№ ას-184-2020 10 ივნისი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები:ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე,

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. კ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. დ. კ-ი (შემდგომში „მოპასუხე“) მსახურობდა საქართველოს შეიარაღებული ძალების რიგებში.

2. საჩხერის სამთო მომზადების სკოლის მეთაურის 2012 წლის 7 სექტემბრის N266 ბრძანებით მოპასუხეს მიეცა ავტომანქანა „ტოიოტა ლენდკრუიზერის“ (საიდ. ნომერი JTFLJ…, სახელმწიფო ნომერი A… …) (შემდგომში „ავტომანქანა“) მართვის უფლება.

3. 2012 წლის 8 სექტემბერს მოპასუხე ავტომანქანით მოძრაობდა გომი-საჩხერის საავტომობილო გზაზე, დაახლოებით 09:30 საათზე, გზის მე-13 კილომეტრზე შეზღუდული მხედველობის მქონე მკვეთრ მოსახვევში მან ვერ უზრუნველყო სატრანსპორტო საშუალების უსაფრთხო მართვა, დაარღვია „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 29.1 პუნქტის მოთხოვნები, გადავიდა გზის გვერდულზე და შეეჯახა გაჩერებულ სატვირთო ავტომანქანა „გაზ-66“-ს (სახ. ნომ. G… -…), რის შედეგადაც ჯანმრთელობის მსუბუქი ხარისხის დაზიანებები მიიღეს ,,ტოიოტა ლენდკრუიზერში“ მყოფმა მგზავრებმა.

4. ავტოსაგზაო შემთხვევის ფაქტზე მოპასუხე ადმინისტრაციული წესით დაჯარიმდა საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე-10 ნაწილის საფუძველზე.

5. 2012 წლის 27 სექტემბერს მოპასუხემ ხელწერილით ჩაიბარა ავტომანქანა რემონტის მიზნით და იკისრა მისი შეკეთების ვალდებულება.

6. ავტომანქანის საბალანსო ღირებულება შეადგენს 53 880.58 ლარს.

7. მოპასუხის მიერ გაწეული სამუშაოების გარდა, ავტომანქანას შესაკეთებლად ესაჭიროება დამატებით 17 936 ლარის სარემონტო სამუშაოები.

8. მოპასუხემ ავტომანქანა შეკეთებული სახით დაუბრუნა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს (შემდგომში „მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) 2012 წლის ნოემბერში.

9. „კაპრალ-სერჟანტის თანამდებობაზე მისაღები სამხედრო მოსამსახურის მიერ სამხედრო სამსახურის გავლის შესახებ“ 2010 წლის 14 ივლისის კონტრაქტის 7.1 მუხლის თანახმად, სამხედრო მოსამსახურე სრულად, მთელი თავისი ქონებით აგებს პასუხს მისთვის მინდობილი ქონების (მათ შორის ფორმის ტანსაცმლის, აღჭურვილობის. იარაღის, ტექნიკის და ა.შ) უსაფრთხოებასა და მოვლაზე. სამხედრო მოსამსახურე მხოლოდ დროებით სარგებლობს მისთვის მინდობილი ქონებით, ხოლო ამ ქონების მესაკუთრეა სახელმწიფო სამინისტროს სახით. ამავე კონტრაქტის 7.2 მუხლის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ სამხედრო მოსამსახურე განზრახ ან გაუფრთხილებლობით დააზიანებს ან დაკარგავს მისთვის მინდობილ ქონებას ან არ დააბრუნებს შეიარაღებული ძალებიდან დათხოვნის შემთხვევაში, იგი ვალდებულია სრულად აუნაზღაუროს სამინისტროს მისთვის მიყენებული ზიანი პირველადი საბალანსო ღირებულების შესაბამისად. ჩვეულებრივი მოხმარების დროს, ქონების მიერ განცდილი ცვეთა მხედველობაში არ მიიღება.

10. მოსარჩელის მოთხოვნა

10.1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მიყენებული მატერიალური ზიანის, 53 880.58 ლარის ანაზღაურება.

11. მოპასუხის პოზიცია

11.1. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე. ამასთან, განმარტა, რომ მან მოპასუხეს 2012 წლის ნოემბერში ჩააბარა შეკეთებული ავტომანქანა, მას შემდეგ კი გასულია 6 წელზე მეტი და მოპასუხეს ამ დროის მანძილზე არანაირი პრეტენზია არ გამოუთქვამს ავტომანქანის მდგომარეობის თაობაზე. შესაბამისად, გასულია სასარჩელო მოთხოვნის წარდგენის კანონით განსაზღვრული 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

12. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება

12.1. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

13. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი

13.1. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

14. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

14.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

14.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-9 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები, იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე, 144-ე, 1008-ე მუხლებით და გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მსჯელობა მოთხოვნის ხანდაზმულობის თაობაზე.

14.3. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ შეკეთებული ავტომანქანა მოპასუხემ ჩაიბარა 2012 წლის ნოემბერში, მას მოპასუხის მიმართ დელიქტით გამოწვეული მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა სწორედ ამ დროიდან და სარჩელით სასამართლოსთვის მიმართვის უფლება ჰქონდა 2012 წლის ნოემბრიდან არაუგვიანეს სამი წლისა, რაც მას არ გაუკეთებია. სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ამ ვადაში მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართაც არ განუხორციელებია იმგვარი ქმედება, რომელიც საფუძვლად დაედებოდა ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას ან მოსარჩელეს მისცემდა ნებისმიერ დროს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლებას. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია ხანდაზმულობის მოტივით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

15. მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი

15.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 დეკემებრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

15.2. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მოთხოვნა ხანდაზმულად და არ გაითვალისწინა უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკა (სუსგ საქმე #ას-444-419-2011), რომლის მიხედვითაც, მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა ვალდებულების შესრულების თაობაზე კრედიტორის მიერ მოვალისთვის წარდგენილი მოთხოვნა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა. კერძოდ, მოსარჩელემ მართალია 2012 წლის ნოემბერში მიიღო მოპასუხის მიერ შეკეთებული ავტომანქანა, თუმცა მან 2017 წლის 16 ივნისს მიმართა წერილით მოსარჩელეს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნით და საკასაციო სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, სწორედ ეს ვადა უნდა მიეჩნია სასამართლოს კანონით განსაზღვრული მოთხოვნის წარმოშობის 3-წლიან ვადად.

16. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

16.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 27 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

17. საკასაციო შესაგებლის ავტორის მოთხოვნა

17.1. მოპასუხემ საკასაციო საჩივარზე წარადგინა საკასაციო შესაგებელი, რომლითაც საკასაციო საჩივარი არ ცნო, ამასთან, მოითხოვა ადვოკატის მომსახურების ხარჯის, 700 ლარის მოსარჩელისათვის დაკისრება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

18. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

20. კასატორის საკასაციო პრეტენზია უმთავრესად აგებულია იმ მსჯელობაზე, რომ მისი სასარჩელო მოთხოვნა არ არის ხანდაზმული.

21. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა იცნობს სხვადასხვა ტიპის ვადებს. მათ შორისაა სამოქალაქო უფლების განხორციელების ვადები, რომლებიც სხვა ვადებთან ერთად გულისხმობს უფლების დაცვის ხანდაზმულობის ვადებს. სასარჩელო ხანდაზმულობა არის კანონით დადგენილი დრო, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც შელახულია, შეუძლია მოითხოვოს იძულებითი აღსრულება ან უფლების დაცვა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. თუკი დარღვეული უფლების იძულებით დაცვის შესაძლებლობა კანონით განსაზღვრული ვადით არ იქნებოდა შეზღუდული, ეს გამოიწვევდა სამოქალაქო საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანის გაძნელებას, ვინაიდან დიდია ალბათობა საქმესთან დაკავშირებული უტყუარი მტკიცებულებების დაკარგვისა, საქმეში მონაწილე პირების მიერ საქმის გარემოებების არაადეკვატურად აღქმისა და სხვა. ამრიგად, სასარჩელო ხანდაზმულობა ხელს უწყობს რა სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილიზაციას, ამავდროულად ემსახურება სახელშეკრულებო დისციპლინის სიმყარეს და ეხმარება სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეებს თავიანთი უფლებებისა და ვალდებულებების აქტიურად და დროულად განხორციელებაში (იხ. სუსგ №ას-266-254-2013, 25 დეკემბერი, 2013 წელი).

22. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები მიიჩნევა საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ-ერთ გარანტიად. გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს. შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, გაართულებს სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისგან (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2013 წლის 5 ნოემბრის №3/1/531 გადაწყვეტილება საქმეზე ისრაელის მოქალაქეები – თ. ჯ-ი, ნ. ჯ-ი და ი. ჯ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II, 21).

23. ამასთან, მნიშვნელოვანია იმ მომენტის ზუსტად განსაზღვრა, რომელიც უკავშირდება ხანდაზმულობის ვადის დადგენას. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ ხანდაზმულობის თაობაზე განმარტა შემდეგი: „ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის აღწერილობითი ნაწილის მითითება - როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმგვარად, რომ გარემოების შეტყობა რაიმე განსაკუთრებულ ფაქტს ან მოვლენას უნდა უკავშირდებოდეს, კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, პრაქტიკულად, ერთმანეთის თანმხვედრია და ორიენტირებულია კრედიტორის ობიექტურ აღქმაზე ვალდებულების დარღვევის მიმართ. ამასთანავე, მხოლოდ სუბიექტურ ფაქტორზე - უნდა შეეტყო, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა“ (იხ. სუსგ №ას-547-515-2012, 11 ივნისი, 2012 წელი).

24. ამრიგად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. ამასთან, ივარაუდება, რომ მან დარღვევის განხორციელებისთანავე შეიტყო აღნიშნულის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-988-1021-2011, 15 ნოემბერი, 2011 წელი).

25. სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის შესაბამისად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. აღნიშნული ნორმა სპეციალურად განსაზღვრავს დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებისათვის სასამართლოსთვის მიმართვის 3-წლიან ვადას.

26. განსახილველ დავაში, მოპასუხემ მოთხოვნა სადავოდ გახადა ხანდაზმულობაზე მითითებით, რაც წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილების შემაფერხებელ შესაგებელს და ასეთ დროს, მოსარჩელეს ეკისრება მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ არ არსებობს ამ ინსტიტუტის გამოყენების წინაპირობები (მან უნდა ამტკიცოს ხანდაზმულობის ვადის შეჩერება, შეწყვეტა და სხვა). კასატორი (მოსარჩელე) ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტაზე მიუთითებს და აღნიშნულ გარემოებას იმ ფაქტებზე მითითებით ასაბუთებს, რომ, მართალია, მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის შესახებ მოსარჩელემ 2012 წლის ნოემბერში შეიტყო, თუმცა, ვინაიდან ვალდებულების შესრულების თაობაზე მოთხოვნა მან მოვალეს (მოპასუხეს) წარუდგინა 2017 წლის 16 ივნისს, სწორედ ამ დროიდან უნდა მომხდარიყო კანონით განსაზღვრული 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადის ათვლა. მითითებული მსჯელობის გასამყარებლად კი კასატორი მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე (სუსგ საქმე #ას-444-419-2011).

27. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას, ყურადღებას მიაქცევს საჩივარში მითითებული საქმის (სუსგ საქმე #ას-444-419-2011) ფაქტობრივ გარემოებებს, მასში განვითარებულ სამართლებრივ მსჯელობას და მიიჩნევს, რომ მოცემული საქმე არარელევანტურია წინამდებარე საქმის მიმართ. კერძოდ, აღნიშნულ საქმეში სასამართლოებმა მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაუკავშირეს მოვალის მიერ კრედიტორის წინაშე ვალის აღიარების ფაქტს და მიიჩნიეს, რომ ვინაიდან საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდებოდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ ვალის აღიარებისა და ვალდებულების განუსაზღვრელ ვადაში შესრულების დაპირების ფაქტი, სწორედ ვალის აღიარებით შეწყდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა, ხოლო ვინაიდან ამ ვადიდან (ვალის აღიარების შესახებ ხელწერილის წარდგენიდან) გასული არ იყო 3 წელი, არ არსებობდა წარდგენილი მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევის საფუძველიც.

28. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მსგავს გარემოებებს განსახილველ დავაში ადგილი არ ჰქონია. პირიქით, მოპასუხე უარყოფს მის მიერ ვალდებულების დროულად შეუსრულებლობის ფაქტს და აცხადებს, რომ 2012 წლის ნოემბერში მის მიერ შეკეთებული ავტომანქანის მოსარჩელისთვის გადაცემით მან სრულად შეასრულა მოსარჩელის მიმართ ნაკისრი ვალდებულება.

29. ამრიგად, გამომდინარე იქიდან, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებით დადგენილია და თავად მოსარჩელეც ადასტურებს შეკეთებული ავტომანქანის 2012 წლის ნოემბერში მიღების ფაქტს, ამასთან, სადავო არ არის არც ის გარემოება, რომ ამ დროიდან სამი წლის განმავლობაში მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართაც არ წარუდგენია რაიმე სახის პრეტენზია ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებით და არც სასამართლოსთვის მიუმართავს აღნიშნული სახის მოთხოვნით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სასარჩელო მოთხოვნის კანონით განსაზღვრული 3-წლიანი ვადა მართებულად დაუკავშირეს მოსარჩელის მიერ მოპასუხისგან შეკეთებული ავტომანქანის მიღების ფაქტს და მართებულად მიიჩნიეს იგი ხანდაზმულად.

30. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

31. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 128-130-ე მუხლები, ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

32. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

34. რაც შეეხება საკასაციო შესაგებელში კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მითითებულ შუამდგლომლობას იურიდიულ მომსახურებაზე გაწეული ხარჯის - 700 ლარის კასატორისათვის დაკისრების შესახებ, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე (სსსკ 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილი).

35. ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვნ ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოს. კანონდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულეობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს ქონებრივ დავებში დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს, ხოლო არაქონებრივ დავებში არაუმეტეს 2000 ლარს, რაც წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვ. (იხ. სუსგ საქმე №ას-923-889-2016, 3 თებერვალი, 2017 წელი).

36. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარემ საკასაციო სასამართლოში წარმოადგინა ხელშეკრულება საადვოკატო მომსახურების შესახებ, რომლის მიხედვით განსაზღვრულია საკასაციო სასამართლოში საადვოკატო მომსახურების საფასური 700 ლარის ოდენობით (იხ. ტ. 2, ს.ფ 127-129).

37. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სამართალწარმოების კონკრეტულ ეტაპზე, რომელიც საკასაციო განაცხადის დასაშვებობის შემოწმებას ეხება, რა დროსაც, სასამართლო ვალდებულია, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის წინაპირობების მიხედვით, შეამოწმოს და დაადგინოს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საფუძვლები და საქმის არსებითი განხილვა არ ხდება. აღნიშნული საკითხის ხაზგასმა მნიშვნელოვანია, რადგან საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 %, რაც შეეხება კასატორის მოწინააღმდეგის საადვოკატო ხარჯებს, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ რადგან საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ეტაპზე, არც სასამართლოსა და არც მხარეთა მიერ არ ხდება ადამიანური და დროითი რესურსების იმგვარი გამოყენება, როგორც ამას საჭიროებს საქმის არსებითი განხილვა, კანონმდებლის ნება სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილში შეესატყვისება იმ გონივრულ დანაწესს, რომ მხარეს, მისთვის კონსტიტუციით გარანტირებული გასაჩივრების უფლების ხელშეწყობისათვის შეექმნას ყველა წინაპირობა, მათ შორის, საპროცესო-სამართლებრივი თვალსაზრისით და ფინანსური დანახარჯების ნაწილშიც (იხ. სუსგ #ას-936-886-2015, 15 ივლისი, 2016წ.).

38. ამრიგად, წინამდებარე განჩინების 33-35-ე პუნქტებში განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად და იმ პირობებში, როდესაც სახეზეა კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარდგენილი დავალების ხელშეკრულება საქართველოს უზენაეს სასამართლოში გაწეული იურიდიული მომსახურების საფასურის 700 ლარით განსაზღვრის შესახებ, სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო სამართალწარმოების მოცემული ეტაპის - დასაშვებობის პროცესუალური საფუძვლით შემოწმებისას, იურიდიული მომსახურების ხარჯი უნდა ანაზღაურდეს 200 ლარის ოდენობით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს ადვოკატის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის ნაწილის - 200 ლარის გადახდა;

3. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟისგან;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე