საქმე №ას-1263-2019 13 მარტი, 2020 weli,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – დ.ჯ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ფ.კ–ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 3 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქ. თბილისში, ....... კორპუსების მიმდებარე ტერიტორიაზე (ს/კ N......), 2008 წლის 27 მარტს, მრავალბინიანი საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობის მიზნით, დაფუძნდა ამხანაგობა ,,ნ..... “.

1.1. ფ.კ–ასა (შემდეგში - მოსარჩელე) და ამხანაგობა „ნ.....“-ის თავმჯდომარე - დ.ჯ–ძეს (შემდეგში - ამხანაგობის თავმჯდომარე, მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი) შორის, 2008 წლის 27 მარტს, დაიდო ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელის შესატანი ამხანაგობაში განისაზღვრა 25 075 აშშ დოლარის ექვივალენტით ლარში, ხოლო ამხანაგობა იღებდა ვალდებულებას, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მშენებლობის დასრულებამდე და, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, შენობის ექსპლუატაციაში მიღებიდან გონივრულ ვადაში, მოსარჩელის ინდივიდუალურ საკუთრებად, ასაშენებელი სახლის პირველ სართულზე, დაერეგისტრირებინა 50.15 კვ.მ-ის საცხოვრებელი ფართი. ფართის გადაცემა და მისი საკუთრებაში აღრიცხვა უნდა მომხდარიყო არაუგვიანეს 2009 წლის დეკემბრისა.

1.2. მოსარჩელემ თანხის ნაწილი - 13 420 აშშ დოლარი, 2008 წელს, ამხანაგობის ანგარიშზე ჩარიცხა.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 7 ნოემბრის განაჩენით (საქმე N1/4198-12), რომელიც შესულია კანონიერ ძალაში, მოპასუხე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მესამე ნაწილის ,,ბ“ პუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის. განაჩენით დგინდება, რომ 2007 წლის მაისიდან 2009 წლამდე ამხანაგობის თავმჯდომარემ, ვითომდა ასაშენებელ საცხოვრებელ კორპუსში ფართის მიღების მიზნით, მოქალაქეებთან, მათ შორის მოსარჩელესთანაც, გააფორმა ხელშეკრულებები და მათგან მოტყუებით მიიღო თანხები. მშენებლობა ფაქტობრივად არ დაწყებულა, ხოლო აღებული თანხები ამხანაგობის თავჯდომარემ მიისაკუთრა. ამავე განაჩენით მოსარჩელე ცნობილ იქნა დაზარალებულად

3.სარჩელის საფუძვლები

3.1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ, მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-2 პუნქტებში ასახულ გარემოებებზე და მოპასუხისთვის 13 420 აშშ დოლარის დაკისრება მოითხოვა.

4. მოპასუხის შესაგებელი

4.1. მოპასუხემ წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

5.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა: მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 13 420 აშ დოლარის გადახდა დაეკისრა.

5.1.1. გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 316-317-ე, 992-ე მუხლებით; აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-8, 55-ე, 243-ე 244-ე, 248-249-ე, 257-ე, 364-ე, 369-ე მუხლებით.

5.2. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-2 პუნქტებში აღწერილი გარემოებები და განმარტა:

5.2.1. სსსკ-ის 128-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს 10 წელს. რამდენადაც, უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნას არ გააჩნია სპეციალური ხანდაზმულობის ვადები, შესაბამისად მოქმედებს ხანდაზმულობის საერთო - 10-წლიანი ვადა, ხოლო რაც შეეხება დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადას, სსკ-ის 1008-ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. სსკ-ის 130-ე მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან მოსარჩელეს მიყენებული ზიანის გამო თავისი ინტერესების დასაცავად სათანადო ზომების მიღების შესაძლებლობა წარმოეშვა 2013 წლის 7 ნოემბრის განაჩენის საფუძველზე (საიდანაც მისთვის ცნობილი გახდა ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ), სწორედ აქედან უნდა აითვალოს სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, რაც განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის (2015 წლის 17 აგვისტო) დაცული იყო.

5.2.2. სასამართლომ მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ შესრულების კონდიქციაზე მიუთითა. სასამართლომ განმარტა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება ხდება მოთხოვნის სხვა საფუძვლებთან სუბსიდიურად, რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის შესაძლო დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი (მოთხოვნათა კონკურენცია), უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ნორმების, როგორც მოთხოვნის საფუძვლის გამოყენება ბოლოს უნდა განხორციელდეს, ანუ მას შემდეგ, რაც გამოირიცხება მოთხოვნის დაკმაყოფილება სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი, მათ შორის დელიქტური, საფუძვლებიდან.

5.2.2.1. სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ხელშეკრულება მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგია, რომელიც სამართლებრივი თვალსაზრისით იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე და მიზნად ისახავს კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას. ამავე კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე, სასამართლომ ყურადღება მიაქცია მხარეთა მიერ ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ორმხრივ უფლება-მოვალეობებზე, რომლის თანახმადაც, მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენდა ამხანაგობაში განეხორციელებინა საწევრო შენატანი 2 5075 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში, ხოლო ამხანაგობის ვალდებულებად განისაზღვრა განხორციელებული შენატანის საფუძველზე, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მშენებლობის დასრულებისთანავე და, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, შენობის ექსპლუატაციაში მიღებიდან გონივრულ ვადაში, წევრის ინდივიდუალურ საკუთრებად დაერეგისტრირებინა 50.15 კვ.მ-ის საცხოვრებელი ფართი; ფართის მოსარჩელისათვის გადაცემა და საკუთრებად რეგისტრაცია უნდა განხორციელებულიყო არაუგვიანეს 2009 წლის დეკემბრისა. უდავო გარემოებაა, რომ 2008 წელს მოსარჩელემ, საწევრო შენატანის სახით, ჯამში 13 420 აშშ დოლარი გადაიხადა, თუმცა საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობა არ დაწყებულა, ხოლო განხორციელებული შენატანი მოსარჩელე მხარეს არ დაბრუნებია. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 7 ნოემბრის განაჩენით დგინდება, რომ ამხანაგობის სახელით მოპასუხის მიერ მოსარჩელის წინაშე გამოვლენილი ნება არ იყო ნამდვილი, პირიქით სამართლებრივად უვარგისი იყო, ხოლო დასახული მიზანი მართლსაწინააღმდეგო - მოსარჩელის მიერ განხორციელებული ფულადი შენატანის მოტყუებით დაუფლება და არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მიღწევა. შესაბამისად, 2008 წლის 27 მარტს მოსარჩელესა და ამხანაგობის თავმჯდომარეს შორის წერილობით გაფორმებული ხელშეკრულების არსებობის მიუხედავად, მხარეთა შორის სახელშეკრულებო მოთხოვნა გამოირიცხება.

5.2.3. სსკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. მითითებული ნორმა განსაზღვრავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის, კერძოდ: უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოვალის ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედებით გამოწვეული მოქმედების უშუალო შედეგი. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს მითითებულ კონსტრუქციას და მათგან თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. მოხმობილი მუხლი ასევე ადგენს მტკიცების ტვირთის განაწილების მისთვის დამახასიათებელ წესს: დაზარალებული, რომელიც მიმართავს სასამართლოს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, ვალდებულია დაამტკიცოს ზიანის (პირის ქონებრივი მდგომარეობის გაუარესების) არსებობის ფაქტი, ასევე მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ზიანის მიმყენებლის ქმედებასა და დამდგარ მართლსაწინააღმდეგო შედეგს შორის. თავის მხრივ, ზიანის მიმყენებელმა, უნდა დაამტკიცოს თავის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების, მათ შორის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 7 ნოემბრის განაჩენის საფუძველზე სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარემ უზრუნველყო მტკიცების ტვირთის სრულად რეალიზება - მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული მოქმედების, ამ მოქმედებით დაზარალებულის ქონებრივი სიკეთის ხელყოფის ფაქტისა და მიყენებული ზიანის ოდენობის დადასტურება.

5.2.4. სსკ-ის 408-ე მუხლი ადგენს პრინციპს, რომლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს სრული მოცულობით. ანაზღაურება შესაძლებელია, განხორციელდეს როგორც ფულადი, ისე სხვა ნებისმიერი ფორმით. ამ შემთხვევაში მთავარია, რომ დაზარალებული პირის ინტერესები სრული მოცულობით იყოს დაკმაყოფილებული, იმ პრინციპის მხედველობაში მიღებით, რომ ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი ემსახურება არა ზიანის მიმყენებლის დასჯას, არამედ იმ დანაკლისის შევსებას, რომელიც მართლსაწინააღდეგო და ბრალეული ქმედების შედეგად მიადგა სხვა პირს. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე, სსკ-ის 992-ე მუხლის საფუძველზე, უფლებამოსილია მოითხოვოს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა მოპასუხის მართლსაწინააღდმეგო და ბრალეული ქმედების შედეგად; შესაბამისად, სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკიროს 13 420 აშშ დოლარის გადახდა.

6. სააპელაციო საჩივარი

6.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

6.2. აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

7. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

7.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 3 ივნისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

7.2. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ასევე სამართლებრივი მსჯელობა და დამატებით განმარტა:

7.2.1. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, შესაგებელში სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია, მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურ სამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. განსახილველ შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოპასუხემ ფორმალური შესაგებელი წარადგინა, რომელშიც მხოლოდ ისაა მითითებული, რომ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, ხოლო მის წინააღმდეგ, ფაქტობრივ გარემოებებში მითითებული პრეტენზიები უარყოფილია სიტყვებით - „ნაწილობრივ ვეთანხმები“, რაც მარტივ შედავებასაც კი არ წარმოადგენს, სსსკ-ის 201-ე მუხლით მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის ძირითად ინსტრუმენტად კვალიფიციური შესაგებლის წარდგენაა განმტკიცებული. თუ მოპასუხე სარჩელში მოყვანილ რომელიმე ფაქტობრივ გარემოებას არ ეთანხმება, იგი ვალდებულია, ამის მიზეზი მიუთითოს და შესაბამისი არგუმენტაციით დაასაბუთოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. აგრეთვე, მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება დაურთოს და თუ საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, ამის შესახებ უნდა მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები. მოცემულ შემთხვევაში წარმოდგენილი შესაგებელი არ შეიცავს რაიმე მითითებას სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების საპირისპირო გარემოებებსა და მტკიცებულებებზე. ასეთი შესაგებელი კი განიხილება, როგორც უპასუხობა, ანუ დასტური (აღიარება) სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა (შტეფან შმიტი, ჰარალდ ჰარალდ რიჰტერი „მოკლე შესავალი რელაციის მეთოდში“).

7.2.2.სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხის სააპელაციო საჩივარიც არ შეიცავს რაიმე პრეტენზიას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ სამართლებრივი დასაბუთების მიმართ, რომლითაც უარყოფილი იქნა მოპასუხის შედავება სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. ამდენად სახეზეა მდგომარეობა, როცა მოპასუხე პირველი ინსტანციის სასამართლოში შესაგებლით ფაქტობრივად დაეთანხმა სარჩელის ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებს, ხოლო სააპელაციო საჩივრით დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილს, რომლითაც სასამართლომ სარჩელი ხანდაზმულად არ მიიჩნია.

7.2.3. სასამართლოს შეფასებით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების, მათ შორის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 7 ნოემბრის განაჩენის საფუძველზე მოსარჩელე მხარემ უზრუნველყო მისი მტკიცების ტვირთის სრულად რეალიზება - მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული მოქმედების, ამ მოქმედებით დაზარალებულის ქონებრივი სიკეთის ხელყოფის ფაქტისა და მიყენებული ზიანის ოდენობის დადასტურება, რაც იმას ნიშნავს, რომ სახეზეა გენერალური დელიქტი და მოსარჩელე უფლებამოსილია, მოპასუხისგან მოითხოვოს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა მოპასუხის მართლსაწინააღდეგო და ბრალეული ქმედების შედეგად.

7.2.4. რაც შეეხება, სააპელაციო საჩივარში მითითებულ გარემოებებს, სასამართლომ განმარტა, რომ სსსკ-ის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა. მოპასუხე სააპელაციო საჩივარში მიუთითებს ისეთ ახალ გარემოებებზე, რომლებიც შესაგებელში და საქმის მომზადების სტადიაზე არ ყოფილა გაცხადებული, ამასთან, იგი არ ასახელებს ამ გარემოებების თავის დროზე მიუთითებლობის საპატიო მიზეზებს. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ სსსკ-ის მე-4, 102-ე მუხლების თანახმად, მოპასუხემ ვერ შეძლო მისი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოს ვერ წარუდგინა სასარჩელო მოთხოვნის შემაფერხებელი არგუმენტები და მტკიცებულებები, რაც წარმოდგენილ სასარჩელო მოთხოვნას გამორიცხავს.

8. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

8.1 მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

8.2 კასატორის მოსაზრებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად გამოიყენეს სსკ-ის 992-ე მუხლი და მისი თანმდევი შედეგები, რადგან არ არსებობდა ზიანი, რომელიც მოსარჩელეს მიადგა. ამ უკანასკნელმა მიიღო შესაბამისი სარგებელი, რაც სასარჩელო მოთხოვნას გამორიცხავდა, თუკი სასამართლო ამას გაითვალისწინებდა: მოსარჩელემ და მისმა მეუღლემ მოპასუხისგან მიიღეს 1600 კვ.მ მიწის ფართობი და მრავალბინიანი სახლის პროექტი, რომელთა რეალიზაციის შედეგად მიიღეს სარგებელი. ამის დამამტკიცებელი დოკუმენტაცია მოსარჩელემ დამალა, მოპასუხემ კი დაგვიანებით შეძლო მისი წარდგენა, რაც, სააპელაციო სასამართლოსთვის, სრულიად დაუსაბუთებლად, მიუღებელი აღმოჩნდა.

8.3. კასატორის მიმართ დაირღვა შეჯიბრებითობის პრინციპი, რადგან პიროვნება, რომელიც მას პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარმოადგენდა, არ იყო ადვოკატი და მის უფლებას ვერ დაიცავდა შესაბამისი კომპეტენციით.

9. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

9.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2019 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

12. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია. მისი პრეტენზია შემოფარგლება მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად სასამართლოს მიერ მოძიებული ნორმის კრიტიკითა და მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგების შეფასებით. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოც იმსჯელებს მხოლოდ გასაჩივრბული გადაწყვეტილების სამართლებრივ ნაწილზე. აქვე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

15. წარმოდგენილი საკასაციო შედავების მართებულობის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, სასამართლო იკვლევს, თუ რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ-ები: #ას- 15-29-1443-2012; #ას-973-1208-04; # ას- 664-635-2016).

16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა სარჩელის საგანი – მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი, მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა.

17. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო შედავების მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის მოსარჩელემ წარმატებით უნდა განახორციელოს სსკ-ის 992-ე მუხლის პირველი ნაწილის აბსტრაქტული შემადგენლობის დამტკიცება: „პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი“. შესაბამისად, სსსკ-ის 102-ე მუხლის საფუძველზე, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს, რომ სწორედ მოპასუხის მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მიადგა ზიანი, ხოლო მოპასუხემ, მტკიცების ტვირთის ზოგადი წესის გათვალისწინებით, უნდა გამორიცხოს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არსებობა.

18. საკასაციო სასამართლო კასატორის მიერ წარმოდგენილი შედავების ფარგლებში იმსჯელებს მხოლოდ სამ გარემოებაზე: 1. გამოყენებული ნორმის (სსკ-ის 992-ე მუხლის) მართებულობაზე. 2. დაგვიანებით წარმოდგენილ მტკიცებულებათა დასაშვებობაზე (სსსკ-ის 380-ე და 382-ე მუხლები) და 3. სასამართლოს მიერ მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევაზე (სსსკ-ის მე-4 მუხლი).

18.1. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის შედავებას ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ გამოყენებული ნორმის არამართებულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთი საფუძველია დელიქტური ვალდებულება, რაც გულისხმობს, რომ პირს ვალდებულება ზიანის მიყენების (დელიქტის) შედეგად წარმოეშობა. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებზე (რომელთა ნამდვილობაც მოპასუხის მიერ სადავოდ არაა მიჩნეული) და განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა და მის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს სწორედ დელიქტური ვალდებულებებისთვის გათვალისწინებული საფუძვლებით - სსკ-ის 992-ე მუხლით. ამგვარ გარემოებათა დადასტურების შემთხვევაში, ზიანის მიმყენებელს დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურება უნდა დაეკისროს. რაც შეეხება ზიანის არსებობის ფაქტს, მისი დამტკიცება მთლიანად მოსარჩელის ვალდებულებაა. თუ რამდენად დაძლია მოსარჩელემ მტკიცების ტვირთი, ამის გამორკვევის მიზნით, სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე და განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ, მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზების მიზნით, სასამართლოს წარუდგინა სასამართლოს განაჩენი, რომელშიც მოსარჩელე დაზარალებულადაა ცნობილი მოპასუხის არამართლზომიერი ქმედების (დანაშაულის) ჩადენის შედეგად.

18.2. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკით, ევროკონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტს არ ეწინააღმდეგება არც ის გარემოება, რომ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ბედი შეიძლება გადაწყდეს სისხლის სამართლის საქმის მასალებიდან მოპოვებული მტკიცებულებებითაც. ევროპული სასამართლოს შეფასებით, საწინააღმდეგო განმარტების პირობებში, ერთი მხრივ, არაპროპორციულად შეიზღუდება თავად მსხვერპლის უფლება სამართლიანი სასამართლოს ხელმისაწვდომობაზე (კონვენციის 6.1-ე მუხლი), ვინაიდან, მას აღარ ექნებოდა საშუალება, მოეთხოვა ზიანის ანაზღაურება სისხლის სამართლის საქმეზე უდანაშაულოდ ცნობილი პირისაგან, მეორე მხრივ კი, თვითონ ბრალდებული აღმოჩნდებოდა პრივილეგირებულ მდგომარეობაში, იმის მიუხედავად, რომ იარსებებდა სამოქალაქო წესით პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის საკმარისი მტკიცებულებები. (იხ. Diacenco v. Romania, no. 124/04, 07/02/2012, § 58).

18.2.1. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დანაშაულის ჩადენის შედეგად დაზარალებულ პირს, საქართველოს კანონმდებლობით გააჩნია შესაძლებლობა, რომ დარღვეული უფლების დასაცავად მიმართოს სასამართლოს, რაც გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება: ამ ტიპის დავებისთვის საპროცესო კანომდებლობა ადგენს საქმის განხილვას ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით ან გამარტივებული წარმოების წესით. ამასთან, გამარტივებული წესით საქმის განსახილველად აუცილებელია მოსარჩელის შუამდგომლობა და სარჩელზე მოპასუხის მიმართ კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის დართვა. რაც შეეხება ისეთ შემთხვევებს, როდესაც მოპასუხის მიმართ გამოტანილია გამამართლებელი განაჩენი ან მოპასუხის მიმართ სახეზე არაა სისხლის სამართლის საქმეზე არსებითი განხილვის შედეგად გამოტანილი შემაჯამებელი აქტი, აღნიშნული არ წარმოადგენს საერთო სასარჩელო წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის დამაბრკოლებელ გარემოებას, თუკი მოსარჩელის (დაზარალებული) მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა შესაბამისად, საკმარისია სამოქალაქო დავის ფარგლებში ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ზემოთ მოხმობილი პრაქტიკაც ნათლად ადასტურებს, რომ ცალკე აღებული, დაზარალებულის სასარგებლოდ კომპენსაციის დაკისრება იმ პირისათვის, რომლის მიმართაც სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი იქნა გამამართლებელი განაჩენი, არ წარმოადგენს უდანაშაულობის პრეზუმფციის დარღვევას და არ ეწინააღმდეგება კონვენციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტს.

18.3. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსახილველ საქმეში წარმოდგენილი სისხლის სამართლის განაჩენი განიხილება, როგორც მხოლოდ კონკრეტული გარემოებების ამსახველი წერილობითი მტკიცებულება და მასში ასახულ დასკვნებსა და გარემოებებს, სამოქალაქო დავაში, სსსკ-ის 106-ე მუხლის შესაბამისად, დავის გადაწყვეტისათვის პრეიუდიციული ძალა არ ენიჭებათ. სასამართლო მიუთითებს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმებული იქნა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს აღარ გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილია განაჩენი, თუმცა სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის, ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს.

18.3.1.საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტების თანახამდ, „სსსკ-ის 106-ე მუხლზე მითითება ამავე კოდექსის 309²⁰-ე მუხლის მეორე ნაწილის გაუთვალისწინებლად არ შეიძლება. მართალია, სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი („ფაქტები იმის შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება ამ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება“) 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილების შედეგად ამოღებულ იქნა, მაგრამ იმავე წლის 15 დეკემბრის კანონით (#4075.სსმ1, #76) განხორციელებული ცვლილებით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების განხილვისას მოქმედებს განსხვავებული წესი, რაც იმას გულისხმობს, რომ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დგინდება, ანუ ისინი დადგენილად მიიჩნევა (სსსკ-ის XXXIV თავი) ; ( შდრ. სუსგ №ას- 638-605-2014, 22 აპრილი, 2016). აგრეთვე, სხვა საქმეში ნათქვამია: „სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელების განხილვისას, გამოიყენება სსსკ-ის XXXIV³ დადგენილი ნორმები. ამ კატეგორიის საქმეების განხილვის თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნიათ (სსსკ-ის 309²⁰-ე მუხლის მეორე ნაწილი), რაც იმას გულისხმობს, რომ დამტკიცებულად და განხორციელებულად ითვლება დელიქტური სამართლის მთავარი ნორმის, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 992-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა სამართლებრივი წანამძღვარი: მოქმედების მართლსაწინააღმდეგობა, ზიანი, ადექვატური მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი“ (შდრ. სუსგ №ას- 176-163-2015, 04 ოქტომბერი, 2016).

18.3.2.ზემოხსენებული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი განაჩენი განიხილება, როგორც კონკრეტული გარემოებების ამსახველი ერთ-ერთი წერილობითი მტკიცებულება, რომელში ასახულ დასკვნებსა თუ დადგენილ გარემოებებს, სსსკ-ის 106-ე მუხლის შესაბამისად, დავის გადაწყვეტისათვის პრეიუდიციული ძალა არ ენიჭება, თუმცა განაპირობებს მხარის გათავისუფლებას მტკიცების ტვირთისგან და სასამართლო იმ შემთხვევაში ეყრდნობა მას (სისხლის სამართლის განაჩენს), თუ მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი არ იქნება აღნიშნული განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი დამაჯერებელი მტკიცებულებები. განსახილველ დავაში, მოსარჩელის მიერ შედავებული გარემოების საწინააღმდეგოდ, შესატყვისი სარწმუნო მტკიცებულება კასატორს (მოპასუხეს) არ წარმოუდგენია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მან ვერ დაძლია მტკიცების ტვირთი. ეს კი გულისხმობს განსახილველ დავაში მტკიცების ტვირთის დაუძლევლობას როგორც მოპასუხის ბრალეულობის, ასევე მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრის თვალსაზრისითაც.

18.4. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის შედავებას იმის თაობაზე, რომ მან საპატიო მიზეზთა გამო ვერ შეძლო შესაბამისი მტიცებულებების პირველი ინსტანციის სასამართლოსთვის წარდგენა. საპატიო მიზეზთა შესახებ კასატორი მხოლოდ ზეპირსიტყვიერად მიუთითებს, ხოლო მტკიცებულებების წარუდგენლობის ობიექტურ შეუძლებლობაზე არ მიუთითებს, რაც, საკასაციო სასამართლოს, სსსკ-ის 380-ე და 382-ე მუხლების იმპერატიული დანაწესის შესაბამისად, დაუშვებლად მიაჩნია როგორც სააპელაციო, ისე საკასაციო სასამართლოში წარმოების ეტაპზე. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია კასატორის შედავება ფაქტობრივ გარემეობათა არარსებობის გამო.

18.5. რაც შეეხება კასატორის შედავებას, რომ იგი პირველ ინსტანციაში წარმოდგენილი იყო პირით, რომელიც არ არის ადვოკატი და არ გააჩნდა შესაბამისი განათლება, რის გამოც მოპასუხემ ვერ შეძლო უფლებების ჯეროვნად დაცვა, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირის საპროცესო, დისპოზიციურ უფლებას წარმოადგენს, ჰყავდეს სასამართლოში წარმომადგენელი (თუ ამგვარი რამ კანონმდებლობიდან გამომდინარე პროცესის მონაწილე მხარისთვის სავალდებულო არაა); მხარეს უფლება აქვს, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საპროცესო წარმომადგენლად იყოლიოს ნებისმიერი ქმედუნარიანი პირი (ადვოკატი, ან ნებისმიერი სხვა), რომელსაც მხარე ნდობას უცხადებს (სსსკ-ის 93-94-ე მუხლები, გამონაკლისს ადგენს სსსკ-ის 9-ე მუხლი). სასამართლოს არ გააჩნია უფლებამოსილება (და არც ვალდებულება, გარდა კანონით დადგენილი გამონაკლისისა), რომ მოსთხოვოს მხარეს, წარმოდგენილი იყოს პროფესიონალი ადვოკატით. სსსკ-ის 440-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო და საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, „პირს, რომელსაც არ ჩაუბარებია ადვოკატთა საკვალიფიკაციო გამოცდა და არ გაწევრებულა საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციაში, ეკრძალება წარმომადგენლის უფლებამოსილების განხორციელება სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციების სასამართლოებში, გარდა სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოს, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს, ორგანიზაციის თანამშრომლისა, – ამ ორგანოს, ორგანიზაციის საქმეზე“. როგორც ირკვევა, წარმომადგენელი, რომელიც არ იყო ადვოკატი, მოპასუხეს წარმოადგენდა მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში. მისი წარმომადგენლად არჩევა მხარის დისპოზიციური უფლებამოსილების განხორციელებისა და ნების გამოვლენის შედეგია, რაც ვერ/არ ჩაითვლება იმის დამადასტურებელ გარემოებად, რომ ამ პირის წარმომადგენლად დაშვებით სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპი დაარღვია. აქვე ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ მხარის უფლება, პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარმომადგენლად იყოლიოს ნებისმიერი ქმედუნარიანი პირი, მათ შორის, არაიურიდიული განათლების მქონეც, ყველა იმ შესაძლო და შემდგომი რისკის მატარებელია, რაც არაპროფესიონალი წარმომადგენელობით შეიძლება იყოს განპირობებული. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ წარმომადგენელი მიჩნეული იქნებოდა არაკვალიფიცურად, მის მიერ განხორციელებული ქმედებები მაინც ინარჩუნებს იურიდიულ ძალას, რადგან, სსსკ-ის 97-ე მუხლის თანახმად, „სასამართლოს შეუძლია უარი თქვას იმ პირის პროცესში წარმომადგენლად დაშვებაზე, რომელიც არ არის ადვოკატი, თუ მიიჩნევს, რომ ამ უკანასკნელს არ გააჩნია საკმარისი მონაცემები იმისათვის, რომ წარმოადგინოს მხარე და დაიცვას მისი უფლებები. 2. ის მოქმედებები, რომლებიც საპროცესო წარმომადგენელმა გადაყენებამდე აწარმოვა, ძალაში რჩება“.

19. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას არსებითად განხილვაზე.

20. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 1557,70 ლარის 70% – 1085,49 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ.ჯ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. დ.ჯ–ძეს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1557,70 ლარის (საგადახდო დავალება N5, გადახდის თარიღი 2019 წლის 25 აგვისტო), 70% – 1085,49 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე