საქმე №ას-1503-2019 13 მარტი, 2020 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – ზ.პ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „პ.დ–ა“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სს „პ.დ“-ს (შემდეგში - მოსარჩელე, მზღვეველი, სადაზღევო კომპანია) და საქართველოს პარლამენტის აპარატს შორის (შემდეგში - დამზღვევი) 2015 წლის 18 დეკემბერს გაფორმდა დაზღვევის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც დაეზღვია დამზღვევის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანები, მათ შორის ავტომობილი - „Toyota Camry", სახ. ნომრით .... (შემდეგში - დაზღვეული საგანი/დამზღვევის კუთვნილი ავტომობილი).

2. 2017 წლის 17 იანვარს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა დამზღვევის კუთვნილი ავტომობილი, რომელსაც ზ.პ–ის (შემდგომში - ბრალეული მძღოლი, მოპასუხე, კასატორი) კუთვნილი ავტომობილი შეეჯახა (მოდელი - ,,HONDA CRV" სახ. ნომრით - ....).

2.1.ბრალეული მძღოლი საქართველოს ასკ-ის 125-10 მუხლით გათვალისწინებული გადაცდომის ჩადენისთვის დაჯარიმდა 250 ლარით;

3. დამზღვევის კუთვნილი ავტომობილის შეკეთების ხარჯმა შპს ,,ტ.ც.თ–ას" (შემდგომში - მენარდე) მიერ შედგენილი ხარჯთაღიცხვის თანახმად, 8 439 ლარი შეადგინა. მოსარჩელემ აღნიშნული თანხა მენარდეს სრულად აუნაზღაურა.

4. სარჩელის საფუძვლები

4.1.მზღვეველმა სარჩელი აღძრა ბრალეული მძღოლის წინააღმდეგ, მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტა, რომ სადაზღვევო კომპანიამ მოპასუხის ბრალეული ქმედების შედეგად მიყენებული ზიანი სრულად აუნაზღაურა დამზღვევს, რაც მენარდისათვის თანხის გადახდაში გამოიხატა; სსკ-ის 832-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მოსარჩელე უფლებამოსილია, რომ მის მიერ დამზღვევის სასარგებლოდ გადახდილი თანხის დაკისრება მოითხოვოს მოპასუხისათვის. მიუხედავად მოთხოვნისა, მოპასუხე თავს არიდებს ვალდებულებას, მოსარჩელეს აუნაზღაუროს ზიანი.

5. მოპასუხის შესაგებელი

5.1. მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი და შესაგებლით განმარტა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა არ მომხდარა მისი ბრალით. ინციდენტში მონაწილე დამზღვევი ორგანიზაციის მძღოლმა მას სთხოვა ბრალის აღიარება და გადაუხადა 400 ლარი, საიდანაც 250 ლარი მოპასუხემ ადმინისტრაციული ჯარიმისათვის გადაიხადა, ხოლო დარჩენილი თანხით უნდა შეეკეთებინა ავტომანქანა. მოპასუხემ, ასევე, სადავოდ მიიჩნია ავტომანქანის შესაკეთებლად გაწეული ხარჯების გონივრულობა, მისი მითითებით, გაურკვეველია დაზიანებული ნაწილები აღდგენილია თუ შეცვლილია ორიგინალი და ძვირადღირებული ნაწილებით, ან რატომ გახდა საჭირო ისეთი ნაწილების შეცვლა, რომლებიც არ დაზიანებულა ამ შეჯახების შედეგად.

5.1.1. სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოპასუხემ (ბრალეულმა მძღოლმა) ზეპირსიტყვიერად განუმარტა სასამართლოს, რომ მას არ გააჩნია ვალდებულება, აანაზღაუროს სადაზღვევო კომპანიის მიერ მოთხოვნილი თანხა, ვინაიდან სადაზღვევო შემთხვევა მოსარჩელესა და დამზღვევს შორის 2015 წლის 18 დეკემბერს დადებული ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ამოწურვის შემდეგ მოხდა. მოპასუხის განმარტებით, ხელშეკრულების თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარებოდა მხოლოდ 2016 წლის 1 იანვრიდან იმავე წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით მომხდარი სადაზღვევო შემთხვევა, ხოლო ავტოსაგზაო შემთხვევა 2017 წლის 7 იანვარს მოხდა.

6. მცხეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

6.1. მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით სადაზღვევო კომპანიის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა:

6.2. გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 316-ე, 317-ე, 361-ე, 799-ე, 832-ე, 992-ე მუხლებით; აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-8, 53-ე, 243-244-ე, 248-ე, 257-ე, 259¹-ე, 364-ე, 367-ე, 369-ე მუხლებით.

