საქმე №ას-766-766-2018 10 ივნისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – პ.ნ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ჭ–ა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საწარმოს დირექტორის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს „ი–ის“ (შემდგომში - „კომპანია“) პარტნიორები არიან პ.ნ–ძე (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“), კომპანიის წილის 49% მფლობელი და თ.ჭ–ა (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „დირექტორი“), კომპანიის წილის 51% მფლობელი. მოპასუხე არის კომპანიის დირექტორი.

2. კომპანიის პარტნიორთა კრების 2013 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით, რომელსაც ესწრებოდა ყველა პარტნიორი, დადგინდა: კომპანიის მიერ სს „თ.ბ–დან“ (შემდგომში - „ბანკი“ ან „გარანტი“) განუსაზღვრელი ვადით და ნებისმიერი ოდენობით საკრედიტო პროდუქტების აღება (საბანკო კრედიტები, ოვერდრაფტები, აკრედიტივები, გარანტიები და ა.შ.) და მათ უზრუნველსაყოფად გირავნობითა და იპოთეკით კომპანიის, აგრეთვე, მესამე პირთა უძრავ-მოძრავი ქონების დატვირთვა.

3. 2013 წლის 29 მაისს კომპანიასა და ბანკს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება საკრედიტო პროდუქტებით მომსახურების შესახებ, რომლის საფუძველზეც 2013 წლის 24 დეკემბერს გაიცა საბანკო გარანტია 200 000 აშშ დოლარის ოდენობით, ერთ წლის ვადით, შემდეგი პირობებით: პრინციპალი - კომპანია, ბენეფიციარი - „D.E.D.F.“, უზრუნველყოფილი ვალდებულება - „D.E.D.F.“-სგან კონსიგნაციით შეძენილი საქონლის ღირებულების გადახდა. საბანკო გარანტიის საფუძველზე გარანტს ბენეფიციარისათვის საგარანტიო თანხა არ გადაუხდია და გარანტიის მოქმედების ერთწლიანი ვადა გასულია. მოპასუხემ, როგორც საწარმოს დირექტორმა, თავისი 2013 წლის 24 დეკემბრის განცხადებით საბანკო გარანტია დაუთმო შპს „თ.თ–ს“, ამ უკანასკნელსა და „ D.E.“-ს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, რომელიც ითვალისწინებდა საგარანტიო თანხის მოცულობით შპს „თ.თ–ის“ მიერ „ D.E.“-სგან 45 დღიანი კონსიგნაცით ელექტროტექნიკის შეძენას.

4. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა, დირექტორისათვის, კომპანიის სასარგებლოდ, მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სახით 10 114 აშშ დოლარის დაკისრება.

5. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

5.1. 2007 წლის 14 დეკემბრიდან კომპანიის ხელმძღვანელობით და წარმომადგენლობით უფლებამოსილებას ახორციელებს მოპასუხე;

5.2. მოპასუხემ ბოროტად ისარგებლა მინიჭებული უფლებამოსილებით და ბანკიდან აიღო გარანტია 200 000 აშშ დოლარის ოდენობით, რომელიც მოახმარა არა კომპანიის, არამედ შპს „თ.თ–ის“ ინტერესებს;

5.3. საბანკო გარანტიით ერთი წლის განმავლობაში სარგებლობის თანხა - 10 027 აშშ დოლარი და ჯარიმა 87,39 აშშ დოლარი გადაიხადა კომპანიამ, ისე რომ ამ უკანასკნელს არანაირი შემოსავალი არ მიუღია;

5.4. მოპასუხე დგას შპს „თ.თ–ის“ უკან.

6. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ:

6.1. კომპანიას „D.E.D.F.“-სთან მრავალწლიანი თანამშრომლობის ისტორია ჰქონდა. „ D.E.“ კონსიგნაციით აწვდიდა საქონელს კომპანიას, რომელიც დაზღვეული იყო კორეული სახელმწიფო სადაზღვევო კომპანია „K-S“-ის მიერ;

6.2. ახალი კომპანიის ჩართვა გამოიწვია იმ გარემოებამ, რომ კომპანიას, რომელიც წლების მანძილზე თანამშრომლობდა „ D.E.“-სთან და კონსიგნაციით იღებდა მისგან სარეალიზაციო საქონელს და რომელიც დაზღვეული იყო კორეული სახელმწიფო სადაზღვევო კომპანიის მიერ, დაუგროვდა გარკვეული დავალიანება და კონსიგნაციით ვეღარ მიიღებდა საქონელს, დაზღვევის არარსებობის გამო. შესაბამისად, „ D.E.“-ის წარმომადგენლებმა მოითხოვეს საქონლის გამოგზავნა სხვა კომპანიის სახელზე. ტექნიკას, რომელსაც კორეული კომპანია აგზავნიდა, ეწერა, რომ „დამზადებულია ტექნოლუქსისთვის“, რომლის სავაჭრო ნიშნის მფლობელიც არის კომპანია და მისი მაღაზიები. „ D.E.“-სთან ექსკლუზივის შენარჩუნების მიზნით კომპანიასა და შპს „თ.თ–ს“ შორის გაფორმდა გენერალური მიწოდების ხელშეკრულება. შემოტანილი საქონელი შპს „თ.თ–მა“ განუბაჟებელი მიჰყიდა კომპანიას, რომელმაც საქონელი განაბაჟა და მოგებაც მიიღო;

6.3. საბანკო გარანტიით ფაქტობრივად ისარგებლა კომპანიამ და სოლიდური მოგებაც მიიღო, რამდენადაც, ბიზნესგეგმის მიზანი კორეული კომპანიისგან პროდუქციის მიღება იყო, რაც განხორციელდა, მოხდა პროდუქციის რეალიზაცია და შემოსავლის მიღება;

6.4. მოსარჩელე ინფორმირებული იყო ბიზნეს-გეგმის შესახებ. ამ უკანასკნელმა თავად წარადგინა ინვოისები და დაადასტურა კომპანიის მიერ შპს „თ.თ–ისგან“ პროდუქციის შეძენა;

6.5. მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ სხვა დავის ფარგლებშიც ჰქონდა წარდგენილი სარჩელი და ითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას. სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნებოდა იმ გარემოებას, რომ კომპანიამ შპს „თ.თ–ს“ იაფად მიჰყიდა პროდუქცია, თუმცა არც პირველ ინსტანციასა და არც სააპელაციო სასამართლოში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, დადასტურდა დირექტორის ქმედებების მართლზომიერება.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

10. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში აღწერილი ფაქტები და დამატებით მიუთითა შემდეგზე:

10.1. მხარეები არ დავობენ, რომ შეიცვალა პრინციპალი და ნაცვლად კომპანიის ვალდებულებისა უზრუნველყოფილ იქნა შპს „თ.თ–ის“ ვალდებულება;

10.2. საქმეში წარდგენილია 2013 წლის 29 ნოემბრის გენერალური ხელშეკრულება, ერთი მხრივ, შპს „თ.თ–ს“ („გენერალური მიმწოდებელი“) და, მეორე მხრივ, კომპანიას („დილერი“/ „მყიდველი“) შორის, რომლითაც მიმწოდებელი, როგორც „ D.E.“-ის გენერალური დისტრიბუტორი საქართველოში, იღებდა ვალდებულებას მიეწოდებინა მითითებული და მასთან არსებული სხვა ბრენდის საყოფაცხოვრებო ტექნიკა წინასწარ შეთანხმებული რაოდენობისა და ფასის შესაბამისად. საქონლის მიყიდვა ხდებოდა თვითღირებულებაზე მეტად, მცირე ფასნამატით;

10.3. მოწმის სახით დაკითხულმა დ.დ–მა დეტალურად აღწერა კონტრაჰენტებსა და პარტნიორებს შორის ურთიერთობების განვითარების ისტორია და დაადასტურა, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის მონაწილეობის გარეშე არ დაუდია გარიგებები და საბანკო გარანტიის შპს „თ.თ–ის“ ინტერესებში გაცემის საკითხზეც მოსარჩელე ინფორმირებული და თანახმა იყო;

10.4. 2018 წლის 20 მარტს სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე აპელანტის/მისი წარმომადგენლების ახსნა-განმარტებების თანახმად, მოსარჩელის ძირითადი პრეტენზია ეფუძნებოდა იმას, რომ შპს „თ.თ–ისაგან“ შეძენილი საქონელი კომპანიამ მოგვიანებით დაბალ ფასად კვლავ გაასხვისა შპს „თ.თ–ზე“, რითაც ბევრად ნაკლები შემოსავალი მიიღო, ვიდრე სხვა პირებზე გასხვისების შემთხვევაში მიიღებდა. მოსარჩელის აზრით, მოპასუხის ასეთი არაკეთილსინდისიერი მოქმედებით საწარმოს მიადგა დიდი ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით.

11. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სამეწარმეო ურთიერთობიდან გამომდინარე, პარტნიორს, გარდა მისთვის მიყენებული ზიანის თაობაზე სარჩელისა, ასევე, შეუძლია აღძრას დერივაციული (ნაწარმოები/არაპირდაპირი) სარჩელი. ასეთ დროს კორპორაციის მოთხოვნას (პრეტენზიას) პარტნიორი სასამართლოში წარადგენს საკუთარი სახელით (derivative action), მაგრამ კორპორაციის ინტერესებში. ასეთი სარჩელი აღიძვრება მაშინ, როდესაც საჭიროა მოთხოვნის გამოყენება, რომელიც კორპორაციას აქვს და რომელიც არ ხორციელდება ან რომლის განხორციელებაც ყოვნდება. დერივაციულ სარჩელს განეკუთვნება ასევე პარტნიორის სარჩელი საწარმოს დირექტორის წინააღმდეგ საწარმოს მართვის დროს დაშვებული დარღვევებით კორპორაციისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღურების შესახებ (derivative suit). წინამდებარე საქმეში პარტნიორის სარჩელის საგანი სწორედ საწარმოს სასარგებლოდ დირექტორისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნაა.

12. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 ნაწილით და აღნიშნა, რომ კომპანიის დირექტორს აკისრია განსაკუთრებული მოვალეობები კომპანიის წინაშე, რომლებსაც ეწოდება ფიდუციური მოვალეობები და რომლებიც, სხვასთან ერთად, მოიცავს დირექტორის მოვალეობებს საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდეს ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობასა და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდეს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის („ზრუნვის მოვალეობა“). ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორისაგან მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც გამოიწვევს კომპანიის მოგების გაზრდას. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შეიძლება იყოს მაღალი რისკის მატარებელიც და მცდარიც, თუმცა „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფციიდან გამომდინარე, თუ ხელმძღვანელი კეთილგონიერების ფარგლებში მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი გადაწყვეტილება მიღებულია საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების დაცვის მიზნით და ამ გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ინფორმირებული იყო იმ ზომით, რაც მას, მოცემულ ვითარებაში საკმარისად მიაჩნდა, ამ გადაწყვეტილების შედეგებისათვის კომპანიის დირექტორი დაცულია პირადი პასუხისმგებლობისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-1307-1245-2014, 6 მაისი 2016 წელი; სუსგ საქმე №ას-1081-2018, 11 ოქტომბერი 2018).

13. სააპელაციო პალატამ მტკიცებულებებისა და მოწმის ჩვენების საფუძველზე მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ინფორმირებული იყო სადავო საბანკო გარანტიის გაცემის შესახებ და იმ მომენტში გადაწყვეტილება ფასდებოდა კორპორაციის ინტერესებიდან გამომდინარე გადადგმულ ნაბიჯად.

14. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ თავისთავად, შპს „თ.თ–ის“ ვალდებულების უზრუნველსაყოფად გაცემული საბანკო გარანტიისათვის პროცენტის გადახდა არ შეიძლება შეფასდეს კომპანიის ინტერესების საზიანო ქმედებად. ამ სქემით კომპანიამ შპს „თ.თ–ის“ მეშვეობით შეიძინა კორეული წარმოების საქონელი დაბალ ფასად, მისთვის მისაღები პირობით; მისი რეალიზაციით მიიღო გარკვეული მოგება; მოსარჩელეს კი მიაჩნია, რომ დირექტორის მხრიდან საწარმოსადმი კეთილსინდისიერი დამოკიდებულების შემთხვევაში კომპანია მიიღებდა ბევრად მეტ მოგებას, ვიდრე საქონლის შპს „თ.თ–ისათვის“ უკან მიყიდვით მიიღო.

15. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ წინამდებარე დავის განხილვის საგანი საბანკო გარანტიის გაცემის ნაწილში დირექტორის გადაწყვეტილების შეფასება იყო. საბანკო გარანტიის გაცემისას დირექტორის მხრიდან საწარმოს საზიანოდ მოქმედება არ დასტურდებოდა. რაც შეეხება კომპანიის სახელით საქონლის შპს „თ.თ–ისათვის“ უკუმიყიდვას და ამით საწარმოს შემოსავლის დაკარგვას (ანუ დირეტორის მიერ შემდგომ დადებულ გარიგებას და საწარმოს ინტერესებთან მის შესაბამისობას), სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნულთან დაკავშირებით მიუთითა, რომ წინამდებარე დავის ფარგლებში ვერ იქნებოდა გამოკვლეული და განხილული, რამდენადაც დასახელებულ პრეტენზიას აქვს შესაბამისი საფუძველი, მიზეზობრივი კავშირი და ვერ იმოქმედებდა საქმეში აღძრული მოთხოვნის დაკმაყოფილება/არდაკმაყოფილების საკითხზე.

16. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

17. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

17.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 ნაწილი. მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე მხარის მტკიცების საგანს წარმოადგენს საზოგადოების მიერ განცდილი ზიანის ჩვენება, ხოლო მოპასუხე საწარმოს დირექტორის მტკიცების საგანს წარმოადგენს იმის ჩვენება, რომ საზოგადოებას ზიანი არ განუცდია ან/და განცდილი ზიანის აცილება შეუძლებელი იყო ნებისმიერი პირის მიერ მმართველობის პირობებშიც კი;

17.2. წარდგენილი სარჩელის საფუძველი იყო დირექტორის მიერ საწარმოსთვის მიყენებული ზიანი, რაც გამოიხატა საბანკო გარანტიის მომსახურების თანხის გადახდაში. აღნიშნული გარანტია კი კომპანიამ დაუთმო შპს „თ.თ–ს“, ამ უკანასკნელსა და „ D.E.“-ს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების შესრულების უზრუნველსაყოფად. ზიანს წარმოადგენს ის, რომ კომპანიას არ სჭირდებოდა „ D.E.“-სთან ურთიერთობაში ე.წ. „შუა რგოლად“ შპს „თ.თ–ის“ გამოყენება, ვინაიდან მას მანამდეც ჰქონდა სავაჭრო ურთიერთობა კორეულ კომპანიასთან;

17.3. კომპანიის დირექტორი უხეშად არღვევდა საწარმოს წინაშე ნაკისრ ვალდებულებას, კერძოდ, მისი ცოლის ბიძაშვილის სახელზე დააფუძნა შპს „თ.თ–ი“ და ამ უკანასკნელის მეშვეობით აწარმოებდა იგივე საქმიანობას, რასაც კომპანია, ხოლო ამ ყველაფრის შესანიღბად ჯერ შპს „თ.თ–ის“ სახელით შეიძენდა პროდუქციას „ D.E.“-ისგან, რომელსაც ეწერა, რომ შეძენილი იყო „ტექნოლუქსისთვის“ (საწარმოს ბრენდული სახელი). ამის შემდეგ ხდებოდა კომპანიისთვის საქონლის მიწოდება და შემდეგ ისევ აწვდიდა შპს „თ.თ–ს“, რომელიც პროდუქტს საცალოდ ყიდდა. აღნიშნული არგუმენტაციით კასატორს სურს იმ ეჭვის გაქარწყლება, რომ დირექტორის მხრიდან საბანკო გარანტიის დათმობა გამომდინარეობდა იქიდან, რომ კომპანიას „ D.E.“-ის მიმართ ჰქონდა დავალიანება და კორეული კომპანია აღარ აწვდიდა პროდუქციას. ამასთან, აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება დირექტორს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია, გარდა მისი სიძის (შვილის ქმარი) დ.დ–ის ჩვენებისა, რომელიც მიკერძოებული და არაობიექტური იყო. ინფორმაცია, რომ კასატორი ინფორმირებული იყო ყველა გარემოების შესახებ, არასწორია;

17.4. მოპასუხეს არც იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება წარუდგენია, რომლითაც დაამტკიცებდა, რომ „ D.E.“ არ აწვდიდა კომპანიას პროდუქციას. გასათვალისწინებელია, რომ კომპანიას დასახელებულ კორეულ კომპანიასთან გრძელვადიანი სავაჭრო ურთიერთობა აკავშირებდა და დავალიანება მხარეებს შორის ყოველთვის არსებობდა და ეს ჩვეულებრივი სამუშაო პროცესი იყო. დირექტორმა ვერც საბანკო გარანტიის დათმობის აუცილებლობა დაამტკიცა. შესაბამისად, სახეზეა ზიანი 10 114 აშშ დოლარის ოდენობით, რომლის ანაზღაურება მოპასუხეს უნდა დაეკისროს;

17.5. საბანკო გარანტია უზრუნველყოფდა შპს „თ.თ–სა“ და „ D.E.“-ს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებს. დირექტორს პროდუქცია შემოჰქონდა შპს „თ.თ–ის“ სახელით სულ სხვა „D“-სგან, რომელიც მდებარეობდა კორეაში. შესაბამისად, შპს „თ.თ–ს“ არ გამოუყენებია აღნიშნული საბანკო გარანტია და კომპანიამ სულ ტყუილად გადაიხადა საბანკო გარანტიის მომსახურების თანხა. აღნიშნულ საკითხზე კი სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია.

18. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 2 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 მაისის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

20. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

21. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში [სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილი]. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული სსსკ-ის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

22. წინამდებარე საქმეში დავის საგანია კომპანიის დირექტორის პასუხისმგებლობა კომპანიის მიმართ ფიდუციური მოვალეობის დარღვევისათვის იმ გადაწყვეტილების გამო, რომლითაც მან კომპანიის სასარგებლოდ გაცემული საბანკო გარანტიით სარგებლობის უფლება უსასყიდლოდ დაუთმო სხვა საწარმოს. მოსარჩელე/კასატორი წარმოადგენს კომპანიის წილის 49% მფლობელ პარტნიორს, რომელმაც დერივაციული სარჩელი აღძრა კომპანიის ნაცვლად და მის სასარგებლოდ, საკუთარი სახელით.

23. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო პირველ რიგში იმსჯელებს სასამართლოს მიერ მისი სათანადო მოსარჩელედ მიჩნევის მართებულობაზე, რადგან აღნიშნული გავლენას ახდენს სარჩელის დასაშვებობაზე.

24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კომპანიის წინაშე დირექტორის პირადი პასუხისმგებლობის სამართლებრივი საფუძველია მეწარმეთა შესახებ კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტი, რომლის თანახმად დირექტორები „საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ“; ასევე სსკ-ის 709-ე (დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე), 712-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები (რწმუნებული მოვალეა შეასრულოს მარწმუნებლის მითითებები. რწმუნებულს შეუძლია გადაუხვიოს მარწმუნებლის მითითებებს, თუ, გარემოებებიდან გამომდინარე, მას შეუძლია ივარაუდოს, რომ მარწმუნებელი საქმის ვითარების ცოდნის შემთხვევაში მოიწონებდა ასეთ გადახვევას. რწმუნებული მოვალეა მითითებებისაგან გადახვევამდე შეატყობინოს მარწმუნებელს და დაელოდოს მის გადაწყვეტილებას, თუკი დაყოვნებით მარწმუნებელს არ შეექმნება ზიანის მიყენების საფრთხე), 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

25. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით განსაზღვრული მოვალეობები არის დირექტორის ფიდუციური მოვალეობები (იხ. სუსგ #ას-1307-1245-2014, 6 მაისი, 2015 წელი; სუსგ #ას-457-436-2015, 6 ივნისი, 2016 წელი; სუსგ #ას-687-658-2016, 6 ნოემბერი, 2018 წელი; სუსგ #ას-370-344-2017, 18 აპრილი, 2019 წელი), რომელთა დარღვევის გამოც კომპანიის დირექტორი პასუხს აგებს კომპანიის წინაშე. „ფიდუციური მოვალეობები, კერძოდ, ზრუნვისა და ერთგულების მოვალეობა, დირექტორს გააჩნია საზოგადოების წინაშე, შესაბამისად, ამ მოვალეობების დარღვევისათვის მისი პასუხისმგებლობა დგება საზოგადოების, და არა საზოგადოების პარტნიორების ან რომელიმე პარტნიორის მიმართ“ (იხ. სუსგ #ას-457-436-2015, 6 ივნისი, 2016 წელი).

26. კომპანია უფლებამოსილია, ხოლო გარკვეულ შემთხვევებში ვალდებულიც, მოითხოვოს ფიდუციური მოვალეობის დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება დირექტორისგან. საზოგადოების სახელით დირექტორის პასუხისმგებლობის მოთხოვნის უფლება აქვთ როგორც საზოგადოების სხვა დირექტორებს (დირექტორთა საბჭოს) ან სამეთვალყურეო საბჭოს (ასეთის არსებობის შემთხვევაში), ისე პარტნიორებსაც (პარტნიორთა კრებას). თუმცა თუ საზოგადოებამ არ განახორციელა ეს მოთხოვნა, „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 46-ე მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, შპს-ს პარტნიორს შეუძლია საზოგადოების ნაცვლად და მის სასარგებლოდ, თავისი სახელით შეიტანოს სარჩელი აღნიშნული მოთხოვნის განსახორციელებლად (ე.წ. დერივაციული სარჩელი). იგი მიიჩნევა სათანადო მოსარჩელედ, თუ საზოგადოება პარტნიორის წერილობითი მოთხოვნის მიღებიდან 90 დღის განმავლობაში არ აღძრავს სარჩელს მესამე პირის წინააღმდეგ, ან ვერ დაასაბუთებს, რომ ასეთი სარჩელის აღძვრა ეწინააღმდეგება საზოგადოების ინტერესებს.

27. ამრიგად, დერივაციული სარჩელით სასამართლოსადმი მიმართვამდე შპს-ს პარტნიორი ვალდებულია ოფიციალურად მიმართოს კომპანიას და დაელოდოს 90-დღიანი ვადის გასვლას. თუმცა პრაქტიკაში შესაძლოა წარმოიშვას ისეთი ვითარება, როცა აზრს მოკლებულია აღნიშნული ვადის დაცვა. ასეთი ვითარება იქმნება მაშინ, როდესაც აშკარაა, რომ საწარმოსათვის მისი დირექტორის მიმართ პასუხისმგებლობის დაყენების მოთხოვნას არავითარი შედეგი ექნება, ისევე როგორც წინამდებარე დავაში, როდესაც მოპასუხე კომპანიის ერთადერთი დირექტორი და მაჟორიტარი პარტნიორია, ხოლო მოსარჩელე კომპანიის უმცირესობაში მყოფ პარტნიორს წარმოადგენს. მსგავს შემთხვევებში, საკასაციო სასამართლომ არაერთი გადაწყვეტილებით დაადგინა, რომ უმცირესობაში მყოფ პარტნიორის შეუძლია საწარმოსათვის მიმართვის გარეშე პირდაპირ აღძრას დერივაციული სარჩელი (იხ. სუსგ #ას-457-436-2015, 6 ივნისი, 2016 წელი; სუსგ #ას-687-658-2016, 6 ნოემბერი, 2018 წელი; სუსგ #ას-727-695-2016, 23 იანვარი, 2019 წელი; სუსგ #ას-370-344-2017, 18 აპრილი, 2019 წელი).

28. ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში საკასაციო სასამართლოს განმარტების თანახმად, „სამეცნიერო დოქტრინაში ჩამოყალიბებულია მოსაზრება, რომ თუ აქციონერი საერთო კრებას მიმართავს და მიიღებს უარს სარჩელის წარდგენაზე, ეს აქციონერს სარჩელის წარდგენის უფლებას შეიძლება საერთოდ არმევდეს. ამიტომაც, საერთო კრებისათვის მიმართვა არ უნდა წარმოადგენდეს სარჩელის დასაშვებობის წინაპირობას, თუ მისთვის წინასწარ სავარაუდო იყო, რომ მას შედეგი არ მოჰყვება. მით უმეტეს, პრაქტიკულ განხორციელებას იქნება მოკლებული საზოგადოების მინორიტარ პარტნიორთა (უმცირესობა) უფლება დაიცვან საზოგადოების ინტერესები სასამართლოსადმი დერივაციული სარჩელის აღძვრით“ (იხ. სუსგ #ას-687-658-2016, 6 ნოემბერი, 2018 წელი).

29. თუმცა, თუ საქმის გარემოებებიდან ცალსახად არ იკვეთება საზოგადოებისადმი მიმართვის უპერსპექტივობა, მოსარჩელე ვალდებულია სარჩელში მიუთითოს და დაასაბუთოს, რომ საწარმოსათვის შესაბამისი მოთხოვნით მიმართვა და კანონით გათვალისწინებული ვადის დაცვა უშედეგო იქნებოდა.

30. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, წინამდებარე სარჩელის ავტორი/კასატორი მართებულად იქნა მიჩნეული სათანადო მოსარჩელედ.

31. კასატორი მოპასუხე დირექტორის პასუხისმგებლობას ითხოვს „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით და უთითებს, რომ დირექტორის მიერ მესამე პირისათვის საბანკო გარანტიით სარგებლობის უფლების დათმობა კომპანიის ინტერესებს არ ემსახურებოდა. კომპანიას არ სჭირდებოდა შპს „თ.თ–ის“ გამოყენება „ D.E.”-თან სავაჭრო ურთიერთობაში; მოპასუხე დირექტორის სადავო გადაწყვეტილების რეალური მიზანი იყო არა კომპანიისათვის სასარგებლო ტრანზაქციის განხორციელება, არამედ იმ მესამე პირის მიერ სარგებლის მიღება, რომლის უკანაც თავად დირექტორი იდგა.

32. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოცემულ შემთხვევაში დირექტორის გადაწყვეტილება უნდა შემოწმდეს ზრუნვის მოვალეობის დარღვევისას დირექტორის ქმედების შეფასების სტანდარტით, რა დროსაც დირექტორის გადაწყვეტილების მიმართ მოქმედებს „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია“, რასაც არასწორად მიიჩნევს საკასაციო სასამართლო.

33. საკასაციო სასამართლომ დირექტორის პასუხისმგებლობის შესახებ მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებში განმარტა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად, „კომპანიის დირექტორს აკისრია განსაკუთრებული მოვალეობები კომპანიის წინაშე, რომლებსაც ეწოდება ფიდუციური მოვალეობები, და რომლებიც, სხვასთან ერთად, მოიცავს დირექტორის მოვალეობას საზოგადოების საქმეებს გაუძღვეს კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდეს ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდეს იმ რწმენით, რომ მისი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის („ზრუნვის მოვალეობა“)…“ (იხ. სუსგ #ას-1307-1245-2014, 6 მაისი, 2015 წელი; სუსგ #ას-1158-1104-2014, 6 მაისი, 2015 წელი). მიუხედავად იმისა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონი შესაბამის გამიჯვნას არ აკეთებს, მისი მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის დანაწესი “ზრუნვის მოვალეობასთან” ერთად (რომელსაც სხვაგვარად ასევე „გულისხმიერების მოვალეობას“ ან „გულმოდგინების მოვალებასაც“ უწოდებენ) თავის თავში მოიცავს დირექტორის ფიდუციური მოვალეობების კიდევ ერთ სახეს - “ერთგულების მოვალეობას”.

34. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, „საწარმოს ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილი პირის (დირექტორის) მოვალეობები სამ ნაწილად შეიძლება დაიყოს: ა) გულმოდგინება, ბ) ერთგულება და გ) კეთილსინდისიერება. გულმოდგინების მოვალეობა გულისხმობს დირექტორის მიერ ისეთი გადაწყვეტილებების მიღებას, რომლებსაც მიიღებდა ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი. ერთგულების მოვალეობა მოიცავს კორპორაციის საუკეთესო ინტერესებიდან გამომდინარე გადაწყვეტილების მიღებას. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას …“ (იხ. სუსგ #ას-687-658-2016, 6 ნოემბერი, 2018 წელი; დამატებით იხ. ლ. ჭანტურია, კორპორაციული მართვა და ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობა საკორპორაციო სამართალში, თბ., 2006, გვ. 202-203, 256, 302, 384-386, 405-407; დ. მაისურაძე, სამეწარმეო განსჯის წესი საკორპორაციო სამართალში, საკორპორაციო სამართლის კრებული I, რედ. ი.ბურდული, თბ., 2011, გვ. 113-117. ი. ბურდული, ნ. ზუბიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 37, ველი 5-6, თბ., 2017).

35. ერთგულების მოვალეობა დირექტორს ავალდებულებს კორპორაციის ინტერესები უპირატესად დაცვას ნებისმიერ პირად ინტერესთან შედარებით, რაც სხვასთან ერთად გულისხმობს პირადი გამორჩენის მიზნით თანამდებობის გამოყენების დაუშვებლობას და ინტერესთა კონფლიქტის თავიდან აცილებას, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ დირექტორი რაიმე მიზეზით პირადად დაინტერესებულია კომპანიის მიერ კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებით ან გარიგების დადებით.

36. ერთგულების მოვალეობა გამომდინარეობს დავალების ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმებიდან და წარმომადგენლობის არსიდან, რომელიც წარმომადგენელს ავალდებულებს წარმოდგენილი პირის ინტერესებით და არა პირადი ინტერესებით იხელმძღვანელოს. აქედან მომდინარეობს პრობლემაც, რომელსაც „წარმომადგენლობის პრობლემა“ ეწოდება და „ყველაზე ფართო გაგებით, წარმოიშობა, როდესაც ერთი მხარე ანუ „წარმოდგენილი“ დამოკიდებულია მეორე მხარის ანუ „წარმომადგენლის“ ქმედებებზე და ეს ქმედებები აისახება წარმოდგენილის კეთილდღეობაზე. პრობლემაა წარმომადგენლის მოტივაცია, საკუთარი ინტერესების ნაცვლად წარმოდგენილის ინტერესებში იმოქმედოს“ (იხ. რაინერ კრააკმანი, ჯონ არმური და სხვა ავტორები, საკორპორაციო სამართლის ანატომია, შედარებითი და ფუნქციური მიდგომა, მესამე გამოცემა, გერმანიის საერთაშორისო საზოგადოება (GIZ), 2019, გვ. 44).

37. მიუხედავად იმისა, რომ ზრუნვისა და ერთგულების მოვალეობა ერთი და იმავე საფუძვლიდან მომდინარეობს, მათი ერთმანეთისაგან გამიჯვნა მნიშვნელოვანია კომპანიის ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებულ დავებში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სწორად გადანაწილების თვალსაზრისით, რადგან ზრუნვის (გულისხმიერების/გულმოდგინების) მოვალეობის დარღვევასთან დაკავშირებული სარჩელების განხილვისას მოქმედებს ე.წ. „სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესი“, სხვაგვარად „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია”, ხოლო ერთგულების მოვალეობის დარღვევასთან დაკავშირებული სარჩელების განხილვისას ასეთი პრეზუმფცია არ მოქმედებს.

38. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზრუნვის მოვალეობის დარღვევის შესახებ სარჩელის განხილვისას დირექტორს საწარმოსათვის ზიანის მომტანი გადაწყვეტილების გამო პასუხისმგებლობისაგან იცავს ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია. იგი წარმოადგენს დაშვებას, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას კომპანიის დირექტორი იყო სათანადოდ ინფორმირებული და მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, იმ რწმენით, რომ განხორციელებული მოქმედება კომპანიის საუკეთესო ინტერესებში იყო. ასეთ საქმეებში მოსარჩელეს ეკისრება ზემოაღიშნული დაშვების გაბათილების ტვირთი, რადგან სასამართლოს არ შეუძლია ეჭვი შეიტანოს დირექტორის გადაწყვეტილების სისწორეში, თუ ის რაციონალური პროცესის შედეგად იქნა მიღებული და დირექტორი ყველა მნიშვნელოვან და გონივრულად ხელმისაწვდომ ინფორმაციას ფლობდა.

39. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ „ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორისაგან მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც გამოიწვევს კომპანიის მოგების გაზრდას. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შეიძლება იყოს მაღალი რისკის მატარებელიც და მცდარიც, თუმცა „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფციიდან გამომდინარე, თუ ხელმძღვანელი კეთილგონიერების ფარგლებში მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი გადაწყვეტილება მიღებულია საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების დაცვის მიზნით და ამ გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ინფორმიებული იყო იმ ზომით, რაც მას, მოცემულ ვითარებაში საკმარისად მიაჩნდა, ამ გადაწყვეტილების შედეგისათვის კომპანიის დირექტორი დაცულია პირადი პასუხისმგებლობისაგან“ (იხ. სუსგ #ას-1307-1245-2014, 6 მაისი, 2015 წელი; სუსგ #ას-1158-1104-2014, 6 მაისი, 2015 წელი).

40. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ პრეზუმფცია დირექტორის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების მართებულობის შესახებ გამოიყენება მხოლოდ ოთხი კუმულაციური წინაპირობის არსებობისას:

40.1. დირექტორმა უნდა მიიღოს გადაწყვეტილება (უნდა იმოქმედოს). ისეთ შემთხვევაში, როცა დირექტორმა გამოიჩინა უმოქმედობა და არ მიიღო გადაწყვეტილება, იგი ვერ იქნება დაცული სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესით (აღნიშნულში არ იგულისხმება შემთხვევა, როდესაც უმოქმედობა, თავისთავად, მიღებული გადაწყვეტილების შედეგია ანუ მიღებულია გადაწყვეტილება მოქმედებისაგან თავის შეკავების შესახებ);

40.2. გადაწყვეტილების მიღებამდე დირექტორმა უნდა მიიღოს ინფორმაცია, რომელიც ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე ადამიანისათვის საკმარისია მოცემულ გარემოებებში, მოცემული გადაწყვეტილების მისაღებად, ანუ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი უნდა აკმაყოფილებდეს კეთილგონივრულობის სტანდარტს;

40.3. გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნას კეთილსინდისიერად - ეს მოთხოვნა არ ითვლება დაკმაყოფილებულად თუ სხვა გარემოებებთან ერთად, დირექტორისთვის ცნობილია, რომ იგი იღებს კანონსაწინააღმდეგო გადაწყვეტილებას; და

40.4. დირექტორს არ უნდა ჰქონდეს პირადი დაინტერესება.

41. თუ ზემოაღნიშნული ოთხი პირობიდან რომელიმე არ არის დაკმაყოფილებული, მაშინ პრეზუმფცია ვერ ამოქმედდება.

42. ამრიგად, სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესი/ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია იცავს მხოლოდ პირადი დაინტერესების არმქონე დირექტორს, ხოლო დირექტორის მიმართ, რომელსაც გადაწყვეტილებისადმი პირადი დაინტერესება აქვს, ის არ მოქმედებს.

43. შესაბამისად, თუ საქმის ფატობრივი გარემობებიდან იკვეთება გადაწყვეტილების/გარიგების მიმართ დირექტორის პირადი დაინტერესება, მაშინ სახეზეა არა ზრუნვის, არამედ დირექტორის ერთგულების მოვალეობის დარღვევა. ამ გამიჯვნას არსებითი პროცესუალური მნიშვნელობა აქვს, რადგან ერთგულების მოვალეობის დარღვევის გამო დირექტორის პასუხისმგებლობის შესახებ სარჩელის განხილვისას მოსარჩელის მტკიცების ტვირთში ზიანის ფაქტთან ერთად შედის მხოლოდ იმ გარემობის დადასტურება, რომ დირექტორს გადაწყვეტილების/გარიგების მიმართ პირადი დაინტერესება ჰქონდა. თუ მოსარჩელე აღნიშნულის დადასტურებას მოახერხებს, მაშინ დირექტორის გადაწყვეტილების დასაცავად სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესის/ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის მოქმედება გამორიცხულია, რაც ნიშნავს, რომ მტკიცების ტვირთი გადადის მოპასუხე დირექტორზე, რომელმაც უნდა ამტკიცოს, რომ მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ყოველმხრივ სამართლიანი და გონივრული იყო კორპორაციისათვის. აღნიშნული გულისხმობს სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების შემოწმებას, როგორც გადაწყვეტილების მიღების პროცესის, ისე მატერიალური შინაარსის თვალსაზრისით.

44. ზემოაღნიშნულის საპირისპიროდ, ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის მოქმედებისას დირექტორების გადაწყვეტილების მატერიალური შინაარსი სასამართლოს მიერ ბევრად უფრო დაბალი სტანდარტით მოწმდება, კერძოდ, სასამართლო იკვლევს არის თუ არა გადაწყვეტილება რაციონალური, რაც გულისხმობს, რომ გადაწყვეტილება უნდა იყოს ლოგიკურად ახსნადი. თუ გადაწყვეტილება რაციონალურობის მინიმალურ სტანდარტს აკმაყოფილებს, სასამართლო მისი მატერიალური შინაარსის მართებულობის კვლევას არ შეუდგება.

45. წინამდებარე საქმეში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს მოსარჩელის/კასატორის მიერ სარჩელში მითითებულ ფაქტს მიღებული გადაწყვეტილების მიმართ კომპანიის დირექტორის პირადი დაინტერესების შესახებ (იხ. სარჩელის მე-4 ფაქტობრივი გარემოება, ტ.1, ს.ფ. 31). კერძოდ, მოსარჩელე სარჩელში უთითებდა, რომ მოპასუხე დირექტორი „დგას ამ უკანასკნელი კომპანიის უკან“, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა გარანტიით სარგებლობის უფლების უსასყიდლოდ დათმობა. მოსარჩელემ/კასატორმა აღნიშნულ გარემოება თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 12 ოქტომბრის მოსამზადებელ სხდომაზე დააზუსტა, სადაც მიუთითა, რომ შპს „თ.თ–ი“ მოპასუხე დირექტორმა „შექმნა თავისი მეუღლის ბიძაშვილის სახელზე და მაგით მანიპულირებდა გადაყიდვას …“ (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 12 ოქტომბრის მოსამზადებელი სხდომის ოქმი, CD დისკზე 17:59:52 – 18:00:26, ტ.1., ს.ფ. 189-204). აღნიშნულ გარემოებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს არც შესაგებლით და არც მოსამზადებელ სხდომებზე კვალიფიციური შედავება არ განუხორციელებია (იხ. შესაგებელი, ტ.1., ს.ფ. 72, დაზუსტებული შესაგებელი, ტ.1., ს.ფ. 171-180).

46. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს.

47. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ „საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული (კვალიფიციური) შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემობებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“ (იხ. სუსგ #ას-201-2019, 8 მაისი, 2019 წელი).

48. მიუხედავად აღნიშნულისა, პირველმა ინსტანციის სასამართლომ გარემოებას შპს „თ.თ–თან“ მოპასუხე დირექტორის კავშირის შესახებ ყურადღება არ მიაქცია (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 12 ოქტომბრის მოსამზადებელი სხდომის ოქმი, CD დისკზე 17:59:52 – 18:00:26, ტ.1., ს.ფ. 189-204). აღნიშნული ფაქტს, მიუხედავად სააპელაციო საჩივარში მითითებისა, შეფასება არ მისცა არც სააპელაციო სასამართლომ (იხ. თბილისის სააპლაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 მარტის მთავარი სხდომის ოქმი, CD დისკზე 14:43:04, 14:58:10 – 14:58:26, ტ.2., ს.ფ. 46-62; მოსამართლის შეკითხვაზე რა ნიშნით აირჩია დირექტორმა შპს „თ.თ–ი“ მოპასუხემ მიუთითა, რომ ამას დავისათვის მნიშვნელობა არ აქვს). ამრიგად, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა დირექტორის გადაწყვეტილების შეფასებისას შპს „თ.თ–ის“ უკან მისი შესაძლო პირადი ინტერესის არსებობის ფაქტს არავითარი მნიშვნელობა არ მიანიჭეს, რაც არსებით შეცდომას წარმოადგენს.

49. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული, ხოლო შემდეგ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებში გამეორებული ფაქტი კომპანიის დირექტორთან შპს „თ.თ–ის“ კავშირის შესახებ („…მისი ცოლის ბიძაშვილის სახელზე დააფუძნა შპს „თ.თ–ი“…“), ამ ფაქტზე კვალიფიციური შედავების არარსებობის გამო, დადგენილად ითვლება, რაც გამორიცხავდა წინამდებარე საქმეში დირექტორის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების დასაცავად ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის ამოქმედებას. შესაბამისად, არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა აღნიშნული პრეზუმფციის არსებობასთან დაკავშირებით, რადგან საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან იკვეთება დირექტორის არა ზრუნვის, არამედ ერთგულების მოვალეობის შესაძლო დარღვევა.

50. ერთგულების მოვალეობის დარღვევის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და გავრცელებული სახეა საკუთარ თავთან გარიგების დადება. „ასეთ გარიგებებში მხარეებად გამოდიან დირექტორი პიროვნულად და კორპორაცია, რომელიც იმავე დირექტორით არის წარმოდგენილი. ამ დროს წარმოიშობა ინტერესთა კონფლიქტის პრობლემა: ერთი მხრივ, დირექტორი მოვალეა გარიგების დადებისას საუკეთესოდ დაიცვას კორპორაციის ინტერესები, ე.ი. მიაღწიოს იმას, რომ გარიგებით უკეთესი პირობები შეექმნას კორპორაციას. მეორე მხრივ, ბუნებრივია, რომ დირექტორს თავისი პირადი ინტერესების უფრო ხელსაყრელად და უკეთესად დაცვის მიზანიც ამოძრავებს. ამიტომ სამართლიანად ამბობენ, რომ ასეთი დირექტორი ვერ იქნება მიუკერძოებელი… საკუთარ თავთან დადებულ გარიგებებს უთანაბრდება გარიგებები, რომლებშიც, მართალია დირექტორი პირდაპირ არ მონაწილეობს, მაგრამ გარიგებაში მონაწილე მისი ახლობლების ან მასთან დაახლოებული კორპორაციების უკან იმალება საკუთარი ფინანსური ინტერესები. ინტერესთა კონფლიქტის ასეთ შემთხვევებს არაპირდაპირ კონფლიქტებს (Indirect Conflicts) უწოდებენ“ (იხ. Merkt/Göthel, US-americanisches Gesellschaftsrecht.2. Aufl. (2006) Rn. 878, ლ. ჭანტურია, კორპორაციული მართვა და ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობა საკორპორაციო სამართალში, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2006, გვ. 320-321).

51. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს უნდა გამოეკვლია, შპს „თ.თ–ისათვის“ კომპანიის გარანტიის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას ხომ არ ჰქონდა დირექტორს ინტერესთა არაპირდაპირი კონფლიქტი.

52. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილების ან გარიგების მიმართ კომპანიის დირექტორის პირადი დაინტერესების არსებობა, თავისთავად არ იწვევს ერთგულების მოვალეობის დარღვევის გამო კომპანიის წინაშე მის პასუხისმგებლობას. ასეთი ინტერესის არსებობის პირობებშიც კი შეიძლება გადაწყვეტილება მართებულად, ხოლო გარიგება ნამდვილად იქნას მიჩნეული, თუკი ეს უკანასკნელი შესაბამის ფორმალურ და მატერიალურ პირობებს აკმაყოფილებს. ფორმალური პირობების შემოწმებისას, მნიშვნელოვანია შემოწმდეს დირექტორმა საკუთარი ინტერესთა კონფლიქტის შესახებ ინფორმაცია წინასწარ გაუმჟღავნა თუ არა დირექტორთა საბჭოს, ხოლო დირექტორთა საბჭოს არარსებობისას, კომპანიის პარტნიორთა/აქციონერთა კრებას. ინფორმირებული დირექტორების ან აქციონერების თანხმობა (ან შემდგომი მოწონება) გადაწყვეტილებას მართებულად, ხოლო გარიგებას ნამდვილად აქცევს.

53. წინამდებარე საქმეში მოპასუხის ახსნა-განმარტებისა და მოწმის ჩვენების საფუძველზე სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე, როგორც კომპანიის წილის 49% მფლობელი პარტნიორი, სადავო გადაწყვეტილების შესახებ (საბანკო გარანტიის შპს „თ.თ–ის“ ინტერესებში გაცემის საკითხზე) ინფორმირებული და თანახმა იყო. თუმცა მოპასუხის ახსნა-განმარტებიდან არ იკვეთება და არც სააპელაციო სასამართლო განმარტავს, რა იგულისხმება მოსარჩელის ინფორმირებულობაში, ან რას გულისხმობს სამართლებრივად მისი „თანხმობა“.

54. აღნიშნული საკითხის შესაფასებლად მნიშვნელოვანია მხედველობაში იქნას მიღებული, რომ კომპანიას ჰყავს ერთი დირექტორი - მოპასუხე, რომელიც იმავდროულად კომპანიის წილის 51% ფლობს, ხოლო მოსარჩელე წარმოადგენს კომპანიის წილის 49% მფლობელ პარტნიორს. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ კომპანიის პარტნიორთა კრებამ მიიღო გადაწყვეტილება სესხის აღების შესახებ (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-2 პუნქტი), თუმცა პარტნიორთა კრებას გარანტიის დათმობის თაობაზე გადაწყვეტილება არ მიუღია. თუ დირექტორის პირადი ინტერესი არსებობს, მან ამის შესახებ პირადი ინტერესის არმქონე სხვა დირექტორებს ან პარტნიორებს უნდა განუცხადოს წინასწარ და ამ უკანასკნელთა მხრიდან სრული ინფორმაციის ფლობის პირობებში მიიღოს თანხმობა. ამავდროულად ინტერესთა კონფლიქტის მქონე პირი გადაწყვეტილების მიღების პროცესში ხმის უფლებით არ სარგებლობს. მოცემული შემთხვევაში, დადგენილია, რომ კომპანიაში სხვა დირექტორები არ არიან, ამავდროულად, დირექტორი თავად არის მაჟორიტარი პარტნიორი. შესაბამისად, დირექტორს ინფორმაცია საკუთარი ინტერესთა კონფლიქტის შესახებ უნდა გაემჟღავნებინა უმცირესობაში მყოფი პარტნიორისათვის. აღნიშნული გარმოებები არ დაუდგენია სასამართლოს.

55. ამ პირობებში საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას სამართლებრივად შეაფასოს მოსარჩელის ე.წ. „თანხმობის“ მნიშვნელობა; ასევე, რა იგულისხმება მოსარჩელის მხრიდან „ინფორმაციის ქონაში“ (ინფორმირებული იყო თუ არა მოსარჩელე დირექტორის ინტერესთა არაპირდაპირი კონფლიქტის შესახებ) და გასცა თუ არა მან „ინფორმირებული თანხმობა“.

56. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გარემოებების დადგენისას არ შეუფასებია მოწმე დ.დ–ის, როგორც მოპასუხის სიძის ჩვენების სანდოობის საკითხი.

57. წინამდებარე საქმეში თუ სადავო გადაწყვეტილების მიღების ფორმალური წინაპირობები დაცული არ არის, და კომპანიის წილის 49% მფლობელ პარტნიორს არ მოუწონებია გადაწყვეტილება ან გადაწყვეტილების მოწონების დროს არ ფლობდა ინფორმაციას დირექტორის ინტერესთა კონფლიქტის შესახებ, მაშინ სასამართლომ არსებითად უნდა შეამოწმოს იყო თუ არა მიღებული გადაწყვეტილება/გარიგება კორპორაციის საუკეთესო ინტერესებში, სხვაგვარად, იყო თუ არა იგი კორპორაციისათვის სამართლიანი და გონივრული, რისი დადასტურებაც სწორედ მოპასუხე დირექტორის მტკიცების ტვირთის ნაწილია.

58. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ წინამდებარე საქმეში მოპასუხე დირექტორს (და არა მოსარჩელეს) ჰქონდა ვალდებულება შესაბამისი მტკიცებულებებით დაედასტურებინა, ხოლო სასამართლოს - შეეფასებინა ნამდვილად ჰქონდა თუ არა კომპანიას „ D.E.“-ის დავალიანება და სჭირდებოდა თუ არა მას „ D.E.“- თან ურთერთობაში ე.წ. „შუა რგოლად“ შპს „თ.თ–ის“ გამოყენება.

59. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილების მიღების მიზეზებთან დაკავშირებით მოპასუხე დირექტორმა წარმოადგინა კვალიფიციური შესაგებელი და მტკიცებულებები, თუმცა სასამართლოს „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფციის“ გამოყენების პირობებში მოპასუხის მიერ მითითებული გარემოებები არსებითად არ გამოუკვლევია და საწარმოს საუკეთესო ინტერესის დაცვის თვალსაზრისით დირექტორის გადაწყვეტილების მატერიალური შინაარსი არ შეუფასებია.

60. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე საქმეში ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მხრიდან არასწორად მოხდა დავის საგნის განსაზღვრა და მტკიცების ტვირთის გადანაწილება, რამაც გამოიწვია არასწორი გადაწყვეტილების მიღება. მოცემულ შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთი გადადის კომპანიის დირექტორზე, რომელმაც უნდა ამტკიცოს, რომ მოუხედავად პირადი დაინტერესებისა, მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება სხვა საწარმოსათვის კომპანიის სასარგებლოდ გაცემული გარანტიის გამოყენების უფლების დათმობის შესახებ სამართლიანი და გონივრული იყო კომპანიის მიმართ, როგორც გადაწყვეტილების მიღების პროცედურის, ისე შინაარსის თვალსაზრისით.

61. გამომდინარე იქიდან, რომ სასამართლომ გამოიყენა ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია და მიღებული გადაწყვეტილების ყოველმხრივი სამართლიანობის შესაფასებლად სარჩელსა და შესაგებელში მითითებული სათანადო ფაქტობრივი გარემოებები არ შეუმოწმებია, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას თავად დაადგინოს ფაქტობრივი გარემობები და გამოიტანოს გადაწყვეტილება.

62. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.

63. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნული საფუძვლით საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს ქვემდგომ სასამართლოში, რომელმაც წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, მტკიცების ტვირთის სწორი განაწილების პირობებში, უნდა დაადგინოს, წარმოადგენდა თუ არა დირექტორის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება შპს „თ.თ–ისათვის“ გარანტიის გამოყენების უფლების უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ კომპანიის წინაშე მისი ფიდუციური მოვალოებების დარღვევას. ამ პროცესში სასამართლომ უნდა დაადგინოს თანაფარდობა კორპორაციის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით/დადებული გარიგებით გაცემულსა და მიღებულ სიკეთეებს შორის. თუ ეს თანაფარდობა სათანადოა, ითვლება, რომ გარიგება სამართლიანი და გონივრულია კორპორაციისთვის. გადამწყვეტია იმის დადგენა, დადებდა თუ არა კორპორაცია ანალოგიურ გარიგებას ანალოგიური პირობების დაცვით სხვა პირთან.

64. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსოს 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. პ.ნ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. კასატორს პ.ნ–ძეს (პ/ნ:......) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ (ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150) დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 2 ივლისის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 505,7 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე