რასაც შედეგად ნივთის დაზიანება მოჰყვა. ასეთ ვითარებაში პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის მნიშვნელობა არ აქვს ვალდებული პირის ბრალეულობის ელემენტს, უფრო კონკრეტულად კი, მნიშვნელობა არ აქვს იმას ნაგებობის მოვლის (სახურავის გადმოთოვლის) ვალდებულების დარღვევა პირის გულგრილობის შედეგია თუ ის მიზნად ისახავდა მესამე პირისათვის ზიანის მიყენებას. საკითხის დეტალური ანალიზისათვის საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს თავად ნაგებობის ტიპზე: ის წარმოადგენს სასტუმროს ტიპის მრავალბინიან საცხოვრებელ კომპლექსს და მოპასუხეები საერთო ქონების თანამესაკუთრეები არიან, სადაც მათ ინდივიდუალურ საკუთრებაში გააჩნიათ კონკრეტული ფართები. სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლი ადგენს თანასაკუთრების სანივთო უფლების წარმოშობის საფუძვლებს, რომელთაც განეკუთვნება როგორც კანონისმიერი წინაპირობები, ისე _ სახელშეკრულებო ურთიერთობები. ნორმის მესამე ნაწილი ადგენს საზიარო საგნის თანამესაკუთრეთა საერთო ხარჯებით მოვლა-შენახვის ვალდებულებას. სწორედ ამგვარი კანონისმიერი მექანიზმებია დაწესებული „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონით, რომელიც, მართალია, ძირითადად თანამესაკუთრეთა ურთიერთ უფლება-მოვალეობაზე ვრცელდება (კანონის პირველი მუხლი), თუმცა, ამ ნორმათა მოთხოვნების დარღვევა შესაძლოა ამხანაგობის (ფიზიკური/იურიდიული პირების) პასუხისმგებლობას დაედოს საფუძვლად მესამე პირებთან მიმართებაში. ასეც რომ არ იყოს, თანასაკუთრების უფლებიდან გამომდინარე ვალდებულებებზე საუბრისას მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ასევე მისი კანონისმიერი ვალდებულების ფარგლები. სამოქალაქო კოდექსი იცნობს საზიარო უფლებების ინსტიტუტს. 956-ე მუხლი განსაზღვრავს საზიარო საგნის მართვის წესს და მისი მეორე ნაწილი ადგენს თითოეული მონაწილის უფლებას, საზიარო საგნის შენახვისათვის საჭირო ღონისძიებები განახორციელოს სხვა მონაწილეთა თანხმობის გარეშე. ხსენებული ნორმა შინაარსობრივად არეგულირებს არა მხოლოდ თანამესაკუთრის უფლებას, არამედ ვალდებულებას, აუცილებლობისას იმოქმედოს სხვა თანამესაკუთრეთა ინტერესებშიც და განახორციელოს იმგვარი მოქმედებები, რომელიც თანასაკუთრების საგნის ფუნქციური დანიშნულების შესაბამისად შენარჩუნებას უზრუნველყოფს.

1.3.2. თანამესაკუთრის საკითხზე განვითარებული მსჯელობა მნიშვნელოვანია ასევე სამოქალაქო კოდექსის 1004-ე მუხლის პირველი ნაწილის კონტექსტში. ხსენებული ნორმის თანახმად, შენობის მესაკუთრე ვალდებულია აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც შენობის ჩამოქცევის ან მისი ცალკეული ნაწილების ჩამონგრევის შედეგად წარმოიშვა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ზიანი არ არის გამოწვეული შენობის არასათანადო მოვლით ან შენობის ნაკლით. მოხმობილი ნორმა არ შეიცავს მისი განხორციელების წინაპირობების ამომწურავ ჩამონათვალს და მასში მოიაზრება მათ შორის შენობის ექსპლუატაციიდან მომდინარე ყველა ის საფრთხე, რომელთა თავიდან აცილება დასაშვებია შენობის მოვლის წესების დაცვის შემთხვევაში. თავის მხრივ, თუკი შენობა საზიარო საგანს წარმოადგენს, სწორედ ზემოხსენებული წესებიდან გამომდინარე, ეკისრება თითოეულ თანამესაკუთრეს ამ საფრთხის აღკვეთის ვალდებულება, ხოლო ნეგატიური შედეგის დადგომის შემთხვევაში _ ზიანის ანაზღაურება.

1.3.3. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოპასუხეები შენობის ისეთი ნაწილის, როგორიცაა სახურავი, თანამესაკუთრეებს წარმოადგენენ, შესაბამისად, მათ ეკისრებათ სოლიდარული პასუხისმგებლობა შენობიდან მომდინარე საფრთხეების განხორციელების შემთხვევაში. ხსენებული მიუთითებს იმაზე, რომ სახეზეა სამოქალაქო კოდექსის 998-ე და 463-ე მუხლებით განსაზღვრული სოლიდარული პასუხისმგებლობის წინაპირობები (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები) და სამოქალაქო კოდექსის 465-ე მუხლის თანახმად, კრედიტორს შეუძლია თავისი სურვილისამებრ შესრულება მოსთხოვოს ნებისმიერ მოვალეს, როგორც მთლიანად, ასევე ნაწილობრივ.

1.3.4. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს თანამონაწილეობის კიდევ ერთ, საპროცესო საკითხზე: განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა როგორც პირველმა, ისე _ მეორე მოპასუხემ. საკასაციო სასამართლოს 2019 წლის 30 აპრილის განჩინებით პირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დატოვებულ იქნა განუხილველად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 397-ე მუხლით განსაზღვრული ვადის დარღვევის გამო, თუმცა, ხსენებული გარემოება, პასუხისმგებლობის ფარგლებზე გავლენას ვერ იქონიებს, თუკი მეორე სოლიდარული მოვალის საჩივარი საფუძვლიანი/ნაწილობრივ საფუძვლიანი აღმოჩნდება. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 86-ე მუხლით რეგულირებულია საპროცესო თანამონაწილეობის ინსტიტუტი და ნორმის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, დადგენილია, რომ სარჩელი შეიძლება წარდგენილ იქნეს ერთად რამდენიმე მოსარჩელის მიერ ან რამდენიმე მოპასუხის წინააღმდეგ, თუ სარჩელის საგანს წარმოადგენს საერთო უფლება (სავალდებულო თანამონაწილეობა). თავის მხრივ, საერთო უფლებიდან გამომდინარე ამხანაგობის წევრების [სოლიდარული მოვალეების] სოლიდარულ პასუხისმგებლობაზე მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 463-ე, 464-ე და 937-ე მუხლების დანაწესები. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ლ. გ-ე წარმოადგენს ამავე ამხანაგობის წევრს, მას შეეძლო მოთხოვნის შემაფერხებელი შესაგებელი, მათ შორის, სააპელაციო საჩივარი წარედგინა ამხანაგობის სახელით, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 466-ე მუხლისა, ამასთან, ვინაიდან ამხანაგობის მიმართ წარდგენილი სარჩელი იყო უსაფუძვლო, სააპელაციო პალატამ სავსებით სამართლიანად უთხრა უარი მოსარჩელეს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე (იხ. სუსგ №ას-195-183-2014, 21 ოქტომბერი, 2016 წელი). განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მეორე მოპასუხე საკასაციო საჩივრით მოითხოვს სარჩელის სრულად უარყოფას, შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ შედავებულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არა ნაწილობრივ, არამედ _ სრული მოცულობით.

1.3.5. პალატა საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში შეფასებას აძლევს შესაგებელში გამოთქმულ არსებით შედავებასა და სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ იმ ფაქტს, რომ დაზარალებული საფრთხის განხორციელებამდე სიტყვიერად იქნა გაფრთხილებული, შეეცვალა ავტომობილის მდებარეობა, რადგანაც მოსალოდნელი იყო სახურავიდან თოვლის ჩამოქცევა და მისი ნივთის დაზიანება. ბუნებრივია, ხსენებული ფაქტი წარმოადგენს ზიანზე პასუხისმგებელი პირის მხრიდან საფრთხის აღკვეთის მცდელობას, თუმცა, არასაკმარისია. ნივთის მოვლის (სახურავის გადმოთოვლის) ვალდებულების დარღვევიდან, ასევე, საფრთხის აშკარა და სერიოზული ხასიათიდან გამომდინარე (იხ. სამოტივაციო ნაწილის პ.პ. 1.2.6.-.1.2.7.), არ გამოირიცხება მისი პასუხისმგებლობა. მიუხედავად ამისა, საკასაციო პალატის დასკვნით, ხსენებული შედავება იმდენად არსებითი ხასიათისაა, რომ გავლენას ახდენს პასუხისმგებლობის ოდენობაზე. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა ე.წ შერეული ბრალის საკითხი და არასწორადვე არ დააკისრა მოპასუხეებს ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი პასუხისმგებლობა. სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში – თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სწორედ შერეული ბრალია სახეზე, რამდენადაც მოსარჩელეს ავტომობილის ადგილმდებარეობის შეცვლით შეეძლო თავიდან აერიდებინა საფრთხე, ხოლო მოპასუხეებს _ არ დაეშვათ მისი განხორციელება, შესაბამისად, მხარეთა პასუხისმგებლობა ვალდებულებათა დარღვევაში უნდა განისაზღვროს 50-50%-ით.

1.3.6. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 409-ე მუხლის თანახმად კი, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. საქმეში წარმოდგენილი საექსპერტო კვლევის შედეგებით დადგენილია, რომ დაზიანებული ნივთის აღსადგენად საჭიროა 11 314 ლარი. ამ მტკიცებულების საპირისპიროდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ ალტერნატიული გაანგარიშება ან სხვა დოკუმენტი, რომელიც ეჭვქვეშ დააყენებდა დასკვნის სისწორეს, უფრო მეტიც, საკასაციო საჩივრით ზიანის ოდენობა შედავებული არ არის. ამ გარემოებათა მხედველობაში მიღებით პალატა მიიჩნევს, რომ ზიანი სწორედ ხსენებული თანხით უნდა განისაზღვროს. ამასთანავე, პალატა მხედველობაში იღებს მხარეთა ბრალის ხარისხს და მიიჩნევს, რომ დაზარალებულის სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, შესაბამისად, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ მიყენებული ზიანის ნახევრის _ 5 657 ლარის გადახდა.

1.4. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლის პროცესუალურ-სამართლებრივი დასაბუთება:

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393.2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობები, ამასთან, რადგანაც არ იკვეთება საქმის ქვემდგომი სასამართლოსათვის ხელახლა დაბრუნების საფუძვლები, სასამართლო, ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად (საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები), უფლებამოსილია თავად მიიღოს გადაწყვეტილება: ვინაიდან დადასტურებულია მხარეთა თანაბარი ბრალი ზიანის დადგომაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მოპასუხეებისათვის დამატებით 5 657 ლარის დაკისრების ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობა. რაც შეეხება მიყენებული ზიანის ნახევრის _ 5 657 ლარის დაკისრებას, ამ ნაწილში პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, რის გამოც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად (საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას), უცვლელად ტოვებს მას.

2. პროცესის ხარჯები:

2.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ საკასაციო სასამართლო გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

2.2. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ გაღებული პროცესის ხარჯები შეადგენს 567 ლარს, ხოლო მეორე მოპასუხის მიერ გაწეული ხარჯი _ 791 ლარს, ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სარჩელი, მხარეებს ერთმანეთის მიმართ ეკისრებათ გაწეული ხარჯების 1/2-ის ანაზღაურება. ამ თანხათა ურთიერთგაქვითვის შედეგად კი, მოსარჩელეს კასატორის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 112,35 ლარის გადახდა.

2.3. რაც შეეხება ბიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორებას, მხარეთა მიერ სამართალწარმოებისას გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის შესაბამისად, უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 55-ე, 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. მ.ტ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება:

2.1. თ.ლ–ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2.2. შპს „რ–სა“ (ს/კ #......) და მ.ტ–ს (პ/#.......) თ.ლ–ძის (პ/#......) სასარგებლოდ დაეკისროთ 5 657 ლარის გადახდა.

2.3. თ.ლ–ძეს (პ/#.......) მ.ტ–ის (პ/#......) სასარგებლოდ დაეკისროს 112,35 ლარის გადახდა.

3. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი