№ას-811-778-2016 21 მარტი, 2018 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

პაატა ქათამაძე (მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი

სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე

კასატორი (მოსარჩელე) – მ. ზ. ნ-ი

წარმომადგენლები - ნ. გ-ია, ა. გ-ია

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოპასუხეები) – თ. ბ-ი, გ. ს-ძე

წარმომადგენლები - ი. ბ-ია

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 27 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. მ. ზ. ნ-იმ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) 2009 წლის 9 თებერვალს 117 000 აშშ დოლარად შეიძინა უძრავი ქონება, ქ.თბილისში, კ. (ყოფილი კ.) №….-ში (ნაკვ. …/…), მე-… სართულზე, 157.34 კვ.მ ბინა №… (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც სადავო უძრავი ქონება).

2. 2009 წლის 10 სექტემბერს მოსარჩელის მინდობილ პირს ნ. კ-ძესა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მინდობილი პირი, მოსარჩელის წარმომადგენელი) და რ. მ-ს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მყიდველი) შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება (შემდეგში სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება), რომლითაც მყიდველს, 80 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, სადავო უძრავი ქონება საკუთრებაში გადაეცა.

3. მყიდველმა 2009 წლის 15 სექტემბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, 35 000 აშშ დოლარის სესხის უზრუნველსაყოფად, სადავო უძრავი ქონება იპოთეკით დატვირთა ა. კ-ის სასარგებლოდ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც იპოთეკარი).

4. შპს „ს. ს. თ. მ. ა.“ 2009 წლის 31 დეკემბრის გადაწყვეტილებით (შემდეგში - საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება), იპოთეკარის საარბიტრაჟო პრეტენზია დაკმაყოფილდა; მყიდველს დაეკისრა სესხის ძირითადი თანხის 35 000 აშშ დოლარისა და პროცენტის - 5 250 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის გადახდა იპოთეკარის სასარგებლოდ. გადაწყვეტილების აღსრულება დადგინდა მყიდველის სახელზე რიცხული სადავო უძრავი ქონების იპოთეკარის საკუთრებაში გადაცემით.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 19 ნოემბრის განჩინებით, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებაში იპოთეკარის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა თ. ბ-ი (შემდეგში მოხსენიებული, როგორც პირველი მოპასუხე, პირველი მოწინააღმდეგე მხარე, იპოთეკარის უფლებამონაცვლე).

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 დეკემბრის განაჩენით მინდობილი პირი ცნობილ იქნა დამნაშავედ მოსარჩელის სახელით მინდობილობის გაყალბების ფაქტზე. ამავე განაჩენით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის სარჩელი და მინდობილ პირს 1017 000 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პლატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, ბათილად იქნა ცნობილი სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება. ამავე გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა 15.09.2009 წლის იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 31.10.2012 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე მოსარჩელემ სადავო ქონება თავის საკუთრებად აღრიცხა.

9. პირველი მოპასუხის ნებართვით, სადავო უძრავი ქონებით სარგებლობს გ. ს-ძე (შემდეგში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოპასუხე, მეორე მოწინააღმდეგე მხარე).

10. 31.12.2009 წლის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 19.11.2010 წლის განჩინება პირველმა მოპასუხემ ვერ აღასრულა, ვინაიდან სადავო უძრავ ქონებაზე 2009 წლის 18 დეკემბერსა და 2010 წლის 15 თებერვალს ორი ყადაღაა რეგისტრირებული.

11. 2014 წლის 14 ნოემბერს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხეთა წინააღმდეგ 50 100 აშშ დოლარისა და გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიურად 950 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით. მისი მტკიცებით, 2010 წლის დასაწყისში მოპასუხეები თვითნებურად შეიჭრნენ სადავო ბინაში და ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ცხოვრობენ ხუთი წლის განმავლობაში, რითაც დაზოგეს საკუთარი ფულადი სახსრები. უძრავი ქონების ქირავნობის საფასური 2010 წლის 5 თებერვლიდან სარჩელის წარდგენამდე 50 100 აშშ დოლარია, რომელიც უნდა დაეკისროთ მოპასუხეებს, როგორც მოსარჩელის ქონების ხარჯზე მათ მიერ უსაფუძვლოდ დაზოგილი თანხა.

12. მოპასუხეებმა მოთხოვნის წარმოშობის დამაბრკოლებელი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მყიდველი 2009 წლიდან 2013 წლის 6 ნოემბრამდე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო, როგორც ქონების მესაკუთრე. ამასთან, სასამართლომ მოსარჩელის მიერ აღძრული სარჩელის განხილვისას ყველა ინსტანციაში დაადასტურა, რომ იპოთეკარი იყო კეთილსინდისიერი და არ არსებობდა იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი. უფრო მეტიც, იპოთეკარს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით საკუთრებაში გადაეცა უძრავი ქონება, თუმცა იპოთეკარის უფლებამონაცვლე სადავო ქონებას საკუთრებაში ვერ ირეგისტრირებდა ქონებაზე რეგისტრირებული ყადაღის გამო. მეორე მოპასუხე კი, იპოთეკარის ნებართვის საფუძველზე სარგებლობდა სადავო უძრავი ქონებით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხეები მიიჩნევდნენ, რომ ისინი მოსარჩელის ხარჯზე უსაფუძვლოდ არ გამდიდრებულან და სარჩელი დაუსაბუთებელი იყო.

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 170.1, 982.1, 991-ე მუხლები.

13.1. სასამართლომ მიუთითა, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით სადავო უძრავი ქონება საკუთრებაში გადაეცა იპოთეკარს. უდავოა, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება არ გაუქმებულა და მის აღსასრულებლად გაცემულია სააღსრულებო ფურცელი, ასევე, დადგენილია, რომ იპოთეკარის უფლებამონაცვლეა პირველი მოპასუხე.

13.2. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის განმარტება, რომ, ვინაიდან სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში თვითონ არის რეგისტრირებული, მოპასუხეებს არ გააჩნიათ ქონებით სარგებლობის უფლება. სასამართლომ განმარტა, რომ პირის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაცია წარმოადგენს მესამე პირებთან ურთიერთობაში მისი სანივთო უფლების რეალიზებას, რაც არ შეიძლება, მოპასუხეთა არამართლზომიერ მფლობელად მიჩნევის საფუძველი გახდეს. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ უძრავი ქონება, რომელიც მოსარჩელის სახელზეა რეგისტრირებული, პირველი მოპასუხის საკუთრებაა. ამ უკანასკნელის მიერ თავისი საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში დაურეგისტრირებლობა კი, ქონებაზე არსებული უფლებრივი შეზღუდვის გამო, ვერ მიიჩნევა საკუთრების უფლების გამაქარწყლებლად. ამასთან, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოებაც, რომ მეორე მოპასუხე ქონებას ფლობს მესაკუთრის ნებართვის საფუძველზე.

13.3. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ ვერ მიუთითა იმ გარემოებებზე, რაც დაადასტურებდა მოპასუხეთა მიერ უძრავი ქონების არამართლზომიერ ფლობას. ამ გარემოებათა არარსებობა კი, გამორიცხავდა მათზე უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული შემოსავლის დაკისრების შესაძლებლობას.

14. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით, შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

14.1 აპელანტმა მიუთითა რეესტრის მონაცემების მიმართ არსებული უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციაზე და განმარტა, რომ მოსარჩელე უძრავი ქონების მესაკუთრეა, ვინაიდან იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს მითითება, თითქოს, უძრავი ქონება პირველი მოსარჩელის საკუთრებაა, იურიდიულად გაუმართავი და დაუსაბუთებელია. არბიტრაჟის გადაწყვეტილება არ არის აღსრულებული და დამოკიდებულია ამ პირობაზე - აღსრულებაზე. აღსრულებამდე კი, ბინის მესაკუთრე არის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული პირი - მოსარჩელე. სწორედ ამ უკანასკნელს აქვს მათლზომიერი მფლობელობის უფლება სადავო ბინაზე. მით უფრო, რომ ამ საკითხზე კვლავაც მიმდინარეობს სისხლის სამართალწარმოება.

14.2. აპელანტის განმარტებით, სასამართლოს უნდა შეეფასებინა გარემოებები, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირთა არამართლზომიერ მფლობელობაში. საქმეზე დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხეები 2010 წლის 5 თებერვლიდან ფლობენ სადავო ბინას, მაშინ, როდესაც 2010 წლის თებერვალში პირველი მოპასუხე ჯერ კიდევ არ იყო იპოთეკარის სამართალმემკვიდრედ ცნობილი (იგი მემკვიდრედ 2010 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით იქნა ცნობილი), ხოლო იპოთეკარს სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე არ ენიჭებოდა აღნიშნული ბინით სარგებლობის უფლება.

14.3. აპელანტის მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დგინდება, რომ მოსარჩელის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე (გაყალბებული მინდობილობით) 2009 წლის 10 სექტემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება დადების მომენტიდანვე ბათილად იქნა მიჩნეული, რაც გულისხმობს, რომ აღნიშნულ ნივთზე ამ პერიოდშიც (2009 წლის თებერვლიდან – დღემდე) ვრცელდებოდა მოსარჩელის საკუთრების უფლება.

14.4. აპელანტმა სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გახადა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 16.04.2015 წლის საოქმო განჩინებაც იმ ნაწილში, რომლითაც მოსარჩელის შუამდგომლობა, მტკიცებულებების გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 27 სექტემბრის განჩინებით, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

15.1 სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მათი სამართლებრივი შეფასება (წინამდებარე განჩინების 12.1 - 12.3 პუნქტები) და დამატებით მიუთითა მტკიცების ტვირთის სამართლიან და ობიექტურ განაწილებაზე, კერძოდ, მოსარჩელე აპელირებდა მოპასუხეთა სადავო ბინაში თვითნებურად შეჭრის ფაქტზე, მაგრამ ამისი დამადასტურებელი მტკიცებულებები სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეთა მიერ სადავო ბინის მფლობელობის არამართლზომიერება სწორედ აპელანტის სამტკიცებელი იყო, რაც, შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის საფუძველზე, ვერ დაადასტურა.

15.2. პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, ვინაიდან 2009 წლის 10 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადების მომენტიდანვე ბათილი იყო, ამ დროიდან მოყოლებული უძრავ ქონებაზე ვრცელდებოდა მხოლოდ მოსარჩელის საკუთრების უფლება და მასზე რაიმე სახის გარიგება არ შეიძლებოდა ნამდვილად მიჩნეულიყო.

15.3 სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ, მართალია, სადავო უძრავი ქონება ამჟამად მოსარჩელის სახელზე იყო რეგისტრირებული, თუმცა ეს არ ქმნიდა სადავო ქონებაზე პირველი მოპასუხის საკუთრების უფლების არსებობის ეჭვის ქვეშ დაყენების საფუძველს. ამასთან, სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხეები მართლზომიერ მფლობელებს წარმოადგენენ. სსკ-ის 162-ე მუხლის თანახმად კი, დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება.

15.4. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ გასაჩივრებულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 16.04.2015 წლის საოქმო განჩინებას, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მინდობილი პირის დაკითხვის ოქმის, ი. ბ-ასა და თ. გ-ძის განცხადებების გამოთხოვის თაობაზე შუამდგომლობა უსაფუძვლო იყო, ვინაიდან აღნიშნული მტკიცებულებებით ვერ დადასტურდებოდა საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები.

15.5. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა სადავო გარემოება, რომ მოპასუხეებმა მოსარჩელისაგან, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიიღეს სარჩელით მოთხოვნილი თანხა, 50 100 აშშ დოლარი, რის შედეგადაც ისინი უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ.

16. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ საკასაციო საჩივარი წარადგინა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

16.1. კასატორმა სააპელაციო საჩივრის იდენტურ პრეტენზიებზე მიუთითა (წინამდებარე განჩინების 13.1 – 13.4 პუნქტები), კვლავ სადავოდ გახადა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი და სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებული ფაქტი, რომ ბინის მესაკუთრე 2010 წლის 5 თებერვლიდან პირველი მოპასუხეა. ამასთან, დამატებით მიუთითა, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი ნასყიდობის ხელშეკრულება, შედეგად ბინა მოსარჩელეს დაუბრუნდა. ამ დროისათვის სასამართლოსთვის ცნობილი იყო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების შინაარსი. ამიტომ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს არ მიუჩნევია, რომ ბინის მესაკუთრე არა მოსარჩელე, არამედ სხვა იყო, ან თუნდაც სარგებლობის მართლზომიერი უფლება სხვას ჰქონდა.

16.2. კასატორის განმარტებით, მოპასუხეები სოლიდარული მოვალეები არიან, რადგან ისინი ერთობლივად სარგებლობდნენ სადავო ბინით, რაც დასტურდება საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით.

17. საქართველოს უზენასი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 29 ივნისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

18. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

19. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეთათვის თანხის დაკისრების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 982-ე (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა, აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი. ბათილი განკარგვის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს შეუძლია, ხელმყოფისაგან მოითხოვოს დაუყოვნებლივი ანაზღაურება), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლები (შდრ სუსგ №ას-197-186-2017; 30 მაისი, 2017 წელი).

20. სსკ-ის 982-ე მუხლით მოთხოვნა წარმოიშობა სხვის სამართლებრივ სივრცეში უნებართვო ჩარევითა და ამით ქონებრივი სარგებლის მიღებით. ჩარევა გამოიხატება სხვა პირის სამართლებრივი სიკეთის ეკონომიკურ გამოყენებაში, რომელიც მართლწესრიგის მიხედვით ეკუთვნის მხოლოდ მის მფლობელს. ამასთან, ხელყოფის კონდიქციისას მოთხოვნის უფლება მიმართულია ხელყოფილი სამართლებრივი სიკეთის ღირებულების ანაზღაურებაზე და არა -დაზარალებული პირის სრული ფინანსური ზიანის ანაზღაურებაზე. შესაბამისად, ხელყოფის კონდიქციიდან გამომდინარე მოთხოვნა წარმატებული იქნებოდა, თუ მოსარჩელე დაამტკიცებდა, რომ მისი სამართლებრივი სიკეთე მოპასუხემ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე გამოიყენა; ამას შედეგად მოჰყვა მოპასუხის გამდიდრება და მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი. დაცული სამართლებრივი სიკეთე, მოცემულ შემთხვევაში, საკუთრებაა, კერძოდ, მისით სარგებლობა. შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილების პირველი წინაპირობა სადავო უძრავი ქონების მოსარჩელისადმი კუთვნილებაა.

21. მოსარჩელის მტკიცებით, სადავო უძრავ ქონებაზე მის საკუთრებას ადასტურებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე საჯარო რეესტრის ჩანაწერი სადავო ბინის მოსარჩელისადმი კუთვნილების თაობაზე.

21.1. პალატა არ იზიარებს მოსარჩელის არგუმენტს, რომ, 31.10.2012 წლის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელეს სადავო ქონება საკუთრებაში გადაეცა. მითითებული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, მართალია, ბათილად იქნა ცნობილი 10.09.2009 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულება, თუმცა არ გადაწყვეტილა ქონების მოსარჩელისათვის დაბრუნების საკითხი. პალატა მიიჩნევს, რომ, სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობა მოსარჩელის დარღვეული უფლების აღდგენის წინაპირობა ვერ გახდებოდა, ვინაიდან, მას სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში მისი მიკუთვნება არ მოუთხოვია, ხოლო სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, საკუთარი ინიციატივით მხარისათვის მიეკუთვნებინა ის, რაც მას არ მოუთხოვია (სსსკ-ის 248-ე მუხლი).

აღნიშნულთან დაკავშირებით, კასატორის არგუმენტი ისაა, რომ იმ დროს არსებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, აღიარებითი სარჩელის წარდგენით ის სამართლებრივი შედეგი მიიღწეოდა, რაც მხარეს სურდა - სადავო უძრავი ქონების საკუთრებაში დაბრუნება და მიკუთვნებითი მოთხოვნის დაყენება აუცილებელი არ იყო.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, ამ არგუმენტით სამართლებრივი სურათი არ იცვლება, რადგანაც საქმეზე არსებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენის შემთხვევაშიც კი, ის არ იქნებოდა დაკმაყოფილებადი, კერძოდ, იმ დროისათვის უკვე არსებობდა კანონიერ ძალაში შესული საარბიტრაჟო სასამართლოს 2009 წლის 31 დეკემბრის გადაწყვეტილება სადავო ქონების იპოთეკარის საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე, რაც სასამართლოსათვის ცნობილი იყო.

ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს 31.10.2012 წლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა 15.09.2009 წლის იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლომ იპოთეკარი კეთილსინდისიერ შემძენად მიიჩნია. კეთილსინდისიერ შემძენს კი, ისევე არ ეკისრება თავდაპირველი უფლებამოსილი პირის წინაშე უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე კომპენსაცია, როგორც - მის მიმართ სავინდიკაციო მოთხოვნა რომ წარდგენილიყო.

21.2. რაც შეეხება საჯარო რეესტრის ჩანაწერსა და კასატორის აპელირებას რეესტრის მონაცემთა მიმართ უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციაზე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს 31.10.2012 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე საჯარო რეესტრში სადავო უძრავი ქონების მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრაცია დაუშვებელი იყო, კერძოდ, გარდა იმისა, რომ, როგორც აღინიშნა, გადაწყვეტილება ასეთ მითითებას არ შეიცავდა, რეგისტრაციის საფუძველი ვერც „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26.1 (ბ) მუხლი (რეგისტრაცია ძალადაკარგულად უნდა გამოცხადდეს, თუ ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარად იქნა ცნობილი რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი) ვერ იქნებოდა, ვინაიდან ეს ნორმა ადგენს რეგისტრაციის გაუქმების შესაძლებლობას იმ შემთხვევაში, თუ რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებული ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტი ცნობილ იქნა ძალადაკარგულად, ბათილად ან არარა აქტად. ნორმა არ მოიაზრებს სამოქალაქოსამართლებრივ გარიგებებს, რამდენადაც რეგისტრაციის ჩანაწერი არ შეიძლება, გაუქმდეს მხოლოდ იმ მიზეზით, რომ ჩანაწერის საფუძვლად არსებული სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგება ბათილად იქნა ცნობილი. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს იქიდანაც, რომ რეგისტრაციის გაუქმებას შესაძლოა, შედეგად მოჰყვეს გაუქმებულ რეგისტრაციამდე არსებული სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენა, რასაც სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგების ბათილობა ყოველთვის არ იწვევს (მაგალითად, როდესაც გარიგებათა ჯაჭვში ბათილ განკარგვასთან ერთად არსებობს სამართლებრივი ძალის მქონე განკარგვა). გარიგების ბათილობა, ცხადია, მხოლოდ იმ შემთხვევაში მოახდენს გავლენას ჩანაწერის ნამდვილობაზე, თუ ჩანაწერის უსწორობა სასამართლო გადაწყვეტილებით პირდაპირ დადგინდება. სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მხოლოდ გარიგების ბათილად ცნობით კი, რეესტრის უტყუარობის შედეგად წარმოშობილი უფლებები ეჭვქვეშ ვერ დადგება. აღნიშნული მსჯელობა შეესაბამება ამ მიმართულებით დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას (მიკუთვნებითი და აღიარებითი სარჩელების სამართლებივი შედეგების თაობაზე იხ. სუსგ N ას-664-635-2016, 02.03.2017 წელი, ას-323-308-2016, 03.06.2016 წელი, ას-838-802-2014, 19.03.2015 წელი).

ამგვარად, ზემოხსენებული საჯაროსამართლებრივი ნორმის ჩანაწერი რეგისტრაციის საფუძვლად არსებული უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის ბათილობის შესახებ უნდა განიმარტოს იმდაგვარად, რომ მასში სამოქალქოსამართლებრივი გარიგების ბათილობა არ იგულისხმებოდეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, დაირღვევა კერძო და საჯარო კანონმდებლობას შორის არსებული ბალანსიც, ვინაიდან იმ შედეგს, რომელსაც სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგების ბათილობა იწვევს, საჯარო კანონმდებლობა განსხვავებულად ვერ მოაწესრიგებს. მართალია, მარეგისტრირებელი ორგანო რეგისტრაციისა და მისი გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილებას, პირველ რიგში, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის საფუძველზე იღებს, თუმცა სარეგისტრაციო მოქმედებების განხორციელების მატერიალურსამართლებრივი საფუძველი, სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგების შემთხვევაში, კერძო სამართლიდან გამომდინარეობს. შესაბამისად, მარეგისტრირებელმა ორგანომ „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის 26.1 (ბ) მუხლი სამოქალაქო სამართლის პრინციპების შესაბამისად უნდა განმარტოს.

ამრიგად, საჯარო რეესტრში მოსარჩელე არასწორადაა რეგისტრირებული სადავო ნივთის მესაკუთრედ.

22. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის აპელირებას, რომ საკუთრების უფლების პრეზუმფცია გადაწონის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას და განმარტავს, რომ კასატორი რეესტრის მონაცემთა მიმართ უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას საერთოდ ვერ დაეყრდნობა, რამდენადაც ეს პრეზუმფცია, პირველ რიგში, გულისხმობს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტისადმი ნდობას, რომელიც სუბიექტურ ფაქტორსაც მოიაზრებს, კერძოდ, სუბიექტურ დამოკიდებულებას ნამდვილი მესაკუთრის ვინაობისადმი. იცოდა რა მოსარჩელემ უფლების ნამდვილობის ხარვეზის შესახებ, კერძოდ, კანონიერ ძალაში მყოფი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების არსებობის თაობაზე, საჯარო რეესტრის მონაცემთა მიმართ არსებული უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია მის ინტერესებს ვერ დაიცავს.

23. უსაფუძვლოდ მიღებულის უკუქცევისას მთავარი ფაქტორი გამდიდრების სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიღებაა. მოცემულ შემთხვევაში კი, არსებობს კანონიერ ძალაში შესული 2009 წლის 31 დეკემბრის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, რომლითაც სადავო უძრავი ქონება იპოთეკარს საკუთრებაში გადაეცა, ასევე, კანონიერ ძალში შესული განჩინებით იპოთეკარის უფლებამონაცვლედ პირველი მოპასუხე განისაზღვრა (მითითებულ გადაწყვეტილებათა აღსრულებას მხოლოდ სადავო უძრავ ქონებაზე არსებული ყადაღა უშლის ხელს). მისი ნებართვის საფუძველზე სადავო ქონებით მეორე მოპასუხე სარგებლობს. ამდენად, რაკი იპოთეკარმა კეთილსინდისიერად შეიძინა სადავო ბინაზე საკუთრება, სამართლებრივი გარიგება - იპოთეკის ხელშეკრულება წარმოადგენს სამართლებრივ საფუძველს იმისთვის, რომ საკუთრება დარჩეს შემძენთან (იპოთეკართან).

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო ქონებით მოპასუხეთა სარგებლობას სამართლებრივი საფუძველი აქვს, რომლის გასაქარწყლებლად მოსარჩელემ სათანადო არგუმენტი ვერ წარმოადგინა. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის არარსებობა მხარისათვის სასურველ სამართლებრივ შედეგს გამორიცხავს. ამრიგად, რადგანაც მოსარჩელემ სათანადო და დასაშვები მტკიცებულებებით ვერ დაამტკიცა მოპასუხეთა მიერ მისი საკუთრებით უსაფუძვლო სარგებლობა, მისი მოთხოვნა, თანხის დაკისრების თაობაზე, უსაფუძვლოა.

25. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოსარჩელის მოთხოვნა წარუმატებელია იმიტომაც, რომ საქმეზე დართული მტკიცებულებებით (მათ შორის, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილებით) დგინდება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 დეკემბრის განაჩენით მინდობილ პირზე, მოსარჩელის სასარგებლოდ, ზიანის ასანაზღაურებლად დაკისრებული 1017 000 აშშ დოლარი მოცავდა სადავო ბინის ღირებულებასაც.

რადგან ნატურით რესტიტუციასა და ფულად კომპენსაციაზე კრედიტორის უფლება ალტერნატიულია და არა კუმულაციური, დაუშვებელია მოსარჩელემ მიიღოს როგორც საკომპენსაციო თანხა, ისე - ის ქონება, რის სანაცვლოდაც მოითხოვა საკომპენსაციო ზიანი. ვინაიდან მოსარჩელის სამოქალაქო სარჩელი სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა, ბინის დაბრუნებას და, შესაბამისად, სარგებლის დაბრუნების მოთხოვნას საფუძველი გამოეცალა.

26. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ. ზ. ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 20146 წლის 27 სექტემბრის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ე. გასიტაშვილი