საქმე №ას-1097-2019 31 იანვარი, 2020 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კერძო საჩივრის ავტორი – ნ.გ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 14 მაისის განჩინება

კერძო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმისწარმოების განახლება

დავის საგანი – ქონების უკანონოდ და დაუსაბუთებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 1 აპრილის გადაწყვეტილებით შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურის სარჩელი ნ.გ–ძის მიმართ ქონების უკანონოდ და დაუსაბუთებლად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს მთავარი პროკურატურის შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურამ.

2. აღნიშნული საქმე განხილულ იქნა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით ნ.გ–ძის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2009 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება ნ.გ–ძის მიმართ და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილებით შიდა ქართლისა და მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, სარჩელის უარყოფის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ნ.გ–ძეს ჩამოერთვა და სახელმწიფოს დაუბრუნდა შემდეგი უკანონო და დაუსაბუთებელი ქონება: ქ.თბილისში, ..... (ნაკვეთი #4) მდებარე 1663 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (სარეგისტრაციო ზონა _ თბილისი, კოდი _ ., სექტორი ...., კოდი _ .., კვარტალი _ ., ნაკვეთი _ ..., სარეგისტრაციო #.... ). ხსენებული გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა, შევიდა კანონიერ ძალაში და გაიცა სააღსრულებო ფურცელი.

4. 2019 წლის 17 აპრილს სააპელაციო სასამართლოს განცხადებით მიმართა ნ.გ–ძემ, მოითხოვა ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო, ამავე სასამართლოს 2011 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 14 მაისის განჩინებით განცხადება მიჩნეულ იქნა დაუშვებლად და დარჩა განუხილველად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილით განსაზღვრული განცხადების წარდგენის 5-წლიანი ვადის გასვლის გამო.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანა ნ.გ–ძემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმისწარმოების განახლება შემდეგი საფუძვლებით:

6.1. სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ სააპელაციო პალატის 2011 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილების საფუძველს წარმოადგენდა აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის მხრიდან სააპელაციო საჩივრის/სარჩელის ცნობა, როდესაც ნ.გ–ძემ წარადგინა შესაბამისი განცხადება. 2012 წლის 18 დეკემბერს ნ.გ–ძემ განცხადებით მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურატურას განცხადებით, ხოლო, 2013 წლის იანვარში _ საქართველოს მთავარი პროკურატურის სამართალწარმოების პროცესში ჩადენილი დანაშაულის გამოძიების დეპარტამენტს, სადაც მიუთითა, რომ პროკურატურის თანამშრომლების მიერ განხორციელდა ნ.გ–ძეზე ფსიქოლოგიური ზეწოლა იმ მიზნით, რომ მხარეს უარი ეთქვა მის კუთვნილ სადავო უძრავ ქონებაზე. აღნიშნულ განცხადებაზე დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის საქმესთან დაკავშირებით დანაშაული გათვალისწინებული სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის პირველი ნაწილით. გამოძიებით დადგინდა, რომ 1998 წლის 18 აგვისტოს ნ.გ–ძემ ნ.ხ–გან 1 600 ლარად შეიძინა მცხეთის რაიონის სოფელ ...... დასახლება „დიდ დიღომში“ მდებარე 1680 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. 2000 წელს ქ.თბილისის მთავრობამ 1999 წლის 7 ოქტომბრის დადგენილების საფუძველზე ქ.თბილისში, დიდ დიღომში ორდონიანი ხიდის მშენებლობის მიზნით ნ.გ–ძეს ჩამოერთვა ზემოხსენებული მიწის ნაკვეთი და საკომპენსაციოდ გადაეცა დიდ დიღომში, ..... (ნაკვეთი #.) მდებარე 1663 კვ.მ მიწა (ს/კ #.....). 2005 წლის 31 აგვისტოს მცხეთა-მთიანეთის საოლქო პროკურატურამ სარჩელით მიმართა სასამართლოს ნ.გ–ძისა და სხვათა მიმართ ქონების უკანონოდ და დაუსაბუთებლად ცნობის მოთხოვნით, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ დააკმაყოფილა. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება პროკურატურამ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით, 2011 წლის 2 მარტს, სააპელაციო სასამართლოში დანიშნულ სხდომაზე საქართველოს მთავარი პროკურატურის წარმომადგენელმა იშუამდგომლა პროცესის გადადების თაობაზე იმ საფუძლით, რომ შესაძლებელი იყო მას უარი ეთქვა სააპელაციო საჩივარზე. ახალი სხდომა დაინიშნა 2011 წლის 22 მარტს. 2011 წლის 17 მარტს ნ.გ–ძეს მობილურზე დაუკავშირდა საქართველოს მთავარი პროკურატურის თანამშრომელი და დაიბარა საქართველოს მთავარ პროკურატურაში, სადაც მის მიმართ განხორციელდა ფსიქოლოგიური ზეწოლა 22 მარტს დანიშნულ სხდომაზე სარჩელის ცნობის მოთხოვნით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, დაემუქრნენ მისი და მისი ოჯახის წევრებისათვის პრობლემების შექმნით. განხორციელებული ზეწოლის შედეგად 2011 წლის 22 მარტს ნ.გ–ძემ სააპელაციო სასამართლოს წარუდგინა შუამდგომლობა პროკურატურის სარჩელის ცნობასთან დაკავშირებით, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით მას ჩამოერთვა სადავო ქონება, ამდენად, სისხლის სამართლის საქმის გამოძიებისას დადგინდა, რომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის თანამშრომლის ქმედებაში იკვეთებოდა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნები, რის შედეგადაც ნ.გ–ძეს მიადგა მორალური და მატერიალური ზიანი. ეს უკანასკნელი სისხლის სამართლის საქმეზე ცნობილ იქნა დაზარალებულად. გასაჩივრებულ განჩინებას კი, საფუძვლად დაედო ორი გარემოება: გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან გასული იყო 5 წელი; არ არსებობდა სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი. სასამართლოს მსჯელობა არასწორია, რადგანაც, მას შემდეგ, რაც არჩევნების გზით საქართველოში შეიცვალა ხელისუფლება, ნ.გ–ძემ 2012 წლის 18 დეკემბერს მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურატურას და მხოლოდ 2019 წლის 25 მარტის დადგენილებით იქნა პირი ცნობილი დაზარალებულად. დადგენილების გაცნობისთანავე, 2019 წლის 17 აპრილს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მიმართა სასამართლოს საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით. სწორედ აღნიშნული დადგენილებით აღიარა სახელმწიფომ საქართველოს მთავარი პროკურატურის ცალკეული თანამშრომლების მიერ ნ.გ–ძის მიმართ დანაშაულის ჩადენა, შესაბამისად, განსახილველ საკითხზე არ უნდა გავრცელდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო კერძო საჩივრის საფუძვლების ანალიზის, საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ.გ–ძის კერძო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, კერძო საჩივრების განხილვა ზემდგომ სასამართლოებში წარმოებს შესაბამისად ამ სასამართლოებისათვის გათვალისწინებული წესების დაცვით. ამავე კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ:

ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი;

ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა;

გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

1.2. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმისწარმოების განახლების შესახებ განცხადების დასაშვებობის საკითხი. ამ თვალსაზრისით, საქმის მასალებით დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1.2.1. სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია 2011 წლის 22 მარტს და იგი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამავე დღეს შევიდა კანონიერ ძალაში, რადგანაც მხარეებმა ხელწერილით დაადასტურეს, რომ ეთანხმებოდნენ მას და არ აპირებდნენ მის გასაჩივრებას;

1.2.2. საქმისწარმოების განახლების შესახებ განცხადება სასამართლოში რეგისტრირებულია 2019 წლის 17 აპრილს. განცხადება ძირითადად ემყარება გამოძიების ორგანოს მხრიდან დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენას, რის გამოც ნ.გ–ძე ცნობილ იქნა დაზარალებულად სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელიც დაწყებულია სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენის თაობაზე. განცხადებას ერთვის 2019 წლის 25 მარტის დადგენილება (ნ.გ–ძის დაზარალებულად ცნობის თაობაზე); ოქმი დაზარალებულისათვის უფლებების განმარტების თაობაზე და მოცემული სამოქალაქო საქმის მასალების ასლები.

1.3. საკასაციო პალატა უარყოფს კერძო საჩივრის ავტორის განმარტებას განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილის არასწორად გამოყენების თაობაზე და განმარტავს შემდეგს:

1.3.1. საქმისწარმოების განახლების ინსტიტუტი (სსსკ-ის LII თავი) არ წარმოადგენს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების გასაჩივრების კიდევ ერთ შესაძლებლობას, არამედ, იგი საგამონაკლისო წარმოების სახეა, როდესაც მართლმსაჯულების განხორციელებისას შესაძლო დაშვებული ხარვეზი უნდა აღმოიფხვრას. თავის მხრივ, რამდენადაც საქმის წარმოების განახლება ევროკონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს პრინციპის რეალიზაციისთვისაა დადგენილი, იმდენადვე ამავე ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეიძლება გაუქმდეს და საქმის წარმოება განახლდეს მხოლოდ ისეთ საგამონაკლისო შემთხვევებში, როდესაც მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები იძლევა მაღალი ალბათობით იმისი დაშვების შესაძლებლობას, რომ არსებობს გადაწყვეტილების შეცვლის საფუძვლები. პრეცედენტული სამართლის თანახმად, „კონვენციის მე-6 მუხლის 1 პუნქტით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლება უნდა განიმარტოს კონვენციის პრეამბულის კონტექსტში, რომლის თანახმადაც კანონის უზენაესობა უნდა წარმოადგენდეს მაღალ ხელშემკვრელ მხარეთა საერთო მემკვიდრეობას. კანონის უზენაესობის ერთ-ერთი ფუნდამენტური ასპექტი არის სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპი, რომლის თანახმადაც სასამართლო თუ გადაწყვეტს საკითხს, მისი განჩინება არ უნდა დადგეს ეჭვქვეშ (Brumărescu v. Romania [GC], no. 28342/95, § 61, ECHR 1999 VII). ეს პრინციპი ნიშნავს, რომ არცერთ მხარეს არ უნდა ჰქონდეს საბოლოო და ძალაში შესული გადაწყვეტილების გადახედვის მოთხოვნის უფლება მხოლოდ იმიტომ, რომ მიაღწიოს საქმის ხელახლა მოსმენასა და ახალ გადაწყვეტილებას. უმაღლესი ინსტანციის სასამართლოების მიერ საქმის გადახედვა არ უნდა იქცეს შენიღბულ აპელაციად და საკითხზე ორი შეხედულების არსებობა არ წარმოადგენს საქმის გადასინჯვის საფუძველს. ამ პრინციპიდან გადახვევა დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამის აუცილებლობა გამოწვეულია არსებითი და გარდაუვალი ხასიათის გარემოებების წარმოშობით. საბოლოოდ გადაწყვეტილი სამოქალაქო დავის განახლების პროცედურა კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებს ემსახურება, თუმცა იგი გამართლებულია, თუკი დადგინდება სწორად იქნა თუ არა პროცედურა განხორციელებული არსებული საქმის ფაქტებზე, ანუ სასამართლო უნდა დარწმუნდეს, რომ საქმის წარმოების განახლება არ ემსახურებოდა სხვა მიზნებს, გარდა იმისა, რომლის გამოც იგი გადაწყდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის შესაბამის დებულებებზე დაყრდნობით“ (იხ. ECHR: „ჭიჭინაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ განაცხადი №18156/05, 27.05.2010წ.);

1.3.2. სამართლებრივი სტაბილურობიდან გამომდინარე, საქმის წარმოების განახლების საკითხისათვის კანონმდებლობა ადგენს მკაცრ სამართლებრივ ჩარჩოს, რომელთა დაუცველობა მხარის მოთხოვნას განუხორციელებადს გახდის. მოცემულ შემთხვევაში, განცხადება ემყარება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 423-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტს და ამ საფუძვლით საქმის წარმოების განახლების პროცესუალურ საფუძვლად კანონი მოითხოვს, რომ განცხადებას ერთვოდეს კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენი (სსსკ-ის 423.2 მუხლი), ხოლო, განცხადება წარდგენილ იქნას საფუძვლის შეტყობიდან 1 თვის ვადაში, ამასთანავე, არ უნდა იყოს გასული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 წელი (სსსკ-ის 426-ე მუხლის პირველი და მე-4 ნაწილები).

1.3.3. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ განცხადება არ აკმაყოფილებს ზემოხსენებულ არც ერთ მოთხოვნას. საკასაციო პალატა ყურადღებას დამატებით კერძო საჩივარზე დართულ საქართველოს გენერალური პროკურატურის წერილზეც გაამახვილებს. ხსენებული დოკუმენტით ირკვევა, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება დაიწყო 2013 წლის 19 თებერვალს. 2019 წლის 25 მარტს გამოტანილი დადგენილებით ნ.გ–ძე ცნობილ იქნა დაზარალებულად და 2019 წლის 8 ივლისის მდგომარეობით საქმეზე სხვა შემაჯამებელი გადაწყვეტილება მიღებული არ არის, მიმდინარეობს გამოძიება საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის პირველი ნაწილით. ხსენებული დოკუმენტის შესწავლით ირკვევა, რომ კანონით დადგენილი საპროცესო ვადების დარღვევა მხარის ბრალით არ არის განპირობებული, თუმცა, ხსენებული კანონის იმპერატიული მოთხოვნის განსხვავებულ გაგებას ან მის გამოყენებაზე უარის თქმას ვერ განაპირობებს.

1.3.4. საკითხის ამომწურავი განმარტების მიზნით საკასაციო პალატა მოიშველიებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილით განსაზღვრულ 5-წლიან ვადასთან დაკავშირებით. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, სადავო ნორმით გათვალისწინებული ხუთწლიანი ვადა წარმოადგენს აღმკვეთ ვადას, რომელიც გვხვდება არა მხოლოდ ქართული ნაციონალური კანონმდებლობის შიგნით, არამედ როგორც კონტინენტური ევროპის, ისე ზოგიერთი პოსტსაბჭოური ქვეყნის სამართლებრივ სივრცეში. საკმარისია გაუქმდეს ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო სასამართლოსადმი მიმართვის 5-წლიანი ვადა, რომ დავა და კონფლიქტი საბოლოოდ ვერასდროს გადაწყდება და შედეგად „პროცესის უკვდავებას“ მივიღებთ, როგორც ამას ადგილი ჰქონდა საბჭოთა კავშირის დროს. სასამართლო კოლეგია ვერ დაეთანხმება მოსარჩელეთა პოზიციას იმასთან დაკავშირებით, რომ პირის კონსტიტუციური უფლება, რომ მან სასამართლოს მეშვეობით დაიცვას თავისი კანონიერი ინტერესები, დროში არ უნდა იყოს შეზღუდული. როგორც სპეციალისტი აღნიშნავს, სადავო ნორმის გაუქმების შემთხვევაში, უფლება უსასრულოდ იქნება გაურკვეველ მდგომარეობაში და მისი არა მარტო დაცვა, არამედ არსებობაც ეჭვის ქვეშ დადგება. კანონმდებლის მიერ 5-წლიანი იმპერატიული ვადის დადგენით ისპობა ამ უფლებასთან დაკავშირებით ახალი დავის წარმოშობის შესაძლებლობა. 426-ე მუხლის სადავო მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმა გამართლებულია სამართალში არსებული უფლებრივი წესრიგით. უფლება, როგორც ფასეულობა, არ შეიძლება მუდმივად, განუსაზღვრელად, საეჭვოობის (საცილოობის) ხასიათს ატარებდეს. თუკი კანონმდებლობა ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო უსასრულოდ დაუშვებდა უფლების საეჭვოობის შესაძლებლობას, ეს წინააღმდეგობაში მოვიდოდა თვით უფლების იდეასთან და საფუძველს გამოაცლიდა სამართლებრივ წესრიგს. უფლების დაუსრულებლად (მუდმივად), მხოლოდ ეპიზოდურად, გარკვეული დროის მონაკვეთებში ნამდვილობა, არ შეესაბამება უფლების არსებას. ამიტომაცაა, რომ სადავო ნორმამ მხოლოდ გარკვეული დროით, 5-წლიანი აღმკვეთი ვადით შემოსაზღვრა სასამართლო გადაწყვეტილების გადასინჯვის შესაძლებლობა. სადავო ნორმით გათვალისწინებული აღმკვეთი ვადა სწორედ უფლების იდეის, მისი ნამდვილობის გარანტიას ემსახურება. მხედველობაშია მისაღები სპეციალისტის აზრი, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარემ ბოლოსდაბოლოს უნდა ჩათვალოს თავისი უფლება დაცულად, იგი არ უნდა იმყოფებოდეს იმ მუქარის ქვეშ, რომ კვლავ რაიმე გაურკვევლობა თუ გაუგებრობა წარმოიშობა მის უფლებებში. ვინაიდან სადავო ნორმით გათვალისწინებული 5-წლიანი ვადის გაუქმება ვერ იძლევა უფლების სუბიექტის საბოლოოდ განსაზღვრის გარანტიას, სწორედ ამიტომ არის გამართლებული მისი არსებობა და ამ ვადის გასვლის შემდეგ აღნიშნულ უფლებასთან დაკავშირებით დავის დაუშვებლობა. ვადის უფლებაწარმომშობი და უფლებააღმკვეთი თვისება გამოკვეთილია არა მხოლოდ სამოქალაქო საპროცესო სამართალში, არამედ იგი დამახასიათებელია მთელი სამართლისათვის. დრო იწვევს სამართლებრივი სინამდვილის ტრანსფორმაციას, უფლების წარმოშობას, შეწყვეტას, უფლების სუბიექტის შეცვლას. მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. ასე მაგალითად, სასამართლო გადაწყვეტილების სააპელაციო და საკასაციო წესით გასაჩივრების ვადები (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 369-ე და 397-ე მუხლები). თუ განსაზღვრულ ვადებში მხარე არ გამოიყენებს აღნიშნულ უფლებას, გადაწყვეტილება შედის კანონიერ ძალაში და პირი კარგავს მისი გასაჩივრების შესაძლებლობას. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას. მხედველობაშია მისაღები, რომ უფლების წარმოშობა (გაჩენა) ყოველთვის როდი ხდება სამართლებრივად უნაკლო საფუძველზე. ზოგ შემთხვევაში უფლება გარკვეული დროის მანძილზე ქონების ფლობის ნიადაგზე წარმოიშობა, თუნდაც რომ ხარვეზიანი იყოს მისი საფუძველი. ასეთ შემთხვევას განეკუთვნება საკუთრების შეძენა ხანდაზმულობით. ... ამდენად, სადავო 426-ე მუხლის მე-4 ნაწილი, მართალია, მასში გათვალისწინებული აღმკვეთი ვადის გასვლის შემდეგ პირს ართმევს შესაძლებლობას იდავოს უფლების თაობაზე, მაგრამ იგი წარმოადგენს მოწესრიგებული სამოქალაქო ბრუნვის გამონაკლის აუცილებლობას. საკონსტუტუციო სასამართლოს განმარტებით, კონსტიტუციით გარანტირებული სასამართლო ხელმისაწვდომობის უფლება არ გულისხმობს სასამართლოსადმი მიმართვას საპროცესოსამართლებრივი წესების დაცვის გარეშე. სადავო ნორმა კი არ გამორიცხავს სასამართლოსადმი მიმართვის უფლებას, არამედ გარკვეულ პროცესუალურ წესრიგში ათავსებს მას. ამდენად, სასამართლოსადმი მიმართვის უფლება ვერ იქნება გაგებული აბსოლუტური სახით, პროცესუალურსამართლებრივი წესრიგის გარეშე, რაც უფლების დაცვის მნიშვნელოვან გარანტიას წარმოადგენს. ... სადავო ნორმის გაუქმება მიუღებელი უნდა იყოს მოწესრიგებული და სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვის (ურთიერთობის) ინტერესების აზრითაც. სასამართლო გადაწყვეტილების ხანგრძლივად გადასინჯვის დაშვება საფრთხეს შეუქმნიდა იმ მესამე პირთა ინტერესებს, რომლებმაც უფლება შეიძინეს იმათგან, რომელთაც სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე ეკუთვნოდა იგი. საქმის განახლება ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო წარმოადგენს გამონაკლის შემთხვევას. ამ გამონაკლისის დაშვებით საფრთხე არ უნდა შეექმნას იმ ზოგად წესს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება არის საბოლოო, რომ იგი საბოლოოდ და შეუქცევადად ადგენს მხარეთა შორის ურთიერთობებს. ვინაიდან, უფლების შესახებ დავა ყოველთვის ქმნის ამ უფლების განუსაზღვრელობას, როგორც სპეციალისტის დასკვნაშია აღნიშნული, სასამართლო ვალდებულია წერტილი დაუსვას ასეთ მდგომარეობას და გადაწყვიტოს იგი. ის, რაც იწვევდა კონფლიქტს მხარეებს შორის, სასამართლო გადაწყვეტილების შემდეგ ითვლება დადგენილად და უდავოდ. დაუშვებელია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების მუდმივად ეჭვქვეშ დაყენება, წინააღმდეგ შემთხვევაში საფუძველი გამოეცლებოდა სასამართლოსადმი სანდოობის ვარაუდს. არავინ არ არის დაზღვეული იმისაგან, რომ ახლად აღმოჩენილი გარემოება, რომელიც ეჭვქვეშ დააყენებს კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას კვლავ არ გახდება საეჭვო. (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2003 წლის 30 აპრილის N1/3/161 გადაწყვეტილება).

1.3.5. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ უდავო გარემოებაზე, რომ გამოძიების 2013 წლის 19 თებერვალს დაწყების მიუხედავად დღემდე არ არის შემაჯამებელი გადაწყვეტილება მიღებული, ამასთანავე, თუკი არ იარსებებს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გამამტუნებელი განაჩენი ან გამოძიების უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გამოტანილი შესაბამისი აქტი, რომელიც დაადასტურებს სახელმწიფო თანამდებობის პირის მხრიდან სისხლის სამართლის კოდექსით დადგენილი დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენის ფაქტს, სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით შეუძლებელი იქნება ნ.გ–ძის მიმართ დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენის ფაქტის დადგენა, საპირისპირო ვითარებაში კი, თუკი დადგინდა, რომ სარჩელის ცნობას საფუძვლად დაედო სახელმწიფო თანამდებობის პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ნ.გ–ძის უფლების დაცვისათვის შემაფერხებელი ვერ გახდება საქმის წარმოების განახლებაზე უარის თქმის შესახებ წინამდებარე განჩინებაში გამოთქმული მოსაზრებები, რადგანაც მას, შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას არ ერთმევა უფლება, სახელმწიფოსაგან მოითხოვოს უფლებრივი რესტიტუცია დელიქტურ სამართალზე დაყრდნობით, რაც ამ ეტაპზე, საგამოძიებო ორგანოს მხრიდან გადაწყვეტილების მიუღებლობის გამო, განუხორციელებადია.

1.4. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ განცხადების დასაშვებობისას მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 426-ე მუხლის მე-5 ნაწილით და საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნით სასამართლოსათვის მიმართვის 5-წლიანი ვადის დარღვევის გამო, ამავე კოდექსის 429-ე მუხლის შესაბამისად, სწორად დატოვა განცხადება განუხილველად დაუშვებლობის გამო. ამდენად, გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, რომლის წინააღმდეგაც კერძო საჩივრის ავტორს არ წარმოუდგენია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით განსაზღვრული დასაბუთებული შედავება, რაც მისი მოთხოვნის უარყოფის საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე, 420-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.გ–ძის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 14 მაისის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ზ. ძლიერიშვილი