№ას-1635-2018 30 აპრილი, 2020 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი კასატორი (მოპასუხე) – ლ.ბ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – ი.ბ–ი

მეორე კასატორი (მოსარჩელე) – ი.ბ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – ლ.ბ–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

მეორე კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ი.ბ–ი (შემდეგში - მოსარჩელე, აპელანტი, პირველი კასატორი) და ლ.ბ–ი (შემდეგში - მოპასუხე, მეორე კასატორი, დასაჩუქრებული) ასაჩივრებენ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებას, რომლითაც სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილება და, სააპელაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით, ბათილად იქნა ცნობილი გ.ბ–სა (შემდეგში - მესაკუთრე, მჩუქებელი, მამკვიდრებელი, პაციენტი) და მოპასუხეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება - ქ. თბილისში, ..... მდებარე უძრავი ნივთის (საკადასტრო კოდი .....) (შემდეგში - სადავო ქონება) 1/3 ნაწილის მოპასუხისათვის ჩუქების ნაწილში. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, სადავო ქონების 1/3 ნაწილის კვლავ მჩუქებლის საკუთრებაში აღრიცხვა განისაზღვრა.

2. პირველი კასატორის საკასაციო პრეტენზია ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს:

2.1. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს, ჩუქების ხელშეკრულება არა სადავო ქონების 1/3-ის ნაწილში, არამედ სრულად უნდა გაეუქმებინა და ქონება მთლიანად უნდა შესულიყო სამკვიდრო მასაში, რაც ყველა მემკვიდრის ინტერესის დაცვას უზრუნველყოფდა. კასატორის განმარტებით, მესაკუთრეს, კასატორის გარდა, სხვა ორი პირველი რიგის მემკვიდრეც ჰყავს, რომელთაც ასევე ეკუთვნით სამკვიდროდან 1/3 წილი ქონება. კასატორის მოსაზრებით, მამკვიდრებელზე სადავო ქონების 1/3-ის აღრიცხვის შედეგად, ილახება მისი ინტერესი, ვინაიდან მემკვიდრეებს შორის ქონების გაყოფის შემთხვევაში, მას შეხვდება არა სამკვიდრო ქონების 1/3 ნაწილი, არამედ 1/3 წილი ქონების მესამედი ნაწილი.

3. მეორე კასატორის საკასაციო პრეტენზია ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს:

3.1. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაუშვა და გაიზიარა აპელანტის მიერ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე წარდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა. კასატორის მტკიცებით, ახალი მტკიცებულებების წარდგენა და დაშვება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ ეტაპზე შესაძლებელია, მხოლოდ საპატიო მიზეზის არსებობისას. კასატორის მტკიცებით, საპატიო მიზეზი აპელანტს არ დაუსაბუთებია, შესაბამისად გადაწყვეტილება არ უნდა დაჰფუძნებოდა ასეთ მტკიცებულებას. კასატორის განმარტებით, ახალი მტკიცებულების სახით ექსპერტიზის დასკვნის დაშვება მისაღები იქნებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო საკუთარი ინიციატივით დანიშნავდა ასეთ ექსპერტიზას, რასაც კონკრეტულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ამ გარემოებებზე აპელირებით, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ აპელანტის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულების დაშვებისას არასწორად განმარტა კანონი.

3.2. კასატორის მტკიცებით, მის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის შემუშავებაში მონაწილეობდნენ, როგორც სამედიცინო ექსპერტები, ისე - ნევროლოგიც, რომლის ჩართულობა აუცილებელი იყო სრულყოფილი ექსპერტიზისთვის. შესაბამისი დასკვნა შედგენილია კომპეტენტური სპეციალისტების მიერ და მასში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ გამოვლენილა.

3.3. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს, მამკვიდრებლის მკურნალი ექიმი-ფსიქიატრის ჩვენების დეტალებზეც და აღნიშნავს, რომ ამ ექიმის ჩვენების თანახმად, მამკვიდრებლის დიაგნოზი იყო დაუზუსტებელი, ხოლო მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა საავადმყოფოდან გაწერის პერიოდში იყო გაუმჯობესებული, ამავდროულად, ექიმის ჩვენების თანახმად პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომაროების გაურესება შესამჩნევი იქნებოდა გარშემომყოფებისთვის. ამ განმარტებაზე მითითებით, კასატორი ასაბუთებს ჩუქების ხელშეკრულების დადების მიმართ მჩუქებლის ნების ნამდვილობას.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 ოქტომბრისა და იმავე წლის 30 ნოემბრის განჩინებებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია:

5. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

6. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივრები დასაშვები რომც ყოფილიყო, მათ არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

6.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

6.2. საკასაციო პალატის განსჯით, კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე, ანუ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:

6.2.1. მოსარჩელე და მოპასუხე სადავო ქონების თავდაპირველი მესაკუთრის/მამკვიდრებლის შვილები არიან. ქონების მესაკუთრე 2016 წლის 28 იანვარს გარდაიცვალა.

6.2.2. 2015 წლის 4 აპრილს, ქონების მესაკუთრესა და მოპასუხეს შორის სადავო ქონების ჩუქების ხელშეკრულება დაიდო.

6.2.3. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 1-ლი მაისის დასკვნის თანახმად, სადავო ხელშეკრულების დადების დროს მჩუქებელს არ შეეძლო რეალური ვითარების სწორად აღქმა.

6.2.4. აკად. ო. ღუდუშაურის სახელობის ეროვნული სამედიცინო ცენტრის სტაციონარული პაციენტის სამედიცინო ბარათის თანახმად, მამკვიდრებელი 2014 წლის 15 დეკემბრიდან 2014 წლის 22 დეკემბრის ჩათვლით მკურნალობდა კლინიკური დიაგნოზით - დელირიუმი, ხოლო ძირითად დაავადებას წარმოადგენდა დაუზუსტებელი დემენცია F03 (დელირიული ჩართვებით). დაუზუსტებელი დემენცია არის ქრონიკული ფსიქიკური აშლილობა, რომელიც გამოწვეულია თავის ტვინის გამოხატული სტრუქტურული დარღვევებით და უპირატესად პროგრესირებადი ხასიათი აქვს. დაავადება გულისხმობს ინტელექტის, მეხსიერების და პიროვნების გლობალურ დაქვეითებას, რაც, შესაბამისად, სხვადასხვა ხარისხით არღვევს რეალური ვითარების სწორად აღქმის უნარს

7. განსახილველ შემთხვევაში, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ქონების კვლავ თავდაპირველ მესაკუთრეზე აღრიცხვის თაობაზე, სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლიანობა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 991-ე (პირი, რომელიც სხვა პირის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა სხვა საშუალებითაც, გარდა იმისა, რაც გათვალისწინებულია ამ თავში, მოვალეა დაუბრუნოს მას მიღებული.), 1328.1-ე (სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის.) და 1336-ე (კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან:: I. პირველ რიგში – გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები) მუხლების დანაწესიდან გამომდინარეობს.

7.1. უწინარესად, მატერიალური სარგებლის მიმღები პირის უსაფუძვლოდ გამდიდრების ფაქტის დასადგენად აუცილებელია გამოიკვეთოს სადავო ქონების დასაჩუქრებულისათვის გადაცემის სამართლებრივი უსაფუძვლობა. კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისთვის განმსაზღვრელია გარიგების ნამდვილობის საკითხის გამოკვლევა. განსახილველ დავაზე, მოსარჩელე სადავოდ ხდის მამკვიდრებელსა და მოპასუხეს შორის დადებული გარიგების ნამდვილობას და ჩუქების ხელშეკრულებას სსკ-ის 58.3 მუხლზე (ბათილია ფსიქიკური აშლილობის მქონე პირის მიერ ნების გამოვლენა გარიგების დადებისას, როცა ეს რეალური ვითარების სწორად აღქმას არ შეესაბამება, თუ ეს პირი ამ გარიგებით სარგებელს არ იღებს, თუნდაც იგი სასამართლოს მიერ მხარდაჭერის მიმღებად არ იყოს ცნობილი.) აპელირებით ბათილ გარიგებად მიიჩნევს.

7.2. სამოქალაქო კანონმდებლობის მოწესრიგების შესატყვისად, ნებისმიერი გარიგების დადება ეფუძნება კანონის ფარგლებში მხარეთა ნების ავტონომიასა და ამა თუ იმ გარიგების დადების თაობაზე მხარის ინფრომირებულ, გაცნობიერებულ გადაწყვეტილებას. პიროვნების ჯანმრთელობის ისეთი პრობლემები კი, როგორიც ფსიქიკური აშლილობაა, სწორედ გარიგების დადების მიმართ პირის ნების გამოვლენის ნამდვილობას აყენებს ეჭვქვეშ, შესაბამისად, კანონმდებელმა ამ ვითარებაში მყოფი პირის მიერ დადებული გარიგება ბათილ სამართლებრივ ურთიერთობათა წრეს მიაკუთვნა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობისას სარგებლის მიმღები კონტრაჰენტის ინტერესების დაცვის კუთხით, უპირობოდ აუცილებელია, საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებებით უტყუარად დასტურდებოდეს გარიგების დადებისას პირის ფსიქიკური აშლილობის იმგვარი მდგომარეობა, რომელიც გამორიცხავს გარიგებით ნაკისრი ვალდებულების შემსრულებელი პირის მიერ საკუთარი ქმედების სამართლებრივი შედეგების აღქმას და შესაბამისი შედეგის მიმართ მისი ნების ნამდვილობას. ამდენად, მოცემული დავის გადაწყვეტის მიზნებისათვის საკვანძო საკითხია - მჩუქებლის ნების გამოვლენის ნამდვილობის გამოკვლევა მისი დიაგნოზის სპეციფიკაციის გათვალისწინებით.

7.3. განსახილველ დავაზე მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნის დასასაბუთებლად მიუთითა, რომ მჩუქებელს ფსიქიკური აშლილობის გამო, გარიგების დადებისას არ შეეძლო გარემოებათა და რეალური ვითარების სწორად აღქმა. ამ ფაქტის დასადასტურებლად მან სასამართლოს წარუდგინა აკად. ო. ღუდუშაურის სახელობის ეროვნული სამედიცინო ცენტრის სტაციონარული პაციენტის სამედიცინო ბარათი და ამავე დაწესებულებაში დაცული სხვა სამედიცინო დოკუმენტაცია. სამედიცინო დოკუმენტაციის მიხედვით, მჩუქებელს 2014 წლის დეკემბერში, სადავო გარიგების დადებამდე ცოტა ხნით ადრე, დაესვა კლინიკური დიაგნოზი: დაუზუსტებელი დემენცია F03 (დელირიული ჩართვებით). მოსარჩელისვე მტკიცებით, დასმული დიაგნოზი გულისხმობდა პირის ისეთ გონებრივ უნარშეზღუდულობას, რომელიც გამორიცხავდა მის მიერ გაცნობიერებული გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას. ამასთან, მოსარჩელე ასაბუთებდა, რომ დაავადება იყო პროგრესირებადი და არ იკურნებოდა, საბოლოოდ კი, მითითებულ გარემოებათა ერთობლიობა, სსკ-ის 58.3 მუხლის საფუძველზე გარიგების ბათილობის წინაპირობას ქმნიდა. სამედიცინო ბარათში მითითებული დაავადების თაობაზე გამოთქმული მოსაზრებების დასაბუთების მიზნით, მოსარჩელემ სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა მჩუქებლის მკურნალი ექიმ-ფსიქიატრის სასამართლო სხდომაზე გამოკითხვის თაობაზე, რომელიც, მოსარჩელის მოსაზრებით, დაადასტურებდა გარიგების დადებისას მჩუქებლის ჯანმრთელობის იმგვარ მოშლას, რაც გამორიცხავდა მის მიერ რეალური ვითარების სწორად აღქმას.

7.4. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს პაციენტის სამედიცინო ბარათს, საიდანაც ირკვევა, რომ პაციენტის დიაგნოზი იყო დაუზუსტებელი დემენცია F03 (დელირიული ჩართვებით). ეს დიაგნოზი მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა. ზემოაღნიშნული დაავადების სპეციფიკა და მიმდინარეობის კლინიკური სურათი აღწერა ავადმყოფის მკურნალმა ექიმ-ფსიქიატრმა, რომელმაც სასამართლოსთვის მიცემულ ჩვენებაში განაცხადა, რომ დემენციას შეუქცევადი ხასიათი ჰქონდა და მკურნალობით პაციენტის მდგომარეობა გაუმჯობესებას არ ექვემდებარებოდა, მკურნალობის ფარგლებში შესაძლებელი იყო მხოლოდ დაავადების პროგრესირების რამდენადმე შეყოვნება. დაავადების მიმდინარეობის კლინიკურ სურათთან და სპეციფიკურ მახასიათებლებთან დაკავშირებით ანალოგიური შინაარსის განმარტება მისცა სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტმაც (ფსიქიატრმა). აქედან გამომდინარე, პალატის განსჯით, პაციენტის სამედიცინო ბარათი და ორივე ფსიქიატრის (მკურნალის ექიმისა და ექსპერტის) განმარტება ადასტურებს, რომ მჩუქებელს მისთვის დასმული დიაგნოზის პირობებში არ შეეძლო, გაეცნობიერებინა მისი მოქმედების შედეგი.

7.5. მოპასუხემ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების გასაქარწყლებლად სასამართლოში წარმოადგინა შპს „ვ–ის“დასკვნა. ამ დასკვნის თანახმად, საკითხის შემსწავლელმა ექსპერტებმა პაციენტთან კონტაქტში მყოფი პირების გამოკითხვისა და საავადმყოფოდან გაწერისას პაციენტის მდგომარეობის გათვალისწინებით მიიჩნიეს, რომ შესაძლებელი იყო, გარიგების დადებისას მჩუქებელს გაცნობიერებული ჰქონოდა საკუთარი ქმედების მნიშვნელობა. საკასაციო პალატა მეორე კასატორს განუმარტავს, რომ მის მიერ წარმოდგენილი დასკვნა პირობითი ხასიათისაა, დასკვნით დაშვებულია მხოლოდ ალბათობა - მჩუქებლის ნამდვილი ნების საფუძველზე ქონების გაჩუქებასთან დაკავშირებით, დასკვნა არ იძლევა ზუსტ და კონკრეტულ პასუხს ჩუქების მიმართ მჩუქებლის ნების გამოვლენის გაცნობიერებადობის შესახებ. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ექსპერტიზის დასკვნა უტყუარად და მტკიცებით ფორმაში უნდა სცემდეს მის წინაშე დასმულ საკითხზე ამომწურავ პასუხს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო ასეთ დასკვნას დავის გადაწყვეტისას ვერ დაეყრდნობა. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა. ამასთან, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ, კონკრეტულ შემთხვევაში, საკითხის სპეციფიკურობის გათვალისწინებით, გარემოებათა შეფასებისას სასამართლო ითვალისწინებს არა მხოლოდ ერთ კონკრეტულ ექსპერტიზის დასკვნას, არამედ იმასაც, თუ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა, სხვა მტკიცებულებებთან ერთად რამდენად ქმნის ფსიქიკური აშლილობის შესაბამისი ფორმით დაავადებული პირის მიერ საკუთარი ქმედების მნიშვნელობის გააზრების შესაძლებლობაზე დასაბუთებულ ვარაუდს. ამ თვალსაზრისით, როგორც უკვე აღინიშნა, ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, პაციენტის სამედიცინო ბარათთან და მკურნალი ექიმ-სპეციალისტის განმარტებებთან ერთობლივად, გამორიცხავს ჩუქების ხელშეკრულების დადების მიმართ მჩუქებლის ნების ნამდვილობას. გარიგების დადებისას მჩუქებლის ნების გამოვლენის შეუქცევადი ნაკლი, ასეთ გარიგებას ბათილ სამართალურთიერთობად გარდაქმნის, შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე უფლებამოსილია, მოითხოვოს მის წილ სამკვიდრო ქონებაზე დასაჩუქრებულის საკუთრების უფლების გაუქმება.

8. საკასაციო პალატა ყურადღებას შეაჩერებს მეორე კასატორის იმ სამართლებრივ პრეტენზიაზეც, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს მიერ მტკიცებულების, კერძოდ, ექსპერტიზის დასკვნის დაშვებას შეეხება. საკასაციო პალატა ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას და თავადაც აღნიშნავს, რომ, მხარეთა თანასწორუფლებიანობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის გათვალისწინებით, სამოქალაქო კანონმდებლობა პროცესის მხარეებს უზუღუდავს ახალი მტკიცებულების წარდგენას საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, თუმცა, კონკრეტულ შემთხვევაში, სადავო საკითხის შეფასებისას, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს რამდენიმე საკვანძო საკითხს. კერძოდ, პალატის მოსაზრებით, საქმის გარემოებათა გაანალიზება ქმნის დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ პაციენტის მკურნალი ექიმის სასამართლო სხდომაზე სპეციალისტის სტატუსით გამოკითხის თაობაზე მოსარჩელის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებისას, მოსარჩელეს შეუქმნა მოლოდინი, რომ სპეციალისტის კონსულტაცია საქმეში დაცულ სხვა სამედიცინო დოკუმენტაციასთან ერთად შესაძლებელია, საკმარისი ყოფილიყო სარჩელში მითითებული ფაქტის დასადასტურებლად. სასამართლომ მოსარჩელეს არ მიუთითა ექსპერტიზის დასკვნის წარდგენის მნიშვნელობასა და აუცილებლობაზე, (სსსკ-ის 103.1 მუხლის თანახმად, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. სასამართლოს შეუძლია შესთავაზოს მხარეებს წარმოადგინონ დამატებითი მტკიცებულებები.), მაშინ როცა, სასამართლომ საკუთარი გადაწყვეტილება მხოლოდ იმას დააფუძნა, რომ მოსარჩელემ სსსკ-ის 102.3 მუხლის (საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით) შესატყვისად, ვერ წარმოადგინა სადავო ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულება (ექსპერტიზის დასკვნა). ასეთ ვითარებაში, პალატის განსჯით, სსსკ-ის 380-ე მუხლით გათვალისწინებული შეზღუდვის მიუხედავად, სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი იყო მიეღო მოსარჩელის მიერ სააპელაციო სასამართლოში წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა. ამასთან, ასეც რომ არ იყოს, ამ კონტექსტში, საყურადღებოა ის ფაქტიც, რომ სააპელაციო სასამართლომ 2018 წლის 15 თებერვლის საოქმო განჩინებით, ექსპერტიზის დასკვნა მტკიცებულების სახით საქმეზე დაუშვა, სსსკ-ის 162.1-ე მუხლზე (თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება) დაყრდნობით, რომელიც სასამართლოს ანიჭებს უფლებას, საკუთარი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა, თუ საქმეში დაცული მტკიცებულებები, საკითხზე, რომელიც საჭიროებს ექსპერტის შეფასებას, არ იძლევა ზუსტ და ამომწურავ პასუხს. სააპელაციო სასამართლომ, ამავდროულად იხელმძღვანელა საპროცესო ეკონომიის პრინციპითაც და სადავო მტკიცებულება საქმეზე დაუშვა არა, როგორც აპელანტის მიერ დაგვიანებით წარდგენილი მტკიცებულება, არამედ - როგორც სასამართლოს მიერ დანიშნული ექსპერტიზის პასუხად მიღებული დასკვნა. უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, თუკი აპელანტი სააპელაციო სასამართლოში არ წარადგენდა ამ დასკვნას, მაშინ სააპელაციო სასამართლოს თავადც შეეძლო საკუთარი ინიციატივით მიემართა სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროსათვის სადავო საკითხზე დასკნის მომზადების თხოვნით, შესაბამისად, თუნდაც სააპელაციო სასამართოს არ დაეშვა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპეტიზის დასკვნა, სამართლებრივად ეს არაფერს შეცვლიდა, რადგან სასამართლოს თავადაცც შეეძლოს დაენიშნა ექსპერტიზა ისეთ საკითხზე, რომელიც სპეციალურ ცოდნას მოითხოვს. საკასაციო პალატის განმარტებით, ზემოთქმული გარემოებები იმაზე მიანიშნებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სადავო მტკიცებულების დაშვებით, თავიდან აირიდა ზედმეტი ფორმალიზმი და დავის არაგონივრულად გაჭიანურების საფრთხე.

საბოლოოდ, პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო იმგვარად დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ის დაძლევდა გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ და სამართლებრივ დასაბუთებას.

9. საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია პირველი კასატორის სამართლებრივი შედავებაც, რომელიც ჩუქების ხელშეკრულების 1/3 ნაწილში გაუქმებას შეეხება. პალატა არ იზიარებს კასატორის მსჯელობას და აღნიშნავს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, ჩუქების ხელშეკრულების გაუქმების მიმართ იურიდიული ინტერესი გამოხატა მხოლოდ ერთმა მემკვიდრემ, შესაბამისად, სასამართლომაც მისი იურიდიული ინტერესის ფარგლებში, მოსარჩელის წილი სამკვიდრო ქონების ნაწილში გააბათილა ჩუქების ხელშეკრულება. როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, მამკვიდრებელს ჰყავდა 3 პირველი რიგის მემკვიდრე - მეუღლე და ორი შვილი, რომელთაგან ერთ-ერთი მოსარჩელეა, ხოლო მეორე მოპასუხე. მამკვიდრებლის მეუღლისთვის ცნობილი იყო დავის მიმდინარეობის თაობაზე. ამასთან, საქმის მასალებითაც დასტურდება, რომ ამ უკანანსკნელს სამკვიდრო ქონების თავისი წილის დაუფლების მიმართ ინტერესი არ გააჩნია. ასეც რომ არ იყოს, სასამართლო უფლებამოსილია იმსჯელოს მხოლოდ მოსარჩელისათვის მისაკუთვნებელი ქონების მოცულობის ფარგლებში. საკასაციო პალატის განმარტებით, მართალია, ჩუქების ხელშეკრულება ბათილია, თუმცა მემკვიდრე, რომლის მიერაც აღძრულია ამ გარიგების ბათილობის მოთხოვნით სარჩელი, უფლებამოსილია იდავოს მხოლოდ სამკვიდრო ქონების იმ ნაწილზე, რასაც ის მემკვიდრეობით მიიღებდა, ასეთს კი, სადავო ქონების 1/3 ნაწილი წარმოადგენს. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მხოლოდ მოსარჩელის მიერ მისაღებ სამკვიდრო ქონებაზე (მამკვიდრებლის ქონების 1/3 ნაწილის) დასაჩუქრებულის საკუთრების უფლების გაუქმების სამართლებრივი საფუძვლიანობა.

10. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები ვერ მიუთითებენ. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

12. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მათი დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

13. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან ორივე საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, ხოლო კასატორებს გადახდილი აქვთ საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი პირველ კასატორს - 945 ლარი, ხოლო მეორე კასატორს 945 ლარი, მათ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მათ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 945 ლარის (საგადახდო დავალება #7279916570, გადახდის თარიღი - 20.11.2018) 70% – 661.50 ლარი და 945 ლარის (საგადახდო დავალება #0, გადახდის თარიღი - 15.10.2018) 70% – 661.50 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ი.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. კასატორ ლ.ბ–ის (......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 945 ლარის (საგადახდო დავალება #0, გადახდის თარიღი - 15.10.2018) 70% – 661.50 ლარი;

4. კასატორ ი.ბ–ის (.....) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 945 ლარის (საგადახდო დავალება #7279916570, გადახდის თარიღი - 20.11.2018) 70% – 661.50 ლარი;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი