საქმე № ას-291-2019 29 ნოემბერი, 2019 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

კასატორი – სს „ს.ბ–ი" (მოპასუხე)

წარმომადგენელი -ზ.ბ–ი, მ.ნ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „S.I." (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი - ი.კ–ა, რ.რ–ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ხელშეკრულებების ბათილად აღიარება, თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

აღწერილობითი ნაწილი :

1. რ.ჯ.ს–ი, რომელიც გერმანიის მოქალაქეა (შემდეგში: საწარმოს, კომპანიის პარტნიორი ან დამფუძნებელი) 2013 წლის 22 თებერვლიდან საქართველოში რეგისტრირებული საწარმოს, შპს ,,ს.ი–ის“ (შემდეგში: მოსარჩელე, საწარმო ან კომპანია), 100%-იანი წილის მესაკუთრეა. აღნიშნული კომპანია სამეწარმეო, საინვესტიციო და სხვა სახის საქმიანობას ისახავდა მიზნად (იხ. ტ.1, ს.ფ. 38-39).

2. კომპანიის პარტნიორმა 2013 წლის 21 თებერვლის მინდობილობით (შემდეგში: მინდობილობა), ვ.თ–ს (შემდეგში: კომპანიის დირექტორი ან ყოფილი დირექტორი) მიანიჭა უფლებამოსილება, მისი სახელით დაეფუძნებინა კომპანია (შპს „S.I.”) და ხელი მოეწერა სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაზე. აღნიშნული მინდობილობით, დირექტორს პარტნიორისგან ენიჭებოდა კომპანიის დაფუძნების, სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაზე ხელმოწერისა და სხვა ზოგადი ხასიათის უფლებამოსილებები (იხ. მინდობილობა, ტ.1. ს.ფ. 29-32).

3. რეგისტრაციასთან ერთად, დირექტორის მითითებით, კომპანიამ 2013 წლის 22 თებერვალს ანგარიშები გახსნა სს „ს.ბ–სა“ (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან ბანკი) და სს ,,თ.ბ–ში”.

4. დირექტორმა 2013 წლის 23 მაისს საჯარო რეესტრში წარადგინა კომპანიის წესდება ახალი რედაქციით, რომელშიც შეტანილი იყო ერთადერთი ცვლილება, სახელდობრ, 4.4. მუხლს დაემატა შემდეგი შინაარსის პუნქტი: „პარტნიორის წინასწარი თანხმობის გარეშე დირექტორი უფლებამოსილია: დადოს ნებისმიერ პირთან ნებისმიერი გარიგება, მათ შორის: იპოთეკის, გირავნობის, ოვერდრაფტის, საბანკო კრედიტის, საკრედიტო პროდუქტებით მომსახურების შესახებ, საკრედიტო ხაზის, აკრედიტივის, გარანტიის, იპოთეკა-ნასყიდობის, თავდებობისა და სხვა ხელშეკრულებები; გახსნას, დახუროს, მართოს და განკარგოს ს.ი–ის კუთვნილი საბანკო ანგარიშები საქართველოს ნებისმიერ ბანკში, მათ შორის, სს "თ.ბ–ში" და აწარმოოს ნებისმიერი საბანკო ოპერაცია; იყოს წარმომადგენელი ნებისმიერ პირთან, აგრეთვე, აწარმოოს ნებისმიერი სახის სამართლებრივი ურთიერთობა ნებისმიერ პირთან, ო–იზაციასთან, დაწესებულებასთან, მათ შორის, სახელმწიფო ო–ოებთან, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოსთან, ადგილობრივ თვითმმართველობებთან, ასევე, მათ სამსახურებთან; მიიღოს, გამოითხოვოს, ნებისმიერი ნებართვა (მათ შორის: სამშენებლო, საპროექტო საქმიანობასთან დაკავშირებით) ლიცენზია, ცნობა, თანხმობა და ა.შ." (იხ. 2013 წლის 23 მაისის განცხადება წესდების ცვლილების თაობაზე, ტომი 1, ს.ფ 42 და წესდების 2013 წლის 23 მაისის რედაქცია /„წესდების მეორე რედაქცია“/, ტომი 1, ს.ფ 43-46).

5. მოსარჩელე საწარმოს დამფუძნებელმა (რ. ს–მა), 2013 წლის 14 მაისს და იმავე წლის 6 ივნისს, კომპანიას „თ.ბ–ის“ ანგარიშზე 5 558 925 (ხუთი მილიონ ხუთას ორმოცდათვრამეტი ათას ცხრაას ოცდახუთი) ევრო ჩაურიცხა. ამ თანხაზე კომპანიამ ბანკთან ვადიანი ანაბრის ხელშეკრულებები გააფორმა, შესაბამისად, წლიური 8%-იანი და 7%-იანი სარგებლის დარიცხვის პირობით.

6. შპს „ს.ი–ი“, რომლის ერთ-ერთ პარტნიორს, 33,33000000 % წილის მესაკუთრეს, კომპანიის ყოფილი დირექტორის მეუღლე - მ.თ–ი წარმოადგენს, 2013 წლის 10 ივნისს დაფუძნდა (იხ. შპს ,,ს.ი–ის“ ამონაწერი, ტომი 1, ს.ფ 47-48).

7. დამფუძნებელმა (რ. ს–მა), 2013 წლის 26 ივნისიდან 2014 წლის 15 ივლისის ჩათვლით, კომპანიას მოპასუხე ბანკის ანგარიშზე 1 441 075 (ერთი მილიონ ოთხას ორმოცდაერთი ათას სამოცდათხუთმეტი) ევრო ჩაურიცხა. 2013 წლის 25 და 26 ივნისს, კომპანიის დირექტორმა სს „თ.ბ–თან“ შეწყვიტა აღნიშნული ანაბრის ხელშეკრულებები.

8. მოსარჩელე საწარმოსა და მოპასუხე ბანკს შორის, 2013 წლის 26 ივნისს, გაფორმდა ვადიანი ანაბრის ხელშეკრულება 2 000 000 (ორი მილიონი) ევროზე, რომლის ვადა განისაზღვრა 2016 წლის 26 ივნისამდე. იმავე დღეს გაფორმდა დამატება აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე, სადაც მიეთითა, რომ შპს „ს.ი–თან“ მომავალში დასადები საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად დაგირავდებოდა აღნიშნული ანაბარი (იხ. ვადიანი დეპოზიტის ხელშეკრულება GE33BG0000000302689201 და მისი დამატება, ტ.1, ს.ფ 55-56);

9. მოსარჩელე საწარმოსა და მოპასუხე ბანკს შორის, 2013 წლის 27 ივნისს, გაფორმდა ვადიანი ანაბრის ხელშეკრულება 3 500 000 (სამი მილიონ ხუთასი ათასი) ევროზე, რომლის ვადა განისაზღვრა 2016 წლის 27 ივნისამდე. იმავე დღეს გაფორმდა დამატება აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე, რომლის თანახმადაც შპს „ს.ი–თან“ მომავალში დასადები საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად უნდა დაგირავებულიყო აღნიშნული ანაბარი (იხ. ვადიანი დეპოზიტის ხელშეკრულება GE06BG0000000302689202 და მისი დამატება, ტ. 1, ს.ფ 57-58);

10. მოსარჩელე საწარმოსა და მოპასუხე ბანკს შორის, 2014 წლის 20 ივნისს, გაფორმდა ვადიანი ანაბრის ხელშეკრულება 500 000 (ხუთასი ათასი) ევროზე. დეპოზიტის ვადა განისაზღვრა 2017 წლის 20 ივნისამდე (იხ. ვადიანი დეპოზიტის ხელშეკრულება GE02BG0000000358240301, ტ. 1, ს.ფ 103);

11. მოსარჩელე საწარმოსა და მოპასუხეს შორის, 2014 წლის 15 ივლისს, გაფორმდა ვადიანი ანაბრის ხელშეკრულება 1 000 000 (ერთი მილიონი) ევროზე. დეპოზიტის ვადა განისაზღვრა 2017 წლის 15 ივლისამდე (იხ. ვადიანი დეპოზიტის ხელშეკრულება GE55BG0000000841449600, ტ.1, ს.ფ 127);

12. კომპანიის დირექტორმა, 2013 წლის 28 ივნისს, მოსარჩელე საწარმოს სახელით დადო გირავნობის ხელშეკრულება N1580960-ა (შემდეგში: პირველი სადავო გირავნობის ხელშეკრულება), მოსარჩელის ანაბარზე არსებული თანხის 3 500 000 (სამი მილიონ ხუთასი ათასი) ევროს მოპასუხე ბანკის კლიენტი კომპანიის შპს „ს.ი–ის“ საკრედიტო ვალდებულების უზრუნველსაყოფად დაგირავების თაობაზე (იხ. გირავნობის ხელშეკრულება, ტ.1, ს.ფ 59-65 და საკრედიტო ხელშეკრულება №1580960, ტომი 1, ს.ფ 71-80).

13. კომპანიის დირექტორმა, 2013 წლის 20 სექტემბერს, მოსარჩელე საწარმოს სახელით დადო გირავნობის ხელშეკრულება NCAP000023689 (შემდეგში: მეორე სადავო გირავნობის ხელშეკრულება), მოსარჩელის ანაბარზე არსებული თანხის 2 000 000 (ორი მილიონი) ევროს მოპასუხე ბანკის კლიენტი კომპანიის შპს „ს.ი–ის“ საკრედიტო ვალდებულების უზრუნველსაყოფად დაგირავების თაობაზე (იხ. გირავნობის ხელშეკრულება, ტ.1, ს.ფ 81-89 და საკრედიტო ხელშეკრულება N CA000023678-1682847, ტომი 1, ს.ფ 92-102).

14. კომპანიის დირექტორმა, 2014 წლის 26 ივნისს, მოსარჩელე საწარმოს სახელით დადო გირავნობის ხელშეკრულება N CAP000057612 (შემდეგში: მესამე სადავო გირავნობის ხელშეკრულება), მოსარჩელის ანაბარზე არსებული თანხის - 500 000 (ხუთასი ათასი) ევროს მოპასუხე ბანკის კლიენტი კომპანიის - შპს „ს.ი–ის“ საკრედიტო ვალდებულების უზრუნველსაყოფად დაგირავების თაობაზე (იხ. გირავნობის ხელშეკრულება, ტ.1, ს.ფ 104-115 და საკრედიტო ხელშეკრულება N CA000057587-2053656, ტ.1, ს.ფ 116-127).

15. კომპანიის დირექტორმა, 2014 წლის 16 ივლისს, მოსარჩელე საწარმოს სახელით დადო გირავნობის ხელშეკრულება NCAP000060487 (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეოთხე სადავო გირავნობის ხელშეკრულება), მოსარჩელის ანაბარზე არსებული თანხის, 1 000 000 (ერთი მილიონი) ევროს, მოპასუხე ბანკის კლიენტი კომპანიის - შპს „ს.ი–ის“ საკრედიტო ვალდებულების უზრუნველსაყოფად დაგირავების თაობაზე (იხ. გირავნობის ხელშეკრულება, ტ.1, ს.ფ 128-135 და საკრედიტო ხელშეკრულება N CA000060481-2092509, ტ.1, ს.ფ 140-149).

16. კომპანიის დამფუძნებელმა პარტნიორმა ანაბრებზე განთავსებული თანხების დაგირავების შესახებ 2014 წლის ბოლოს შეიტყო, რის შემდეგაც მან მიიღო გადაწყვეტილება საწარმოს დირექტორის თანამდებობიდან გადაყენების შესახებ (იხ. საწარმოს ახალი ამონაწერი რეესტრიდან, ტ.1, ს.ფ 152-154).

17. სარჩელის საფუძვლები

17.1. საწარმომ 2015 წლის 17 ივლისს სარჩელი აღძრა ბანკის წინააღმდეგ, მოსარჩელესა და მოპასუხე ბანკს შორის გაფორმებული 2013 წლის 28 ივნისის, 2013 წლის 20 სექტემბრის, 2014 წლის 26 ივნისისა და 2014 წლის 16 ივლისის გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.

17.2 საწარმოს მტკიცებით, 2013-2014 წლებში, ოთხი დამოუკიდებელი ხელშეკრულების საფუძველზე, მოპასუხე ბანკის სასარგებლოდ, მისმა ყოფილმა დირექტორმა დააგირავა ჯამში 7 000 000 (შვიდი მილიონი) ევროდ ღირებული, კომპანიის მიერ მოპასუხე ბანკში გახსნილი ოთხი ანაბარი. დაგირავება განხორციელდა მესამე პირის - შპს ,,ს.ი–ის“ სასარგებლოდ, რომელსაც მოსარჩელე საწარმოსთან რაიმე კავშირი არ ჰქონდა, თუმცა, როგორც მოგვიანებით გაირკვა, მითითებული კომპანია დაკავშირებული იყო მის ყოფილ დირექტორთან, რომლის მეუღლეც შპს „ს.ი–ის“ 33 %-იანი წილის მესაკუთრე იყო.

17.3 მოსარჩელის მტკიცებით, საწარმოს დამფუძნებელსა და 100%-იანი წილის მფლობელ პარტნიორს ყოფილი დირექტორისათვის სადავო გირავნობის ხელშეკრულებების დადების უფლებამოსილება არ მიუნიჭებია. პარტნიორს არც გარიგებების დადების შემდგომ მოუწონებია დირექტორის ეს მოქმედება. 2013 წლის 21 თებერვლის მინდობილობით, პარტნიორმა, მისი სახელით, დირექტორს მხოლოდ კომპანიის დაფუძნებისა და შესაბამის სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაზე ხელის მოწერის უფლებამოსილება მიანიჭა. კომპანიის დირექტორმა 2013 წლის 22 თებერვალს, იმავე წლის 21 თებერვლის მინდობილობის საფუძველზე, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში სტანდარტული წესდების ფორმით განახორციელა კომპანიის რეგისტრაცია, რომლის დირექტორადაც თვითონვე აღირიცხა, ხოლო 100%-იანი წილის მესაკუთრედ პარტნიორი მიეთითა. მოსარჩელე საწარმოს მტკიცებით, 2013 წლის 23 მაისს დირექტორმა სათანადო უფლებამოსილების გარეშე ხელმეორედ მიმართა საჯარო რეესტრს და წარადგინა წესდება ახალი რედაქციით, რომელშიც შეიტანა ერთადერთი ცვლილება, კერძოდ კი, 4.4 მუხლში ჩაემატა პუნქტი, რომლის მიხედვითაც დირექტორს პარტნიორის წინასწარი თანხმობის გარეშე შეეძლო, დაედო ნებისმიერი სახის გარიგებანი (მათ შორის იპოთეკის, გირავნობის, ოვერდრაფტის, საბანკო კრედიტის და ა.შ.; იხ. წინამდებარე განჩინების მე-4 პუნქტი). აღნიშნული ცვლილების განხორციელების უფლებამოსილება დირექტორს არ გააჩნდა, შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ შესაძლოა, ბანკი (მოპასუხე) დაეყრდნოს წესდების რედაქციას, იგი იმავდროულად ვალდებულია, გადაამოწმოს წესდების ნამდვილობა, კერძოდ კი, ის გარემოება, მიღებულია თუ არა წესდება/წესდებაში ცვლილება პარტნიორის ან მისი უფლებამოსილი წარმომადგენლის თანხმობით. საწარმოს პარტნიორმა კომპანიის კუთვნილი ფულადი სახსრების დაგირავების შესახებ მხოლოდ 2014 წლის ბოლოს შეიტყო, რის შემდეგაც მან დაუყოვნებლივ შეუწყვიტა დირექტორს უფლებამოსილება.

17.4 მოსარჩელის მტკიცებით, სადავო ხელშეკრულებები არ შეიცავდა კანონით დადგენილ რეკვიზიტებს, კერძოდ კი, შპს ,,ს.ი–ის“ სესხის მიზნობრიობაში საკრედიტო ხელშეკრულების 3.16 მუხლის თანახმად, მითითებულია, რომ იგი მიმართულია შპს ,,ი.ბ.ჯ–ში“ ინვესტიციის განსახორციელებლად, კაპიტალში წილის შესყიდვისთვის, ასევე - პირველი სადავო გირავნობის ხელშეკრულება (იხ. ამ განჩინების მე-12 პუნქტი) არ შეიცავს ინფორმაციას უშუალოდ მოვალე პირის შესახებ, ვის სასარგებლოდაც დაიდო გირავნობის ხელშეკრულება;

17.5 მეორე სადავო გირავნობის ხელშეკრულების (იხ. ამ განჩინების მე-13 პუნქტი) 2.3 მუხლში აღნიშნულია, რომ პასუხისმგებლობის მაქსიმალური თანხა განსაზღვრულია ,,ა“ დანართში, თუმცა აღნიშნული დანართი მხოლოდ გირავნობის საგანს აღწერს და არაფერს უთითებს მაქსიმალური თანხის ოდენობაზე, საიდანაც შეიძლება ძირითადი მოთხოვნა დაკმაყოფილდეს, ასევე, არც ამ ხელშეკრულებაშია ინფორმაცია უშუალოდ მოვალე პირის შესახებ; მესამე სადავო გირავნობის ხელშეკრულება (იხ. ამ განჩინების მე-14 პუნქტი) არ შეიცავს მონაცემებს მოვალე მესამე პირის თაობაზე, ხოლო ამავე გარიგების N2 დანართში არ არის მითითებული მოვალის საიდენტიფიკაციო ინფორმაცია.

18. მოპასუხის შესაგებელი

18.1 მოპასუხე ბანკმა სარჩელი არ ცნო და მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი წარადგინა. მისი განმარტებით, გირავნობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოსარჩელე საწარმოს ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების განსაზღვრისას ბანკი დაეყრდნო წესდების 4.4 მუხლს, რომლის შესაბამისად, დირექტორი აღჭურვილი იყო უფლებამოსილებით, მიეღო გადაწყვეტილება საწარმოს კუთვნილი ქონების დაგირავების თაობაზე. ამასთან, დირექტორს გააჩნდა წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებაც, რათა საწარმოს სახელით გაეფორმებინა გირავნობის ხელშეკრულება.

18.2 მოპასუხის მტკიცებით, წესდებით საწარმოს დირექტორი აღჭურვილი იყო სრული ხელმძღვანელობითი/წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით, გაეფორმებინა გირავნობის ხელშეკრულება და დაეგირავებინა ფულადი სახსრები. ყურადსაღები იყო, რომ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების განსაზღვრის მიზნით, ბანკმა შეამოწმა საწარმოს წესდება და საწარმოს დირექტორი მიჩნეულ იქნა იმ პირად, რომელსაც გააჩნდა უფლებამოსილება, დაეგირავებინა საზოგადოების ქონება. ამასთან, საწარმოს მიერ დადასტურებულ იქნა, რომ გირავნობის ხელშეკრულების დადების/ხელმოწერისა და შესრულებისთვის საჭირო უფლებამოსილების მიზნით მოპოვებული იყო ყველა სახის ნებართვა, მინდობილობა და თანხმობა. მოპასუხემ მიუთითა, რომ არც ერთი გირავნობის ხელშეკრულება, ცალკე აღებული, არ აღემატებოდა საზოგადოების აქტივების ღირებულების 50%-ს, ასევე, მისი მტკიცებით, მოსარჩელე საწარმომ არ განმარტა, თუ რატომ არ წარმოადგენდა სადავო გარიგებები ჩვეულებრივ სამეწარმეო საქმიანობას და რატომ ეწინააღმდეგებოდა წესდებით განსაზღვრული საქმიანობის საგანს მაშინ, როდესაც წესდების პირველი მუხლით საზოგადოების საქმიანობის სფერო განსაზღვრული არ ყოფილა და მოიცავდა ნებისმიერი სახის საქმიანობას, რაც საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით აკრძალული ან შეზღუდული არ არის. მოპასუხის მოსაზრებით, წესდებაში განხორციელებული ცვლილებების საფუძვლების კანონიერების კვლევა არ წარმოადგენდა ბანკის ვალდებულებას, ვინაიდან აღნიშნულის ვალდებულება/უფლებამოსილება გააჩნია ნოტარიუსს, ან ადმინისტრაციულ ო–ოს, რომლის მონაცემებისადმი არსებობს ნდობისა და უტყუარობის პრეზუმფცია. მოპასუხის განმარტებით, ბანკი არ არის ის პირი, რომელიც უნდა წარმოადგენდეს მოპასუხე მხარეს მოსარჩელე კომპანიის წესდებაში შესული ცვლილების ბათილად აღიარებასთან დაკავშირებით, შესაბამისად, არ იკვეთებოდა ბანკთან გაფორმებული გირავნობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლები.

19. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

19.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით, საწარმოს სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სადავო გირავნობის ხელშეკრულებები იმ საფუძვლით, რომ კომპანიის ყოფილ დირექტორს, დამფუძნებლის თანხმობის გარეშე, არ შეეძლო ანაბრების მესამე პირის ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით დაგირავება.

19.2 სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, მე-8, 50-ე, 59-ე, 111-ე, 319-ე მუხლები, ასევე, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.3, 9.4, 9.5, 9¹.5, 9¹.7 მუხლები.

20. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

20.1 აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე ბანკმა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

20.1.1. აპელანტის მოსაზრებით, სასამართლომ კომპანიის საქველმოქმედო საქმიანობის საკითხი არასწორად მიიჩნია უდავო ფაქტობრივ გარემოებად (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 3.1.1 პუნქტი), რადგან მოპასუხე მხარემ იგი ეჭვქვეშ დააყენა, როგორც წარდგენილ შესაგებელში, ასევე - ახსნა-განმარტების ეტაპზე, ამასთან, აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად რაიმე არსებითი მტკიცებულება არ ყოფილა წარდგენილი;

20.1.2. მოპასუხის მტკიცებით, ბანკი არ არის ის პირი, რომელიც უნდა წარმოადგენდეს მოპასუხე მხარეს, კომპანიის დირექტორის მიერ საჯარო რეესტრში განხორციელებული ცვლილების არაკანონიერად აღიარებასთან/ბათილად მიჩნევასთან დაკავშირებით ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტი ამჟამადაც ძალაშია და იგი არ ყოფილა შეცილებული არც კომპანიისა და არც მისი დამფუძნებლის მიერ. სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ 2013 წლის 21 თებერვლის მინდობილობით, დირექტორზე დელეგირებულ იქნა შეუზღუდავი უფლებამოსილება, მათ შორის, წილის განსაზღვრისა თუ კომპანიასთან მიმართებით ნებისმიერი ქმედების განხორციელების ჩათვლით, შესაბამისად, დირექტორი უფლებამოსილი იყო, კომპანიის წესდებაში დამფუძნებლის სახელით შეეტანა სადავო ცვლილებები;

20.1.3. აპელანტის განმარტებით, უსაფუძვლო იყო მითითება იმის თაობაზე, რომ წესდებაში ცვლილება კომპანიის ყოფილმა დირექტორმა შეიტანა, რადგან ცვლილება არა კომპანიის დირექტორის, არამედ კომპანიის დამფუძნებლის სახელით შევიდა. ამასთან, მართებულად მოქმედებდა თუ არა საჯარო რეესტრი ადმინისტრაციული წარმოების პროცესში, არ წარმოადგენს ბანკის მტკიცების ტვირთს. საჯარო რეესტრის ქმედება არაკანონიერადაც რომ იქნეს მიჩნეული, აღნიშნული მაინც არ ქმნის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელ პირად ბანკის მიჩნევისა და გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საფუძველს;

20.1.4. არასწორია სასამართლოს დასკვნა, რომ მხარეთა შორის დადებული სადავო გირავნობის ხელშეკრულებები სცდებოდა საწარმოს სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებსა და მიზნებს. ის გარემოება, რომ მოსარჩელე კომპანიის ჩვეულ საქმიანობას - ინვესტიციების შედეგად მიღებული თანხის ქველმოქმედებაზე დახარჯვა წარმოადგენდა, საწარმომ ვერ დაადასტურა. საქართველოში მოქმედ ბანკებში ანაბრებზე დარიცხული პროცენტის ოდენობა საკმაოდ მიმზიდველია განვითარებული ქვეყნების კომპანიებისა ან/და ფიზიკური პირებისათვის, შესაბამისად, მოპასუხე ბანკში ანაბრებზე განთავსებულია უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისა და კომპანიების დეპოზიტები, რომლებსაც ინვესტორობასა და ქველმოქმედებაზე პრეტენზია არ აქვთ;

20.1.5. აპელანტის მოსაზრებით, დეპოზიტზე თანხის განთავსება არ წარმოადგენს საინვესტიციო საქმიანობას, ამ მხრივ, ერთადერთი დებულება, რომელსაც სასამართლო ეყრდნობა, წესდებაში კომპანიის საქმიანობის მიზნებზე არსებული ჩანაწერია, თუმცა მასში არაფერია ნათქვამი საქველმოქმედო საქმიანობაზე. გარდა ამისა, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის, რომ კომპანიის პარტნიორმა საქმის არსებითად განხილვისას აღიარა მსესხებლისა და მოსარჩელე კომპანიის ყოფილი დირექტორისგან გირავნობის საკომპენსაციოდ ანაბარზე დარიცხული პროცენტის ადეკვატური თანხის მიღების ფაქტი, რაც თავისთავად აბათილებდა კომპანიის იმ არგუმენტს, რომ პარტნიორს დაგირავების შედეგად სარგებელი არ მიუღია;

20.1.6. აპელანტმა მიუთითა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-3 პუნქტზე (რეგისტრირებული მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ დაინტერესებული პირისთვის წინასწარ იყო ცნობილი ამ მონაცემების უზუსტობა) და აღნიშნა, რომ გირავნობის შესახებ გარიგებების გაფორმების პერიოდში ბანკისათვის არ იყო ცნობილი რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის ან სამართალდარღვევის შესახებ, არც მოსარჩელეს მიუთითებია სარჩელში და არც სასამართლოს დაუდგენია. შესაბამისად, უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციიდან გამომდინარე, ბანკს დამატებით რაიმე სახის დოკუმენტის მოძიება (მათ შორის ცვლილების საფუძვლის კანონიერების შემოწმება) არ ევალებოდა;

20.1.7. აპელანტი არ დაეთანხმა სასამართლოს დასკვნას მოპასუხის არაკეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ ბანკი მართლსაწინააღმდეგოდ არ მოქმედებდა. ბანკის მხრიდან არაკეთილსინდისიერება მაშინ გამოიკვეთებოდა, თუ კომპანიის დირექტორთან ერთად დაგეგმავდა საწარმოს პარტნიორისათვის ზიანის მიმყენებელ მოქმედებებს, ან გირავნობის მომენტში ეცოდინებოდა საწარმოს პარტნიორის ნეგატიური დამოკიდებულება წესდებაში შეტანილ ცვლილებებთან მიმართებით. ცალსახაა, რომ ასეთი ფაქტი არ გამოიკვეთა და არც მოსარჩელის ან/და სასამართლოს მხრიდან ყოფილა აღნიშნულზე მითითება;

20.1.8. აპელანტის მტკიცებით, 2014 წლის 24 მაისს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას, ადმინისტრაციული ო–ო ვალდებული იყო, შეესწავლა აქტის გამოცემისათვის საჭირო ყველა გარემოება და მხოლოდ მათი გამოკვლევის შემდეგ მიეღო შესაბამისი გადაწყვეტილება. შესაბამისად, რომც არ მოქმედებდეს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ბანკის მხრიდან ადმინისტრაციული აქტის მიმართ კანონიერი ნდობა იკვეთება. ამასთან, ყურადსაღებია ისიც, რომ ადმინისტრაციული აქტი ამჟამადაც ძალაშია, იგი დღემდე არ ყოფილა შეცილებული კომპანიისა და მისი პარტნიორის მხრიდან, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, ძალაშია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი წესდებაში ცვლილების შეტანის შესახებ მაშინ, როდესაც, ბანკის მიმართ არსებობს პრეტენზია წესდების არსებული/მოქმედი რედაქციის შესაბამისად განხორციელებული ქმედების უკანონობის შესახებ. მოპასუხის მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა სსკ-ის 59-ე, 111-ე მუხლები და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 და მე-9¹ მუხლები, რასაც შედეგად არასწორი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა.

21. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

21.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 27 მარტის განჩინებით, ბანკის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება (კოლეგიური შემადგენლობის ერთ-ერთი მოსამართლე არ დაეთანხმა მიღებულ გადაწყვეტილებას და დარჩა განსხვავებულ აზრზე).

21.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები და მიიჩნია, რომ საწარმოს სარჩელი მართებულად დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2013 წლის 21 თებერვლის მინდობილობით, კომპანიის ყოფილ დირექტორს, პარტნიორისგან ენიჭებოდა მხოლოდ კომპანიის დაფუძნების, სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაზე ხელმოწერისა და სხვა ზოგადი უფლებამოსილებები, დამატებითი მინდობილობის გაფორმებისა და, პარტნიორთან/დამფუძნებელთან წინასწარი თანხმობის გარეშე, კომპანიის წესდებაში ცვლილებების შეტანის უფლებამოსილება დირექტორს არ გააჩნდა.

21.3. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მართალია, ბანკი ყოველთვის არ არის ვალდებული, შეამოწმოს წესდების ცვლილების კანონიერება, თუმცა იმ პირობებში, როდესაც იკვეთება კომპანიისთვის უჩვეულო ტრანზაქციების განხორციელება, როგორიცაა, მაგალითად, დირექტორის მიერ პარტნიორის ნაცვლად ხელმოწერილ წესდებაში ცვლილების შეტანა ანაბრების გადმოტანამდე რამდენიმე დღით ადრე, ასევე, მოსარჩელესთან კავშირის არმქონე კომპანიის - შპს „ს.ი–ის“ სასარგებლოდ გირავნობის ხელშეკრულებების გაფორმება (რაც არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო მოსარჩელე საწარმოს სასარგებლო ქმედებად) და მოსარჩელის მიერ მთელი ქონების დაგირავება, საკმარის საფუძველს წარმოადგენდა იმისთვის, რათა კეთილსინდისიერ საკრედიტო დაწესებულებას ევარაუდა, რომ მისი კლიენტის (ამ შემთხვევაში მოსარჩელე საწარმოს) წარმომადგენელი (დირექტორი) ბოროტად სარგებლობდა უფლებამოსილებით, ამიტომ მას უნდა გამოეჩინა სათანადო გულისხმიერება და ამ გარიგებების დადებასთან დაკავშირებით გადაემოწმებინა 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორის ნების არსებობა;

21.4. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხე ბანკი, როგორც სადავო ხელშეკრულებების მხარე, კონკრეტულ შემთხვევაში არ შეიძლებოდა, დაყრდნობოდა საზოგადოების წესდების 4.4 პუნქტით განსაზღვრული დირექტორის უფლებამოსილების შესახებ ჩანაწერის სისწორისა და უტყუარობის პრეზუმფციას, ვინაიდან, თვალსაჩინო იყო, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სადავო (გირავნობის) გარიგებების გაფორმება არ შედიოდა მოსარჩელე კომპანიის ინტერესებში და მეტიც, ამ გარიგებების დადებითა და 7 000 000 ევროს მესამე პირის ვალდებულების უზრუნველყოფით, ფაქტობრივად საზოგადოების საზიანოდ განხორციელდა მისი მთლიანი აქტივის დატვირთვა ვალდებულებით, მით უმეტეს, რომ ბანკისათვის ყველა შემთხვევაში ცნობილი უნდა ყოფილიყო, რომ შპს „ს.ი–ის“ მიერ ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობა, ავტომატურად გამოიწვევდა ამ თანხის დაკარგვას და მოსარჩელისათვის ქონებრივი ზიანის მიყენებას.

21.5. სააპელაციო სასამართლომ 2016 წლის 23 ივნისის (#16/7177) წერილის საფუძველზე, დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ს.ი–მა“ დაარღვია საკრედიტო ვალდებულებებით გათვალისწინებული თანხის გადახდის ვადები, შესაბამისად, სადავო გირავნობის ხელშეკრულებების საფუძველზე, დეპოზიტის თანხები მიმართულ იქნა მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესასრულებლად;

21.6. საწარმოს ყოფილი დირექტორის, მესამე პირის სტატუსით, საქმეში ჩართვაზე უარის თქმის შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოს საოქმო განჩინებასთან დაკავშირებით, რაც სადავოდ გახადა მოპასუხემ, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ყოფილი დირექტორის უფლებებზე განსახილველ საქმეზე მისაღები გადაწყვეტილება ყველა შემთხვევაში იქონიებდა გავლენას, რამდენადაც, სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მოპასუხეს დირექტორის მიმართ მოთხოვნის უფლება წარმოეშობოდა.

22. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

22.1 სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე ბანკმა, მისი გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

22.2. კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ მხოლოდ ცალმხრივად შეაფასა საწარმოს ყოფილი დირექტორის კავშირი მოპასუხე ბანკის კლიენტ შპს „ს.ი–თან“ და არ შეისწავლა პარტნიორის არსებული, მის მიერვე აღიარებული ბიზნესინტერესები და კავშირები დირექტორთან, შპს „ს.ი–თან“ და ზოგადად შპს „ი.ჯ–თან“ მიმართებით. შესაბამისად, გამოიტანა მცდარი ფაქტობრივი დასკვნები, არსებითად არასწორი და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება მიიღო;

22.3. კასატორის მოსაზრებით, უსაფუძვლოა სასამართლოსეული შეფასება, რომ ბანკმა სესხი გასცა ახლადდაფუძნებულ, გადახდისუუნარო იურიდიულ პირზე. ამ მხრივ ყურადსაღებია, რომ მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრის მონაცემების მიხედვით, შპს "ს.ი–ს" საკუთრებაში აქვს წილები "ი.ჯ–ის" კომპანიებში. ის წარმოადგენს "ი.ჯ–ში" შემავალი, ბაზარზე ოპერირების ხანგრძლივი გამოცდილების მქონე იურიდიული პირების პარტნიორს (ხშირ შემთხვევაში მაჟორიტარ პარტნიორს) და მის გადახდისუუნარობაზე მსჯელობა არასწორია;

22.4. კასატორის განმარტებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა, მიუხედავად მოპასუხის მხრიდან არაერთი შეხსენებისა, საერთოდ არ იმსჯელეს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების მიმართ უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციაზე. ამ მხრივ აღსანიშნავია, რომ პრეზუმფცია ასევე ვრცელდება დირექტორის ხელმძღვანელობით და წარმომადგენლობით უფლებამოსილებაზეც, როგორც რეგისტრირებულ მონაცემზე, რაც საწარმოს მიერ დადებულ გარიგებებთან დაკავშირებული სამართალურთიერთობების სტაბილურობისა და განჭვრეტადობის მთავარ სამართლებრივ გარანტად გვევლინება;

22.5. კასატორი არ იზიარებს მოსარჩელე კომპანიის პოზიციას იმასთან დაკავშირებითაც, თითქოს ახალი წესდებით ცვლილება არ შესულა რეგისტრირებულ მონაცემებში, წესდების წარდგენამ გამოიწვია მხოლოდ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ოფიციალურ ვებგვერდზე ატვირთვა და არა - რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების შეტანა. უნდა აღინიშნოს, რომ დირექტორის უფლებამოსილების შეზღუდვა უპირობოდ ექვემდებარება მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეესტრში რეგისტრაციას, რაც, თავის მხრივ, მარეგისტრირებელი ო–ოს მიერ წარმოებს შესაბამის ადმინისტრაციულ წარმოებაზე გადაწყვეტილების მიღებისა და მის სარეგისტრაციო დოკუმენტაციასთან ერთად ელექტრონულად გამოქვეყნების გზით;

22.6. სადავო არაა, რომ 2013 წლის 23 მაისს წარდგენილი განაცხადისა და მასზე თანდართული დოკუმენტაციის საფუძველზე, კომპანიის რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების რეგისტრაცია განხორციელდა. ამ კუთხით მნიშვნელოვანია, რომ პარტნიორის მიერ გაცემული მინდობილობით, დირექტორს უფლებამოსილება ჰქონდა, ხელი მოეწერა სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაზე, ხოლო რადგანაც საწარმოს წესდების ახალი რედაქცია მოიცავდა იურიდიული პირის რეგისტრაციისთვის აუცილებელ პირობებს, იგი ერთმნიშვნელოვნად უნდა იქნეს განხილული, როგორც სადამფუძნებლო (დღემდე მოქმედი) დოკუმენტი;

22.7. უსაფუძვლოა მოსარჩელის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ საწარმოს რეგისტრაციის მიზნით პარტნიორის მიერ დირექტორზე გაცემული უფლებამოსილება კომპანიის დაფუძნებისთვის საჭირო მოქმედებების შესრულებას ემსახურებოდა და იგი მხოლოდ ერთჯერადად უნდა გამოყენებულიყო;

22.8. თავად ის ფაქტი, რომ კომპანიის პარტნიორი და მისი ამჟამინდელი დირექტორი დღემდე ხელმძღვანელობს საწარმოს 2013 წლის 23 მაისის წესდების რედაქციით, ნათლად ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მას წესდების კანონშესაბამისობა სადავოდ არ გაუხდია. პარტნიორის აღნიშნული ქმედება ერთმნიშვნელოვნად უნდა იქნეს აღქმული მოწონებად (სსკ-ის 101-ე მუხლი), შესაბამისად, მითითებული ნორმისა და საკასაციო საჩივარში მითითებული სხვა მრავალი არგუმენტის გათვალისწინებით, თბილისის საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოების დასკვნა, რომ წესდების 4.4 პუნქტი (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-4 პუნქტი) "არაკანონიერია", უსაფუძვლოა. უფრო მეტიც, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის და ეთანხმება კომპანიის რეგისტრირებული მონაცემების უტყუარობასა და სისრულეს, არ დავობს საწარმოს 2013 წლის 23 მაისის რეგისტრირებული წესდების ნამდვილობასა და სისწორეზე, არ აყენებს სათანადო მოთხოვნას, ასევე, არ ხდის სადავოდ ამ წესდების რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილების კანონიერებას და მოცემული დავის ფარგლებში, მხოლოდ ზოგადად მიუთითებს 2013 წლის 23 მაისის წესდების ბათილობის შესახებ, სრულიად გაუგებარია, რას ეყრდნობა მოსარჩელე და ორივე ინსტანციის სასამართლო, როდესაც მიუთითებენ მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებებზე, მაშინ, როდესაც, მოპასუხის მიერ პრეზუმფციასა და კანონიერი ნდობის პრინციპზე დაყრდნობილ მოქმედებას აფასებენ, როგორც მართლსაწინააღმდეგოს;

22.9. უსაფუძვლოა სასამართლოს დასკვნა სადავო გარიგებებთან მიმართებით "მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის გამოყენებასთან დაკავშირებით; სადავო გირავნობის ხელშეკრულებები არ შეიძლება ჩაითვალოს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებების გარეშე დადებულად, რადგან მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან ამონაწერი და საზოგადოების რეგისტრირებული წესდება წარმოადგენს იმ ორ მნიშვნელოვან დოკუმენტს, რომლითაც უნდა დადგინდეს დირექტორის უფლებამოსილების ფარგლები. კომპანიის ყოფილი დირექტორი კი, ამონაწერისა და რეგისტრირებული, დღემდე მოქმედი წესდების 4.4 პუნქტის შესაბამისად, ერთმნიშვნელოვნად წარმოადგენდა საწარმოს ანაბრების დაგირავებაზე უფლებამოსილ პირს, რაც თავად მოსარჩელის მხრიდანაც კი, დადგენილი წესით არასოდეს გამხდარა სადავო;

22.10. სასამართლოებმა არ გაითვალისწინეს, რომ საწარმოს დირექტორი უფლებამოსილია, წარმოადგინოს საწარმო და დადოს ნებისმიერი გარიგება საწარმოს სახელით; კომპანიის წესდების როგორც პირველადი, ისე შემდგომი რედაქციის თანახმად, საზოგადოების საქმიანობის საგანი საინვესტიციო საქმიანობა - უძრავი ქონების შეძენა-რეალიზაცია და ნებისმიერი სხვა საქმიანობის განხორციელებაა, რაც საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით არ არის აკრძალული (საწარმოს წესდების 1.7.1; 1.7.2; 1.7.3; 1.7.4 ქვეპუნქტები). შესაბამისად, შეუძლებელია განისაზღვროს, თუ რა არის საწარმოს ჩვეულებრივი საქმიანობა, მით უმეტეს, რომ ჩვეულებრივი საქმიანობის ცნებას არც მოქმედი კანონმდებლობა განსაზღვრავს. შესაბამისად, პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოების მიერ მუდმივი მითითება იმ გარემოებაზე, რომ ანაბრების დაგირავება არ შეიძლება განხილულ იქნეს საწარმოს ჩვეულებრივ საქმიანობად, სრულიად გაუგებარია, მით უფრო, როდესაც ამ ცნების განმარტებას თავად სასამართლოებიც არიდებენ თავს და მიღებულ გადაწყვეტილებას და განჩინებას, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, მხოლოდ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9¹ მუხლის მე-7 პუნქტს აფუძნებენ; საწარმოს დაფუძნებაში მონაწილეობის მიღების უფლებამოსილების მინიჭება, თავისთავად არ გამორიცხავს შემდგომ უფლებას, რომ რწმუნებულმა, მინდობილობის ფარგლებში, ხელი მოაწეროს სადამფუძნებლო დოკუმენტებს (რაც გულისხმობს, როგორც პირველად დოკუმენტზე ხელმოწერას, ასევე - ცვლილებაზე ხელმოწერასაც). ასევე, მინდობილობის შინაარსიდან გამომდინარე, ყოფილი დირექტორი აღჭურვილი იყო არა ერთჯერადი, არამედ მრავალჯერადი ქმედების განხორციელების უფლებით, რაც ერთმნიშვნელოვნად გულისხმობს საწარმოს სადამფუძნებლო დოკუმენტებზე ხელმოწერის უფლებამოსილებას ნებისმიერ ეტაპზე, საწარმოს სადამფუძნებლო დოკუმენტის ცვლილება კი, მოქმედი კანონმდებლობით, უპირობოდ განხილულია, როგორც რეგისტრაცია; ცხადია, რომ კომპანიის პარტნიორის სურვილის შემთხვევაში, მას თავადვე შეეძლო, მინდობილობის გაფორმებისას, არ აღეჭურვა დირექტორი ასეთი ფართო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით, ასევე - შეეზღუდა იგი საწარმოს დაფუძნების შემდეგ, თუნდაც მინდობილობის გაუქმებით, რადგან, როგორც თავად პარტნიორი აცხადებს, მინდობილობის გაცემის მიზანი მიღწეული იყო, ხოლო დირექტორს უკვე შეეძლო ემოქმედა, როგორც საწარმოს კანონიერ წარმომადგენელს. ბუნებრივია, რომ პარტნიორს ამგვარი განზრახვა რომ ჰქონოდა, მინდობილობის მოქმედებას შემოფარგლავდა კონკრეტული მიზნის მიღწევით ან/და მოქმედების ვადით;

22.11. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის, რომ კომპანიის პარტნიორს გირავნობის საკომპენსაციოდ მიღებული აქვს ანაბარზე დარიცხული პროცენტის ადეკვატური თანხა. მოსარჩელის მითითება კი, რომ თითქოს მან არ იცოდა სადავო გარიგებების შესახებ და აღნიშნული არ შეესაბამებოდა მის ნებას, სიცრუეა. კასატორის მტკიცებით, თუ ამ გარემოებებთან ერთად, პარტნიორისა და ყოფილი დირექტორის დღემდე არსებულ საერთო ბიზნესინტერესებთან (რაც თავად მოსარჩელე საწარმომ სააპელაციო სასამართლოს სხდომებზე ვერ უარყო) და მიმდინარე ურთიერთობებთან ერთად იქნება განხილული, ჩნდება ლეგიტიმური ეჭვი, რომ აღნიშნული დავა ინსპირირებულია მოსარჩელის წინასწარი განზრახვით და მიზნად ისახავს, სასამართლოს შეცდომაში შეყვანის გზით, მოცემულ სამოქალაქო ურთიერთობაში ერთადერთი კეთილსინდისიერი მხარის - მოპასუხე ბანკის დაზარალებას, რითაც მოსარჩელე უდავოდ მიიღებს მნიშვნელოვან მატერიალურ სარგებელს; საქმის მასალებით დადასტურებულია ის, რომ მოსარჩელე საწარმოს 100 %-ის მფლობელ პარტნიორს დღემდე მჭიდრო ბიზნესურთიერთობა აქვს ყოფილ დირექტორთან და მის მეუღლესთან, რაც თავისთავად გამორიცხავს იმის დაშვების შესაძლებლობას, რომ დირექტორი და მისი მეუღლე საწარმოს პარტნიორის ნების საწინააღმდეგოდ და მის საზიანოდ მოქმედებდნენ.

23.საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი (საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება)

23.1 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 იანვრის განჩინებით, ბანკის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.

23.1.1 გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 27 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

23.2 საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ ვლინდებოდა საპროცესო სამართლის ნორმების არსებითი დარღვევა, სააპელაციო სასამართლომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ისე დატოვა ძალაში, რომ არ იმსჯელა, რამდენად დასაშვები იყო აღიარებითი სარჩელი, რომლითაც 2013 წლის 28 ივნისის, 2013 წლის 20 სექტემბრის, 2014 წლის 26 ივნისისა და 2014 წლის 16 ივლისის გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა იყო მოთხოვნილი. სინამდვილეში, სარჩელში აღნიშნული იყო, რომ დავის დაწყების მიზანი ქონებრივი დანაკლისის თავიდან აცილება და, აქედან გამომდინარე, მოპასუხის სასარგებლოდ რეგისტრირებული გირავნობის უფლების გაუქმება იყო.

23.3 საქართველოს უზენაეს სასამართლოს ჩამოყალიბებული აქვს ცალსახა სასამართლო პრაქტიკა, რომლის მიხედვითაც აღიარებითი სარჩელის აღძვრა დაუშვებელია, თუ მხარეს მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრა შეუძლია. ზოგადად სარჩელის დასაშვებობის, ისევე, როგორც მისი დასაბუთებულობის, საკითხის შემოწმება სამართლის საკითხია და აქედან გამომდინარე, სასამართლომ პროცესის მონაწილე მხარის პრეტენზიის არარსებობის პირობებშიც, საკუთარი ინიციატივით უნდა შეამოწმოს მისი დასაშვებობა საქმისწარმოების ნებისმიერ ეტაპზე. კანონის დანაწესიდან გამომდინარე, აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს, მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ - უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას-664-635-2016, 02.03.2017წ; შეადარეთ ასევე, სუსგ-ებს: # ას-437-409-17 29.09.17, #-ას 916—857-17 12.09.17, #ას-302-285-17, 16.06.17, #ას-244-232-17 19.05,17 #ას-937-887-2015, 10.11.2015წ.; # ას- 17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; # ას-869-819-2015, 11.12.2015წ.; # ას- 773-730-2015, 08.09.205წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; # ას-1025-967-2015, 23.12.2015წ.; # ას- 323-308, 2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.6.2016წ; # ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.).

23.4 საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სარჩელის სახეებად დაყოფას (მიკუთვნებითი, გარდაქმნითი და აღიარებითი) პრაქტიკული მნიშვნელობა გააჩნია და უზრუნველყოფს პირის კანონით დაცული უფლებისა და ინტერესების სასამართლო წესით დაცვას. როგორც წესი, მოსარჩელის ინტერესი განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება (მაგ. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, ქონების დაბრუნება, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, ზიანის ანაზღაურება და ა.შ), რომელიც მხოლოდ მიკუთვნებითი სარჩელით მიიღწევა და ასეთ შემთხვევაში, აღიარებითი სარჩელის აღძვრა დაუშვებელია, რადგანაც, პროცესის ეკონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, დარღვეული უფლების აღდგენასა და სამართლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებას პირმა ერთი და არა რამდენიმე სარჩელის აღძვრის გზით უნდა მიაღწიოს, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებას მოსარჩელისათვის მისთვის სასარგებლო შედეგი უნდა მოჰქონდეს და მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრის საჭიროება აღარ უნდა არსებობდეს. „სსსკ-ის 180-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარეობს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელი შემდეგი კრიტერიუმები: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა...“ (შდრ. სუსგ-ებს: # ას-838-802-2014, 19.03.2015წ., #ას-932-872-2017, 17.10.2017წ.).

23.5 საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, კომპანიის ყოფილი დირექტორის უფლებამოსილების ფარგლების განსაზღვრას, კერძოდ, მოქმედებდა თუ არა ის საწარმოს წესდებაში ცვლილების შეტანისას დამფუძნებელი პარტნიორის მითითებით და თანხმობით, ამ კონკრეტულ შემთხვევისათვის სამართლებრივად გადამწყვეტი მნიშვნელობა ვერ ექნება, რადგანაც მოპასუხეს შეუძლია დაეყრდნოს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების მიმართ უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 7.3 მუხლი), რომლის გაქარწყლების გარეშე მოსარჩელე დასახულ მიზანს ვერ აღწევს.

23.6 საკასაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნაზე იმასთან დაკავშირებით, რომ ყოფილი დირექტორის მიერ ოთხი ერთმანეთის მიყოლებით დადებული დეპოზიტის გირავნობის ხელშეკრულებები, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ მესამე პირის (ბანკის ძირითადი მოვალის) მიერ ვალდებულების შესრულებას, წარმოადგენდნენ „უჩვეულო“ და კომპანიისათვის ზიანის მომტან გარიგებებს, რადგანაც შპს „ს.ი–ის“ მიერ ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობა, ავტომატურად გამოიწვევდა მოსარჩელე საწარმოსათვის ამ თანხის დაკარგვას და მისთვის ქონებრივი ზიანის მიყენებას, რაც იმ დასკვნის გაკეთების საშუალებას იძლეოდა, რომ კომპანიის ყოფილი დირექტორი გარიგებების დადებისას არ მოქმედებდა კომპანიის ინტერესებში და ადგილი ჰქონდა მისი მხრიდან წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებას (სსკ-ის 115-ე მუხლი).

23.7 საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, დამატებით კვლევას საჭიროებს ამ ფაქტისადმი ხელშეკრულებების მონაწილის (მოპასუხის) სუბიექტური დამოკიდებულების საკითხი. იმ პირობებში, როდესაც ცალსახა იყო დადებული გარიგებების უჩვეულობა და მისი დამაზიანებელი ხასიათი, ჰქონდა ან უნდა ჰქონოდა თუ არა გაცნობიერებული ბანკს ყოფილი დირექტორის არამართლზომიერი ქცევის ხასიათი? რამდენად კეთილსინდისიერად და მართლზომიერად მოქმედებდა ის მესამე პირზე კრედიტის გაცემისას? რამდენად იყო მის მიერ საკრედიტო რისკები გათვალისწინებული, იყო თუ არა კრედიტუნარიანი კრედიტის ამღები და არსებობდა თუ არა კრედიტის გაცემის წინაპირობები (კრედიტი - დაბრუნების, ფასიანობის, უზრუნველყოფისა და ვადიანობის საწყისებზე ფულადი თანხების გაცემასთან დაკავშირებული ნებისმიერი ვალდებულებაა „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მუხლი 1, „თ“ ქ/პუნქტი). საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, თუ სააპელაციო სასამართლო დაადგენს, რომ კრედიტის ამღებს იმ დროსათვის არ გააჩნდა საკმარისი შემოსავლები, მაშინ, ცხადია, რომ ბანკი მხოლოდ გირავნობის საგნის იმედად რჩებოდა, შესაბამისად, მას გაცნობიერებული უნდა ჰქონოდა, როგორც ყოფილი დირექტორის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენება, ასევე ისიც, რომ მისი (ბანკის) მოქმედება კეთილსინდისიერების სტანდარტს ვერ დააკმაყოფილებდა (სსკ-ის 8.3-ე მუხლი).

23.8 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებით ზემოაღნიშნული მოტივაციით დაბრუნდა საქმე სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 412-ე მუხლი), კერძოდ, დამატებით უნდა გამოკვლეულიყო, თუ რა სახის მიკუთვნებითი მოთხოვნა შეიძლებოდა, ჰქონოდა მოსარჩელე საწარმოს მოპასუხე ბანკის მიმართ და მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე სარჩელის გარემოებებსა და მოთხოვნას დააზუსტებდა, სასამართლოს უნდა დაედგინა სამართლის რომელი ნორმიდან ან ნორმებიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს ამგვარი მოთხოვნა და შესრულებული იყო თუ არა იმ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა.

24. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება

24.1თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ბანკის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

24.2 მოსარჩელის დაზუსტებული სარჩელი დაკმაყოფილდა;

24.2.1. ბათილად იქნა ცნობილი 2013 წლის 28 ივნისის გირავნობის ხელშეკრულება №1580960-ა სს ,,ს.ბ–სა” და შპს ,,S-I”-ს შორის GE06BG0000000302689202 დეპოზიტზე არსებული თანხის 3 500 000 (სამი მილონ ხუთასი ათასი) ევროს სს ,,ს.ბ–ის” სასარგებლოდ დაგირავების თაობაზე.

24.2.2. ბათილად იქნა ცნობილი 2013 წლის 20 სექტემბრის გირავნობის ხელშეკრულება CAP000023689 სს ,,ს.ბ–სა” და შპს ,,S-It”-ს შორის GE33BG0000000302689201 დეპოზიტზე არსებული თანხის 2 000 000 (ორი მილიონი) ევროს სს ,,ს.ბ–ის” სასარგებლოდ დაგირავების თაობაზე.

24.2.3. ბათილად იქნა ცნობილი 2014 წლის 26 ივნისის გირავნობის ხელშეკრულება CAP000057612 სს ,,ს.ბ–სა” და შპს ,,S-I”-ს შორის GE02BG0000000358240301 დეპოზიტზე არსებული თანხის 500 000 (ხუთასი ათასი) ევროს სს ,,ს.ბ–ის” სასარგებლოდ დაგირავების თაობაზე.

24.2.4 ბათილად იქნა ცნობილი 2014 წლის 16 ივლისის გირავნობის ხელშეკრულება CAP000060487 სს ,,ს.ბ–სა” და შპს ,,S-I”-ს შორის GE55BG0000000841449600 დეპოზიტზე არსებული თანხის 1 000 000 (ერთი მილიონი) ევროს სს ,,ს.ბ–ის” სასარგებლოდ დაგირავების თაობაზე.

24.3 სს ,,ს.ბ–ს’’ შპს ,,S-I”-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 7 000 000 ევროს გადახდა.

24.4 სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ამავე სასამართლომ თავისი 2017 წლის 27 მარტის განჩინებით მოპასუხე ბანკის მიერ საქმეში წარდგენილი 23.06.2016 წლის წერილის საფუძველზე, სსსკ-ის 380-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, დადასტურებულად მიიჩნია, რომ შპს ,,ს.ი–ის’’ მიერ გარიგებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გათვალისწინებით, სადავო გირავნობის ხელშეკრულებების საფუძველზე, დეპოზიტზე არსებული თანხები მიმართული იქნა შპს ,,ს.ი–ის’’ ვალდებულებების შესასრულებლად.

24.5 საგულისხმოა, რომ სწორედ აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებაზე მითითებით საკასაციო სასამართლომ 12.01.2018 წლის განჩინებაში განმარტა, რომ საპროცესო ეკონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, სასამართლოს მოსარჩელისთვის უნდა მიეცა სარჩელში მითითებული გარემოებების დაზუსტების და სასარჩელო მოთხოვნის დაკონკრეტების საშუალება (სსსკ-ის 83-ე მუხლის მე-4 ნაწილი), რადგანაც ამ შემთხვევაში გარიგებების ბათილობა არ იყო დამოუკიდებელი მოთხოვნა, არამედ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წინაპირობას წარმოადგენდა. უფრო მეტიც, საკასაციო სასამართლომ იმავე განჩინებით სააპელაციო სასამართლოს ვალდებულებად განსაზღვრა მოპასუხის მიმართ მოსარჩელის მიკუთვნებითი მოთხოვნის გამოკვლევა, მოთხოვნის დაზუსტების შემდეგ კი შესაბამისი სამართლის ნორმით გათვალისწინებული იმ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი წანამძღვრების შემოწმება, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა.

24.6 სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 25.05.2018 წელს მოსარჩელის წარმომადგენელმა განცხადებით მიმართა სააპელაციო სასამართლოს, რომლითაც დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და, სადავო გარიგებების ბათილად ცნობასთან ერთად, მოპასუხისათვის 7 000 000 ევროს და, 27.06.2016 წლიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, 5 500 000 ევროზე თვეში 0,767 პროცენტის და, 15.07.2017 წლიდან, 1 500 000 ევროზე თვეში 0,675 პროცენტის დაკისრება მოითხოვა (ტ.4.ს.ფ. 24) აღსანიშნავია, რომ 19.06.2018 წლის სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელე საწარმომ საბოლოოდ დააზუსტა სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის მიმართ მისი იურიდიული ინტერესი და, დეპოზიტის გირავნობის გარიგებების ბათილად ცნობასთან ერთად, მის სასარგებლოდ მოპასუხე ბანკისათვის 7 000 000 (შვიდი მილიონი) ევროს დაკისრება მოითხოვა (იხ. ტ.4.ს.ფ. 204).

24.7 სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ბანკის მტკიცება, რომ გარიგებების ბათილად ცნობასთან მიმართებით მოსარჩელის მიკუთვნებითი მოთხოვნის მითითება სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია, რადგან აღნიშნული არ გამომდინარეობდა საკასაციო სასამართლოს 12.01.2018 წლის განჩინებიდან, ამასთან, ამ გზით სამართალწარმოების მხარეებს ერთი ინსტანციით საქმის განხილვის შესაძლებლობა ეზღუდებოდათ. აპელანტის აღნიშნულ მსჯელობასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ კიდევ ერთხელ გაამახვილა ყურადღება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 12.01.2018 წლის განჩინების სავალდებული სამართლებრივ მითითებაზე: ,,საქმის ხელახალი განხილვის დროს სააპელაციო სასამართლომ თვითონ უნდა გამოიკვლიოს, თუ რა სახის მიკუთვნებითი მოთხოვნა შეიძლება, გააჩნდეს მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ და მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე სარჩელის გარემოებებსა და მოთხოვნას დააზუსტებს, უნდა დაადგინოს რომელი სამართლის ნორმიდან ან ნორმებიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს ამგვარი მოთხოვნა (სახელშეკრულებო, თუ კანონისმიერი) და შესრულებულია თუ არა იმ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურს.’’ ამის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გამოკვეთილი იყო სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის მიმართ მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის დაზუსტების საფუძველი. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საკასაციო სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებაზეც, სადაც აღნიშნულია, რომ სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში დავის საგანთან მიმართებით იურიდიული ინტერესის დაზუსტება სავსებით მართებულია და თანხმობაშია პროცესის ეკონომიურობისა და ეფექტურობის პრინციპთან (იხ. 01.12.2009 წ. სუსგ #ას-537-846-09);

24.8 საკასაციო სასამართლოს განჩინებით, რომლითაც საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს, გაზიარებულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ ყოფილი დირექტორი სადავო გარიგებების დადებისას არ მოქმედებდა კომპანიის ინტერესებში და წარმომადგენლობით უფლებამოსილებას ბოროტად იყენებდა, ამასთან, საკასაციო სასამართლოს მითითებით, დამატებით კვლევას საჭიროებდა ამ ფაქტისადმი ხელშეკრულებების მონაწილის - მოპასუხე ბანკის, სუბიექტური დამოკიდებულების საკითხი, რომლის ფარგლებშიც პასუხი უნდა გასცემოდა კითხვებს იმ პირობებში, როდესაც ცალსახა იყო დადებული გარიგებების უჩვეულობა და მისი დამაზიანებელი ხასიათი.

24.9 სააპელაციო სასამართლომ კიდევ ერთხელ გაამახვილა ყურადღება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე დადგენილ გარემოებებზე, აგრეთვე - საკასაციო სასამართლოს მიერ საქმის ხელახალი გამოკვლევისათვის მითითებულ გარემოებებზე და განმარტა, რომ სადავო გირავნობის ხელშეკრულებებთან მიმართებით მოპასუხე ბანკის კეთილსინდისიერების შემოწმების მიზნით, მხედველობაში იყო მისაღები, თუ რა გარემოებებზე დაყრდნობით გასცა ბანკმა შპს ,,ს.ი–ის’’ სასარგებლოდ სოლიდური ოდენობით სარგებლიანი კრედიტი, ანუ კრედიტის გაცემისას რამდენად იყო ბანკის მიერ საკრედიტო რისკები გათვალისწინებული, კერძოდ, შპს ,,ს.ი–ის’’ სასარგებლოდ კრედიტის გაცემისას, გარდა ამ კრედიტის უზრუნველყოფის მიზნით წარდგენილი უზრუნველყოფის საშუალებებისა, კონკრეტულ დადასტურებულ შემოსავლებზე ან/და მსესხებელი საზოგადოების ბიზნეს გეგმაზე დაყრდნობით, არსებობდა თუ არა კრედიტის ამღები სუბიექტის კრედიტუნარიანად მიჩნევის საფუძველი;

24.10 სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხე ბანკსა და შპს ,,ს.ი–ს’’ შორის პირველი საკრედიტო ხელშეკრულების გაფორმების ეტაპზე, რომლის ფარგლებშიც მსესხებელზე სარგებლიანი კრედიტის სახით 3 490 000 ევრო გაიცა, ეს უკანასკნელი საწარმო დაახლოებით ორი კვირის დაფუძნებული იყო. მართალია, კრედიტის გაცემამდე ორი კვირით ადრე დაფუძნებული საზოგადოების სასარგებლოდ პირველი საკრედიტო ხელშეკრულებით 3 490 000 ევროს ოდენობის კრედიტი და მათ შორის ყოველი შემდეგი საბანკო კრედიტი შესაბამისი მიზნობრიობით გაიცა, თუმცა სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ საკრედიტო ხელშეკრულებაში მხოლოდ კრედიტის მიზნობრიობის განსაზღვრა და მოგვიანებით მსესხებლის მხრიდან თუნდაც ხელშეკრულებაში მითითებული მიზნობრიობით კრედიტის სახით მიღებული თანხის განკარგვა, არ წარმოადგენდა საკმარის საფუძველს პირველი საკრედიტო ხელშეკრულების გაფორმებამდე დაახლოებით ორი კვირით ადრე დაფუძნებული საზოგადოების კრედიტუნარიანად მისაჩნევად. ამ მიმართებით საგულისხმოა, რომ გარდა ზემოაღნიშნული გარემოებებისა, რომ კრედიტი შესაბამისი მიზნობრიობით გაიცა და მსესხებლის მიერ კრედიტის სახით მიღებული თანხა საკრედიტო ხელშეკრულებებში მითითებული მიზნით გაიხარჯა, კრედიტის გაცემის წინაპირობების დადასტურებასთან მიმართებით ბანკის მხრიდან მითითებული არ ყოფილა ისეთ გარემოებებზე, რომ პირველი საკრედიტო ხელშეკრულების გაფორმებამდე დაახლოებით ორი კვირით ადრე დაფუძნებული საზოგადოების მიერ მისი კრედიტუნარიანობის დადასტურების მიზნებისთვის ბანკის მოთხოვნის საფუძველზე წარდგენილი იქნა კონკრეტული ბიზნეს გეგმა საკრედიტო ხელშეკრულებაში მითითებულ კომპანიაში შეძენილი წილების სამართავად, ან/და დადასტურებული იქნა, რომ კონკრეტული შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება (შპს ,,ი.ბ.ჯ–ი), სადაც კრედიტად მიღებული თანხის ინვესტირება უნდა განხორციელებულიყო, წარმოადგენდა იმდენად განვითარებულ საზოგადოებას, რომ მასში კრედიტის სახით მიღებული მილიონობით ევროს (ან მისი ეკვივალენტის სხვა ვალუტაში) ინვესტირება ინვესტორ/ბანკის პირად მოვალე საზოგადოებას სარგებლიანი კრედიტის გადახდის შესაძლებლობას აძლევდა. უფრო მეტიც, გარდა იმისა, რომ კრედიტის მიზნობრიობით გაცემის და საკრედიტო ხელშეკრულებაში მითითებული მიზნით კრედიტის სახით მიღებული თანხის გახარჯვის გარდა, სამართლებრივად ვარგის მტკიცებულებებზე მითითებით, დადასტურებული ვერ იქნა, რომ კრედიტის გაცემის ეტაპზე კრედიტის მიმღებმა ბანკს კრედიტის დასაბრუნებლად საკმარისი შემოსავალის არსებობის ან/და მომავალში მისი მიღების დამადასტურებელი კონკრეტული მტკიცებულებები წარუდგინა, თავად საკრედიტო ხელშეკრულებების შინაარსი იძლეოდა დასკვნის საფუძველს, რომ კრედიტის გაცემის ეტაპზე კრედიტის მიმღებს კრედიტის სახით მიღებული თანხის დაბრუნების შესაძლებლობა არ გააჩნდა. ამ მიმართებით სააპელაციო სასამართალომ იმსჯელა საკრედიტო ხელშეკრულებების იმ პირობაზე, რაზეც ხელშეკრულების მონაწილე პირები შეთანხმდნენ. კერძოდ, საკრედიტო ხელშეკრულებების მიხედვით ირკვევა, რომ მხარეები ყოველთვიურად მხოლოდ კრედიტზე დარიცხული სარგებლის ნაწილის (დაახლოებით დასარიცხი სარგებლის მეოთხედის) გადახდაზე შეთანხმდნენ, სარგებლის დარჩენილი სხვაობა კი მსესხებელს, სესხის ძირითად თანხასთან ერთად, სახელშეკრულებო ვადის ბოლოს (ხელშეკრულების გაფორმებიდან სამი წლის შემდეგ) ერთიანად უნდა დაებრუნებინა. აქვე მხედველობაშია მისაღები, რომ კრედიტის სახით შპს ,,ს.ი–ის’’ სასარგებლოდ გაცემული თანხების ჯამი დაგირავებული დეპოზიტების თანხების ჯამის ოდენობას ემთხვევა, ერთმანეთთან თანხვედრაშია ასევე საკრედიტო და საანაბრე ხელშეკრულებების ვადები. უფრო მეტიც, საკრედიტო ხელშეკრულების მიხედვით ხელშეკრულების ვადის ბოლოს გადასახდელი კრედიტის ძირითადი თანხა და საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული და გრაფიკით გადასახდელად განაწილებული სარგებლის სხვაობა, რომლის გადახდაც, ძირითად თანხასთან ერთად, ხელშეკრულების ვადის ბოლოს უნდა განხორციელებულიყო, ასევე თანხვედრაშია დეპოზიტზე განთავსებულ თანხასა და მასზე დასარიცხ სარგებლის ოდენობასთან.

24.11 სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში წარდგენილი სამართლებრივად ვარგისი, წონადი მტკიცებულებებით ვერ დადასტურდა, თუ რა გარემოებებზე დაყრდნობით არსებობდა კრედიტის გაცემის ეტაპზე შპს ,,ს.ი–ის’’ კრედიტუნარიან მსესხებლად მიჩნევის საფუძველი, რომ მსესხებელ საზოგადოებას კრედიტის აღების ეტაპზე კრედიტის დაბრუნებისთვის საკმარისი შემოსავლები არ გააჩნდა და შპს ,,ს.ი–ის’’ სასარგებლოდ კრედიტის გაცემა გირავნობის საგნის იმედად მოხდა, რაც კრედიტის სახით გაცემულ თანხას და ე.წ. ,,ნაპატიებ’’ საკრედიტო ვადის ბოლოს გადასახდელ სარგებლის ოდენობას უდრიდა.

24.12 იმ პირობებში, როდესაც სააპელაციო სასამართლომ უარყოფითი პასუხი გასცა კითხვაზე: იყო თუ არა ბანკის მიერ საკრედიტო რისკები სათანადოდ გამოკვლეული/გათვალისწინებული, იყო თუ არა კრედიტუნარიანი კრედიტის ამღები და არსებობდა თუ არა კრედიტის გაცემის წინაპირობები, სასამართლომ დაასკვნა, რომ აღნიშნული გარემოებები საფუძველს აცლიდა შპს ,,ს.ი–ის’’ სასარგებლოდ კრედიტის გაცემისას ბანკის მოქმედების კეთილსინდისიერად და მართლზომიერად მიჩნევის შესაძლებლობას. უფრო მეტიც, იმის გათვალისწინებით, რომ დასაბუთებული ვერ იქნა შპს ,,S.I.’’-ის ინტერესი მისი დეპოზიტების შპს ,,ს.ი–ის’’ ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით დატვირთვასთან დაკავშირებით, შესაბამისად, ვერ დადასტურდა ვერც კრედიტის აღების ეტაპზე კრედიტის მიმღები საზოგადოების კრედიტუნარიანობის საკითხი. მეტიც, მსესხებელი ო–იზაციის შესახებ ინფორმაციის გულმოდგინედ შემოწმების ფარგლებში ბანკისთვის იმთავითვე ცნობილი უნდა ყოფილიყო დაგირავებული ანაბრის მესაკუთრე ო–იზაციის ყოფილი დირექტორის და მსესხებელი საზოგადოების ერთ-ერთი პარტნიორის ოჯახური კავშირის შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ბანკს გაცნობიერებული უნდა ჰქონოდა, როგორც ყოფილი დირექტორის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენება, ასევე ისიც, რომ მისი მოქმედება კეთილსინდისიერების სტანდარტს ვერ დააკმაყოფილებდა, რადგან ბანკმა შპს ,,ს.ი–ის’’ სასარგებლოდ სოლიდური ოდენობის კრედიტი მხოლოდ ამ საზოგადებასთან შემხებლობაში არმყოფი და დეპოზიტის დაგირავებასთან მიმართებით ინტერესის არმქონე საზოგადოების დეპოზიტების დაგირავების იმედად გასცა.

25. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

25.1 სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე ბანკმა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, საწარმოს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

25.2 კასატორის განმარტებით, პარადოქსულია, რომ აღნიშნულ საქმეზე უზენაეს სასამართლოს უკვე მეორეჯერ უწევს მსჯელობა, იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხის სარჩელი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების რეჟიმშიც კი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, რადგან მასში მითითებული ფაქტები იურიდიულად არ ამართლებენ სასარჩელო მოთხოვნას. შეუძლებელია იმის დაშვება, რომ სასამართლოებს არ ჰქონდათ საკმარისი იურიდიული ცოდნა სარჩელის ამ ხარვეზის დასანახად და შესაბამისი გადაწყვეტილების მისაღებად. ფაქტია, რომ სასამართლოები მოექცნენ მოსარჩელის მიერ მიზანმიმართულად წარდგენილი ბანკის უარყოფითი ფსიქო-პორტრეტის ტყვეობაში, რის შედეგადაც შეითავსეს სუბიექტური ინკვიზიტორის ფუნქციები და ნაცვლად მიუკერძოებელი გადაწყვეტილებისა, მიიღეს დისკრიმინაციული და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება.

25.3 სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები არის არარელევანტური, რადგან არც ერთი მათგანი არ პასუხობს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის არც პირველ და არც მეორე წინადადებას, და არც ერთ სხვა ნორმას, რომელის სამართლებრივი შედეგი გარიგების ბათილობაა.

25.4 მოსარჩელემ, სამწუხაროდ, ისევ და ისევ ბანკის უარყოფითი ფსიქო-პორტრეტის გამოყენებით, მოახერხა სასამართლოების შეცდომაში შეყვანა და ისინი მოაქცია გერმანიის უმაღლესი ფედერალური სასამართლოს 1999 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილების არასწორი ინტერპრეტაციის გავლენის ქვეშ, რამაც სწორედაც რომ გამოიწვია ზემოაღნიშნული გადაულახავი წინააღმდეგობა პრეზუმფციასთან დაკავშირებით და პრეზუმფციის გამაქარწყლებლად უზენაესმა სასამართლომ არაშესადარის გადაწყვეტილებაში დადგენილი „უნდა სცოდნოდა“ სტანდარტი გამოიყენა.

25.5 უმნიშვნელოვანესია აღინიშნოს, რომ განსახილველ საქმეში დირექტორის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება დაცულია კანონისმიერი პრეზუმფციით, განსხვავებით გერმანული გადაწყვეტილების ფაბულისგან, სადაც წარმომადგენლობა არ არის დაცული პრეზუმფციით (დეტალურად იხ. პროფ. თეიმურაზ თოდრიას სამართლებრივი დასკვნა). მიღებული გადაწყვეტილებებით სრულად არის აღრეული შიდა და გარე კორპორაციული ურთიერთობები და საზოგადოების შიდა კორპორაციული დარღვევების გამო პასუხისმგებლობა გამოდის გარე კორპორაციულ ურთიერთობებზე, რის შედეგადაც ისჯება კეთილსინდისიერი კონტრაჰენტი - ბანკი.

25.6 კასატორის განმარტებით საქმეში წარდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება დირექტორის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენების ფაქტი და არც ის, რომ ბანკმა იცოდა ან უნდა სცოდნოდა მხარის ნათესაური კავშირების შესახებ.

25.7 სასამართლომ არამართებულად გაიზიარა ის ფაქტი, რომ ბანკის არაკეთილსინდისიერი მოქმედების ნათელი დადასტურებაა ბიზნეს გეგმისა და სხვა არააუცილებელი წინაპირობების დაუცველობა, ისე რომ არც კი უჩნდება კითხვა, მართლა არაკეთილსინდისიერი რომ ყოფილიყო ბანკი, ასეთ ფორმალობებს უფრო დიდ ყურადღებას არ მიაქცევდა? იქნებოდა კი ბანკისათვის ბიზნეს გეგმის მოთხოვნა გადაულახავი წინააღმდეგობა? ნათელია, რომ სასამართლოს აღნიშნულ კითხვებზე პასუხი უბრალოდ არ სჭირდება, რადგან ამ კითხვებზე პასუხი კიდევ უფრო ნათლად წარმოაჩენს მის მიერ მიღებულ დისკრიმინაციულ გადაწყვეტილებას და იმას, რომ სასამართლომ ბანკის არაკეთილსინდისიერების დასადასტურებლად მიუთითა ბანკის ბიზნეს რისკებზე და არა - სამართლებრივ არგუმენტებზე.

25.8 კასატორს მიაჩნია, რომ ის დარღვევები, რაც ზემოთ არის მითითებული არ არის სადავო გადაწყვეტილების ზოგად-აბსტრაქტული შეფასება. აღნიშნული, ზუსტად ასახავს მიღებული გადაწყვეტილების კანონშეუსაბამობის ხარისხს, თუმცა იმისთვის, რომ საკასაციო სასამართლო დარწმუნდეს კასატორის შეფასების მართებულობაში, კასატორი იმ პრინციპების დარღვევებზე ამახვილებს ყურადღებას, რამაც, მისი შეფასებით, თავდაყირა დააყენა ქ-ვეყანაში სამართლებრივი რეალობა, მათ შორის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ფაქტობრივად აიკრძალა:

ა) სტარტაპ კომპანიის დაკრედიტება;

ბ) მსესხებელი კომპანიისათვის საშეღავათო პერიოდის მიცემა;

გ) კრედიტის უზრუნველყოფა მესამე პირის ქონებით;

დ) ბიზნესისათვის სუბსტანციურად დამახასიათებელი რისკიანი გარიგებების დადების საშუალება, რაც ბიზნესის მკვლელობის ტოლფასია.

25.9 სასამართლომ გარიგების ბათილობის სამართლებრივ საფუძვლად ერთდროულად მიუთითა სსკ-ის 54-ე, 59-ე მუხლები და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტი. კასატორის მტკიცებით, აღნიშნული ნორმებს ერთდროულად გამოყენება არის აბსურდული, რადგან სსკ-ის 54-ე მუხლი ეხება უცილოდ ბათილ გარიგებებს, ხოლო ამავე კოდექსის 59-ე მუხლი და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტი - საცილო გარიგებებს. შესაბამისად, უცნობია უცილოდ ბათილ გარიგებებად მიიჩნია სასამართლომ სადავო გირავნობის ხელშეკრულებები, თუ - საცილოდ ბათილ გარიგებებად. გარიგება ერთდროულად ვერ იქნება უცილოდ ბათილიც და საცილოდ ბათილიც;

25.10 კასატორს მიაჩნია, რომ უხეშად დაირღვა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კანონისმიერი პრეზუმფცია - საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების უტყუარობისა და სიზუსტის შესახებ, რითაც ფაქტობრივად აზრი დაეკარგა საჯარო რეესტრის არსებობას;

25.11 სასამართლომ მეწარმე იურიდიული პირის ქმედუნარიანობა გაუთანაბრა არასრულწლოვანის შეზღუდულ ქმედუნარიანობას და საწარმოზე ზრუნვის ვალდებულება, ამავე საწარმოს დირექტორის ნაცვლად, დააკისრა კონტრაჰენტს, რადგან მიიჩნია, რომ საბანკო დაწესებულებამ უნდა მოირგოს პატრიმონალური ფუნქციები და იკვლიოს: უზრუნველყოფის საგნის მესაკუთრის ინტერესები და არა მხოლოდ უნდა იკვლიოს, არამედ სწორად განსაზღვროს მისი ინტერესები, გამოიჩინოს „მამობრივი მზრუნველობა“ და თავად გადაწყვიტოს, შედის თუ არა გარიგება კონტრაჰენტის ინტერესებში, უზრუნველყოფის საგნის გარდა, რა ქონება აქვს საკუთრებაში საგნის მესაკუთრეს, უზრუნველყოფის საგნის მესაკუთრე საზოგადოებისა და კრედიტის ამღები საზოგადოების მონაწილე პირების ნათესაური კავშირები, ხოლო ასეთის აღმოჩენის შემთხვევაში, არ გააფორმოს შესაბამისი ხელშეკრულებები;

25.12 კასატორის განმარტებით განსახილველ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით საფრთხე შეექმნა ქვეყნის ფინანსური სისტემისა და, შესაბამისად, ეკონომიკის სტაბილურობას, თავად კასატორსა და ასევე, საქართველოში ლიცენზირებულ ყველა საბანკო დაწესებულებას გაცემული აქვთ უამრავი კრედიტი და გაფორმებული აქვთ შესაბამისი უზრუნველყოფის ხელშეკრულებები, რომლებიც სრულად აკმაყოფილებს საბანკო სექტორის მარეგულირებელი ო–ოს - საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილ მოთხოვნებს, თუმცა, არ აკმაყოფილებს სასამართლოს მიერ დადგენილ უპრეცენდენტოდ ალოგიკურ მოთხოვნებს.

25.13 ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, კასატორის მტკიცებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ეფექტი იქნება არაკეთილსინდისიერების წახალისება. მსგავსი გადაწყვეტილება უზრუნველყოფის საგნის მრავალ მესაკუთრეს წაახალისებს, აღძრან მსგავსი სარჩელები, ხოლო ასეთი სარჩელების აღძვრისა და დაკმაყოფილების შედეგი ის იქნება, რომ მსესხებელი აღარ გადაიხდის კრედიტს. ამის თქმის საფუძველს იძლევა თავად განსახილველი დავა, კერძოდ, მოსარჩელემ გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილობის მოთხოვნით სარჩელი აღძრა 2015 წლის 17 ივლისს, ხოლო შპს მსესხებელმა („ს.ი–მა“) საკრედიტო ვალდებულებების შესრულება 2015 წლის 27 ნოემბერს შეწყვიტა.

25.14 ყოველივე ზემოაღნიშნულისა და იმის გათვალისწინებით, რაც საკასაციო საჩივარშია მითითებული, კასატორმა მოითხოვა, რომ სსსკ-ის 391-ე, 393-ე, 394-ე, 411-ე მუხლების საფუძველზე, დასაშვებად იქნეს ცნობილი საკასაციო საჩივარი და საბოლოოდ დაკმაყოფილდეს იგი. საკასაციო სასამართლოს მაღალი დანიშნულება საჯარო ინტერესების დაცვაა, გადაწყვეტილების გაუქმება აუცილებელია არა მხოლოდ ბანკის ინდივიდუალური, არამედ - საჯარო ინტერესების დასაცავად. გადაწყვეტილებაში გამოთქმული „სამართლებრივი მოსაზრებები“ უდავოდ მძიმე დარტყმას მიაყენებს ქვეყნის ეკონომიკას. ქვეყნის ეკონომიკაზე ზრუნვა კი სახელმწიფო ხელისუფლების ყველა შტოს უპირობო ვალდებულებაა.

24.15 კასატორი აკრიტიკებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომლის მიხედვითაც, ერთი მხრივ, განვითარებულია მსჯელობა, რომ ბანკს უნდა სცოდნოდა დირექტორის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენების შესახებ, ხოლო, მეორე მხრივ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 28-ე გვერდზე მითითებულია: „...პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ სადავო გარიგებების დადებისას გარიგების მონაწილენი დირექტორით წარმოდგენილი საზოგადოების მოსარჩელის ინტერესების საწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ...“ (იხ. ტ.5, ს.ფ. 300). ამ მსჯელობით კი, სააპელაციო სასამართლო ფაქტობრივად მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ ყოფილი დირექტორი და ბანკი განზრახ ერთობლივად მოქმედებდნენ, რათა ზიანი მიეყენებინათ მოსარჩელე საწარმოსათვის;

24.16 კასატორი უთითებს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის პირველ წინადადებაზე - „თუ ხელშეკრულების დადებისას კონტრაჰენტისათვის ცნობილი იყო მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ მეწარმე სუბიექტს შეუძლია განაცხადოს გარიგების ბათილობის თაობაზე“ და მსჯელობს, რომ ასეთ შემთხვევაში, გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია, რომ კონტრაჰენტისათვის ცნობილი იყოს დირექტორის უფლებების შეზღუდვის შესახებ. ამასთან, დირექტორის უფლების შეზღუდვაზე პირდაპირი მითითება უნდა არსებობდეს ამონაწერში მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან, ან უკიდურეს შემთხვევაში - რეგისტრირებულ წესდებაში მაინც. ამ კონტექსტში ყურადღებაა გასამახვილებელი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-3 პუნქტზე, რომელიც ადგენს უმნიშვნელოვანეს კანონისმიერ პრეზუმფციას, კერძოდ, „რეგისტრირებული მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ დაინტერესებული პირისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ამ მონაცემების უზუსტობა“. განსახილველი პრეზუმფციის მნიშვნელობა იმაშია, რომ პრეზუმირებულ იქნეს მესამე პირისათვის (გარე ურთიერთობები) ფაქტი იმის შესახებ, რომ საჯარო რეესტრში საწარმოს წარმომადგენლად რეგისტრირებულ პირს აქვს საწარმოს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება და ის კეთილსინდისიერად ასრულებს კანონითა და შეთანხმებით განსაზღვრულ უფლებამოსილებებს. დაუშვებელია პრეზუმფციის ნაწილობრივ მოქმედება, შეუძლებელია სამართლებრივად და ლოგიკურად, პრეზუმფცია თან იყოს და თან - არა. ამდენად, ცხადია, რომ განსახილველ ურთიერთობებში მოქმედებს კანონისმიერი პრეზუმფცია;

24.17. კასატორის განმარტებით განსახილველ შემთხვევაში ცხადია, რომ რეგისტრირებული მონაცემების თანახმად, დირექტორის უფლებამოსილების რაიმე სახის შეზღუდვა არ დასტურდება. იმ დაშვებითაც, რომ დირექტორს რაიმე უფლებამოსილება ჰქონდა შეზღუდული, კასატორი ყურადღებას ამახვილებს, რომ ამ ინფორმაციის შესახებ ბანკისათვის ცნობილი არ ყოფილა, სხვაგვარი დასკვნის საშუალებას არ იძლევა არც საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები და არც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები.

24.18. საქართველოში არ არსებობს საკანონმდებლო თუ კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტი, ანდა უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა, რომლის თანახმადაც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის პირველი წინადადება და მე-7 მუხლის მე-3 პუნქტი განიმარტოს „უნდა სცოდნოდა“ სტანდარტით;

24.19. სააპელაციო სასამრთლო ვერ უთითებს ვერც ერთ ფაქტზე, რომელიც დაადასტურებდა დირექტორისა და კონტრაჰენტის ერთობლივ განზრახვას. სააპელაციო სასამართლოს უბრალოდ აღწერილი აქვს აღნიშნული დისპოზიციისათვის სრულიად არარელევანტური ფაქტები და სუბსუმციის გარეშე ასკვნის, რომ არსებობდა დირექტორისა და კონტრაჰენტის ერთობლივი განზრახვა. ეს მსჯელობა იურიდიულად იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ უდავოდ არსებობს მისი გაუქმების საფუძვლები.

24.20. კასატორის მიერ მოსარჩელის წინააღმდეგ განზრახ მოქმედებას, თანაც ამ საზოგადოების დირექტორთან ერთად, გამორიცხავს თავად სააპელაციო სასამართლოს შეფასება, რომ ბანკმა არ იცოდა, თუმცა, კი უნდა სცოდნოდა ის გარემოებები, მათ შორის, დირექტორისა და მსესხებელი კომპანიის ერთ-ერთი დამფუძნებლის შეუღლების ფაქტი, რომელიც დირექტორის ქმედების არაკეთილსინდისიერად შერაცხვას დაედო საფუძვლად.

24.21. კასატორს მიაჩნია, რომ სადავო გირავნობის ხელშეკრულებების (იხ. წინამდებარე განჩინების 12-15 პუნქტები) ბათილად ცნობა, ასევე, დაუშვებელია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის მე-2 წინადადებაზე დაყრდნობითაც.

25. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

25.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 24 მაისის განჩინებით ბანკის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის "ა" და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე. მხარეთა მონაწილეობით ჩატარებულ ზეპირ სხდომაზე, კასატორმა საკუთარ ფაქტობრივ-სამართლებრივ არგუმენტებზე გაამახვილა ყურადღება, ხოლო მოწინააღმდეგემ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების საფუძვლებზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის და, მხარეთა მონაწილეობით, საკასაციო საჩივრის დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით მივიდა დასკვნამდე, რომ ბანკის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლების შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების შესაბამისად (საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა), საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნეს იმავე სასამართლოს. საქმის ხელახლა განხილვის შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებათა გამოკვლევისა და ყოველმხრივი შეფასების შედეგად უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები.

26.ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

27. საკასაციო სასამართლო მოპასუხე ბანკის საკასაცო განაცხადის იმ ძირითად საფუძვლებსა და არგუმენტებზე გაამახვილებს ყურადღებას, რომლებსაც საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მისაღებად მნიშვნელობა აქვთ და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამატებითი შესწავლის საგანია წინამდებარე განჩინების სავალდებულო სამართლებრივი მითითებების საფუძველზე.

28. მოცემულ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია და ეს, უწინარესად განპირობებულია იმით, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ აქვს შესრულებული საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივად სავალდებულო მითითებები, რომელიც საქმის ხელახლა დაბრუნების განჩინებაში (12.10.2018წ; იხ. ტ.1, ს.ფ.401-405) არის ასახული. დასახელებული განჩინების 29-ე პუნქტში საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კომპანიის ყოფილი დირექტორის უფლებამოსილების განსაზღვრას, კერძოდ, მოქმედებდა თუ არა ის საწარმოს წესდებაში ცვლილების შეტანისას დამფუძნებელი პარტნიორის მითითებით და თანხმობით, ამ კონკრეტულ შემთხვევაში მნიშვნელობა ვერ ექნება, რადგანაც მოპასუხეს შეუძლია დაეყრდნოს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების მიმართ უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 7.3 მუხლი). ამდენად, მოპასუხე ბანკი კანონისმიერ პრეზუმფციას ეყრდნობა მოსარჩელე კომპანიის ყოფილი დირექტორის უფლებამოსილების საკითხის შემოწმებისას. საქმეში თავად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი პროფესორ გერჰარდ ჰოლოხის დასკვნის მიხედვით: მესამე პირს, რომელიც შპს-თან შედის სამართლებრივ ურთიერთობაში, არ ეკისრება დირექტორის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მოკვლევასთან დაკავშირებული ვალდებულება, რადგან შპს-ის „ო–ოს“ წარმომადგენელია, მისი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება ეფუძნება კანონს და, როგორც წესი, არ არსებობს ზემდგომი ო–ო, რომელიც საზოგადოებას წარმოადგენდა გარე ურთიერთობებში (იხ. ტ.4, ს.ფ. 47).

28.1. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამეწარმეო ურთიერთობებში დირექტორის უფლებამოსილებაზე მსჯელობის დროს სსკ-ის 111-ე მუხლის /გარიგების დადება წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გარეშე/ გამოყენება გამოირიცხება, რადგან დასახელებული ნორმა ითვალისწინებს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გარეშე დადებული ხელშეკრულების ნამდვილობას წარმოდგენილი პირის თანხმობის შემთხვევაში, ხოლო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება კორპორაციული სამართლით მოწესრიგებულ ურთიერთობებში კანონისმიერი პრეზუმფციაა, რადგან საწარმოს ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი-დირექტორი სამეწარმეო პირთა რეესტრში არის რეგისტრირებული და მისი უფლებამოსილება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.4-ე მუხლის წინაპირობების მიხედვით მოწმდება.

29. საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოპასუხის საკასაციო პრეტენზიას, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ერთთმანეთთან არათავსებადია საცილო და უცილო გარიგებების ბათილობის ნორმების გამოყენება, რადგან საცილო გარიგებებს თავისი კონკრეტული შეცილების საფუძვლები და ვადები გააჩნია, ხოლო უცილოდ ბათილი გარიგებები დადებისთანავე ბათილია. „სამოქალაქო კოდექსი იცნობს ბათილი გარიგების რამდენიმე სახეს, პირობითად ეს გარიგებები შეიძლება სამ ჯგუფად დაიყოს და მათ მიეკუთვნება: უცილოდ ბათილი გარიგებები (რომლებიც ეწინააღმდეგება კანონის იმპერატიულ მოწესრიგებას); მერყევად ბათილი გარიგებები (როდესაც მათი ნამდვილობა დამოკიდებულია მესამე პირის თანხმობაზე); საცილო გარიგებები (როდესაც გარიგების იურიდიული ძალა შეცილების უფლების მქონე პირის მხრიდან შეცილების დადგენილ ვადაში განხორციელებაზეა დამოკიდებული). გარიგებათა ამგვარი კლასიფიკაცია გავლენას ახდენს ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისა და შესაბამისად, სახელშეკრულებო მოთხოვნის განხორციელების საკითხზე. სასამართლოს მოვალეობას, მოთხოვნის საფუძვლიანობის საკითხის გარკვევისას, წარმოადგენს გარიგების იურიდიული ძალის შეფასება, კერძოდ, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრისას სასამართლო ყოველთვისაა ვალდებული, შეამოწმოს მხარეთა შორის წარმოიშვა თუ არა ვალდებულებითი ურთიერთობა და თუკი დადგინდა იურიდიულად არანამდვილი ძალის გარიგების დადების ფაქტი, მოთხოვნა კანონისმიერი ვალდებულების ფარგლებში უნდა შემოწმდეს. უცილოდ ბათილი გარიგებები სამართლის დოქტრინაში მოხსენიებულია ასევე, როგორც არარა გარიგებები, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 61-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგება ბათილად ითვლება მისი დადების მომენტიდან“ (იხ. სუსგ # ას-140-2019, 14.11.2019წ; შდრ. სუსგ-ებს: # ას-963-898-2017, 03.05.2019წ; #ას-1230-2018, 14.12.2018წ.).

30. სააპელაციო სასამართლოს მიერ განვითარებულია მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ საწარმოს ყოფილი დირექტორის მიერ ოთხი ერთმანეთის მიყოლებით დადებული დეპოზიტის გირავნობის ხელშეკრულებები, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ მესამე პირის - ბანკის ძირითადი მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულებას, წარმოადგენდა „უჩვეულო“ და კომპანიისათვის ზიანის მომტან გარიგებებს, რადგან შპს „ს.ი–ის“ მიერ ფულადი ვალდებულებების შეუსრულებლობა ავტომატურად გამოიწვევდა შპს „ს.ი–ისათვის“ ამ თანხის დაკარგვას და მისთვის ქონებრივი ზიანის მიყენებას, რაც იმ დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას იძლეოდა, რომ კომპანიის ყოფილი დირექტორი გარიგებების დადებისას არ მოქმედებდა კომპანიის ინტერესებში და მისი მხრიდან წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენება იკვეთებოდა; აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დამატებით უნდა გამოეკვლია ამ ფაქტისადმი ხელშეკრულების მონაწილის (მოპასუხე ბანკის) სუბიექტური დამოკიდებულების საკითხი. ასეთი კვლევა და დასკვნები სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ არის ასახული, მეტიც, გასაზიარებელია კასატორის პრეტენზია, რომ გაურკვეველია, რომელია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა;

30.1. კასატორის პრეტენზიას, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ არის ასახული დასკვნა, რომ დირექტორი და ბანკი მოქმედებდნენ შეთანხმებით, რაც „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 9.4-ე მუხლის მეორე წინადადებიდან გამომდინარეობს, იზიარებს საკასაციო სასამართლო; გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში, ასევე, არ არის დასაბუთებული დასახელებული ნორმის პირველი წინადადებით „თუ ხელშეკრულების დადებისას კონტრაგენტისათვის ცნობილი იყო მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ მეწარმე სუბიექტს შეუძლია (არაკონსტიტუციური ნორმა ძალადაკარგულად იქნეს ცნობილი საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება 29.01.2014. N1/1/543) განაცხადოს გარიგების ბათილობის თაობაზე“ გათვალისწინებული „ცნობილი იყო“ ანუ „იცოდა“ სტანდარტი. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ ბანკს გაცნობიერებული უნდა ჰქონოდა სადავო გარიგებების უჩვეულობა (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გვ. 27; ტ.5,ს.ფ.299), რაც არ წარმოადგენს დასკვნას ბანკს უნდა სცოდნოდა თუ იცოდა სადავო გარიგებების უჩვეულობა. „უნდა სცოდნოდას“ ან „იცოდას“ სტანდარტის გამოყენება სასამართლოს მიერ სრულიად კონკრეტულ და მკაფიოდ დადგენილ ფაქტებსა და გარემოებებს უნდა ეფუძნებოდეს. თავის მხრივ, “მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 7.3-ე მუხლი „რეგისტრირებული მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ დაინტერესებული პირისთვის წინასწარ იყო ცნობილი ამ მონაცემების უზუსტობა“, ადგენს წინასწარ „იცოდას“ სტანდარტს და არა ცოდნის პრეზუმფციის (ვარაუდის) სტანდარტს.

30.2. საკასაციო სასამართლო 12.01.2018წ. განჩინებაში (სააპელაციო სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება) უთითებს, რომ „იმ პირობებში, როდესაც ცალსახა იყო დადებული გარიგებები უჩვეულობა და მისი დამაზიანებელი ხასიათი, ჰქონდა ან უნდა ჰქონოდა თუ არა გაცნობიერებული ბანკს ყოფილი დირექტორის არამართლზომიერი ქცევის ხასიათი?“ (იხ. ტ.3, ს.ფ.404) ამასთან დაკავშირებით გარემოებები, რომლებიც არა დასკვნის, არამედ დამატებით გამოსაკვლევი საკითხის სახით (შეკითხვის ფორმით) არის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების განჩინებაში ასახული, არ გამოუკვლევია სააპელაციო სასამართლოს. აქვე საკასაციო სასამართლო იმასაც აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე საწარმოს წარმომადგენლის პოზიცია, რომელიც მის მიერ სააპელაციო სასამართლოში სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების თაობაზე 2018 წლის 25 მაისს წარდგენილ შუამდგომლობაშია დაფიქსირებული, რომ საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ დაადასტურა შპს „ს.ი–ის“ მიერ მითითებული და ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილი გარემოება, რომ სადავო გირავნობის ხელშეკრულებები უჩვეულო და საზიანო გარიგებებია შპს „ს.ი–ისათვის“ (იხ. ტ.4, ს.ფ.26), რის გამოც გამოკვეთილია სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები, სამართლებრივად არაზუსტი და დაუსაბუთებელი მსჯელობაა, რადგან იმ დაშვებითაც, რომ საწარმოს ყოფილმა დირექტორმა „უჩვეულო“ და საწარმოს ინტერესების დამაზიანებელი გარიგებები გააფორმა ბანკთან, სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია ამ ფაქტისადმი ბანკის სუბიექტური დამოკიდებულების საკითხი. ამის გარეშე კი შეუძლებელია მოპასუხის პასუხისმგებლობის განსაზღვრა.

31. საკასაციო სასამართლო მოიხმობს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას (იხ. ტ.4, ს.ფ. 300) „იმ პირობებში, როდესაც სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ სადავო გარიგების მონაწილენი დირექტორით წარმოდგენილი საზოგადოების შპს „S.I.”- ის ინტერესების საწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ, რამაც საბოლოოდ წარმოდგენილი საზოგადოებისათვის მის საკუთრებაში არსებულ დეპოზიტზე განთავსებული 7 000 000 ევროს დაკარგვა გამოიწვია, პალატა მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში სახეზეა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის დისპოზიციით გათვალისწინებული შემთხვევა, რაც წარმომადგენლის მეშვეობით წარმოდგენილი საზოგადოების მოთხოვნის საფუძველზე მისი ინტერესების საზიანოდ დადებული გარიგების ბათილად ცნობის წინაპირობას წარმოადგენს“ და განმარტავს, რომ სასამართლოს მიერ განვითარებული ეს მსჯელობა ეხება საწარმოს წარმომადგენლის ანუ ყოფილი დირექტორის - ვ.თ–ის მეშვეობით წარმოდგენილი საწარმოს მოთხოვნის საფუძველზე, საწარმოს ინტერესების საზიანოდ, დადებული გარიგების ბათილად ცნობას; გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიხედვით სრულიად გაურკვეველია და დაუსაბუთებელია, თუ რა ფაქტობრივი გარემოებები უთითებს ბანკის სუბიექტურ როლსა და მონაწილეობაზე სადავო გარიგებების გაფორმების დროს, რა როლი ჰქონდა და რაში გამოიხატა სადავო გარიგების მონაწილეთაგან, ბანკის მიერ საწარმოს ინტერესების საწინააღმდეგო მოქმედება; რომელი ქმედებაა ისეთი, რაც შესაძლებელია ბანკს შეერაცხოს საწარმოს ყოფილ დირექტორთან ერთად საწარმოს ინტერესების საზიანოდ განხორციელებულად;

31.1. საქმეში წარმოდგენილი სამართლებრივი მოსაზრების - პროფ. ჰოლოხის დასკვნის მიხედვით, „ფარულ შეთანხმებას“ ადგილი აქვს მაშინ, თუ შპს-ის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი ბოროტი განზრახვით „მესამე პირთან“ თანამშრომლობს მის მიერ წარმოდგენილი შპს-ის საზიანოდ, წარმომადგენელი სრულიად გაცნობიერებულად მოქმედებს შპს-ის საზიანოდ და მესამე პირი ამას ხვდება (იხ. ტ.4, ს.ფ. 51). გერმანული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, საჭიროა არსებობდეს ბოროტად გამოყენების ფაქტობრივი გარემოებები, რომ „მესამე პირმა იცის ან უნდა სცოდნოდა“ რომ წარმომადგენელი საეჭვო მომენტებიდან გამომდინარე ბოროტად გამოყენების „ობიექტურ ნიშნებს“ ავლენს (იხ. პოფ. ჰოლოხის დასკვნა - ტ.4, ს.ფ. 74). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიხედვით არ არის გამოკვეთილი ის, რომ ბანკს გაცნობიერებული ჰქონდა მოსარჩელე საწარმოს წარმომადგენლის - დირექტორის მიერ განხორციელებული სადავოდ ქცეული ტრანზაქციების დამაზიანებელი როლი და ეს ზიანი მისთვის (ბანკისათვის) ხელსაყრელი ხელშეკრულების დადების ინტერესის გამო გაცნობიერებულად არ დააფიქსირა. საქმეზე არ არის გამოკვლეული და დადასტურებული საწარმოს ყოფილ დირექტორთან არც ბანკის ერთობლივი, საწარმოს საზიანო, ქმედება და არც ის, რომ არსებობდა ობიექტური წინაპირობები, რის გამოც ბანკი უნდა მიმხვდარიყო, რომ სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებული დირექტორი საწარმოს საზიანოდ მოქმედებდა;

31.2 იმავე სამართლებრივი დასკვნის ავტორს-პროფ. ჰოლოხს უკეთეს არგუმენტად მიაჩნია ის, რომ დირექტორმა განახორციელა „უჩვეულო გარიგება“, რომელიც მისი კომპეტენციის ფარგლებში არ შედიოდა საზოგადოების ერთადერთი პარტნიორის თანამონაწილეობის ფაქტორის გარეშე (თანხმობა, მოგვიანებით გაცემული მოწონება) გარიგება უჩვეულო უნდა იყოს როგორც საზოგადოების დირექტორისათვის, ისე-ბანკისათვის (იხ. ტ.4, ს.ფ.76-77); გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ არის დასაბუთებული, თუ რა კრიტერიუმების საფუძველზე უნდა მიეჩნია ბანკს, რომ სადავო ტრანზაქციები უჩვეულო იყო, მოპასუხის სუბიექტური დამოკიდებულება და როლი რაში გამოიხატა.

32. მოპასუხე ბანკი სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნის პასუხად წარდგენილ პოზიციაში, თანდართული მტკიცებულებებით (იხ. ტ. 5, ს.ფ. 12- 82), ასევე- განმარტებაში (იხ. ტ.5, ს.ფ. 202-222) ვრცლად მსჯელობს ბანკის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე სადავო გარიგებებისადმი და მისი ცოდნის პრეზუმფციის სტანდარტსა და ფარგლებზე, რაც ჯეროვნად არ არის შეფასებული, რადგან მკაფიოდ არ არის მითითებული მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, რომლის მიხედვითაც უნდა განხორციელდეს მოდავე მხარეთა პოზიციების კვლევა;

32.1.სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, მოიხმო „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 9.4-ე მუხლი, თუმცა, არ შეუმოწმებია, განხორციელებულია თუ არა ამ ნორმაში მითითებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი წანამძღვრები. იმის გათვალისწინებით, რომ სარჩელის მოპასუხეა ბანკი, დასახელებული ნორმის მეორე წინადადების წინაპირობები უნდა შემოწმდეს, ანუ მეწარმე სუბიექტს შეუძლია განაცხადოს გარიგების ბათილობის თაობაზე: თუ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი და კონტრაჰენტი განზრახ მოქმედებენ ერთად, რათა ზიანი მიადგეს იმ მეწარმე სუბიექტს, რომელიც წარმოდგენილია წარმომადგენლით. სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა შესწავლისას დამატებით უნდა გამოიკვლიოს არა ზოგადი მითითების სახით „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.4-ე მუხლის დისპოზიცია, არამედ მისი მეორე წინადადების წინაპირობების განხორციელება. თუკი სააპელაციო სასამართლო მივა დასკვნამდე, რომ დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნა, მასში მითითებული ფაქტების დონეზე, შესაძლოა ქმნიდეს დასახელებული ნორმის წინაპირობებს, მაშინ უნდა შემოწმდეს, რამდენად კვალიფიციურად შეედავა მოპასუხე ბანკი საწარმოს დაზუსტებულ სარჩელს და რა გარემოებებითა და მტკიცებულებებით სცადა მოპასუხემ მათი გაბათილება.

32.2. საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სამართლიანად გადანაწილების სტანდარტის გათვალისწინებით, მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები უნდა ქმნიდეს 9.4-ე მუხლის მე-2 წინადადების შემადგენლობას, რადგან მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს ბანკის სუბიექტურად არაკეთილსინდისიერი დამოკიდებულება და საწარმოს ყოფილ დირექტორთან შეთანხმებული, ე.წ ავზრახული (განზრახი) მოქმედება იმ მიზნით, რათა ზიანი მისდგომოდა მოსარჩელე საწარმოს. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა და დასკვნები, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, საწარმოს ყოფილი დირექტორის არამართლზომიერი ქმედებისაკენ მიემართება და საერთოდ არ არის გამოკვეთილი მოპასუხე ბანკის როლი, მით უფრო, მისი და საწარმოს ყოფილი დირექტორის ერთობლივი განზრახი მოქმედება საწარმოს ინტერესების საზიანოდ.

33. იმ შემთხვევაში, თუ დადასტურდება, რომ მოსარჩელე საწარმოს მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.4-ე მუხლის მე-2 წინადადების წინაპირობები გამოვლენილია, მაშინ თანხის დაბრუნების სამართლებრივი შედეგი სსკ-ის 874.1-ე მუხლშია /ფულადი თანხის შეტანით (ანაბარი) საკრედიტო დაწესებულება მოიპოვებს მასზე საკუთრების უფლებას და ვალდებულია ვადის დადგომისას იმავე ვალუტაში დააბრუნოს მიღებული თანხა/ ასახული და სასარჩელო მოთხოვნა წარმატებული იქნება.

34.ზემოხსენებული სამართლებრივი მითითებების ფარგლებში უნდა შემოწმდეს საქმის გარემოებები სააპელაციო სასამართლოს მიერ სადავო სამართალურთიერთობის ხელახლა განხილვის დროს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8 მუხლით, 257-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 372-ე, 399-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს "ს.ბ–ის" საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 16 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე