ბს-616-202(კს-05) 17 ნოემბერი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე),

ჯ. გახოკიძე (მომხსენებელი),

ი. ლეგაშვილი

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის შესაბამისად, ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილა განმცხადებელ ნ. და ა. ნ-ეებისა და მ. მ-ის რწმუნებულ ზ. ი-ის განცხადების განსჯადობის საკითხი.

აღწერილობითი ნაწილი:

2004წ. 15 დეკემბერს ნ. და ა. ნ-ეებისა და მ. მ-ის რწმუნებულმა ზ. ი-მა განცხადებით მიმართეს თბილისის საოლქო სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვეს სსკ-ის 423-ე მუხლის პირველი პუნქტის “გ”, “ე” და “ვ” ქვეპუნქტების შესაბამისად, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, თბილისის საოლქო სასამართლოს სახელით აფხაზეთის უზენაესი სასამართლოს კოლეგიის 2002წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილების გაუქმება, ასევე, მითითებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და მისი კონსტიტუციასთან შესაბამისობის მოსაყვანად საქმის წარმოების განახლება და 2002წ. 25 ივლისის სასარჩელო განცხადების დაკმაყოფილება და მოსარჩელეთა იმ დარღვეული უფლებების აღდგენის უზრუნველყოფა, რომელთა დარღვევაც დადასტურებულია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2004წ. 19 თებერვლის ¹1/3/273 და 2004წ. 7 ოქტომბრის ¹2/8/302 გადაწყვეტილებით.

განმცხადებლის მითითებით, საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2004წ. 21 აპრილის განჩინება “ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, წარმოადგენენ სამართლებრივ აქტებს, რომლებიც არ შეესაბამებიან საქართველოს კონსტიტუციას, ხოლო კონსტიტუციურობის შემოწმება შედის საერთო სასამართლოთა კომპეტენციაში. განმცხადებლის აზრით, გასაჩივრებული სასამართლოს აქტები არ შეესაბამება საქართველოს კონსტიტუციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტისა და “1997წ. 28 ივლისის ლტოლვილთა სტატუსის შესახებ” კონვენციას, რომელთა შესაბამისად, ნ-ეებსა და მ-ს უფლება ეძლეოდათ, დაბრუნებულიყვნენ თავიანთ ყოფილ საცხოვრებელ ადგილზე იძულებით გამომწვევი ფაქტორის აღმოფხვრის შემდეგ. სადავო აქტებით კი განმცხადებლებს შეელახათ იძულებამდე საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნების უფლება.

2000წ. 24 ოქტომბრისა და 24 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგინდა განმცხადებელთა მშობლების იძულებამდე საცხოვრებელი ადგილი და ისინი რეაბილიტირებულ იქნენ. სადავო აქტებით დაირღვა კონსტიტუციის მე-14, მე-16, მე-17 მუხლები, სამართლიანი სასამართლოს შესახებ კონსტიტუციის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტი. განმცხადებლის მითითებით, მთაწმინდა-კრწანისის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 24 ოქტომბრისა და 2005წ. 24 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დარღვეულია მათი სამოქალაქო უფლებები, რომელიც კანონისა და “ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის” შესაბამისად რეაბილიტირებულ იქნა, ხოლო საკონსტიტუციო სასამართლოს 2004წ. 19 თებერვლის ¹1/3/273 და 2004წ. 7 ოქტომბრის ¹2/8/302 განჩინებებითა და 2004წ. 30 მარტის და 2004წ. 5 ოქტომბრის განმწესრიგებელი სხდომის საოქმო ჩანაწერით დადგინდა განმცხადებელთა უფლებების დარღვევის ფაქტი, რომელთა აღდგენის მიზნით მათ მიმართეს საერთო სასამართლოს. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის ფაქტი, რომ 2000წ. 24 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით განმცხადებელთა მშობლები აღიარებულ იქნენ 1921-1990 წლების იძულების, რეპრესიებისა და ხელისუფლების ბოროტად გამოყენების მსხვერპლად, ხოლო 2002წ. ივნისში საქართველოს ხელისუფლების მიერ ხელმოწერილი პარიზის ¹1 ოქმის თანახმად, ხელისუფლებამ აიღო ვალდებულება რეაბილიტირებული კონსტიტუციური უფლებების დაცვაზე. სასამართლოს მიერ ასევე დაირღვა კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-2 პუნქტი, რადგან 2002წ. 25 ივლისს და 2002წ. 20 დეკემბერს საქმე საოლქო სასამართლოს სახელით განიხილა აფხაზეთის უზენაესი სასამართლოს კოლეგიამ, რაც გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა. ასევე დაირღვა კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-3, მე-7 და მე-9 პუნქტები.

განმცხადებლის აზრით, საოლქო სასამართლოს 2002წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენს სსკ-ის 249-ე მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტების დარღვევა. ასევე დაირღვა კონსტიტუციის 85-ე მუხლის მე-3 პუნქტი. განმცხადებლის აზრით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2004წ. 28 აპრილის განჩინების ბათილად ცნობის საფუძველია მისი სამოტივაციო ნაწილის დაუსაბუთებლობა, რადგან იგი ჩამოყალიბებულია სსკ-ის 285-ე მუხლის დარღვევით.

განმცხადებელმა სსკ-ის 428-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ე” ქვეპუნქტის შესაბამისად, ახლად აღმოჩენილ გარემოებად მიიჩნია საკონსტიტუციო სასამართლოს აქტები, რომლებიც გამოტანილია იმავე სარჩელის მიმართ.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 18 მარტის განჩინებით ნ. და ა. ნ-ეების, მ. მ-ის წარმომადგენელ ზ. ი-ის განცხადება თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

სასამართლო კოლეგიამ არ გაიზიარა განმცხადებლის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ საქმის განმხილველი სასამართლოს შემადგენლობა არ იყო უფლებამოსილი, მონაწილეობა მიეღო გადაწყვეტილების მიღებაში, რადგან საქართველოს პრეზიდენტის 2002წ. 12 მარტის ¹285 და 2001წ. 9 ივნისის ¹597, 2001წ. 9 ივნისის ¹587 განკარგულებებით აფხაზეთის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს მოსამართლეები: ა. ფ-ე, თ. შ-ე და ი. ზ-ა მივლინებულნი იყვნენ თბილისის საოლქო სასამართლოში მოსამართლის უფლებამოსილების განსახორციელებლად. ამასთან, თბილისის საოლქო სასამართლოს თავმჯდომარემ გამოიყენა “საერთო სასამართლოების შესახებ” საქართველოს ორგანულლი კანონის 22-ე მუხლის “ე” პუნქტით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილება, 2002წ. 7 მაისს გამოსცა ¹63§1 ბრძანება, რომლის მიხედვით, თბილისის საოლქო სასამართლოში მივლინებულ აფხაზეთის ა/რ უმაღლესი სასამართლოს მოსამართლეებს დაევალათ ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის წარმოებაში არსებული საქმეების განხილვა. ამდენად, სასამართლო კოლეგიის მითითებით, სასამართლო კოლეგიის ზემოაღნიშნული შემადგენლობა უფლებამოსილი იყო მიეღო სადავო 2002წ. 20 დეკემბრის ¹30/343 გადაწყვეტილება.

2005წ. 29 მარტს ნ. და ა. ნ-ეების, მ. მ-ის რწმუნებულმა ზ. ი-მა განცხადებით მიმართა თბილისის საოლქო სასამართლოს და მოითხოვა 2005წ. 22 მარტს წარდგენილი შუამდგომლობის დაკმაყოფილება და სსკ-ის 423-ე მუხლის პირველი პუნქტის “გ”, “ე” და “ვ” ქვეპუნქტების შესაბამისად, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების დროულად განხილვა.

განმცხადებლის მითითებით, 2004წ. 15 დეკემბრის განცხადების ძირითად მოთხოვნას წარმოადგენდა სსკ-ის 423-ე მუხლის პირველი პუნქტის “გ”, “ე” და “ვ” პუნქტების შესაბამისად, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლება. საქმის წარმოების დროს განცხადებლის მითითებით, მან გაზარდა მოთხოვნა და სსკ-ის 422-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ა” ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოითხოვა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და საქმის წარმოების განახლება. სასამართლო კოლეგიამ სსკ-ის 421-ე მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე ჯერ უნდა იმსჯელოს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შესახებ მოთხოვნაზე, რის შემდეგაც უნდა იქნეს განხილული ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების საკითხი.

განმცხადებლის განმარტებით, თბილისის საოლქო სასამართლოს 2005წ. 18 მარტის განჩინებით, რომლითაც უარი ეთქვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობაზე, მხარეებს განემარტა კერძო საჩივრის წარდგენის შესაძლებობა. განმცხადებელმა უკანონოდ მიიჩნია 18 მარტის განჩინება და მას არ დაეთანხმა, მაგრამ მიუთითა, რომ განჩინებას კერძო საჩივრით არ ასაჩივრებდა, რადგან განჩინების გასაჩივრება გამოიწვევდა საქმის განსახილველად უზენაეს სასამართლოში გადაგზავნას, რითაც გაჭიანურდებოდა ძირითადი მოთხოვნის, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ მოთხოვნის განხილვა. ამდენად, განმცხადებლის განმარტებით, იგი 2005წ. 18 მარტის განჩინებას არ ასაჩივრებს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 18 აპრილის განჩინებით ნ. და ა. ნ-ეების, მ. მ-ის წარმომადგენელ ზ. ი-ის განცხადება მიჩნეულ იქნა კერძო საჩივრად და ამავე განჩინებით სსკ-ის 417-ე მუხლის შესაბამისად, იგი განსახილველად გადაიგზავნა უზენაეს სასამართლოში დაუსაბუთებლობის გამო.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, ნ. და ა. ნ-ეებისა და მ. მ-ის რწმუნებულ ზ. ი-ის განცხადების საფუძვლიანობისა და თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 18 აპრილის განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. და ა. ნ-ეებისა და მ. მ-ის რწმუნებულ ზ. ი-ის განცხადება განსახილველად გადაეგზავნოს უფლებამოსილ სასამართლოს _ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას.

საკასაციო პალატა თვლის, რომ თბილისის საოლქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება დაუსაბუთებელია, სასამართლო კოლეგიამ არასწორად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებები, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, რაც სსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის “ბ” პუნქტისა და 394-ე მუხლის “ე” პუნქტის შესაბამისად, განჩინების გაუქმების საფუძველია.

საქმის მასალების თანახმად, თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 18 მარტის განჩინებით ნ. და ა. ნ-ეებისა და მ. მ-ის რწმუნებულ ზ. ი-ს უარი ეთქვა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2002წ. 20 დეკემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე და ამავე განჩინებით მხარეებს განემარტათ განჩინების კერძო საჩივრით გასაჩივრების შესაძლებლობის შესახებ. საქმის მასალების თანახმად, ნ. და ა. ნ-ეებსა და მ. მ-ს აღნიშნული უფლებით არ უსარგებლიათ და 2005წ. 18 მარტის განჩინების გაუქმების მოთხოვნით სასამართლოსათვის კერძო საჩივრით არ მიუმართავთ. ნ. და ა. ნ-ეებისა და მ. მ-ის რწმუნებულმა ზ. ი-მა 2005წ. 29 მარტს სასამართლოს მიმართა განცხადებით, რომელიც სასამართლო კოლეგიამ, შინაარსიდან გამომდინარე, მიიჩნია კერძო საჩივრად, რაც საკასაციო პალატის აზრით, არასწორია, რადგან განცხადებაში მოთხოვნა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2005წ. 18 მარტის განჩინების გაუქმების შესახებ მხარეს არ დაუყენებია და მიუხედავად იმისა, რომ განცხადებაში დააფიქსირა თავისი პოზიცია იმის თაობაზე, რომ არ იზიარებდა და არ ეთანხმებოდა 2005წ. 18 მარტის განჩინებას, მიიჩნევდა მას უკანონოდ, განმცხადებელი განმარტავდა, რომ მითითებულ განჩინებას არ ასაჩივრებდა და კერძო საჩივარი სასამართლოში არ შეჰქონდა. სასამართლო კოლეგიამ კი აღნიშნულის გაუთვალისწინებლად, წარდგენილი განცხადება სრულიად უსაფუძვლოდ მიიჩნია კერძო საჩივრად და იმსჯელა მის დასაბუთებულობაზე. საკასაციო პალატა თვლის, რომ აღნიშნულით სასამართლო კოლეგიამ დაარღვია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლით განსაზღვრულ მხარეთა დისპოზიციურობის პრინციპი, რომელიც მხარეს ანიჭებს სრულ თავისუფლებას, თავად გადაწყვიტოს, ისარგებლოს თუ არა სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებით და სასამართლო მხოლოდ მოთხოვნის არსებობის შემთხვევაში არის თუ არა უფლებამოსილი, განახორციელოს სამართალწარმოება.

ნ. და ა. ნ-ეებისა და მ. მ-ის რწმუნებული ზ. ი-ი განცხადებით ითხოვდა 2005წ. 22 მარტს წარდგენილი შუამდგომლობის დაკმაყოფილებას და სსკ-ის 423-ე მუხლის პირველი პუნქტის “გ”, “ე” და “ვ” ქვეპუნქტების შესაბამისად, ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, საქმის წარმოების განახლების შესახებ განცხადების დროულად განხილვას, რაზეც სასამართლო კოლეგიამ არ იმსჯელა.

ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სასამართლომ იმსჯელა არარსებულ მოთხოვნაზე, უსაფუძვლოდ მიიჩნია ნ. და ა. ნ-ეებისა და მ. მ-ის რწმუნებულ ზ. ი-ის განცხადება და არასწორად გადაგზავნა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში, რომელიც არ არის კომპეტენტური იმსჯელოს ნ. და ა. ნ-ეებისა და მ. მ-ის რწმუნებულ ზ. ი-ის განცხადებაზე, რის გამოც მითითებული განცხადება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის შესაბამისად, განსახილველად უნდა გადაეგზავნოს უფლებამოსილ სასამართლოს _ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა კოლეგიას, რომელიც წარმოადგენს განცხადების განხილვაზე უფლებამოსილ სასამართლოს, თანახმად “საერთო სასამართლოების შესახებ” კანონის მე-15 მუხლის პირველი ნაწილისა.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, 26-ე მუხლით, სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. და ა. ნ-ეებისა და მ. მ-ის რწმუნებულ ზ. ი-ის განცხადება განსახილველად გადაეგზავნოს უფლებამოსილ სასამართლოს _ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.