6.3. რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში აღწერილი გარემოებები და განმარტა:

6.3.1. დავის გადაწყვეტისათვის არსებითად მნიშვნელოვან და საკვანძო საკითხს წარმოადგენს დადგინდეს ფაქტობრივი გარემოება მზღვეველსა და დამზღვევს შორის 2015 წლის 18 დეკემბერს დადებული ხელშეკრულების სადავოდ ქცეული მოქმედების ვადის შესახებ. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სსკ-ის 806-ე მუხლზე, რომელიც განსაზღვრავს დაზღვევის დაწყების და დამთავრების დროს. ამ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დაზღვევა იწყება ხელშეკრულების დადების დღის ოცდაოთხ საათზე და მთავრდება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის ბოლო დღის ოცდაოთხ საათზე. ამასთან, ხელშეკრულების ცალკეული პუნქტები/ქვეპუნქტები შეიძლება აგრეთვე შეიცავდეს მითითებას სხვა დამატებითი ვადების შესახებაც, რაზეც ანალოგიური წესი ვრცელდება, თუ ხელშეკრულებითვე სხვა წესი არ არის დადგენილი. სასამართლომ სრულად გაიზიარა მოპასუხე მხარის (ბრალეული მძღოლის) მოტივაცია მზღვეველის სასარჩელო მოთხოვნის უსაფუძვლობის შესახებ და განმარტა: 2015 წლის 18 დეკემბრის ხელშეკრულების 2.1 ქვეპუნქტი კონკრეტულად/არაორაზროვნად განსაზღვრავს ავტოტრანსპორტის დაზღვევის მომსახურების ვადას, რაც მოიცავს 2016 წლის 1 იანვრიდან 2016 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით პერიოდს. შესაბამისად, ანაზღაურებას დაექვემდებარებოდა მხოლოდ ის ზიანი, რაც გამოწვეული იქნებოდა მითითებულ ვადაში მომხდარი სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად. სადაზღვევო შემთხვევა მოხდა დაზღვევის ხელშეკრულებით დადგენილი ვადის ამოწურვის შემდეგ - 2017 წლის 17 იანვარს. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერებისა და ანალიზის შედეგად სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ იმ პირობებში, როდესაც სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მომენტისათვის ავტოსატრანსპორტო საშუალების სადაზღვევო მომსახურების ვადა ამოწურული იყო, არ არსებობდა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი.

7. სააპელაციო საჩივარი

7.1. მცხეთის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

7.2. აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

8. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

8.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილებით მზღვეველის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

8.1.1. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 7 595,1 ლარის გადახდა დაეკისრა;

8.2. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც მოპასუხემ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე წარუდგინა და რომელიც სადაზღვევო შემთხვევის ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გასვლის შემდგომ დადგომას შეეხებოდა და განმარტა:

8.2.1. მოსარჩელის მოთხოვნის გასაბათილებლად მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში ორ გარემოებაზე გაამახვილა ყურადღება: 1. მისი არაბრალეული მოქმედება; 2. ზიანის გადაჭარბებული ოდენობა. საქმის განხილვის მიზნით პირველი ინსტანციის სასამართლოში სამი მოსამზადებელი სხდომა ჩატარდა, სადაც სარჩელის წინააღმდეგ მოპასუხე მხარის წარმომადგენელი, მსგავსად შესაგებლისა, მხოლოდ ზემოხსენებულ ორ არგუმენტზე მიუთითებდა. სააპელაციო სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მოპასუხე მხარემ (ბრალეულმა მძღოლმა) სასამართლოს მთავარ სხდომაზე შეცვალა შედავების შინაარსი და სარჩელის წინააღმდეგ ახალ გარემოებაზე მიუთითა, კერძოდ იმაზე, რომ სადავო შემთხვევის დადგომის დროს უკვე გასული იყო სადაზღვევო ხელშეკრულების ვადა (იხ. 30.01.2019 წლის სხდომის ოქმი 11:34:37;11:45:23; 11:46:27; 11:47:33; 11:48:06). სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მიუხედავად მთავარ სხდომაზე მოპასუხის მხრიდან ახალ გარემოებაზე მითითებისა, არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის შუამდგომლობა დასახელებული გარემოების გაბათილების მიზნით მტკიცებულების წარსადგენად ვადის მიცემის შესახებ. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ამ ქმედებით, მოსარჩელესთან მიმართებით, სსსკ-ის 4.1 მუხლით დადგენილი შეჯიბრებითობის პრინციპი დაირღვა: კერძოდ, სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოპასუხის მიერ დასახელებული ახალი გარემოების წარდგენის შემდეგ, ამ გარემოების საწინააღმდეგოდ ახალი მტკიცებულებისათვის ვადის მიცემაზე უარის თქმით, მოსარჩელეს შეეზღუდა სამართლებრივი საშუალება, გაექარწყლებინა მოპასუხის შედავება. როგორც უკვე აღინიშნა, ამ უკანასკნელმა სარჩელის წინააღმდეგ ისეთ გარემოებაზე მიუთითა, რომელიც მანამდე საქმის განხილვის არც ერთ ეტაპზე გაცხადებული არ ყოფილა და, რაც მთავარია, სწორედ ეს ახალი გარემოება დაედო საფუძვლად მზღვეველის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ ახალი გარემოების სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მითითების აუცილებლობა განპირობებული იყო მისთვის სარჩელზე დართული მტკიცებულებების ასლების გადაცემით, საიდანაც, მანამდე გადაცემულ ასლებთან შედარებით, მკაფიოდ ირკვეოდა დაზღვევის ხელშეკრულების ვადის გასვლის თაობაზე. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლო ყურადღება გაამახვილა სარჩელზე დართულ ხელშეკრულებაზე, საიდანაც ნათლად ირკვევა ხელშეკრულების მოქმედების ვადა. იმ შემთხვევაშიც, თუ მოპასუხისთვის გადაცემული ასლებიდან მართლაც არ ირკვეოდა ხელშეკრულების მოქმედების ვადის შესახებ, სასამართლოსათვის დაუსაბუთებელი იყო, თუ რატომ არ მიუთითა ამის შესახებ მოპასუხემ ერთი წლის მანძილზე, როდესაც საქმის განხილვის მიზნით საქმეზე არაერთი მოსამზადებელი სხდომა ჩატარდა და ეს საკითხი სადავო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე რატომ გახადა.

8.2.2. სამართალწარმოების ეკონომიურობისა და მხარეთა თანასწორობისა პრინციპების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა აპელანტი მხარის მიერ დაყენებულ შუამდგომლობაზე და 19.07.2019 წლის საოქმო განჩინებით, საქმეს დაურთო აპელანტის მიერ წარდგენილი ხელშეკრულება N30/12/7 ავტოტრანსპორტის დაზღვევის გამარტივებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ დანართებთან ერთად.

8.3. სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8.3.1. მოსარჩელესა და დამზღვევს შორის, 18.12.2015 წელს, ავტოტრანსპორტის დაზღვევის გამარტივებული ელექტრონული ტენდერით, სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ N18/12/4 ხელშეკრულება გაფორმდა, რომლის საგანსაც ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების თანახმად, შემსყიდველის კუთვნილი 100 ერთეული ავტოსატრანსპორტო საშუალების სადაზღვევო მომსახურება წარმოადგენდა. სადაზღვევო პერიოდი 2016 წლის 01 იანვრიდან იმავე წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით განისაზღვრა.

8.3.2. მოსარჩელესა და დამზღვევს შორის, 30.12.2016 წელს, ავტოტრანსპორტის დაზღვევის გამარტივებული ელექტრონული ტენდერით, კვლავ გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ N30/12/7 ხელშეკრულება, რომლის საგანსაც ხელშეკრულების პირობებისა და მისი N1 დანართის შესაბამისად, ხელშეკრულების N2 დანართში მითითებული შემსყიდველის 100 ერთეული ავტოსატრანსპორტო საშუალების, მათ შორის, სადავო შემთხვევის დროს დაზიანებული ავტომანქანის სადაზღვევო მომსახურება წარმოადგენდა. სადაზღვევო პერიოდი 2017 წლის 01 იანვრიდან იმავე წლის 31 იანვრის ჩათვლით განისაზღვრა.

8.3.3. მოპასუხის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომობილი, 2017 წლის 17 იანვარს, დაეჯახა დამზღვევის კუთვნილ ავტომობილს. მოპასუხის მიმართ შედგენილ იქნა საჯარიმო ქვითარი ეი763801, რომლის საფუძველზე მოპასუხე 250 ლარით დაჯარიმდა. ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიყენებულმა ზიანმა 8,439.00 ლარი შეადგინა, რაც, სადაზღვევო კომპანიამ მენარდის ანგარიშზე შესრულებული სამუშაოს სანაცვლოდ გადარიცხა.

8.4. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს სსკ-ის 992-ე და 832-ე მუხლები. 832-ე მუხლის შინაარსი შეეხება სუბროგაციის პრინციპს. ასეთ დროს დელიქტურ ვალდებულებაში ხდება კრედიტორის შეცვლა, ხოლო თვით ვალდებულების არსი უცვლელი რჩება. ამასთან, დელიქტურ ვალდებულებაში დამზღვევის მზღვეველით შეცვლის აუცილებელი წინაპირობაა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძვლის არსებობა და მზღვეველის მიერ დამზღვევისათვის სადაზღვევო თანხის გაცემა. განსახილველ შემთხვევაში სადავო არაა, რომ მოსარჩელის, როგორც მზღვეველის მიერ მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევა შეფასდა სადაზღვევო შემთხვევად და, დამზღვევის სასარგებლოდ, მზღვეველმა გადაიხადა სადაზღვევო თანხა - 8 439 ლარი.

8.5. სსკ-ის 992-ე მუხლის მიხედვით, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ან დაკმაყოფილებაზე უარს დიდწილად განაპირობებს სამართალწარმოების მოწინააღმდეგე მხარის სათანადოდ შერჩევა და მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების ჯეროვნად დადასტურება. საგულისხმოა, რომ მოპასუხე (ბრალეული მძღოლი) არ უარყოფს, რომ 17.01.2017 წელს „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონი დაარღვია, მომხდარი ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის დროს კი დაზიანდა როგორც მის საკუთრებაში არსებული სატრანსპორტო საშუალება, ასევე - დამზღვევის ბალანსზე არსებული დაზღვეული ავტომობილი. მოპასუხე სადავოდ ხდის იმ ფაქტს, რომ ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის დადგომა საგზაო მოძრაობის წესების დარღვევა მხოლოდ მის მიერ ჩადენილმა ქმედებამ განაპირობა და ამაზე დაყრდნობით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების სრულად მასზე დაკისრებას არ ეთანხმება; ამის დადასტურება კი სწორედ მოპასუხის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა. მოპასუხემ საკუთარი მტკიცების დასადასტურებლად მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების დადასტურების მიზნით სასამართლოში სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 26.06.2019 წლის დასკვნა წარადგინა, საიდანაც ირკვევა, რომ: 1. კონკრეტულ პირობებში ავტომობილ ,,ტოიოტა’’ ....-ის მძღოლის მოქმედება ტექნიკური თვალსაზრისით არ შეესაბამება „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის პირველი და მეორე პუნქტების მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის პირობებში მოცემული საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევა გამორიცხული იქნებოდა; 2. მოცემულ საგზაო სიტუაციაში შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილ ჰონდას ....-ის მძღოლის მოქმედება არ შეესაბამება „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის პირობებში მოცემული შემთხვევა გამორიცხული იქნებოდა.

8.6. საქმის მასალებში არსებული საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის ადგილის დათვალიერების ოქმის და თანდართული სქემის საფუძველზე ექსპერტმა დაადგინა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილების ურთიერთკონტაქტი მოხდა ორმხრივი მოძრაობისათვის განკუთვნილ საავტომობილო გზაზე, სადაც გზის გამყოფი ორმაგი ხაზის მიდამოში (იგულისხმება ქ. თბილისში, მოსკოვის გამზირიდან მეტროსადგური „სამგორის“ მიმართულებით მოძრავი სატრანსპორტო საშუალებების სამოძრაო ზოლში) დაფიქსირებულია შეჯახების შედეგად ავტომობილების დაზიანებული დეტალების ჩამონაყარი. ეს მიდამო, ცხადია, წარმოადგენს შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილების შეჯახების ადგილს, შესაბამისად, შეჯახება მოხდა მოსკოვის გამზირიდან მეტროსადგურ „სამგორის“ მიმართულებით მოძრავი სატრანსპორტო საშუალებების მეორე სამოძრაო ზოლის მარცხენა ნაწილში, გზის გამყოფი ხაზის მიდამოში. შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილები საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევამდე მოძრაობდნენ თანმხვედრი მიმართულებით: ავტომობილ ,,ტოიოტას’’ მძღოლი მოძრაობდა მეორე სამოძრაო ზოლში, ხოლო ავტომობილ ,,ჰონდას’’ მძღოლი საავტომობილო გზაზე გამოვიდა გარკვეული მანძილით უკან. მან გაიარა გარკვეული მანძილი და მობრუნების მიზნით, პირველი სამოძრაო ზოლიდან გადაადგილდა მეორე სამოძრაო ზოლში, სადაც აპირებდა მანქანის მობრუნებას მოსკოვის გამზირის მიმართულებით მოძრაობის გასაგრძელებლად. ექსპერტიზაზე წარდგენილ ფოტოსურათებზე დაყრდნობით ექსპერტი უთითებს, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილების ურთიერთკონტაქტი მოხდა ავტომობილ „ტოიოტას“ წინა მარჯვენა ნაწილით (კუთხით) შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილ „ჰონდას“ მარცხენა გვერდით ნაწილთან, როცა მახვილი კუთხე მათ გრძივ ღერძებს შორის შეადგენდა 10/15 გრადუსს. შეჯახების კუთხის სიდიდის - 10/15 გრადუსის და მეორე სამოძრაო ზოლის სიგანის 4.85 მეტრის მხედველობაში მიღებით, შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილ „ჰონდას“ პირველი და მეორე სამოძრაო ზოლების გამყოფი ხაზის გადაკვეთიდან (მეორე სამოძრაო ზოლში შესვლიდან) შეჯახების ადგილამდე (იმ ადგილამდე სადაც გზის გამყოფი ხაზი გახსნილია) თავისი წინა ნაწილით დახრილად უნდა გაევლო მინიმუმ 17 მეტრი მანძილი.

8.7. ამ მონაცემების მხედველობაში მიღებით და საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევის განვითარების საფუძველზე, დასკვნის კვლევით ნაწილში, ექსპერტის მიერ განსაზღვრულია მანძილი, რომლითაც დასაშვები 60 კმ/სთ სიჩქარით მოძრავი ავტომობილის ტოიოტას მძღოლი დაცილებული იქნებოდა შემთხვევის ადგილიდან, იმ დროს, როდესაც ავტომობილმა ,,ჰონდას’’ მძღოლმა, დაახლოებით 20 კმ/სთ სიჩქარით დაიწყო პირველი სამოძრაო ზოლიდან მეორე სამოძრაო ზოლში შესვლა და თავისი მოქმედებით მოძრაობაში საფრთხე შექმნა. ამასთან დაკავშირებით ექსპერტი უთითებს, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილ „ტოიოტას“ მძღოლი იმ მომენტისთვის, როცა შემთხვევაში მონაწილე ავტომობილ „ჰონდას“ მძღოლმა დაიწყო მეორე სამოძრაო ზოლის დაკავება და შეიქმნა საფრთხე, შეჯახების ადგილიდან დაშორებული უნდა ყოფილიყო დაახლოებით 51 მეტრი მანძილით. ექსპერტის მიერ ასევე განსაზღვრულია საჭირო მანძილი ავტომობილ „ტოიოტას“ სრული გაჩერებისთვის. კერძოდ, ავტომობილის სრული გაჩერებისთვის საჭირო მანძილი განსაზღვრულია 45 მეტრით მაშინ, როდესაც ექსპერტის მითითებით ავტომობილს განკარგულებაში ჰქონდა 51 მეტრი მანძილი. აქედან გამომდინარე, ექსპერტი განმარტავს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ ავტომობილ „ტოიოტას“ მძღოლი საფრთხის შექმნის მომენტისთვის დროულად მიიღებდა ზომებს სატრანსპორტო საშუალების სრული გაჩერების ჩათვლით, ტექნიკური თვალსაზრისით, საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილებას შეძლებდა.

8.8. სსკ-ის 415-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში – თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი. სამოქალაქო კანონმდებლობა იცნობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც მხარისათვის მიყენებული ზიანი შეიძლება გამოწვეული იყო ორივე მხარის მიზეზით და არსებობდეს მხარეთა ე.წ. „შერეული ბრალი“. ასეთ დროს სასამართლო ვალდებულია, დაადგინოს, რომელ მხარეს რა მოცულობით ეკისრება მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებლობა და მისი ანაზღაურების ოდენობაც ამ მოცულობის პროპორციულად განსაზღვროს.

8.9. განსახილველ შემთხვევაში იმ პირობებში, როდესაც საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით დასტურდება, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს ორივე სატრანსპორტო საშუალების მძღოლმა დაარღვია „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონი, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ გამოკვეთილია შერეული ბრალის შერაცხვის წინაპირობები. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის დროს მოპასუხე პირველი სამოძრაო ზოლიდან მეორე სამოძრაო ზოლში გადასვლას ცდილობდა, რა დროსაც „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით მის ვალდებულებას წარმოადგენდა მანევრის მხოლოდ და მხოლოდ მას შემდეგ დაწყება, რაც დარწმუნდებოდა, რომ თავისი მოქმედებით საფრთხეს არ შეუქმნიდა მის უკან, წინ და გვერდით როგორც თანმხვედრი, ისე საპირისპირო მიმართულებით მოძრავ საგზაო მოძრაობის მონაწილეებს, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მოპასუხე მხარეს, შერეული ბრალის გათვალისწინებით, უნდა დაეკისროს, კერძოდ, ბრალეულ მძღოლს მზღვეველის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს არა სარჩელით მოთხოვნილი 8 439 ლარი, არამედ 7 595,1 ლარი - დამდგარ ავტოსატრანსპორტო შემთხვევასთან მიმართებით მისი ბრალის პროპორციულად. სასამართლოს შეფასებით, მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევა მეტწილად სწორედ მოპასუხის (ბრალეული მძღოლის) მოქმედებამ გამოიწვია, ვინაიდან მან დაარღვია კანონით გათვალისწინებული ვალდებულება, როდესაც მეორე სამოძრაო ზოლში ისე გადავიდა, რომ მისი მხრიდან გამორიცხული არ ყოფილა, რომ საფრთხეს არ შეუქმნიდა მის წინ თანმხვედრი მიმართულებით მოძრავ სატრანსპორტო საშუალებას, რომელსაც დაზღვეული ავტომობილის მძღოლი მართავდა. სწორედ ამ ვალდებულების უგულებელყოფამ მოახდინა ამ ავტოსაგზაო შემთხვევის პროვოცირება. რაც შეეხება დაზღვეული ავტომობილის მძღოლის მხრიდან მოძრაობის წესების დარღვევას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მას შემდეგ, რაც მოპასუხემ დარღვევით განახორციელა ზოლიდან ზოლში გასვლის მანევრი, დაზღვეული ავტომობილის მძღოლს, როგორც ექსპერტიზის დასკვნის ანალიზი ცხადყოფს, მაინც შეეძლო შემთხვევის თავიდან აცილება. ამდენად, კონკრეტულ შემთხვევაში დარღვევის სიმძიმის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ბრალეულობა დამდგარ ავტოსაგზაო შემთხვევაში უნდა განისაზღვროს მოპასუხის შემთხვევაში 90%-ით, ხოლო დაზღვეული ავტომობილის მძღოლის შემთხვევაში - 10 %-ით.

8.10. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ მოპასუხემ სადავოდ მიიჩნია ზიანის ოდენობა, რისი დადასტურებაც სწორედ მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დგინდება, რომ დაზიანებული ავტომანქანის შეკეთების მიზნით მზღვეველმა მენარდეს 8 439 ლარი გადაურიცხა, როგორც ჩასატარებელი სამუშაოების ღირებულება, (წინა ბამპერის მ/ა გადაწყობა, წინა ორივე ფარის მ/დ, წინა ცხვირის დ/ა, წინა მარჯვენა კარის დ/ა, მარჯვენა კარინიზის მ/დ, წინა მარჯვენა ფრთთის მ/დ რეგულირება, კაპოტის გასწორება, ეკრანის გასწორება, რობოტზე გაჭიმვა, კაპოტის შეღებვა, წინა ბამბერის შეღებვა, წინა მარჯვენა ფრთის შეღებვა, წინა მარჯვენა კარის გადასვლით შეღებვა, წინა მარჯვენა საყრდენის გადასვლით შეღებვა, ეკრანის შეღებვა) ასევე სათადარიგო ნაწილების საფასური (წინა ბამპერი, წინა მარჯვენა ფარი, წინა მარჯვენა ფრთის ნათურები, წინა მარჯვენა ფარის ნიკელის კანტი, წინა ბამპერის ცხაურა, წინა ბამპერის მარჯვენა პლასტმასი, წინა მარჯვენა ფრთის შიდა მისაფარებელი, წინა მარჯვენა ფრთა, წინა ბამპერის მარჯვენა დამჭერი). მოპასუხე მხარე მიიჩნევს, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ მანქანის ყველა დასახელებული ნაწილის დაზიანება ხსენებული ავტო-საგზაო შემთხვევით იყო განპირობებული. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელე მხარის (სადაზღვევო კომპანიის) მიერ წარმოდგენილ დაზიანებული ავტოსატრანსპორტო საშუალების ფოტოებზე, სადაც ნათლად ჩანს ავტოსატრანსპორტო საშუალების დაზიანებები. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია დოკუმენტი, რომლითაც დასტურდება, რომ მენარდემ დაზიანებული ავტომობილი შეაკეთა და სამუშაოების ღირებულება 8 439 ლარად შეფასდა. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ სადავო შემთხვევის შედეგად 8 439 ლარის ზიანი არ დამდგარა. სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხის პოზიციის გაუზიარებლობის საფუძველია მისი მხრიდან განხორციელებული ნაკლიანი მტკიცება. კერძოდ, მოპასუხემ სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით ვერ დაადასტურა ის ფაქტი, რომ მანქანის ყველა დასახელებული ნაწილის დაზიანება ავტოსაგზაო შემთხვევით არ ყოფილა განპირობებული და რომ დაზიანებების გამოსწორებისთვის საჭირო იყო უფრო ნაკლები დანახარჯი, ვიდრე ეს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დოკუმენტებშია მითითებული. ამდენად, საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებათა ერთობლივად შეფასებით, სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელემ მისთვის კანონით დაკისრებული მტკიცების ტვირთი დაძლია, მან მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის კავშირი და ამ ქმედების შედეგად დამდგარი ზიანის ოდენობა დაადასტურა. რაც შეეხება მოპასუხეს მან, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი განაწილების პირობებში, ვერ შეძლო იმგვარი საპირწონე მტკიცებულებების წარმოდგენა, რაც მოსარჩელის მოთხოვნის დასტურად სასამართლოსათვის შეთავაზებულ მტკიცებულებებს საფუძველს შეურყევდა. ამ გარემოებათა გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სარჩელი ნაწილობრივ დასაბუთებული იყო და ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მზღვეველის მოთხოვნა.

9. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

9.1 მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მზღვეველის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა.

9.2 კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტი ავტოსაგზაო შემთხვევის მონაწილე ავტომობილების მძღოლების თანაბრალეულობის შესახებ, ასევე არ დაუშვა მტკიცებულება (მოწმე), რომელიც მოპასუხე მხარის ბრალეულობას გამორიცხავდა, რაც არასწორია.

10 . საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

10.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2019 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

13. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია. მისი პრეტენზია შემოფარგლება მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად სასამართლოს მიერ მოძიებული ნორმის კრიტიკითა და მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგების შეფასებით. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოც იმსჯელებს მხოლოდ გასაჩივრბული გადაწყვეტილების სამართლებრივ ნაწილზე. აქვე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

16. წარმოდგენილი საკასაციო შედავების მართებულობის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, სასამართლო იკვლევს, თუ რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ-ები: #ას- 15-29-1443-2012; #ას-973-1208-04; # ას- 664-635-2016).

17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა სარჩელის საგანი – მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი, მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

18. საკასაციო სასამართლო კასატორის მიერ წარმოდგენილი შედავების ფარგლებში იმსჯელებს მხოლოდ იმ ორ გარემოებაზე, რომელიც წინამდებარე განჩინების 9.2 ქვეპუნქტშია ასახული. საკასაციო სასამართლო ეყრდნობა მოსარჩელის მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა გამომდინარეობს სსკ-ის 832-ე (თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის უნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. თუ დამზღვევი უარს იტყვის მესამე პირის მიმართ თავის მოთხოვნაზე ან მისი მოთხოვნის უზრუნველყოფის უფლებაზე, მაშინ მზღვეველი თავისუფლდება ზიანის იმ ოდენობით ანაზღაურების მოვალეობისაგან, რამდენიც მას შეეძლო მიეღო თავისი ხარჯების ასანაზღაურებლად უფლების განხორციელებასთან ან მოთხოვნის წაყენებასთან დაკავშირებით.), სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) და სსკ-ის 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებიდან. მოპასუხემ საერთოდ გამორიცხა მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელის დასაბუთებულობა.

18.1. სსკ-ის 832.1 მუხლი სახელშეკრულებო მოთხოვნის დათმობის კანონისმიერ სახეს წარმოადგენს, რაც დაზღვევის სამართალში სუბროგაციის სახელით არის ცნობილი. სუბროგაციის დროს ერთსა და იმავე ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში ერთი პირის (დამზღვევის) ადგილს მეორე პირი - მზღვეველი იკავებს. ასეთ დროს მოთხოვნა ისეთივე მდგომარეობაში გადადის ახალ კრედიტორზე, როგორიც იყო თავდაპირველი კრედიტორის ხელში. სადაზღვევო სამართალურთიერთობა, გარდა სიცოცხლისა და სხვა ტიპის დაზღევისა, ითვალისწინებს დაზღვევას დელიქტური ზიანისგანაც. სწორედ დელიქტური ზიანის დაზღვევას ჰქონდა ადგილი განსახილველ დავაში. მას შემდეგ, რაც მზღვეველმა დაზიანებული ნივთის აღდგენის ღირებულება გადაიხადა, სადაზღვევო კომპანიას წარმოეშვა კანონით მინიჭებული უფლებამოსილება, სუბროგაციის წესით, სსკ-ის 832-ე მუხლის შესაბამისად, ნაცვლად დამზღვევისა (რომელსაც უარი არ უთქვამს ამ უფლების გამოყენებაზე), მოეთხოვა მის მიერ გადახდილი თანხის ბრალეული პირისგან ანაზღაურება. რაც შეეხება ბრალეული პირის იურიდიული პასუხისმგებლობის საფუძვლიანობას, მის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი საკანონმდებლო დანაწესი მოცემულია 992-ე მუხლში, რომელიც დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების გენერალურ წესს ადგენს, თუმცა, ამ უკანასკნელისგან არსებითად განსხვავდება სსკ-ის 999-ე მუხლის პირველ ნაწილით რეგლამენტირებული ვალდებულება, რომელიც, ტრანსპორტის მესაკუთრეს პასუხისმგებლობას აკისრებს მომეტებული საფრთხის წყაროს (ავტოსატრანსპორტო საშუალების) ექსპლუატაციით გამოწვეული ზიანისათვის, მიუხედავად ბრალეულობისა. მაშასადამე, სამოქალაქო კანონმდებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროს მესაკუთრეთა მიმართ პასუხისმგებლობის მაღალ სტანდარტს აწესებს და არ ადგენს ბრალეულობის გამორიცხველი ელემენტის მითითების შესაძლებლობას. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა ნივთის სპეციფიკური თვისებებიდან (გამოიწვიოს ადამიანის სიცოცხლის ხელყოფა, ნივთის დაზიანება და ა.შ.) გამომდინარეობს და მისი მიზანია, რომ საფრთხის მაღალი რისკის მატარებელი ნივთის იურიდიული მფლობელი აიძულოს, განსაკუთრებული სიფრთხილით მოეკიდოს სატრანსპორტო საშუალებას და ამავდროულად, ატაროს ის რისკიც, რაც მისი გამოყენებიდან გამომდინარე შესაძლო ნეგატიურ შედეგებს უკავშირდება. სწორედ ბრალის გამომრიცხველი ელემენტის მითითების შეუძლებლობის გამო საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სსკ-ის 992-ე და 999-ე მუხლების ერთობლივად გამოყენება (მიუხედავად იმისა, რომ ისინი დელიქტური ვალდებულების თავშია გაერთიანებული), ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი ელემენტების (ბრალის სუბიექტური შინაარსის) გათვალისწინებით, სამართლებრივად არათავსებადია.

18.2. ბრალეულობის ელემენტზე მითითება სსკ-ის 999-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისას, ძალზედ შეზღუდულია და შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ბრალის (ბრალეულობის) გამომწვევ მხოლოდ ობიექტურად დაუძლეველ შინაარსთან: სატრანსპორტო საშუალების მფლობელის პასუხისმგებლობა უნდა გამოირიცხოს, თუ ზიანი გამოწვეულია თუნდაც ნივთის ექსპლუატაციის დროს, მაგრამ სხვა გარე ფაქტორების ზემოქმედებით და არა მომეტებული საფრთხის წყაროს თვისებებიდან გამომდინარე. პასუხისმგებლობის მთლიან ან ნაწილობრივ გამომრიცხველ გარემოებად უნდა ჩაითვალოს დაუძლეველი ძალა. დაუძლეველ ძალაში იგულისხმება ისეთი ვითარება, როდესაც, მიუხედავად ავტომანქანის გულისყურით მართვისა, ზიანის თავიდან აცილება ვერ ხერხდება. ასეთ შემთხვევაში უნდა დადგინდეს, ზიანი გამოწვეულია თუ არა დაბრკოლებით, რომელიც არ შედიოდა ტრანსპორტის მფლობელის კონტროლის სფეროში და მას გონივრულად (ობიექტურად) არ შეეძლო არც მისი წინასწარ გათვალისწინება და არც დაბრკოლების, ან მისი შედეგების თავიდან აცილება/დაძლევა, ანუ პირი მოკლებული იყო დაბრკოლებაზე ზემოქმედების შესაძლებლობას. ამგვარი გარემოების არარსებობა განსახილველ დავაში მოპასუხის მიერ მითითებული არაა.

18.3.კასატორი საკასაციო შედავებაში მიუთითებს შერეულ ბრალზე. დელიქტური ვალდებულებების მომწესრიგებელი ნორმები (სსკ-ის 992-1008-ე მუხლები) არ ითვალისწინებს შემხვედრი ბრალის საკითხს, თუმცა, სსკ-ის 326-ე მუხლის თანახმად, წესები სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. ამავე კოდექსის 415-ე მუხლის თანახმად, „თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. 2. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში – თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი“. მაშასადამე, სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარი ზიანის დაკისრებისას უნდა შეფასდეს დაზარალებულის ბრალეულობაც და ამ გარემოების დამტკიცება იმ მხარეს ეკისრება, რომელიც ამგვარ გარემოებაზე მიუთითებს. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს უნდა დაედგინა თანაბარი შერეული ბრალეულობა, და არა 90/10-ზე. ბრალეულობის ამგვარი თანაფარდობა, მისი შეფასებით, ექსპერტიზის დასკვნიდან იკვეთება. აღნიშნულ მოსაზრებას არ ეთანხმება საკასაციო სასამართლო, რადგან ბრალეულობის ამგვარად დაზუსტებული თანაფარდობა მითითებული ექსერტიზის დასკვნიდან ერთმნიშვნელოვნად არ გამომდინარეობს. დასკვნაში ასახული ბრალეული მძღოლის დარღვევის ხასიათის, შინაარსისა და შეჯახების გამომწვევი მაპროვოცირებელი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ ბრალეულობის 90%/10%-ის თანაფარდობა დაადგინა და ბრალეულობის მაღალი ხარისხი მოპასუხის ქმედებაში გამოკვეთა, რასაც იზიარებს საკასაციო სასამართლოც და მიაჩნია, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების გათვალისწინებით, ბრალეულობის ამგვარი განაწილება ობიექტურია და სწორედ ექსპერტიზის დასკვნას ეფუძნება.

18.4. რაც შეეხება კასატორის მეორე შედავებას, რომელიც პროცესუალური ხასიათისაა და შეეხება იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 380-ე მუხლის დარღვევით, არ დაუშვა საქმეში ახალი მტკიცებულება - კერძოდ, მოწმის სახით არ დაუშვა დაზღვეული ორგანიზაციის მძღოლი, რომელსაც სასამართლოსთვის მნიშვნელოვანი ჩვენების მიცემა შეეძლო. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე მიუთითებს ისეთ ახალ მტკიცებულებაზე, რომელიც შესაგებელში და საქმის მომზადების სტადიაზე არ ყოფილა გაცხადებული, ამასთან, იგი არ ასახელებს ამ მტკიცებულების შესახებ დროულად, საქმისწარმოების პირველივე ეტაპზე განუცხადებლობის საპატიო მიზეზებს. საპატიო მიზეზთა შესახებ კასატორი მხოლოდ ზეპირსიტყვიერად მიუთითებს, ხოლო მისი წარუდგენლობის ობიექტურ შეუძლებლობაზე არაფერს ამბობს. სსსკ-ის 380-ე და 382-ე მუხლების იმპერატიული დანაწესის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია კასატორის შედავება.

19. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (იხ: სუსგ-ები: # ას- 494-463-2010; # ას- 762-818-2011; # ას-581-549-2011; # ას-594-562-2015; # ას-143-139-2016; #ას-1353-1273-2017; # ას-238-2019; #ას-633-2019). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არსებითად განსახილველად.

20. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ.პ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ზ.პ–ს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ხ.ქ–ის (პ/ნ ......) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 379.75 ლარის (საგადასახადო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2019 წლის 5 დეკემბერი), 70% – 265.8 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე